 Brief van Hildebrand aan Schipper Riedheuvel uit Kamera Obscura. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen behoren tot publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilligig, ga naar LibriVox.org. Opname door Alice Simon. Kamera Obscura van Hildebrand. Brief van Hildebrand aan Schipper Riedheuvel. Voetnood over Schipper Riedheuvel wordt eerder verteld in het verhaal De Weerschipper, seksie 51 in deze audioverzie. Aan de eerzame Dirk Riedheuvel, bijgenaamd de Mottenge, in Mieritus Schippig bij het Haarlimse veer, op het Levendaal te leiden. Geachte vriend, hoe menig, menig jaren is reeds voorbij gesneld, seedotiek gelukkige tijd waarin het mij zo menigmaal gebeuren mocht, een genoeglijk uurtje, laat mij zeggen, een viertal uurtjes achtereen, met u te sleiten in de stuurstoel of wanneer de weersgesteldheid dit minder rentselijk maakte, in de roef uur schuidt, gij in dat geval op de drempel van het deurtje gezeten, de schansloper aan, de zuidwesten op, terwijl de knechta doorstond en niet kon naan laten van tijd tot tijd eens mede te grinniken wanneer uw onuitputselijke geest aan het werken was. Drom als Riedheuvel, ik heb vele mensen om moet die aardig waren en nog oneindig meer, die het volstrektelijk wilde wezen, maar u is gelijk in een aardigheid heb ik zelden gevonden. Hoe gaat het tegenwoordig best ervaar? En wat zeggen er de klein kinderen van, daar ga je bij uw guurtje, uw jongsten, na het moment te herinneren, het restje uur dagenslijdt. Hangen zij u niet aan de lippen, als de oude vertelsels weer opkomen in het schemer uurtje, als er geen licht in het vertrek is, dan het wisselvallig licht van het vlammetje, dat door de kieren van de kageldur schijnt? Van de kageldur, want gelijk de bloei van het veer, hebt gij ook de bloei van het haardvuur. Zit venia verbo, als professor S zijde, die gij zo menig man hebt gevaren dat gij het van hem overgenomen hebt, rits vele jaren overleefd. Deze opmerking wekt misschien een reeks van weemoedige gedachte bij u op, die ik echt er zeker ben dat gij weder eens klaps met een luimige wending weet af te breken. Doch dit laatste men best te moddigen zal niet nodig zijn, wanneer gij mijn brief slechts niet uit de handen legt, eer gij hem ten einde toe hebt gelezen. Hun brief met geen ander oogmerk geschreven, dan om u een late levensavond niet weinig op te leukeren door een medeteling welke u alles sinds stof tot zelf voldoening en een billig gevoel van waarde oplever zal. Heugt het u niet mee, waarde vriend, hoe nu dertig jaar geleden alle mogelijke roefreizigers schenen samengezoren te hebben om u dag uit, dag in te vervelen met hun schijnheilig beklag, omdat het te voorzien was dat de spoorwegen. Raar dingen waarvan geen hun er nog enig tankbeeld had, niet altijd in Nederland onbekend blijven en gewisserlijk uw eerzaam beroep ten ene malen in de grondboren zouden, hoe gij in die moeilijke dagen al de krachten van uw waardige geest had in te spannen om uw goede luim te redden en het eentonig gejammerd keer op keer af te snijden. En zou het u daarbij vergeten zijn hoe gij te midden van deze worstelingen op eenmaal betreffend denkbeeld kruimt van een nieuw vervoermiddel door een nieuwe beweegkracht gedreven waarvan u ver vooruitziende geest voorspelde dat het eenmaal in praktijk gebracht tot stoom en spoorwegen staan zouden gelijk deze tand tot de trek schuiten. Gij gaat aan deze uurvinding de schilderachtige naam van onderaardse schietplaatsbalg en wist de werking van dit meganisme door niets anders gedreven dan de persing der lucht zo duidelijk en ik mag zeggen zo smakelijk voor te stellen, ja, ook met tekeningen van eigen of bevrienden hand zo gelukkig op te helderen dat menig tekstuitreiziger uw roef niet zonder een diepe indruk van het gehoorde verliet. Gelijk ik zelf die dan ook altijd bewaard heb en zelfs zo vrij ben geweest die weder te geven in een opstel onder de nederige titel van de veerschipper buiten uw weten gedrukt en dat misschien nimmig onder uw ogen gekomen is. Maar waarin zo aan uw begaafdheden in het algemeen als aan deze uurvinding in het bijzonder een welverdiende hulde is toegebracht. Wel nu, geniaalste allergeniale veerschippers het zij die al of niet van de kinderpokken geschonden zijn en het meerdere vernuft al of niet als een gelukkige tegemoetkoming aan mindere lichaamschoonheid bij hen te beschouwen zij. Wat zult gij zeggen in dinnekunair waarheid verhaal dat de uitvoerbaarheid van uw denkbeeld gebleken dat uw stoute gedachten verwezenlijkt dat de onderaardse schietplaatsbalg in het ogenblik waarin ik uw schrijf in volle gang is. Vraals nog niet tussen Amsterdam en Rotterdam waar de waterachtigheid van de bodem wel ligt nog lang duchtige bezwaren tegen een dergelijke ondernemingsal opleveren. Maar een Engelands grote hoofd staat London waarvan het u wel bekend zal wezen dat zij alleen een oppervlakte beslaat van een uur of zes zeven in het rond nergens van enig kanaal of trekvaart doorsneden. Geen nood. Zij heeft haar het talrijke ondiebeslijnen die haar in alle richtingen door kruisen. Zij heeft haar spoorweglijnen over haar hemelhoge huizen heen en tussen haar onthoudbare schoorstenen door zowel als haar spoorweglijnen onder de grond. Dochtans ook. Wie is het geweest Riedheuvel die uw denkbeeld gestolen die uw echt Hollandse vinding onder de grond onder de bodem der zee door naar Britannia overgevoerd heeft enig tot zijn eigen profijthoogst waarschijnlijk bij het Engelse parlement een patent opgevraagd dat u van alle voordelen uitsluit. Tans heeft zij ook haar onderaardse schietplaatsbal. Pijpen, buizen, kanalen, weet je. Van het ene einde van de stad naar het andere en visieversie waarin met de hoogst mogelijke snelheid brieven en pakketten en ook mensen vervoerd worden door geen ander middel dan de persing der lucht met de beste uitslag. Geheel naar uw grondenkbeeld of schoon onder een andere naam. Lang niet zo duidelijk als die welke uvaardig brein tegelijk met de zaak had opgehoorpen en meer dan een lampriekende dan naar enig ander ligt. De naam van pneumatische expeditiebuis. Slechts, opdat ik u dit ter stond zeggen, slechts dames zijn door dit middel nog niet vervoerd kunnen worden. Want hoewel de stijven wij de mouwen waarvan jij voor dertig jaren gewaagd het, nu geen bezwaar meer opleveren, zo is sedert in de zogenaamde krinolines een ander ontstaan, het welk onoverkomelijk is. Zal er, nevens de kanalen van de schietplaatsbalging Questy, in het onderaardse London nog enig geruim te overblijven voor het geen billeke wijze voor gas, water en andere leidingen geforderd wordt. Het moet een treffend ogenblik geweest zijn, waar de vriend, toen voor weinige weken na enige voorlopige proefnemingen met levenloze pakjes en ongevoelige zakken, de eerste persoonentrein van het zogenaamde Holborn afging, om, we mag zeggen, in een zucht. En niet alleen in een zucht, maar nu ook door middel van een zucht, een afstand af te leggen van meer dan een half uur gaans, en dat heen en terug. De plechtigheid had plaats onder opzicht van de hertog van Buckingham, chairman of the numeric dispatch company, het welk voor u niet beter weet te vertalen, dan door commissaris van het onderaardse schietplaatsbalgeveer en in tegenwoordigheid van een aantal mannen van wetenschap. Laatst genoemde waren met inderdaad de eerste passagiers en het moet een aandoenlijk schouw speel geweest zijn toen de een voorig, de ander na, niet op de weegschaal die bij uw eerste vinding onontbeerlijk bij deze navinding gemist schijnt te kunnen worden, maar in de laden stapte, die allen voor enige ogenblikken aan het daglicht onttrekken zouden. De houding welke de geleerde heren hierbij hadden aan te nemen was om de waarheid te zeggen, nog opwekkelijk, nog gemakkelijk. Ze waren genootzaakt zich plat op de rug neder te leggen, niet zonder de behoefte aan een hoofdkussen te gevoelen, uit welk hier ontbrak, maar door u zeker niet vergeten zou zijn geworden, en lagen daar, twee aan twee, niet ongelijk aan doden in hun kisten. Het geheel deed met inderdaad enigszins de indruk van een levend begrafenis, een albrecht bijelingtourneel. Maar nauwelijks had men de tijd zich te zeggen, of ziet, daar waren onze mannen reeds weder terug en hadden, behalve van enige ogenblikken, niks niemandal als Egyptische duisternis, van niets te vertellen dan van ene min of meer onaangename gewaarwoording bij het afgaan en aankomen. Het knipknap derveren, waarschijnlijk, en voort van, op de oren, een zeker gevoel van drukking, het welk ongeveer het vierde deel van een minuut aanheelt, en best de vergelijkingsgeen met het geen men, ik weet niet of jij het u herinnert, in een duikerklok ondervindt, een zuiging, alsof men onder hun golfer doorgetrokken, op de ogen een zeer opmerkelijke koude, niet ongelijk aan die van vallend water, waarschijnlijk min of meer, alsof men onder de drop van een dakgood uitgestrekt lag, en voor de neus, geen de minstige waarwoording als zou de atmosfere in de buis vuil of bedorven zijn, maar wel hier en daar een roest luchtje, dat verdwijnen zal als de machine wat meer gebruikt zal worden, en alsof zichzelf een glat maken en houden. Wat de beweging betreft, men had ze niet onaangenamer bevonden dan die van een oude wagon op een niet al te beste spoorweglijn, en gezult mij toestemmen dat men zeerde ter roekeloze verwaarlozing daar treks huiten, wel nergens ter wereld op iets dat veel beter zouden kunnen zijn, rekenen kan. De eerste passagiers van het pneumatische expeditiebuis waren dan ook ten ene malen voldaan. De hertog van Buckingham gaf zij een hoge tevredenheid onbewimpel te kennen. De aandeelhouders in de onderneming betonen zich ondubbelzinnig in hun schik, en het gevolg van de profrit is geweest dat men besloten heeft het onderaardse Londen zo spoedig mogelijk van een schietplaatsbal net te voorzien, zo voorkomen dat daardoor alle bovenaardse spoorwegstations en markten en postkantooren onderling verenigd zullen zijn. Met 35 Engelse meilen aan buizen en een kapitaal van 15 miljoen Hollands guldens is dit te doen. Bij mijn eerstvolgend bezoek aan Engeland hoop ik mij met eigen ogen te gaan overtuigen hoe ver mijn gevoorderd is. Maar hoe zeer zouden ik wensen, u daarbij aan mijn zijde te hebben, waardige man, tot nog toe niet erkende, maar daarom niet minder hoogst verdienstelijke uitvinding van wat geen bestemd is zo krachtig bij te dragen tot de oneindige eeuw, onze zo bewonderswaardige eeuw. Denk er in zo'n verriet heuveltje. Gij bent wel hoog bejaard, maar zo ik verneem nog krachtig genoeg. Voor zeeziekte behoeft gij bevarend schipig, wel niet pank te wezen, en de zaak heeft voor u een belangrijkheid als voor niemand anders. Maar als gij het doet, gij kunt er stelig op rekenen dat er alle werk van gemaakt zal worden om u aan de hertel van Buckingham, en door deze, aan de koningin te doen voorstellen. En als gij besluiten kunt u te laten angliseren, ik zie niet waarom er niet zowel een Sir Derek Reed Hill zou kunnen gemaakt worden, als er een Sir Joseph Paxton gemaakt is. Hoe het in de tijd met die Derek Trek schuiten is gegaan, weet ik niet. Maar alle grote uitvindingen hebben dit bijzondere gemeen dat zij meer dan eens, en nietzelfde in verschillende landen, of de gelijke tijd, of op onderscheidende tijden, hebben plaatsgehaald. Dit is met het compas, met het buskruid, met het drukkunst, de gasverlichting en ook met het gebruik van de stoom als beweegkrachtgeschiet. Menig malen gaat zoals het hier gegaan is. Een genie als het uwe vindt iets uit voor de mensheid van het hoogste gewicht. Maar die mensheid is op dat ogenblik de uitvinding nog niet waardig. Zij is voor de weldaad welke deze in status aan te brengen nog niet rijdt. Zij beschoudt die uitvinding als een aardig tankbeeld, een zonderbare inval, een grap, in die maar niet, zoals met de eerste uitvinder van het stoomgebruik het geval geweest is, als een gevocht van onzinnige hersenen. Eeuwen, of in ons geval, wij leven in deze onze 19e eeuw zo snel. Tientallen van jaren moeten verlopen, erin tweede genie opstaat, gelukkiger dan het eerste, om de uitvinding te herhalen of weder aan de dag te brengen, en nu alles gereed te vinden om haar op te nemen en haar een heilrijk succes te doen te beurtvallen. En terwijl de wereld vervuld is van het gedruisd dat zij bij deze haren tweede verschijning maakt en schat aan een ere tekenen hun toevloeien die het geluk mogen smaken, haar metadata in werking te brengen, ligt de eerste vader, de grootvader van het vruchtbare tankbeeld, reed sederd lang te vermolmen in een vergeten graf, of brengt, als jij mijn beste rietheuvel, onder de titel van Emeritus Vierschipig, het overschot zijn er dagen met een allerkarigst pensioentje in een buurt als het levendaal door, en heeft niemand die hem op de rijke denkbeelden van zijn ineertijds zo machtige geest en hun gelukkige verwezenlijking door anderen opmerkzaam maakt. Dan zijnen hem altijd in liefde gedenkende vriend huldebrand. December 1865. PS, voor het sluiten deze verneem ik nog dat ook reed de Pruisische Hoogstad per lijn van een schietplaatsbolg voorzien is. Einde van brief van Hildebrand aan Schipper Rietheuvel. Einde van camera Obscura van Hildebrand. Opgenomen voor Liepevox in 2008.