 Elfde boek, derde hoofdstuk, van Klaasje Zevensteig deel 3, door Jacob van Lennep. Deze liepenvoxtopname is vrij van natuurzrechten, opname door Anna Simon. Een diner bij Van Zierik. Vrijdag was gekomen, en op het bestemde uur verschijnen achterin volgens bij Van Zierik de gasten die hij genodigd had, die het eerst opdaagden waren de heer en mevrouw rolroden met een dochter. Meneer was een zeer zwaar leivige vijftigig met een hoogopgezette kleur, een zwarte bruik die hem tot de wenkbrouwen viel, een wit vest en een grote gouden snuifdoos. Voor het overige viel er weinig van hem te vertellen. Behalve dat hij veel geld had geerft van een verre neef waar hij voogd over geweest was en die alles hebben doorgebracht wat hij bezat, als koloniaal naar de Oost was getrokken en een fortuin had gemaakt. Om er zijn voormalig gevocht het genot van te laten hebben. Die neef in Oost-Indiën was vermoedelijk de hoofdaanspraak welke hem rolroden gewetterd had met Donia genodigd te worden. Mijn vrouw rolroden was een klein, schraal, bleek, pokdalig vrouwtje dat à l'anfang gekapt was door de neussprak en de erg niet kon zeggen. Maar je vrouw rolroden daarin tegen was rood van aangezicht als haar vader, al dat ik naar de laatste smaak gekleed, of liever die overdrijvende en nooit anders dan Frans lezende, sprekende of zingende. Het tritel was, gelijk van Zierik terecht had aangemerkt, weinig séan. De heer Looshert, die spoedig na de eerst genoemde met zijn beide zusters verscheen, was een man van 45 jaren, niet wichtig van persoon, maar gewichtig van voorkomen als het een referendaris paste. Hij had de percamentachtige gele kleur van iemand die het grootste gedeelte van zijn leven in een kamer doorbrengt, waar zomers de zon op staat en die zwinters heet gestookt wordt. Voorts dunne wenkbrouwen, regelmatige, zelfs fijne trekken, de onderlipstrak, hoog en even omgekrult, als moest daarmee een voortdurend verachten worden aangetuit van elke andere mening dan de zijnen. Het voorhoofd rimpelde zich telkunst als hij sprak, en dan fronsten zich ook tevens de twee dunne wenkbrouwen die, even als het hoofdhaag, lichtbruin van kleur waren, met enkele grijze haartjes vermengd. De grijzen door schijnende ogen waren gewapend met een bril in schilpad gevat, en het was een hebbelijkheid van de man wanneer hij tegen iemand sprak, die bril met de nagel van een linkerduim op te lichten tot op de hoogte van het voorhoofd en de toewoordig met straffe blikken aan te kijken om het even of hij de minister voor had of de boden, een vrouw van aanzien of een bout feu. Altijd uit de huizen woorden, alsof zij voor wetten en orakelen golden en voor geen tegenspraak vatbaar waren, wat hem over het geheel aan zijn ministerie meer vrezen dan beminnen en in gezelschap door de meeste lieden ontwijken deed. Maar het was hem zo erg niet ten kwaarde te duiden, indien hij zich gelden liet en zijn eigen persoonlijkheid gewichtig achte. Ja, vrij wat gewichtiger dan die van zijn minister. Een minister treedt af, een referendaris niet, die wordt op pensioen gesteld als zijn tijd daar is. En zodat al in dagen van bezuiniging door vereenvoudiging enkele reizen wat vroeger geschiet, met losert kon zoiets nooit het geval zijn. Die was knap, knapper dan iemand, niet in het opspoeren van enig nieuw denkbeeld, niet in het stellen van enig rapport van gewicht, niet in het uitdanken of bewerken van enig nieuw wetsontwerp, maar in het aanhalen van presidenten. En daarom werd hij aan het ministerie als onmisbaar beschouwd. En daarom had hij overal een naam van hoge bekwaamheid verworven. En daarom stelde van Sirik er haast even veel prijs op, hebben bij zich te hebben als of hij de minister zelf had gehad. Van de beide zusters met welke losert woonden en die hem nu vergezelden, was de oudste, Mary, een vrolijke brunette van ongeveer 35 jaar die zeer verdienstelijk pianos speelde en bijzonder handig was in het vervaardigen van alle dameswerken. Janette was drie jaar jonger, geleek sprekend op haar broedig. Behalve dat zij donkerblauwe ogen had en donkerder haar dan hij, ging voor ons savant door, en zond nu en dan verzen aan al menakken. Beide waren, daar zij er niet kwaad uitzagen en een stijvertje geld hadden, althik was in de gelegenheid geweest om een huwelijk te doen. Dog ze hadden zo'n stelkens afgeslagen en wel, zo men geloof mocht hechten aan het geen zijzelfen aan haar vertrouwde vriendinnen vertelden, omdat zij niemand kenden die maar in de verste schaduw van haar broedig kon staan. Aan wie het wat sterk mocht voorkomen dat er vrouwen bestaan die het zusterlijk gevoel zo hoog opvoeren als zo je vrouwen losert, kunnen we alleen verklaren dat er zulke vrouwen bestaan. Wel niet velen, maar ze zijn er. Ze zagen dan ook op tegen die broedig als de dochter van Faro en de koningin van Sheba, tegen Salomo, en haalden om het zeerst zijn uitspraken als axiomas en zijn handelingen als voorbeelden aan, waar het heilig schennig zou geweest zijn iets tegen in te brengen. Met dat al een vondt Thomasen die beweerden dat zo er zich eens iemand om een der bij de zusters aanmelde van aanzienlijke geboorte, of die een groot vermogen bezat, twee hoedanigheden die de vorige vrijers gemist hadden, zij in zo'n geval zich het misschien wel getroost en zouden van dien zo aangebeden broedig te scheiden. De baron van Tilbury, die gelijk tijdig met de laatst genoemde binnenkwam, behoeft de lezer niet te worden voorgesteld. Kevenmin zal het nodig zijn uit te wijden over het zwierige toilet waarin hij zich gestoken had. Genoeg zei het te zeggen dat hij nog lekker der rook dan gewoonlijk en aan één zijn er vingers een prachtige oniks terug. Binnen gekomen stapte hij met een aangename zwier op de gastvouw toe, boog zich diep, drukte de vingers die zijn toestak, zag haar aan met een schookse blik die voor commentarie op zijn brief heette de dien en groeit het toen het verdere gezelschap. De dames Looshert beantwoordigd dien goed met een lichte buiging van het hoofd, daarbij dat hoofd half afwendende, want haar broedig had zich meer maanden uitgelaten dat de baron een ellendeling was die het tuchthuis verdiende. De wedergoed van Looshert was dan ook zo stijf mogelijk en zijn onderlip verhief zich nog hoger dan gewoonlijk. Rolroden knikte de baron even toe, daarbij dromerig kijkende als iemand wiens gedachten elders zijn. Wat ook inderdaad zo was, want hij had honger en hij was meer bezig met het maal dat hij wachtende was dan met het mannetje dat voor hem boog. Maar vrouw Rolroden neeg zeer diep en met neergeslagen ogen. Haar dochter was de enige die de baron met wie zij nogal ophat, omdat hij zo ook lief franse sprak, met voorkomendheid ontving en dan ook daarvoor beloond werd, door die hij zich nu uitsluitend met haar bezig hield, haar doeseurszijde en haar nieuwe roman van Sue beloofde te sturen. Na Tilbury vertoonden zich juist toen de klok vijf sloeg en al zo prompt op het appel, een tweede luidtenaar ter infanterie met een bleek gezicht, rood haar en rode knevels. Hij was een neef van van Zierik en door deze genodigd om het dozijn aan tafel voeltallig te maken. Zo'k een voortuintje viel hem meer te beurt en Klerijzen was hij ook de veertiende man, want voor het noodlottige getal dertien had me van Zierik een grote vrees. Of liever, ze beweerde dat anderen er zo bang voor waren. Gemelde luidtenaar was zeer bescheiden van aard. Hij bleef gewoonlijk voor de eten zwijgend in een hoek staan. Gedurende de maaltijd viel hij niemand lastig met zijn conversatie, maar deed zijn best om voor twee dagen te eten en te drinken voor drie. Welk laatste het gelukkige volg had dat de kleur van zijn gelaad langzamerhand in harmoniek kwam met die van zijn haag en dat hij na de eten nog minder doorpraten gestemd zijn dan te voeren, zich weder in een hoek terug trok, zijn koffie slurpte, zijn anizetten naar binnen sloeg en wegwist de sluipen op een ogenblik dat er niemand was om hem uit te laten. Hij was op het diner van zijn neef niet meer dan een meubel, of schoon dan een verslindend meubel, vond welk de gasten in het geheel genen en de dienstbodem die niet aan hem verdienden, bitter, weinig, notitsynamen. Van Zierik had aan zijn gasten mede gedeeld wie de voorname persoon was die hij nog verwachte. Welrode had die mededeling wederom met een slapere gehoofd knik beantwoord. Tilbury, die een wandelend woordenboek van een adel was, bericht aan het gezelschap dat de Donia's tot de oudste familie van Vriesland behoorden, wat de dames welrode, belangstellend het hoofd deed opsteken. Loosherd verklaarde dat de heer van Donia de naam had een kundig administrateur te zijn, waarop de dames Loosherd nu ook belangstellend het hoofd opstaken. Vervolgens verhaalde van Zierik dat hij nog een heer uit de oost wachten, namelijk de heer Flink, een suiker of tabakscontractant, dat wist hij niet recht, maar schrikkelijk rijk. En deze reis staken al de dames het hoofd op. En na deze narrichter gegeven te hebben zag hij eerst triomfant rond van tevredenheid dat hij gasten zou krijgen die zozeer de aandacht wekt en toen zenuwachtig gespannen omdat die gasten nog niet kwamen opdagen. Gelukkig duurde het niet lang of de dubbele deur ging wederom open en de heer van Donia werd aangediend. Wie de moeite wil doen het eerste hoofdstuk van het eerste boek deze geschiedenis na te slaan, zal daarin de beschrijving vinden van het uiterlijke van Occo van Donia in zijn studententijd. Dat uiterlijke was in vele opzichten hetzelfde gebleven. Wel was zijn schedule, als dit in de oost met blonden lieden gepleegde geschieden geheel kaal geworden en het weinige haar dat nog aan de slapen en achterhoofd groeide aan het schibbelen geraakt. Wel had zijn gelaat een bruine tint aangenomen. Wel vertonen zich enige dunne rimpels aan de ooghoeken. Maar de ogen flonkerde nog altijd van jeugdig vuur. De stem klok nog altijd heldig en muzikaal. De gespierde lichaamsbouw getuigde nog altijd van vlugheid en kracht. En hij was nog altijd even onverschillig op het stuk van zijn kledij. Niet dat hij er slordig of havenloos uitzag, maar even als hij zich voorheen zelden anders dan in een bruin buis met knopen van hartshoorn aan het lijf en met een stopdas vertoonden. Even zo had men hem in de oost nooit anders gezien dan bij gewone gelegenheden in een wit buis zonder das, bij buitengewone in een loshangende zwarte rok, een wijn tito vest en met een witte das. En zo was hij nu ook in het moederland gekleed. Alleen waren hier zijn rok en vest van laken en zijn das van linnen. Reeds was de voorstelling van onze Raad van Indiën aan mevrouw van Zierig en aan de overige gasten afgelopen. Reeds had Donnieë bewijsgegevend van gevattheid en talent door een daar moeilijkste dingen te doen die gedaan kunnen worden, namelijk op die noodlotige tijd die Indiëné voorafgaat en wanneer de genodigde nu op het rechter dan op het linkerbeen staat te draaien, een gesprek dat niet over het weer loopt aan te knopen met een gastvrouw die men voor het eerst ziet. Reeds had rolrode 3 maanden hoorbaar gezucht en zichtbaar zijn maag gevreven. Reeds had van Zierig angstvolle blikken nu eens naar de straat en dan weder op zijn vrouw geslagen, blikken die zoveel te kennen gaven als, waar blijft toch die heer flink en zouden we ook laten opdoen. Reeds keken op stoep de bedienenden nu rechts dan links uit. Reeds was het ruim kwartier voor vijven en nog kwam de 12e man niet op dagen. Uw collega Oostaling laat zich lang wachten, Donia zei eindelijk de gastheer, is dat zijn gewoonte voor zover je weet? Ik heb er nooit bijzonder op gelet, antwoordde Donia. In alle gevallen zal ik er hem niet hard over vallen want ik ben zelf geloof ik over mijn tijd hier geweest en ik mag dus dankbaar zijn aan ieder die oorzaak is dat ik niet de laatste ben. Ik geloof niet, zei de vrouw des huizes met een vleiende glimlach, dat de heer van Donia ooit gewoon is geweest ergens de laatste te zijn. Te minst aan de academy was hij het niet, zei van Ziering. En in de Oost even min, voegde Looshert erbij, waarop zijn zusters eerst hem en toen Donia met verbazende eerbied aankeken. Zo zelden overkwam het Looshert iemand de prijzen dat de gelukkige die hij deed al een heel buitengewoon wezen zijn moest. Ik ben lang in de Oost geweest, meneer Looshert, zei Donia met een buiging, en ik moest dus wel eindelijk vanzelf vooruit komen, waar ik hier gebleven ik twijfel er zeer aan of ik het al zover gebracht zou hebben als meneer. Zou ik ook iemand naar Bellevue sturen, voeg van Ziering, om te horen of meneer flink het al te met vergeten heeft? Rollrode zucht er nogmaals diep. Een invitatie bij mevrouw van Ziering vergeten, riep Tilbury, dat zou de man voortaan onwaardig maken aan enige disgenodigd te worden. Ja, maar inderdaad, zei van Ziering, ik zal aan het hotel. Het gerucht van een aanrijdende vigilante deed hem zijn volzin afbreken. De vigilante hield op voor de deur. Mijn hoorde het portier open en dicht slaan, en wel daarna een zware stap uit geluid van een stok die op het gangplavijsel neerkwam. De deur ging open en de met ongedoeld verwachte gast trad of liever klotste eindelijk binnen. De naam van de heer Flink is bereid op één der eerste bladzijden van ons verhaal genoemd, doch daarom juist zal hij door de lezer voorlang vergeten zijn. Immers, later is er maar eens in het voorbijgaan, gewach van gemaakt. En toch zou hij beide reizen niet zijn vermeld en dienst schrijver Dezes niet had geweten dat de man later in persoon tevoorschijn treden en in onze geschiedenis een gewicht gerol vervullen moest. In het tweede hoofdstuk nu van het eerste boek is van hem gezegd dat hij een oude grompot was, die zich in 1820, we wist niet waarom, te leiden bevond en altijd op de kachel zat in de pau. Hij was zich in die meer dan twintig jaren dat wij hem uit het oog verloren hebben niet jonger opgeworden, ook niet minzamer, maar wel al rijkig en rijkig en daarbij meer en meer rheumatiek. Zijn gelaadechter was weinig veranderd. Het was een van die gezichten die al vroeg een oudachtig voorkomen hebben en waar aan de lateren jaren alleen enige rimpels meer toevoegen. Te leiden doeg hij een zwart fluïne kalot op het hoofd en hij deed het nog. Van onder die kalot kwamen enige grijze haren uit en sinds lang vergrijst waren ook de zware wenkbrauen onder welke men schier zoeken moest naar de dicht in hun kassen verscholen en naar de grondgeslagen ogen. Het voorhoofd was sterk gevondst en de wangen deden denken aan een olifanshuit door een vuile spinnenweb heen gezien. De pijnlijk vertrokken mond, de gebogenhouding en de keupele gang gaven aan zwans uiterlijke iets zwaks en ziekelijks. Ja, het algemene gevoel dat hij bij de gasten opwekte toen hij daar binnen kwam, moeizaam steunende op zijn stok met ivoren kruk en meer hebbende van iemand die naar zijn graf, dan van iemand die naar een gastmaal gaat, was een gevoel van medeleiden. Van Zierik zei later dat de man hem had toe denken aan het beeldje, terwijl men op de laatste en onderste treden van de gekleurde trap van het menselijk leven op de oortjesprinten ziet afgebeeld en waar het getal 90 bij staat. Niemand, behalve misschien rolroden, die te veel hoor had om enige verschoning te vinden van iemand die vertraging veroorzakt had in het opdissen, vond de moed om langer boos te wezen op de Arme Leider, wiens laatkomen sommige meenden te mogen toeschrijven aan een twijfel, bij hem wel licht ontstaan, of hij naar zijn diner dan wel naar bed zou gaan, en dan oordeelde men dat hij wijzer zou hebben gedaan de laatste partij te kiezen. Ja, enkelen konden de heimelijke vrees niet onderdrukken dat hij een lijk zou wezen eer men aan de pastijtjes was, of althans de pudding niet halen zou. Van Zierik was dadelijk in de weer om hem met een stoel te gemoeten gaan, en mevrouw trot hem met een air van inne gedeelneming tegen. Ga toch zitten, meneer Flink, zei de gastheer. Je schijnt vermoeid. Ga toch zitten, herhaalde mevrouw. U is toch niet zo overkomen, voeg meneer. We waren al zo ongerust, zei mevrouw. Waarschijnlijk mevrouw van Zierik, voeg Flink, de oogleden half oplichtende en beurtelingsmevrouw en meneer geaanziende, er lag in zijn blik iets verwijtend dat van Zierik deed schrikken. Hij, anders zo nauwlettend bij het inacht nemen der vormen, had deze reis, door alleen te luisteren naar de stem van het medeleiden, vergeten aan die der etiketten te voldoen en eraan te denken dat hij in elk geval moet beginnen, zijn vrouw en zijn gast aan elkaar daarvoor te stellen. Hij kreeg een kleur tot achter de oren en stamelde, Paton, ik had inderdaad, maar ik was wesendelijk ongerust. Jawel, mijn vrouw, Emily, meneer Flink, maar ga toch zitten, mijn waarde heer. Zitten, herhaalde Flink na een korte hoofdbuiging tegen mevrouw. Waarom zitten? Wij zullen toch zo meteen aan tafel wel zitten, denk ik. En waar was je dan ongerust over meneer? Al de aanwezigen, behalve Donia, die de man van vroeger datum kende, kreeg een verbaasd, ja, half verschrikt op. Niet alleen was de stem van Flink onder het spreken alluidig en snijdende geworden, en geheel niet die eens zieltoogenden, of zelfs eens zieken, maar zijn gekromde rug werd recht, zijn gestalte verhief zich, zijn zwarte ogen gingen wijd open en schene streng en doorborend uit hun holten naar voren te schieten. In het kort, Jeanette Looshert, de savante, fluisterde mevrouw Wollrode in dat hij haar volkomen 6 te vijfde had herinnerd, na zijn verheffing het pak zijns ouderdoms van zich afwerpende. Waar ik ongerust over was, herhaalde van Zierik, niet weten de hoe hij het had en wat hij zeggen zou. Ter goede uren ging de dubbele tussendeur die naar de eetzaal leiden, op dit ogenblik open, te bewijzen dat er was opgedist. Er haasten zich nu de wederkerige voorstelling van Flink en de overige gasten vrij onverstaanbaar af te rabbelen. Verzocht Donia, mevrouw van Zierik aan tafel te leiden, bood zelf zijn arm mevrouw Wollrode aan en wees toen de weg aan de overigen, die haastig volgden, de eettafel rond liepen om te zoeken naar het kaartje met hun naam en spoedig alle gezeten waren. De plaatsen aan de dis waren op de na volgende wijze geschikt. De gastier en gastvrouw zaten in het midden tegenoveral kandig, door dit breedte der tafel gecijden. Hij tussen mevrouw Wollrode en Mary Loosert en zij tussen Donia en Wollrode. Tot rechterbuurvrouw had Donia de savante. Flink was de linkerbuurman van Wollrode. Naast de vrouw van deze zat Loosert, Tilbury tussen Mary Loosert en mevrouw Wollrode. De luitenant schijde Loosert en Jeanette. Dat er, om die 12 mensen te bedienen, behalve van Sirix Cousier, Knecht en 2,5 geniers in hun schitterende livraïen, nog een voorsnijdig en een huurlakei aanwezig waren, wordt hier alleen promemoria aangemerkt, en even zo dat alles wat hier te zien en te genieten viel even prachtig en uitgelezen was. De tijd gedurende welke men soep eet, is een tijd dat men niet praten, zelfs niet denken kan. Het warme gerecht, het geklikklak der lepels, het ronddienen der sherry, alles te zamen maakte het ene en het andere onmogelijk. En die inleiding tot het maal kan niet beter worden vergelaken dan met de muziek die het orkest maakt voor het ophalen van het gordijn, en die ook doorgaans de conversaties weigend doet, en de overgang vormt tot de eigenlijke vertoning. Alleen bij de gastheerg, gelijk bij de torneeldirecteur, zijn aan sommwijlen de gedachten werkzaam, en zo dacht van Zierik bij zichzelf, hoe juist van pas het aan tafel gaan en verlost had van de moeite om de vraag van de oude indisch gast te antwoorden. Helaas, hij had buiten de waard gereken, want nauwelijks was het zoepoort van flink weggenomen, of deze vrons te weder de wenkbrauwen, keek zijn overbuurman Barts aan en herhaalde de vraag. En waar was je nu zo ongerust over, meneer van Zierik? De gehele tafel zag op. Die heer begint zijn maaltijd met zijn gastheer de duimschroeven aan te zetten, fluisterde Looshert, mevrouw Rolrode in, zoveel hij namelijk fluisteren kon. Daar heb ik nooit een president van gezien. Mevrouw Rolrode, die maar half begreep wat een president, en geheel niet wat duimschroeven waren, maar toch wel dat het iets heel verschrikkelijks wezen moest, keek beangst en fluisterde op haar beurt. Als ze maar giegoestie krijgen. Kellarie Mark Buru, beet me je vrouw Rolrode, Tilbury in het oor. Zullen kwa pluto fantastk, antwoorden deze. O chemel, zuchte Mary Looshert. Zo even vergelijk ik die oude heer bij Sixtus V, zei de haar zuster, zag tegen de tweede luitenant. Maar nu doet hij mij aan Hendrik de Achse denken. De tweede luitenant keek heel verbaasd op, voor eerst omdat hij aangesproken werd, wat Jeanette ook wel niet gedaan zou hebben, in die zijn meer naast hem gezeten had. En ten tweede, omdat hij nooit van Sixtus V of Hendrik de Achse gehoord had. Hij begreep echt wat te moeten antwoorden en zeiden, die ken ik niet, maar het is net de stem van onze sergeant-instructeur. Dus zelf van wende verontwaardigd het gelaad van hem af, en deelde haar opmerking aan Donia mede. Deze zag haar met zijn schalkse ogen zeilings aan en zeiden toen, hij doet mij meer denken aan Old Touchwood uit zijn Ronan's Wells. Nu kreeg de savante op haar beurt verlegen, want ze had juist deze roman van Sir Walter Scott niet gelezen, en wist dus even min wie Touchwood, als de tweede luitenant wie Sixtus V de vijfde was. Wat zullen we antwoorden, voeg me vrouw van Zierik, half bij zichzelf en half tegen Donia. Alleen Rollrode zeiden niets, want hij had een pastijtje in de mond, maar hij keek flink toch heel verbaasd aan. Dit alles had bijna gelijk tijdig plaatsgehaald. Van Zierik, hoe bedremmeld ook, zag echter in dat Tenzij hij spoedig antwoorden, de vraag wel eens herhaald kon worden. En toch dorset hij niet ruwweg aan iemand van hoge leeftijd, die hij voor het eerst bij zich zag, en die zelf niets geen te begrijpen dat hij zich had laten wachten, deswegens een verwijt doen. Hij dacht, het was best, indien hij de schuld op zijn vrouw schoof, en zich met een grap van de zaak zocht af te maken. Zie je, meneer Flink, zeiden hij, op lucht getoond. Mijn vrouw ontrust zich ter stond, als er iemand maar een halve minuut na de bestemde tijd komt. En het was al vijftig over, bromde Rollrode voor zich uit, terwijl hij een tweede pastijtje nam. Flink zag eerst me vrouw, en toen Rollrode aan, en zeiden vervolgens, een halve minuut? Wel, ik heb bepaald last gegeven dat de vigilanten tien minuten over vijven zou voorkomen. Oh, het is hetzelfde, zei mijn vrouw van Zierik, of smekende toon. We zitten nu eenmaal goed aan tafel, en het is alles terechtgekomen. Ik vraag de dingen om ze te weten, hernand de onbarmachtige contractant. Ik ben nog niet op de hoogte van de Haagse manieren. Vier dagen geleden heb ik de zitting van de kamer bijgewond. Die was te elf uren aangezicht. Ik was een kwart voor elven. Herrwel, het is kwart na elven dat mijn eerst aanleg maakt om te beginnen. Dinsdag jongsleden moest ik een ambtenaar van het ministerie spreken. Ik kwam er te half elf. Ik dacht, de man zal er al lang zitten. Zo menig een Fransman. Ik kon een kwartier wachten. Maandag moest ik op een vergadering van crediteuren zijn. Ik was er op mijn tijd, en zat een kwartier alleen. En nu vrikt meneer zich op m'n heren en m'n vrouw van Zierik, viel Donia lachende in. Wel, voeg flink, kon ik dan tot een ander besluit komen dan dat men in de Haag altijd een kwartier later moet komen dan men aangesreven is. Niet op een diner, bron de rol rode, vrevelig, terwijl hij een bord met tarbo aannam en zich een glas wijn inschoenck. En de opera begint ook al lure in die kie, list zijn dochter. Het is waar, zei van Zierik. De gevolgtrekken van m'n heer zijn volkomen juist. We hadden op het invitatiekaartje moeten zetten, precies. Mary en Jeanette loozert, keken haar broedig ins aan om te weten wat die ervan dacht. Hij schonk zijn glas in, nam een teug op gelijke wijze als een kamerlid die in reden gaat houden, brug de hand aan zijn bril, en zeiden toen, Tis, als de heer flink zegt, men begint hier de vergaderingen een kwartier na de tijd, om het te klokken, kunnen verschillen. En wat de bureau betreft, ja, dit is zo, vele ambtenaren komen te laat. Daar zijn ook al vele aanschrijvingen over geweest, al in 1823 bij, maar als men ergens voor zijn plezier moet wezen, viel Tilbury in, dan zorgt men er op zijn tijd te komen, op zijn tijd in de opera, op zijn tijd op een diner, op zijn tijd op een randevel. Dus dan verschillen de klokken niet. Vroeg flink. Nu, men moet het maar weten, ik zou ze bij mij geleerd hebben, als ze niet op een tijd aan de fabriek waren geweest. Oh, een fabriek, zei mijn vrouw van Zierik, de neus een weinig optrekkenen. Hier moet het volk van een fabriek ook op zijn tijd aan het werk zijn, maar wij spreken nu van de boomelnde. Boomelnde, herhaalde flink, behoort de tweede kamer maar ook al onder de boomelnde, of die pennelikkers aan de mysterieën. Hier kreken Loos, Herth of hij een beroeger te kreeg. Voorden zij ook niet bepaald om hun plicht te doen, zo goed als het werkvolk aan de fabrieken, en kon het dan te pas dat zij hun tijd verluuren en mij de mijne doen verliezen erbij. Dank je, mijn vrouw, ik drink nooit anders dan portwijn. Zet een fles portwijn bij meneer, zei van Zierik, en vervolgde toen zeer verheugd een gelegenheid te vinden, om op de politiek te komen. Van de ambtenaren zal ik niet spreken, meneer. Dat is een schande, zoals de meeste het maken. Je zegt wel, ze worden ervoor betaald. Hij zei er niet bij, hoe de meeste betaald worden, en wat soms tijds van hen geveerd wordt. Diswaag, hij was rijk en deed niets, twee vereisten die aanspraak geven om te klagen dat lieden die arm zijn te weinig doen. Maar, ging hij voort, met de leden van de kamer is het anders gesteld. Begin het die een kwartier later, zij moet het na haar hand weer inhade, en dat komt dus op hetzelfde neer. Waar we ons over te beklagen hadden, dat zou juist wezen over het onnodig rekken der zittingen, door zoveel gewabel over onbeduidende dingen. Het is tijd, en meer dan tijd, dat er eens praktische mannen inkomen, die de stal van Augeas in schoonmaken. Hamburgerrip, mevrouw, ik durf het u wel aan bevelen. Hamburgerrip, herhaalde mevrouw Wollerode. Augeas, verbeterde Donia bij zichzelf. Heden, is het Augeas, meneer? Vroeg de savanten, verbaasd. Heus, Augeas. Ik vraag u onverschooning voor die pedante correctie, zei Donia, die mij onwelkeurig ontsnapte, waarvan Zierik en ik zijn oude medestudenten, en ik dacht mij opeens in een tijd terugplaat, toen wij gewoon waren, op ook anders woorden te vitten. Het verwondert mij, dat meneer dat na zoveel jaren nog zo goed weet, zei Zierik net. Maar ging onderwijl van Zierik voort. Eer dat alles gebeurt, zal er nog veel moeten veranderd worden. Dat is zeker, zei Flink, dat zij van de oost net zoveel weten als een blinde van de kleuren. Wat ik in althans geïnchisteren heb gehoeren kletsen, raakt de kant nog wel. En de minister, die antwoorden, had er ontrend evenveel van te doen als het lid dat hem aanviel. Wat zeg jij ervan, Donia? Jij waart er ook bij. Mijn beste, de heer Flink, antwoordde Donia. Het moet u niet verwonderen in die men het hier over de oost indische kwestie niet eens is, wanneer je maar bedenkt hoe de rapporten die zij van ons oostselingen krijgen, altijd hemelsbreed uiteenlopen. Wel, reden te meer dat ze hier hun mond overhouden, zei Flink. In ding je door hier, hier aan tafel, verstaat, dan ben ik voorkomen met u eens, zei Donia. Ik voor mij bijvoorbeeld bij nu zo lang afwezen geweest, dat ik liever over het moederland hoorspreken. Maakt me vrouw nogal gebruik van de spoorweg? Spoorwegen? Ja, die konden we bij ons ook wel gebruiken, heen aan Flink. Dat is goede portwijn van Zieric, maar ik zal er u incenden zoals je die sterig nooit gedronken hebt. Heb je zo'n goeie portwijn? Voegrolrode, met een lippensmakkende en opsiende, als een strijdros, dat het trompetgeschal hoort. Inmiddels waren hier en daar gesprekken aangeknokt, belangrijker voor de dames dan Indie sequestieën en portwijn. Einde van de eerste helft van het derde hoofdstuk van het elfte boek. Elft boek, derde hoofdstuk, tweede deel, van Klaasje Zevensterg, deel 3, door Jacob van Lennep. Deze liepenvoxtopname is vrij van natuurrechten, opname door Anna Simon. Inmiddels waren hier en daar gesprekken aangeknokt, belangrijker voor de dames dan Indie sequestieën en portwijn. Tilbury maakte wederom misbruik van zijn jaren om aan Mary Looshert en mevrouw Rolrode aardigheden te debiteren die hij beter had gedaan te zwijgen. Mevrouw Rolrode had van Zierig naar zijn kindingen gevraagd en hoe hij tevenen was over zijn nieuwe banden. Donia gaf aan Looshert en zijn zus door Jeanette het verhaal van een herteljacht in de oost en mevrouw van Zierig had flink tot een gesprek weten te krijgen over de kapsels der dames al daar, met welk zij voorbij Rolrode heen met hem voortzetten. Opeens, bij gelegenheid dat er een pauze was, richtte de gast heren het woord weder tot Donia en vroeg hem of hij nog verzen maakte. Maakt mij neer verzen, vroeg Jeanette, hem het opgetogenheid aanstaande. Wel ja, zei van Zierig, daarvoor heb ik u naast ook ander gezet. Donia maakte een halve buiging tegen zijn buurmeisje die van compliment moest gelden over haar poëtische gaven waar hij niets van wist. Doch haar van hij de voortreffelijkheid garne wilde aannemen. O, meneer van Zierig, zei de savant, met een half verwijtende blik en een buiging van het hoofd die verlegenheid, zergigheid en nog een half do zijn andere deugd moest de kennen geven. Hij was de factor, de hoofd dichter bij ons gezelschap, zei van Zierig, op Donia wijzende. Wat ik was, zei Donia, de schouders opharende, of waar men mij toen wel voor wilde houden weet ik niet. Zeker is het dat zo ik immer heilig vuur bezeten heb, dat vuur in Indiën spoedig is uitgedoofd geweest. Apollo heet daar alleen feibus en heeft in die hoedanigheid veel te druk met de koffie en suiker om aan de poëzie te denken. Ik heb de lier aan de wilgen of liever aan de klapperbomen moeten hangen. Met poëzie komt men daar niet ver. Vraag het maar aan de heer Flink. Nee, waarlijk niet, zei de deze, bevestigende. Dat is geen product waar iemand in de Oostie te pieten zou en ik weet ook niet wat men daarmee zo uitvoeren. Men heeft daar ook andere en gewichtiger dingen te doen dan verse te maken, zei de referendares. Nu, zei mevrouw Van Zierik, we willen hopen dat meneer van Donia nu hij toch is, de oude liefhebberij weer zal opvatten. Helaas, mevrouw, zei Donia, het verse maken is één van die zaken waar men de hand aan moet houden. Anders verleert men die geheel en dat is mijn geval. Juist, merkte Van Zierik aan. Zoals de spreek van een oud genoedschap luiden, oefening kweekt kunsten. Oh, meneer Van Donia, zei zij nette, het is immers eens dichter, altijd dichter. Je zult wel weer geïnspireerd worden. En dine ik dikwijls de eer had in uw gezelschappen zijn, misschien, zei Donia, wel een hoffelijke buiging. Ik hoor dat mevrouw een dichteressen is. Mag ik weten of er vruchten van haar arbeid verschenen zijn? De vraag is voorzeker onbeleefd, want uw werken zullen hier te landen bekend genoeg zijn, maar mijn onkunde is te verschonen. Men zent zo zelden letterkundige voortbrengselen naar de Oost, en ik ben geheel niet meer op de hoogte. Oh, wat ik heb laten drukken, heeft niet veel te betekenen, zei zij net, schaamachtig. Een enkel versje in het tijdschrift voor onderwijsressen en in de xenografie, en dan, wat eigenlijk geheim is, onder de pseudoniem Adel Gonde. En uw genre, vroeg Donia. Natuurtafrielen en bespiegelingen, antwoorden de dichteressen. Beschrijvingen, een zedekundige poëzie, daarom zent ik die aan de xenografie. De xenografie zal toch wel naar de Oost gaan, die is juist gewijt aan uitheemse toestanden en tonelen. Het is mogelijk, zei Donia, maak ik nam in de Oost, liever zulke werken ter hand, die mij van het moederland spraken. En het tijdschrift voor onderwijsressen. Mij dunt, dat zou juist iets voor de Oost zijn, waar die dames toch zo weinig gelegenheid hebben, goede leiding en lessen te ontvangen. Ik heb in het voorlaatse nummer, nog een gedicht geplaatst, over het nut, ene verstandige meisjesgymnastiek. Ik vrees, zei Donia, dat geen onderwijsressen in de Oost zich in negen zou gevoelen, op dat tijdschrift in te tekenen. En waarom niet? Omdat zij bij haarzelf een berekening zou, het niet langer nodig te hebben, tegen dat het derde nummer uitkwam. En waarom niet, vroeg me vrouw Van Zierik, zich in het gesprek mengende. Omdat we meisje, dat als secondante of guvernante uitkomt, doorgaans binnen de drie maanden getrouwd is. Wint er daad? Het is zoals ik u zeg, ze zijn tikwijls al besproken, eer ze van boord zijn. Foei, nu geloof ik dat meneer een weinig malicious is, zei me vrouw Van Zierik. Ik zou je weer naar meneer flink kunnen verwijzen, zei Donia. O, fooei, nee, fluisteren, Emily, die Nordse berg, Latina maar buiten, maar zo de heren in de Oost zo gedigd de hand leggen op de jonge meisjes die van hier komen. Desnoods zelfs op de meuutjes, viel Donia in. Hoe komt het dan, dat meneer niet getrouwd is? Ja, hoe komt dat? wilde je net erbij voegen, doch bleef midden in de vraag steken en kreeg in kleur. Ik had geen tijd, antwoordde Donia. Om te trouwen, voeg Emily, nee, om mijn hoofd te maken. Ik was van de leer dat, aangezien mijn geen huwelijk doet voor 14 dagen, maar voor het leven, de zaak al tans een maand overleg behoeft. En wanneer ik soms over een meisje dacht, dan was het voor mijn neus weggekaapt eerlijk wat een besluit gekomen was. Foei, dan was meneer zeker nooit verliefd, zei mijn vrouw van Zierik. Als mijn verliefd is, wikt en weegt men zo niet. Je nette, zacht Donia aan met de blik, die zoveel te kennen gaf, als dat zij met de zielkundige opmerking van m'n vrouw van Zierik voorkomen instemden. Het is zonderling, hoe moeilijk het valt, in gezelschap, het punt van trouwen en verliefd zijn, zo stil te behandelen, dat de aandacht van anderen er niet op gevestigd raakt. In weer wil, dat toen het gesprek tussen Emily en Donia was begonnen, de overige gasten, de tweede luitenant altijd uitgezonderd, ieder met zijn buren aan het praten waren, zo bleken ze toch allemaal en in de eerste plaats de jonge dames een oréan campagne te hebben. Weldra lette geen van deze laatste meeg op wat haar buurman zeide, maar wijde haar aandacht uitsluitend aan de conversatie die aan de overzijde plaats had, en de heren, zich genootzaakt ziende, hun reden af te breken, volgden het voorbeeld dat de dames gaven. Het antwoord dat Donia op het laatste gezegde van mevrouw van Zierig gaf, was dan ook werkelijk wel geschikt om alle vaders en broeders van ongetrouwde juffers en vooral om deze laatste opmerkzaam te maken, het luiden. Ik weet het mevrouw, maar het schijnt dat ik voor dat gevoel terwijl het mijn liefde noemt niet vatbaar ben. En daar durf je zo rond vooruit komen, riep van Zierig, en zonder vrees voor de verontwaardiging van al de dames hier present, dus waar dat de jonge dames heel verontwaardigd keken, en Donia lang zo interessant mens niet meer vonden als een ogenblik te voeren. Maar voel je meneer van Donia, zei mevrouw van Zierig. Hoe kun je zo iets zeggen? Je ziet er toch niet uit alsof je een hart van staal of ijs had. Zal een doost misschien te warm zijn om maar verliefd te worden, zei van Zierig. Daar is wel wat aan, zei Donia, lachende. Dat beknijp ik niet echt, zei mevrouw Rollrode, maar ze kreeg ongevraagde oplossing van Flink. Verliefd, in de oost, riep deze, de schouders ophalende met een uitdrukking van diepe minachting. Wel, ik wou wel eens zien wie dat was, meneer om geld te verdienen, niet om verliefd te worden. Wie er trouwt, doet het of uit speculatie, dan neemt hij de ene van er een schattrijke liplap, of omdat hij toch een huishoudster nodig heeft en zijn zwarte meid hem verveelt. Hier geken de dames ieder op haar port, en de bording waren wel bezinswaardig, een servies van Sèvres met prachtige bloemen. Ik hoor, daar moet een mooie meisje zijn onder die inlandse, zei Tilbury. Ah, file rueurg, riep me vrouw van Zierig, zwarte portretten. Zwart? Nou ja, dat is ook bij manier van spreken, haar nam Flink. Ze zijn bruin, en er zijn knappe onder, met rooie tanden, als je daarvan houdt. Rooie tanden, herhalde Tilbury verbaasd. Wel ja, van Zierig kouden. Afie, riep nogmaals Emily, en u, mijn heer, is u nooit getrouwd geweest? Ik? Nooit, antwoordde Flink, na een korte poos gezwegen te hebben, alsof het punt betrof waarom trent hij niet zeker was. Niet, vroeg de baron verbaasd. Wel, mij dacht, was dan Herman Weland Flink uw zoon niet. Weland Flink, die nog met een vreule van Duur Toog is getrouwd geweest, zowat vijfendzettig jaar geleden, of waren er meer rijke ostignaren van uw naam. Allerogen vestelde zich met niet weinig verbazing op Flink. Hij was plotselings wit geworden, als een laken, en zijn onderkaak begon heftig te beven. Weland Flink, zij loosterd, wel, die heb ik nog als zeur nummerair gekend. Een vreule van Duur Toog herhaalde Emilie. Wanneer heb ik Dina meer gehoord? Het is een Amsterdamse familie, zei Herman, bestrafend. Allereerst, hoor. Dit ene en ander was halfluid gezicht en bij wijs van tussenzin, en zonder dat de ogen daarom afgewend waren van Flink, die nog steeds sprakeloos en aan een hevige gemoedbeweging temprooieschijn. Men begon ongerust te worden, en van Zierik vroeg, bu, schild toch niets, meneer Flink? Een glas water, vroeg me je vrouwrol roden, terwijl ze er een in schonk en de oude man aanbood. Flink zag haar als wezenloos aan, schoof het water terug, naam toen de caraf met portwijn op, schonk zich een glas boordevol en dronk het in één teug uit. Dit schen hem herstelde te hebben, zijn kaak hield op te beven, de doodskleur week van zijn gelaat. Zijn ogen stonden weer streng en stroef als te voeren, en met een vaste stem sprak hij Tilbury aan in deze woorden. Zo je Weland Flink gekend hebt, meneer, dan kan ik u met die kennis geen geluk wensen. Hij was de zoon van Madeline Weland, dat is zo. En Madeline Weland was de vrouw van Herman Flink. Waar zij ligt Zedert meer dan veertig jaar in het gaf, en ook haar zoon is lang dood. En voor Herman Flink die hier zit, is dit alles als zaken die voorbij zijn, en waar hij niet van horen wil. Wie trouwt, doet een gekheid, en niemand behoeft te erkennen dat hij een halve eeuw te voeren een gekheid gedaan heeft. Maar dan heb ik u zo nog gekid, zei de mevrouw rolroden. Weland, wel ja, daar heb ik nog wel op in gedanst. Serioust, mevrouw, zei Looshert. Hij was ser nummerair en werd ontslagen wevens afwezigheid zonder verlof. Ik heb dat deze dagen nog aangehaald toen Mathenessen van Hollenberg acht dagen over zijn tijd was uitgebleven. Wel, hernam Tilbury. Ik kan tegen u zeggen, meneer Flink, broeder, geef me de hand. Ik heb ook in mijn jonge jaren de dwaasheid gedaan, mevrouw te nemen. Maar ik ben gelukkig, even als meneer, er heel gauw van verlost geweest. Maar dat is appelminapelen, wat je er zegt, zei mevrouw Van Zierik. Ach, mevrouw, hervatte Tilbury, indien zij uw bekoorlijkheden had gehad, of die van ene der dames hier aan tafel, ik zou geheel anders spreken. Zijn er hier meer in Den Haag, vroeg Donia stil aan zijn buurmeisje, die zo walgelijk onbeschaamd over een afgestorven vrouw spreken. Meneer heeft wel gelijk, zei Jeanette, en mijn broedig heeft ons ook altijd gewaarschoed, niet naar hem te luisteren. De baron schijnt zich met opzetten willen voor doen, als iemand die geen hart heeft. Mij denkt, hier is meer dan schijn, zij Donia ernstig. Waar meneer zelf, hij namde zijn wand, opschert zijn toon, en met een blik vol ondeugend verwijt. Ik geloof, zij Donia, dat ik terminste kiesheid genoeg zou hebben, om de dode te laten rusten. Nu, dat geloof ik ook, zei Emily, wederom zich in het gesprek mengende. In tissen weet u wel, meneer van Donia, dat ik er zeer blij om ben, dat u nog niet verliefdzijd geweest. En de reden mevrouw? Wel, omdat u het toch eenmaal zult worden, en dan met een lieve, beschaafde vrouw van uw stand en educatie, zult voor de dag komen. In plaats van zo'n afvreuze, hoe heten die meneer flikken het ook, oja, zo'n liplap, of zo'n pedante secondante. Paag, apropos daarvan, dat brengt mij op een idee. U zegt, een jong meisje heeft kans op een voordelig huwelijk als hij in de oost komt. Zo is het, antwoordde Donia, in zoveren namelijk als voordelig in de beperkte zin van geld aanbrengend genomen moet worden. En natuurlijk, doen zij die er goed uitzien en enige bekwaamheid bezitten, de beste partijen. Dergelijke aanbevelingen scharen te minstens nooit, antwoordde Donia. Wel nu, waarom zou dan dat jong meisje, dat bij mij aan huis is, dat pilletje van u, niet naar de oost gaan? Zal mevrouw haar kwijt willen zijn, vroeg Donia. Een lichte blos vertoonde zich op het gelaat van mevrouw van Zierig, want Donia had zonder het te weten en vooral zonder nog enig vermoeden te hebben omtrend haar ware bedoeling de spijker op de kop geslagen. Foei, zeiden zij, hoe zou meneer zoiets kunnen denken? Ik doe hier alleen op het voordeel van het meisje. Zou zij er zelf een genegenheid toe hebben, vroeg Donia. Ik heb het haar niet gevraagd. Ze is nog zo kort bij mij. Doch ik zou wel haast denken dat, als hij het vooruitzicht had, op een onafhankelijke positie. Inderdaad, riep Donia, een navorsende blik op haar vestigende. Heeft zij u doen blijken dat zij met haar toestand niet tevreden was? Wat zal ik u zeggen? antwoordde Emily. Ze heeft daar op Hardestijn veel in de grote wereld om gegaan. Het was, dunt mij, verkeerd van die dominee haar daar te laten komen en nu is zij natuurlijk verwend. Toont ze dat? Vroeg Donia. U begrijpt, haar positie hier is zo geheel anders, vervolgde Emily, terwijl ze het geven van een rechtstreeks antwoord bleef ontwijken. Ik pog haar wel zoveel mogelijk als een moeder te behandelen en haar vertrouwen te winnen. Maar toch, ze is nu eenmaal hier in een onderschikte betrekking. Ik kan haar niet in gezelschap introduceren en dat valt haar natuurlijk af. Zij kon er zich toch op verwachten, zei Donia. Maar, heeft ze daarover geklaagd? En dan, ging mevrouw van Zierik voort. Ze is geloof ik, nogal gewend geraakt door zeurs aan te horen en ik vrees dat ze daar nu behoefte aan heeft. Meneer, u gevoelt dat zo zij het opzicht over die lieve kinderen ging verwaarlozen om naar praatjes van heren te luisteren? Heeft ze dat gedaan? Men moet altijd begrijpen, de dochter trekt zo licht naar de moedig en haar moeder is toch zeker ook niet veel geweest. Indien zij eens dezelfde weg opging. Is u dat alles niet voor de geest gekomen, mevrouw? Eer je besloot haar een huis te nemen. Wel zeker, meneer, maar van Zierik was er zo op gesteld, voelt u? Ja, zei Donia, die langzame hand begon te vinden dat de redenering van mevrouw van Zierik op het stuk van vrij bijgebrachte argumenten en beschouwingen wat heel veel had van een diplopantieke nota en een sterk vermoeden kreeg dat haar hier of daar een angel onder het gas schoon. En daarom dacht ik, zo besloot ze haar reden, dat zij niet beter kon doen dan het de oost gaan. Ze ziet er goed uit, ze is bekwaam. Ze zal wel deze of geen naap op in het oog vallen, en dan is ze er uit en kan weer een leven leiden dat haar smaakt. Mevrouw, zei Donia, na een ogenblikte hebben nagedacht, het denkbeeld door u geoppert is er iets meer daar spaken gekomen. Ik heb er zelfs over gecorrespondeerd met Dominique Boll, toch ik, dier, geloof ik, het best overoordelen kan, heb het steeds afgeraden. Het is waag, meisjes als zij vinden in de oost ligt gelegenheid een rijk huwelijk te doen. Maar dat moet ook niet selden, het geld alles verzoeten. Ja, dat begrijp ik, zei mevrouw, elke zaak heeft twee kanten. En ze dacht aan haar eigen huwelijk en hoe zij van Zieric ook genomen had, alleen om zijn geld. En ze zuchte diep. Die zucht ontsnapt het Donia niet, en hij kon zich niet onthouden, even een blik naar de gastheer te slaan, die daar aan de overzijde der tafel, in vol het zelf genoegzaamheid, tegen Loosert een hoogdraafend vertoog hield over het ongrondwettige van Ik weet niet welk besluit, een vertoog hoofdzakelijk ontleent aan Ik weet niet welk oppositieblad. Ik weet mevrouw, ging Donia voort, dat meisjes ook hier te landen wel eens doen wat zij een mariage de raison heette. Toch of het geheel blijft men dan in zijn stand, en al is de man wat oud, of wat dom, of wat krom, hij is toch in de regel zo dat men met hem voor de dag kan komen. Maar in de oost vervallen al de grenzen die hier in de maatschappij de lieden van Elkander Scheiden, en het enige waar men unervraagd is, bekleed die of die een hoge betrekking? En liever nog, heeft hij geld? Je zult er op een bal de afschuwelijkste, loogste, lelijkste matronen de gehele avond zien dansen alleen omdat de man rijk is, en de mooiste jonge meisjes tapissen riezing maken wanneer ze geen voortuin hebben. Wees gaaf, wees patriceer, wees geleerde, wees dichter, heb je geen geld, niemand zal notitie van u nemen en je zult u zien verlaten voor deze ofgene karmansoon of schoenpoetser die voortuin heeft gemaakt. Het trouwen is een blote financiële operatie waarbij alleen naar het bezit niet naar de herkomst van het geld gevraagd wordt en de personen zelfen eigenlijk maar bijzaken zijn. Ik zei nu straks, ik had hem de oost aan geen trouwen gedacht. Ik scherste, had ik een vrouw gevonden, niet bloot voor de oost, maar die je kon meenemen en die je mijn kring hier te landen even goed op haar plaats zou zijn was in die van Batavia, ik had mij het heil van het huwelijk niet ontzicht. Er was er misschien, enkelden, zij hebben andere echtgenoten gevonden. En nu, om op ons uitgehoomdspunt terug te komen, een jong meisje als waarover wij spraken, een secondante of iets dergelijks, die niets heeft, zal wel ten huwelijk gevraagd worden, maar alleen door een man die grote rijkdom op het bezit en dus waarschijnlijk reedsbedaagd is. Is zij mooi, dan is het tien tegen één dat hij die haar neemt, zolgens alleen doet om met haar te bronken. Heeft zij talenten, dan is het even zeer tien tegen één dat de vrije behoeft heeft aan een vrouw die hem eer aan doet en de conversatie ophoudt aan de partijen die hij geeft. Nu zal haar lot, naast de ongelikte geldolf, aan wie ze zich verbonden heeft, nog draagelijk zijn, zolang ze zich in de oost bevindt, maar eenmaal keert het paar naar het moederland terug. Dan wordt zoneel anders. De man die op Java overal gevierd en geëerd werd is hier niets meer. Zijn geld alleen kan hem die nog geboorte, nog beschaafde manieren, nog smaak voor kunst of wetenschap heeft, die zelfs geen frans spreekt, de toegang zelfs tot geen deftige burger ging ontsluiten. Haar verveelt zich, wordt ballorig, gaat op reis, ziet zich door vatsoenlijke liden de nek toekeren en door kelners uitlachen. Wordt nog balloriger, zoekt het, nu hier, dan daar, verrekt zijn leed op iedereen in de eerste plaats op zijn vrouw en eindigt met naar de oost terug te keren, wat dan ook nog het wijsde is dat hij doen kan. Zie, het lot van zulke vrouw is niet benijdenswaardig en ongaarne zou ik er, anders dan in de uiterste noodzakelijkheid mijn pleegkind aan bloot stellen. Het is zeker geen anguijzon tafereelt dat men hier daar ophangt, ze Emilie. Toch er zullen toch wel accepties zijn. Ja, even als bij de kolonialen, enkele treffen het en worden officieren, één of twee misschien in vijftig jaar hoofdofficier, maar zo gaat het niet met de meerderheid. Aan fa, het zou toch voor u en de andere heren een grote gerustheid wezen als zij hier vandaan was. Het is zo gek als de mensen vragen, wie is die hier vrouw Zevenster eigenlijk? En hoe komt meneer van Zierig, haar voogt? En natuurlijk zoekt meneer meer achter dan haar werkelijk insteekt. Ik besef volkomen, zei Donia, dat onze landgenoten nog steeds even geneigd zijn, het ergste van hun naaste te denken, als toen ik twintig jaar geleden van hier trok. Maar zie, dat zijn consideraties waar wij moeilijk gehoor aan kunnen geven. Aan fa, ik hoop zelf eens met haar te spreken, en dan zullen we zien. Hier gaf Donia plotseling een wending aan zijn gesprek met mevrouw van Zierig, als wilde hij op een beleefde wijze te kennen geven, dat hij het onderwerp waarover zij bezig waren geweest, als afgehandeld beschouden. We hebben de woordenwisseling die daarover gevoerd hert, aan één geshakeld gegeven, of schoonzij als de begrijpenis, door korte tussengesprekken met anderen, door bevelen die mevrouw had te geven, of door aanbiedingen van wijn en spijzen aan Donia gedaan, herhaaldelijk was afgebroken, en dik was, eerst na een verwijl van enige minuten was hervat geworden. In tussen, er iets voordat ze geheel ten einde was gelopen, had Donia bij zichzelf de overtuiging bekomen dat, onder al de redenen waarom mevrouw van Zierig zijn pupeel naar de Oost wensen te hebben, er één was, welke ze niet zeiden, en dat die ene wel de ware zou zijn. Einde van het derde hoofdstuk van het elfte boek. Elfde boek vierde hoofdstuk van klaasje zevenstech deel drie, door Jacob van Lennep. Deze Liepenvoxtopname is vrij van auteursrechten, opname door Anna Simon. Wat er bij van Zierig verhandeld werd onder de sigaren, koffie en liqueur. Het nagericht was afgelopen, de dames waren opgestaan en hadden zich naar de zijkamer begeven om de heren bij het genot van een sigaar te laten. Het was bij van Zierig geen krang genre als bij mevrouw van Doordogen, waar hij niet geroekt werd. Het was ook geen half krang genre, als bij Eilach, waar de heren in een andere kamer gingen roken. Het was er genre bourgeois en de heren bleven aan tafel roken en gingen met wijndrinken voort. Bol zou er heel wat over te zich hebben gehad en zijn diatribe die in boek zes voorkomt hebben vermeerdert met een uitvaren tegen het onhebbelijke om in een kamer vlak naast die waarin zich de dames vinden een tabakswalm toen opstijgen die zijn weg tot haar vinden moet, telk een reizen als ze tussendoor open gaat en zelfs in spijt van die deug. Nauwelijks waren de dames gezeten en brachten de bediende de koffie binnen of een vrouwelrode vroeg. Zullen de kinderen toch zien dit waar? Wel zeker, die lieve kinderen zijn Mary Loosert. Dit was niets anders dan een soort van zijn waar we vrouw van Zieric op gewacht had. Philip, zeiden zij, zal je maar maar zelf waarschuwen? Dat is al gedaan, antwoorden hij. En de jonge heer ook. Het is goed, zeiden me vrouw van Zieric, maar waarom komen ze dan niet? Het antwoord op die vraag kon al licht gegeven worden. Nog Nicolette, nog haar elevers, hadden vleugels en ze moesten dus als gewone schepselen langs de trappen naar beneden gaan. Spoedig echter ging de deur open en trod het vijftal binnen. Charles, die met zijn gouverneur boven gegeten had, voortuit, omdat hij een jongen was en zich langs de leuning der trap af naar beneden had laten glijden. Vervolgens de twee meisjes en eindelijk Nicolette met Edoard aan de hand. Dat binnentreeden bracht natuurlijk de gewone uitwerking teweeg en deed de sacramentale kreet in ontstaan van Oh, daar zijn ze! Oh, hoe lief! Wat zien ze er snoepig of snoeperig uit? Honig, beeldig, of beeldig! Welke uitroepen van bewondering afgewisseld of gevolgd werden door stilgevluisterde opmerkingen die niet aan het adres van de moedig der geprezen kinderen gericht waren als wat zijn die schapen bleek? Die Emily groeit lelijk op. Charles krijgt bepaald een bollel enzovoort. Hierop volgde de gewone ceremonie van het ronddienen der kinderen, even als zo straks het ronddienen der koffie en werden Emily en Jeanne gekust en langs de haren of langs de wangen gestreeuwd en Charles over zijn vorderingen bij Michelle Rostin ondervraagt. Door het savant meer bijzonder over de geografie. Wat Edeward betrof, die was één kennig als naar gewoonte, liet Nicolette's boezelaar niet los en kleefde zich beangst tegen haar zijde. Wat aanleiding gaf tot het beklag, half luid door mevrouw Van Zierik tegen mevrouw Rolrode gedaan, dat de juffrouw zo weinig slag had om de jonge vriendelijk te maken. Voor het overige was er niet één van de bezoeksters die notitien nam van Nicolette. Of liever, ze namen wel notitie van haar, maar het was om te onderzoeken of zij inderdaad de roep rechtvaardigde dier de gehele haag door over die mooie bonden bij Van Zierik ging. Het eind oordeel was dat er wel wat aan was. Of schone neus te veel dit, de wouwen te veel dat, de mond te groot, de oren te klein, de houding te vrij moedig en de kleding boven haar stand was. De arme mazzel bleef al zo gedurend het half uur dat de dames zich met de kander of met de drie oudste kinderen bezig hielden in een hoek van ons vertrek met Edeward alleenstaan, vruchteloos pogingen aanwendenden om hem te bewegen zich minder weer barstig te gedragen. Eindelijk werd de thee binnengebracht en de heren gewaarschoed dat men hun tegenwoordigheid verlangde. De sigaren werden weggewarpen en de heren wandelde binnen. Wat mazzel, zei hierop Van Zierik tot Nicolette, hier is een her die de kennis met u wens te hernieuwen. Nicolette had toen het tussendeur open ging even opgekeken en haar oog had dat van Tilbury ontmoet die het eerst binnengekomen zijnde, het seinen met zijn gewone onbeschaamdheid op haar gevestigd hield zodat zij verontwaardigd en verlegen het hoofd afgewend had en maar half verstaan wat Van Zierik tot haar zei. En hij zich verplicht vond te herhalen. Wat mazzel, het is een heel oude kennis die op dat voorrecht aanspraak maakt, zei Donië, een die zich verheugd u zo goed opgegroeid en in zo'n goede welstand terug te zien. Nicolette had die stem niet gehoord dan voor 16 jaren toen zij nog een klein kind was en toch klonk haar die als van een bekende tegen. Ze zocht echter vruchteloos uit die trekken de naam uit de forsen en staamelde verlegen. Mijn heer, heeft mij nu niet gezegd, hernam hij, haar de hand toesteekende dat Occo van Donië uit Java werd terugverwacht. Meneer van Donië, riep Nicolette verheugd en vrolijk uit en terwijl ze de toegestoken hand wilde kussen. Nee, zei hij, dat behoeft niet. Ik zou zo vrij zijn, gebruik te maken van mijn vadelijk recht. En meteen onvatte hij Nicolette en kusten haar dat het klapte wat een nijtende afgunst opwekte van Tilbury, die wel op dat ogenblik in zijn plaats had willen zijn. En de verontwaardiging daar, jonge dames, die misschien wel in de plaats hadden willen zijn van Nicolette. Maar tevens ook de angst van Edeward, die zeker dacht dat mijn mazzel een groot kwaad deed en begon te schreeuwen als een Turk. Es kon de pervertesse dan van, vroeg mevrouw van Zierik, die wij weten dat niet van zijn is hield. Hij is jouw loers van eerig, die mazzel nadigt, zei van Zierik. Bacht, ik zal u van die schreeuw lelijk verlossen. En meteen nam hij de knaak op, die nu nog harder begon te schreeuwen en mazzel niet wilde loslaten. Hij zal wel zoet zijn meneer, zei Nicolette, laat hem mij maar. Hij moet gehoorzaamwezen als zijn vader het gelast, zei van Zierik, die niet begreep, of wel vergat, dat ouders geen gehoorzaamheid kunnen vergen van hun kinderen, wanneer ze hun niet door bestendige omgang, gehechtheid en ontzacht hebben weten in te boezemen. Ook, je hoeft de machtspreuk bitter weinig, en de kleine bengel bleef tegenspartelen en met handen en voeten schoppen en schreeuwen, met een stem van 10 citroenwijven krachten, zodat het einde was dat van Zierik, die niet toegeven wilde, hem aan Philip overhandigde, met last hem boven en bij de meid te brengen. Van Zierik was in zijn drift geheel vergeten, dat er geen meid, althans geen kindermijd, meer boven was. Maar ik zal met hem gaan, zei Nicolette, verlegen. Nee, zei van Zierik, die ondeugende jongen moet zijn zin niet hebben. Doe wat ik zeg, Philip. Maar bij wie moet ik hem brengen, vroeg Philip. De meisje zit er nog te eten. Een bediende van goede huizen, aan gebilden ter hausknecht, zouden de Duitsers zeggen, noemt zijn kameraden van het vrouwelijke geslacht nooit anders dan de meisjes. Wat raakt mij dat? Roep er dan een van. Grip van Zierik, hoe langer hoe meer opgewonden. Waarlijk, hij zal niet zoet worden, tenzij ik meega. Er haalde Nicolette, smekend, tussen dit alles in, maar het mocht niet baten. Van Zierik had een bui van koppigheid, en Philip bracht de knaap weg, wie eens noodkreetend met nog in de gang hoorde. De tweede luid tenand was zeker door dat ongewoon rumoer verschrikt geweest, althans, hij had dat ogenblik waar genomen, om ongemerkte deur en het huis uit te sluipen. Dat kind is anders nooit zo, zei onderwelme vrouw Van Zierik tegen de dames. Maar ook, dit laatste fluisterend en zijdelings naar Donia ziende, het is zulke zondelingen vertoningen niet gewend. Ik verzoek uw verschoning voor mijn zoon, zei Van Zierik, luid tegen het gezelschap. Edewaartjes altijd zo, merkte de kleine janne aan. Laatste had hij ook zo'n keel op, toen meneer Tipperie maatmazelle wel plagen. Mijn vrouw Van Zierik kreeg een kleur en leid haar enfant terrieble de hand op de mond. Maar natuurlijk was dat al te laat. De dames keken eerst met een glimlach Tilbury aan, die de maatmazelle doorst plagen. En toen, met frontwaardiging, maatmazelle, die zich van Tilbury plagen liet. De baron keek heel onnozel naar een schilderij aan de wand en hield zich, alsof hem de beschuldiging niet gold. Ik ben het alleen die verschoning heb te vragen, zei Donia, die van dit alles niet gehoord of begrepen had. Ik ben schuld aan het gebeurden, en dat is het gevolger van, als men zelf geen kinderen heeft en niet weet hoe met dat kleine volkje om te gaan. Het is ook, zei mevrouw Van Zierik, zich geweld aandoende om een honig soete toon aan te nemen, want inwendig was zij boerend over al het gebeurden en vooral op nicolette gebeten. Het is, dat de kleine jongen niet gewend is, dat mijn maatmazelle zo om het lijf pakt. Of hij is misschien al te veel gewend, fluisterde me je vrouw al rode Mary Loos hert in het oor. Wat wil je mevrouw, her nam Donia. Ik was blij, mijn pupilletje terug te zien, na zo'k een lange afwezigheid, en als vrije vries, ben ik misschien wat al te vrij geweest. En vervolgde hij, zich plotselings weer naar nicolette wendende. Hoe heb je de dominee gelaten, en mijn oude vriend eilag? Heel wel, antwoordde nicolette, maar half verstaande wat er gevraagd werd, want al was zij verheugd geweest, Donia te zien. Ze was ongerust, dat de kleine Edelard zich in ongeluk zou schreeuwen. Mijn heer zal mij wel verschonen, vervolgde zij. Maar ik moet even gaan zien, of ik dat kind niet op bedaren kan brengen. En meteen snelden ze weg. Wat is dat, voeg mevrouw van Zierig. Waar gaat mijn zel naartoe? Het kind troosten, en weer goed maken, wat ik misdreven heb, antwoordde Donia. Allor heb je een pu-noe-de-man-desi-ce-la-noe-con-venne? Zijn mevrouw, tegen haar man. Zeker zou zij met het antwoord verlegen zijn geweest, indien haar iemand gevraagd had, waarom ze dat in het Frans zei, en niet in het Nieuw-Duids. Vermoedelijk was ze ook dan ook alleen te verklaren in de gewoonte die sommige lieden hebben, om, wanneer ze aan een ander iets zeggen willen, dat de kinderen of de bedienen niet horen moeten, in plaats van dan te wachten tot ze alleen zijn, zich van een vreemde taal te bedienen. Van welke taal dan echt die kinderen of bedienen, doorgaans juist genoeg verstaan, om deelgenoten te worden van het geheim, dat men voor hen verbergen wil. Diezelfde gewoonte blijft hun ook in gezelschap bij. En dan geldt dat bezige, één naar andere, schoon aan al de aanwezige bekende taal, zoveel als een verzoek aan deze laatste, om voor een ogenblik niet te luisteren. Voor waar, dacht Donia, die ongelukkig niet had kunnen nalaten, de uitval van mevrouw te horen. Het is zoals ik al gedacht had, en ons klaasje heeft bij haar pleegvader hier niet de liefderijkste pleegmoeder gevonden. Zowel hij hierover aan het pijnzen was, werd hij uit zijn mijmering gestoord door de oude heer Flink, die aan de hand op de arm leiden en vroeg, is dat meisje dat daarheen ging, familiebetrekking van u? Niet volkomen, antwoordde Donia. En tevends, de grijzaart aanziende, ontstelde hij min of meer over de uitdrukking welke dienst gelaad wederhad aangenomen. Bij de confusie, door het misbaar van de kleine Edelard veroorzaakt, had niemand erachtop geslagen, hoe Flink, op het horen der stem van die colletten, bevereemd had opgekeken, en van dat ogenblik af, haar had aangestaard op een wijze die, zoals zij er iets van gemerkt had, haar nieuwe angst zou hebben ingeboesend. Toen zij vertrok, had hij haar nageoogd, en nu stond hij nog, leunerne op zijn kruk, naar de deur te turen, die achter haar was dicht gegaan, terwijl zijn gelaad weder, als die middag aan tafel, verbleekt, en zijn kaak weder aan het beven geraakt was. Schort er iets aan, volg Donia. Waar is dat meisje vandaan? Vroeg Flink. Zie daar wat ik zelf dankbaar zou zijn te vernemen en onze vriend van Zie rik ook, antwoordde Donia. Het is een vondeling, daar wij, en nog enige makkers, ons over ontfermt hebben, toen wij te leiden studeerden, in 1820. In 1820. Toen was ik ook te leiden, zei de Flink nadenkende. Juist, dat herinner ik mij, zei van Zie rik, die inmiddels genaderd was, al een naamiddagen in de pau, bij de kachel. Mijn heer heeft toch al te met geen kennis aan de moeder van het meisje gehad, voeg hij er half scherzende, half onderzoekende bij. Ik voeg Flink, met een toon van stem, die alles behalve vriendelijk was. Is dit ernst of gekschere meneer? Verschoen mij meneer, stotterde van Zie rik, ik wilde maar, indien het ernst is, vervolgde Flink. Dan wil ik u alleen zeggen, dat ik een half jaar bijna te leiden ben geweest, leidenaand ga veel, en al die tijd onder behandeling van professor Geeloni des, die mij genezen heeft, nadat ik onmiddelijk daarna verder getrokken ben. Meneer, hernaam van Zie rik, zich buigende, en op de nedigste toon mogelijk, ik verzeker u, het was verre van mij, iemand van uwe jaren te verdenken dat, het was in het noodlot van van Zie rik, als meer gebeurt met lieden die excuses willen maken, de zaak nog te verergeren, door het ging zij tot verzachting bijbrengen. Dit bleek hem tot zijn schrik uit de woorden waarmee de hem flink in de reden viel. Iemand van mijn jaren? Mijn heer, ik ben nu 69 en nog kas genoeg durf ik zeggen, zo kas als menige Haagse springen het veld durfdenken. Ik ben rumatiek en mijn linkerpoot, aan het rijden vermoeid mij, maar anders, zou er nog geheel niet tegenop zien, een jonge vrouw te nemen, die ik het huwelijk niet als een dwaasheid beschouwde. Dit alles was zo luid gezegd, dat de dames het hoorden, en deze engene van haar, bij zichzelf berekende, binnen hoeveel jaren zijn rijke weduwen zou kunnen zijn, indien de heer flink haar tot vrouwen nam. Wel, zij loozert, waarom niet? Daar is de gepensioneerde adjunct komisch blikkering, die is op zijn 78e jaar getrouwd met een weduwe van 34, en heeft nog zes kinderen gekregen. Les amis sont tous jola, nu ride tillbury. En ik zou meer zulke presidenten uit de pensioenlijst weten op de delven, vervolgde loozert. Maar, zei Donia tot flink, alle scherts en ongepaste onderstellingen terzijde gelaten. Uw vraag naar dat meisje duidde toch enige belangstelling aan. Ja, een meer dan gewone. Zeer waar, zei flink, die stem klonk mij in het oog, alsof ik die meer gehoord had. En zelfs de trekker kwamen wij bekend voor. Maar nee, vervolgde hij, als tot zichzelf. Het zou letterlijk onmogelijk zijn. Op dit ogenblik kreeg hij gelegenheid zijn onderzoek te hernieuwen, want Nikolette keerde terug de kleine Edewardt op de arm houdende. Zie, papa, zeiden zij, zich tot van Zierik wendende. Edewardtje heeft mij beloofd dat hij nu heel zoet wezen en niet meer schreeuwen zou. En meteen zetten ze het knapje neer, dat nu inderdaad niet meer schreeuwen, maar welks borstje nog op een neer ging als de golven nadat de storm bedaard is. En wanneer zijn nog getuigen, hoe het beneden hun oppervlakte koakt. Het is goed, zei mevrouw van Zierik. Maar neem hem nu maar weer mee, en de meisjes ook. Charles kan nog wat hier blijven. Hij zal zoet goede nacht zeggen. Niet waar, mijn schat, zijn Nikolette. Nu, geef een papa en haar mama een kusje, en zegt dan maar, pon zwaag toe de monden. Ik kan het toch niet geloven, bron de flink bij zichzelf, terwijl hij ging zitten. Het is omdat ik straks aan tafel over haar gesproken heb, en dat maar haar beeld nu weer zo levendig voor de geest stond, dat ik het waande terug te vinden in de trekker van dat meisje. En hij haalt de schouders op, als schaamder hij zich over zijn eigen dwaasheid. Maar met u voorlop, zei Donia, toen Nikolette, nadat ze de kinderen behoorlijk afscheid had laten nemen, wie de vertrekker wilde. Eer je heen gaat, ik moet een langer conversatie met je hebben, dan mij nu gegund is. Ik ben leidelijk in het geval, zijn Nikolette, zijdelings naar mevrouw van Zierik zinde. Natuurlijk. Nu, mevrouw zal mij wel toestaan, dat ik u haar eens voor een uurtje ontroof. Niet waar, mevrouw? Oh, dat spreekt vanzelf, antwoorden mevrouw. Innerlijk die raad van Indiën, die oude contractant, die Tilbury, en alle mogelijke heren verwensenden, die van Nikolette zoveel notitie namen. Meneer heeft maar te bepalen wanneer, morgen, overmorgen, in de volgende week? Overmorgen vroeg vertrek ik van hier, zei Donia, tenminste als ik morgen hier gedaan krijg, laten we zien, morgenochtend, te elf uren, dan moet ik met de kinderen wandelen, fluisterde Nikolette. Nu dan, ja, te half twee ben ik bij de koning bescheiden, dus tegen twaalf uren schikt u dat? Ik logeer in het Kijzershof, nummer twintig. Schikt dat, mevrouw? Vroeg Nikolette. Mevrouw vond dat het volstrekt niet schikte, en had soaks wel garne geantwoord, lucht zij wilde Donia te vriend houden. Hij zou misschien nog trouwen en zich een Danhaag nederzetten, en dan zou hij haar natuurlijk bij zich ten eten vragen, waardoor zij hoge connecties krijgen zou. Zij verleemde dus gruf haar toestemming. Waarop Nikolette met de kinderen vertrok? We zullen u toch spoedig weer hier zien, meneer van Donia, zei toen mevrouw van Zierik. Alles is nog zo onzeker, antwoordde hij. Ik ben even als de vogel die kringen in de lucht beschrijft eerij de plaats gevonden heeft, waar hij zich nederzet. Ah, aan die beeld spraak herken ik onze oude factor weer, zei van Zierik. Maar weet je wat, ik twijfel hem niet aan of, als je morgen bij de koning gaat, hij je tot lid van de eerste kamer benoemt, en dan zie je mij spoedig weer hier. Voei, van Zierik, wil je meneer nu al in het oude manhuis stoppen? Vroeg mevrouw. En meneer Flink, denk-ie zich hier in den Haag te etabliseren? De hemel bewaar mij, antwoordde Flink. Ik hoor je niet thuis. Ik heb met november kamers gehuurd te Amsterdam. En dan zal ik zien of er tegen de zomer ook hier of daar aan de kant van Uttacht of Arnhem iets te vinden is, waar ik me kan terugtrekken. Oh, teveel bijvoorbeeld. Daar is het zo beeldrug, lispt de Mary Looshert, die in zichzelf bedacht dat zij zich het gezelschap van de oude Flink getroosten zou, als haar aan equipage en een buitengroek bezorgde. Of de drie bergen, zei mij je vrouw Rolrode, daar is het ook zo lief. En dan, zo in de proximiteit van Uttricht, dat heeft Svinders zoveel avantage's. Maar zeilt het toch heel enig hebben, zei Jeanette Looshert. Je moet toch gezelschap zoeken. Nu, wil je dan eens beurt om beurt bij mij komologeren? Voeg Flink op alles behalve uit lokkende toon. Maar één ding moet ik je luisteren, ik val een slaap als er muziek gemaakt wordt. En van Rijmela Rij heb ik geen verstand. Die ongelikte beer, dachten de drie jonge dames. Maar toonen het niet. Afropos, Donia, zei van Zierik, als je overmorgen vertrekt, konden we wel eens reisgenoten zijn. Ik ga naar Vriesland, zei Donia. En ik naar Amsterdam, zei van Zierik. Misschien wat verder, toch dat is nog onzeker. Nu, dan gaan we tenminste een goed eind samen, zei Donia. Althans, zo weer met dezelfde gelegenheid van hier reizen. De heren namen u hun afscheid. Flink, om in de Hollandse schouwburg te gaan dutten. Donia, om in de club, aan het Edelen Wist spel deelt te nemen. Tilbury, om in de Witte Societijd, naar het pot spel te kijken, en op de hand van deze ofgenen, bekwamen billiardspelig te pariëren. Van Zierik, om in de besoondekamer, een partijtje hondbre te maken. En rol rode, om al daar, achter het hondbre tafeltje, naar het spel te kijken, tot hij, als naar gewoonte, erbij in slaap viel. Loos hert eindelijk, om gelijkheid uitdrukte, met zijn minister te werken. We zullen doen, als zij, onze buiging voor de dames maken en ze alleen laten, zich, zo goed zij kunnen, vermakende, met te praten over allerlei onderwerpen, voor haar misschien hoogst belangrijk, maar die ons, in het minst, niet aangaan. Einde van het elfte boek. Twaalfde boek, eerste hoofdstuk, van Klaasje zevenstech, deel drie, door Jacob van Lennep. Deze LibriVox-opname is vrij van auteursrechten, opname door Anna Simon. Zijn er een gesprek, door de schrijven op de spoorwagen gevoerd, met Val X, en al zo, een tussenhoogstuk, dat tot het verhaal zelf, niets afdoet, en waarvan wij dest niet min, de lezing uit drukkelijk aanwevelen, vooral aan de personen in de eerste regels, ter eerste bladzijde, van het eerste deel genoemd. Het gebeurde onlangs, dat de schrijver, de lotgevallen van Klaasje zevenstech, zich, met om het even welke sporttrein, om het even waarheen begevende, in de wagen waarnaar plaatsnam, iemand aantrof, die onze lezers hebben leren kennen, onder de naam van Louise van Erlangen, de jonge juffrouw, die in enkele reizen, als correspondent van Nicolette, voor het eerst en voor het laatst in ons verhaal is opgetreden, en die tans al zeer het jaarend getrouwd is, en moeder van een half do zijn kinderen. Er was niemand in het compartiment gezeten, buiten de twee genoemde reizigers, en dit gaf dan ook aanleiding, dat het gesprek tussen hen beiden, levendigig, en van weerskanten vrij moediger zijn kon, dan het in het bijzijn van een toehorder zou geweest zijn. Te huisgekeerd, tekenen het beschrijvig, het gesprokenen uit zich heugen op, en de wel hij oordeelde, dat de kennisneming daarvan, voor de meesten onder zijn lezers, niet van belang ontblood zou zijn, achtheid gepast, het opgetekende hiermede te delen. De vermijding der herhalingen van, zijde zij, antwoorden hij en dergelijke, wordt de samenspraak naar de ouderwetse trant gegeven, en mevrouw X, wie over haar naam wij verzwijgen, met zij, schrijver deze, met ik aangeduid. Nadat de conducteur de kaartjes had onderzocht, de trein in beweging was gekomen, en de gewone goeden, bennevenste niet min gewone weerkundige beschouwing gewisseld waren, begon zij, ik heb de twee deven van Klaasje Zevenster gelezen, meneer. Ik, zeer veel eer voor mij, mevrouw, zij, ja, en ik ben blij dat ik u eens ontmoet, want ik moet geducht op uw knorren. Dat doet mij zeer veel leed, mevrouw, en mag ik vragen, waar ik uw toren mee heb verdiend? In de eerste plaats vind ik het mooi onbescheiden van u, een brief van mij te laten drukken. Ik moet u doen opmerken, mevrouw, dat ik uw ware naam verzwegen heb, even als ik met betrekking tot al de personen heb gedaan, die in mijn verhaal voorkomen. In alle gevallen had je me eerst volof kunnen vragen, mij schrijven openbaar te maken. Er staat zover ik weet niets in de brief, waarover mevrouw zich zou hebben te schamen. In tegendeel geloof ik, dat ieder die hem leest, hulde moet doen aan het gezond verstand, zowel als aan het hart van de schrijfster. Hm, een brief van een jong meisje, dat pas de school heeft verlaten. Nu, het ware te wensen, dat alle jonge meisjes, die hetzelfde geval verkeerend, zich zo verstandig en in zo goed neer Duits, wist te uitdrukken, als in haar tijd je vrouw Luise van Erlangen. Zij, de schouders ophoudende, je schijnt al een heel geringe dunk van onze jonge meisjes te hebben, meneer. Voetnoot, die beschuldiging is glad verkeerd. De schrijver heeft een zeer hoge dunk van onze jonge jevrouwen en van haar briefstijl. Maar tegen mevrouw X kon hij toch om haar weder in een goede luim te brengen, wel niet anders spreken dan naar hem gedaan is. Ik heb een grote dunk van mevrouw X, mevrouw. Doch veroorloof mij wederom u te vragen of het opnemende van die brief de enige reden is, uur ontevredenheid. Nee, voorwaar niet. Ik heb een andere en vrij wat gewicht gargief tegen u. Je hebt niet meer of minder gedaan dan uw lezers verdrogen en dat wel op een wijs die ik liever niet kwalificeerend zal. Ik, geheel uit het veld geslagen, mijn vrouw, dat is een beschuldiging. Ik hoop toch dat het maar scherts is. Volstrekt niet, ik spreek in volle ernst. Maar wees dan zo goed u nadat te verklaren, want ik begrijp volstrekt niet waar mijn vrouw op doelig kan. Je begrijpt me heel goed en anders zal ik het u duidelijk maken. Op de eerste bladzijde van je boek geef je hoog op van de roem van zetelijkheid die je werken verworven hebben. Founufu donepa mal du linge. En dan geef je de plechtige verzekering dat er niets in je boek zal voorkomen dat mij niet gerust aan jonge meisjes kan voorlezen. Dat is zo, dat heb ik gedaan en... En nu, bij voorbeeld, vraag je dat nog? Ik betuig u niet te weten waar ik mijn belofte onthrouw zou gebleven zijn. Nee, het is zeker heel stichtelijk voor jonge meisjes om aan te horen als je van die Mie Lammert, of hoe het het schepsel, vertelt. En dan die conversatie op de slaapkamer van Maurits tussen hem en Drenkelaag. Het is wat fraais. Kon ik dat aan mijn dochters voorlezen? Dus mogen volgens u uw dochters niet weten dat er lichtzinnige deernen bestaan die zich verlopen en er de gevolgen van bezuren. En even min, dat er mans zijn die er geen bezwaren vinden de onschuld van een jong meisje te belagen. Dat zullen ze later vanzelf wel komen te weten. Hij behoeft haar althans niet in een romant te worden verteld. En je weet zeer goed, meneer, wat ik bedoel. Ik weet dat niet volkomen, mevrouw, maar wel wat ik bedoeld heb. Namelijk onze maatschappelijke zeden en toestanden naar waarheid af te schilderen. En moet ik dan zwijgen juist van zodanige drift en en hartstochten als in de samenleving een hoofdrol spelen. Is het niet veel eer plicht daar tegen te waarschuwen en de lottige gevolgen van te doen zien? Het stond in volkomen vrij al dergelijke schandaleuzen onderwerpen te behandelen. Mets je maar niet in je inleiding beloofd het niet te doen. Ik verzoek mevrouw mijn inleiding nog eens over te lezen. Ik heb daarin wel beloofd niemanden zullen ergeren, maar ik heb zeer voorzichtig uitgezonderd de zodanigen die preutsheid met kiesheid verwaren. Ik dank u voor het beleefde compliment. Ik behoort dus naar uw mening tot de pruits. Ik mag dit niet beslissen, mevrouw. Alles hangt aan deze af van de bepaling der grenzen binnen welke men iemand vergunnen moet zich te bewegen eer men hem beschuldiger mag aanstoot te geven. Ik geloof dat je die grenzen al heel ruim stelt, meneer. En die ik te dien opzichte werkelijk wat verga, mevrouw, dan is dit misschien daar aan toe te schrijven dat ik een man van jaren ben en dus niet genoeg op de hoogte van wat onze hedendaagse mama's al of niet een voegzame lectuur voor haar dochters vinden. Ik leef op dat punt wel echt te veel in de maatschappij zoals zij voor 60 jaar aan bestond. Toen lazen onze jonge meisjes Clarisse en Grandeson, die nog wel door een dominee geschreven waren, en werd hem levend dat twee vrouwen tot uteurs had. Boeken niet alleen nog vrij wat langer dan Klaarsje Zevensterch, of schoon dat al lang genoeg is, maar waar vrij wat dingen in voorkomen die mevrouw gewiss nog minder stichtelijk zou vinden dan die enkele plaatsen die haar in mijn werk shockeren. En ze lazen die romance niet in het geheim, volgens Trek niet. Ze lazen ze al familie, en ze helden haar tranen met tuinen bij, en ze correspondeerden erover, en ze discuteerden erover, zo goed als ze hedenten dagen over orthodoxie of moderne theologie zouden doen. En onze grootmoeders, wel, die hadden als jonge meisjes Tom Jones gelezen, en ze prizen het aan, niet slechts als een meesterstuk, gelijk het inderdaad is, maar als een hoogst zedelenpoek. En nu kan ik u verklaren dat die lecture volstrekt geen nadeelige invloed op één van de door mij bedoelde dames, zover ik ze kende, gehad heeft, en ze niet heeft ballet, vrouwen, braven, verstandige huismoeders te worden. Ja, ik zou zelfs durven verbeweren dat juist het lezen van dergelijke boeken wel dadig op haar gewerkt heeft. Het heeft haar een kijkje gegeven buiten die conventionele wereld waarin ze zich bewogen, en heeft haar gedachten kring die gevaar kon lopen, vrij bekrompen te worden, aanmerkelijk verruimt. En ze daardoor in staat gesteld zich aan voorbeelden te spiegelen, klippen te vermijden, zaken en handelingen, waarvan ze zich anders geen flauwe begrip zouden gevormd hebben, met juistheid te beoordelen, zich niet vreemd te gevoelen in de wereld die hen omgaf, en haar plichten als echtgenote moedig met kennis van zaken en oordeeldes onderscheids te verrichten. Ik hoop toch warachtig niet dat het vervolg van je boek in het genre van de romance van Fielding zal geschreven zijn. Nee, mevrouw, zo min als ik tans kluchten zou willen schrijven in de smaak van de puiterveense helveeg, of peffoen met het schaapshoofd, of zelfs mij in een blij spel alles zou durven veroorloven wat miliëren zich in de zijnen veroorloofden. Ik weet zeer goed dat, even als een gezegd en zijn, die mij in een gezelschap van beschaafde lieden niet meer gedoogd, er taferelen zijn waarover mijn tans een sluier moet werpen. Al doet die sluig, die de nieuwsgierigheid wekt, somtijds meer kwaad dan de voorstelling daarnaak de waarheid zou gedaan hebben. De antieke standbeelden zijn voor het grootste deel in hetzelfde kostuum als Adam en Eva op de schilderijen der oude meesters, en ik heb nooit gehoord dat het beschouwen het zij van die standbeelden, het zij van die schilderijen een naaddelige uittijking heeft gehad op de jeugd. Daantegen heb ik wel eens in openbare galerijen voorstellingen gezien van half of geheel gekleden personaten, die ik ervan zou hebben willen zien weeren, omdat de gedachten die ze in het leven groepen had onrijn was en bij de toeschouwer onrijne gedachten opwekte. Die kluchten waar ik zo even van sprak zouden u gruwzaam aanstotelijk voorkomen mevrouw en in dienst zij die nog gaven die zouden je dochters niet willen heenleiden. En toch zou ik het minder gevaarlijk achten ze daar te brengen dan in medeg voort veel bij het spelen waarvan ik de eer heb gehad u wel eens te ontmoeten. Het is niet het noemen het vertonen zelfs van een zaak dat zoveel kwaad zal stichten het is het verschonen het vergoelijken het behagelijk maken van het kwaad. Wat ik afkeur dat zijn werken als de mystère de paris en de miserables niet omdat artiven en publieke vrouwen in voorkomen maar omdat de bekwame schrijvers al het vernuft al het betoverend vermogen van hun stelhebber doen dienen om zodanige personen belangwekkend te maken ze te verontschuldigen te verheffen te idealiseren ik zou bij kan zeggen te canoniseren dat veroordeel ik want daardoor wekt men in jeugdige verstanden die niet genoeg beseffen dat ze hier met onmogelijke acceptie te doen hebben falsen denkbeelden op men leert hun roof en zedenloosheid als verschoonbare zaken beschouwen en wat niet minder erg is behalve het kwaad dat men in argeloze gemoederen sticht ondermijnt men de grondslagen waarom welgeoordigde maatschappij op rusten moet dat wil ik alles toegeven maar wat behoeft men in het geheel over zulke personen als je daar noemd het te schrijven wat behoeven onze jonge meisjes te weten dat ze bestaan dus mevrouw en dienderen in de buurt van uw landgoed sloten en moerasen zijn ach zit verstandiger uw kinderen daarvan geheel onkundig te laten zij een weinig geraakt ja maar dat vind ik een zondelinge vergelijking ik hoop toch dat onze lieve heer mijn dochters bewaren zelf voor die zouden toch nooit in een gelegenheid zijn van te worden wat je daar zo even noemd het ik zou u kunnen antwoorden mevrouw dat ik niet alleen schrijf voor lezeressen uit uw stand maar bovendien ik heb nog in de afgelopen zomer een badplaats bezocht en mij met eigen ogen overtuigd dat er in onze hedendaagse wereld geen stand is hoe hoog ook die niet in de demimonde vertegenwoordigd wordt ik wil graag aannemen dat uw lessen en uw voorbeeld de helzaamste invloed op uw dochters zullen hebben maar mevrouw weet zowel als ik dat men op elke sport van de maatschappelijke ladder gevaar loopt naar beneden te vallen al zingt men daarop juist niet in de tips te slijk en dat zij het eerst aan het gevaar bloodsgesteld zijn voor wie men dat bedekt heeft gehouden mag men van de stenen die beneden liggen en waar men zich het hoofd of de benen op zou kunnen breken mag men van de modderpool waar men in zou kunnen stikken of zich althans bezuddelen zou niet spreken dan loopt men de kans dat zij die niet gewaarschoet werden er niet op bedacht zijn om als de sport waar zelf staan eens breekt zich met de handen stevig vast te klemmen aan de sport van goede beginselen die boven hun hoofd is en zich maar naar beneden laten tuimelen te meer onder de keiën er glinsteren als juwelen en de poolen zich onder welriekende bloemen bevinden al die beeldspraak is heel zwierig maar overtuigd mij volstrekt niet wil ik weer eens wat zeggen sue en hugo beweren dat zij met diezelfde romance waarvan terecht de strekking door u wordt afgekeurd een zedelig doel hebben gehad zij willen ons zelfs wijsmaken dat zij met het schrijven daarvan een heilige plicht hebben vervuld en nu geloof ik dat al wil ik u zonder tegen de wetten der kiesheid niet met de hunnen vergelijken uw pleidooi gegrond op het quasi verdienstelijke van uw arbeid even minsteek houdt als het hunnen je hebt klaar ze zevensteig alleen voor je plezier geschreven en volstrekt niet om er nut mee te stichten en een zodraannig werk behoeft mij ik herhalen het geen aanstotelijke voorwerpen of gezichten te brengen en je had het gerust aan ouders en onderwijzers kunnen overlaten hun kinderen of leerlingen zodraannige waarschuwingen te geven als ze gepast oordeelden wat zal ik zeggen mevrouw wanneer door u van de stelling wordt uitgegaan dat ik alleen schrijf voor vermaak valt het mij moeilijk u het tegendeel te bewijzen zeker is het dat geen schrijver of kunstenaar die niet alleen voor de broden werkt en al zo met de ambachtman gelijk staat imig, onverplicht, een gedicht, een roman, een beeld een schilderij zal op tau zetten zo haar niet toe wordt geleid door een trek waar hij geen weerstand bieden kan maar zeer zeldzaam zal men een voorbeeld vinden dat iemand schreef of een kunstwerk vervaardigde zo hij vooraf wist dat niemand het zien zou hij wil zichzelfen maar hoopt ook anderen genoegen te doen en hoe kan hij die hoop vervuld zien in die wij niet bij zijn arbeid dus smaak, het nut, het belang dergene die zijn werk zien zullen in het ooghoud Hogarth en Cruikshanks zouden zeker de tekenpen niet gehanteerd hebben en die zij er geen behoefte toe gevoeld hadden en toch toen de eerste zijn Harlots progress en de tweede zijn botel in plaat gaf wat zij natuurlijk ook voor hun plezier deden zoals mevrouw het noemt begrepen ze tevens een nuttig werk te verrichten door op een aanschouwelijke wijze die twee grote kankers der maatschappij ontucht en drukendschap te bestrijden en waarom zou men nu van mij moeten aannemen dat ik eventueer bij het schrijven van een werk waarin ik gedurende twintig jaren van mijn leven met herhaalde tussenpozen mijn tijd heb besteed en dat ik tallo zomalen herzien en overgewerkt heb mijn pen alleen zou hebben laten besturen door de luim van het ogenblik zonder daarbij te denken aan het goed of kwaad dat ik met mijn geschrijf kon stichten je hebt zelf een mevrouw met nicolette school gegaan en je kent haar lotgevallen je hebt ook de familie op hardestein gekend en mevrouw van Zieric en de baron van Tilbury en vele anderen die ik onder verdichte namen tentoneelen voeg en je weet dat er nauwelijks onder hen een karakter is dat niet naar het leven genomen is al heb ik bij het tekenen van mijn portretten steeds gezorgd het tegenovergestelte te doen van wat de schilder doet en te maken dat niemand ondereen daarvan de naam van het origineel kan zetten en evenzeer weet je ook mevrouw dat in mijn verhaal bijna geen gebeurtenis te vinden is die niet alles het dan met andere personen onder andere omstandigheden en met verschil van details werkelijk heeft plaatsgegeven en zo zal het ook in het vervolg zijn wel nu ik heb gemeent dat dit afbeelden van karakters die ik niet uit mijn verbeelding riep het schilder van toestanden en voorvallen uit de werkelijkheid gegrepen niet alleen een nuttige bijdrage zou kunnen zijn tot de kennis onze maatschappij zoals ze zich voordeed in het tijdvakket achter ons ligt maar dat er ook hier of daar een meer of minder gewicht geles uit zou kunnen getrokken worden en daar wijd ik nu voor alle standen schrijf en mijn boek zowel in handen komen zal van de verdrongens de klabbes en de ruffels als van de eilers en de vandoer toegens zo heb ik ook aan alle standen mijn waarschuwingen moeten richten en mij niet mogen stooren aan de vergeef me het woord mevrouw aan de susceptibiliteiten van enkele onder mijn lezers of lezeressen daar heb ik allemaal vrede mee maar waarom dan in uw inleiding uitdrukkingen gebezigt die ons, vruits, susceptibele lieden zoals je ze noemen wilt van het spoor moeten leiden bevrouw, kun je een koltomsk hebben? natuurlijk, maar wat doet dat er toe? en hebben je dochters dat ook gelezen? wel zeker dat dacht ik al hoe kon het ook anders een boek in het Engels geschreven door een domineesvrouw en dat tegen de slavernij gericht is drie geldige aanbevelingen voorwaar wel nu in dat boek dat ik herken het garene zeer onderhoudend is komt onder meer een zekere planter voor die liquee heet en er een niet onaanzienlijke rol inspelt en ten huizen van die liquee valt taferelen voor afgrijselijk genoeg om aan wie ze leest een rilling door het lijf te jagen zij een weinig verlegen ik weet niet het is al lang geleden dat ik het boek las ik herinner mij dat alles zo precies niet meer verstaan we wel mevrouw ik keur het volstrekt in madame Beecher Stowe niet af dat zij die taferelen gezet of, laat ik liever zeggen, uitgewerkt ja, tot het hideuze toe heeft uitgewerkt haar onderwerp moest er haar vanzelf toe leiden zij kon ter bereiking van het doel dat zij beoogde geen kleuren vinden die te sterk te afstrikwekkend waren om de akele gevolgen der slavernijen mee te afschilderen en even min veroordeel ik het in u dat je dat boek aan uw dochters in handen gaafd dat boek lokt voor waar en niet tot de zonde maar geeft er een wolf van en daarom kan het geen kwaarde indrukken achterlaten en nu mevrouw zul je mij ten kwaarde kunnen duiden dat ik een boek terwijl alle jonge meisjes met mama of althans met toestelling van mama gelezen hadden tot de standaard nam waarnijk het kiesheidsbegrip die haar mama's had te toetsen zie, indien je in mijn gehele boek een enkele regel vindt die de strekking heeft om wat zondig is behaaglijk of aantrekkelijk te maken of die schadelijke indrukken bij een jeugdig brein of in een schuldeloos hart kan achterlaten dan geef ik u volle recht bij een boek onzedelijk te noemen maar geldt uw veroordeling alleen zulke uitdrukking of zulke tonelen als u een cultom niet gestuid hebben wees dan zo goed wij met dezelfde mate te meten als waarmee die het meesterstuk van madame Beecher Stowe heeft gemeten zij nog niet geheel overtuigd en het hoofd schuddende ja, maar toch je inleiding apropos dan komt dat dikke schepsel dat met die koeletten op de dilijanse zat zeker in uw verhaal weer tevoorschijn ongetwijfeld mevrouw in tussend alleen in het derde deel zo ik ben blij dat ik het weet dan zal ik zorgen dat deel eerst eens alleen te lezen eer me, meisjes, het in handen krijgen daardoor heb je onwettersprekbaar het recht mevrouw hier hield de trein aan het stationstil elkaar met medepassageers bij ons zitten en onze samenspraak was uit of liep althans verder over andere zaken einde van het eerste hoofdstuk van het twaalfde boek