 Ik heb onderzoek gedaan naar bestuurders van verpleeg- en verzorgingshuizen. En als je een beetje in hun huid kruipt, in hun wereld kruipt, dan zie je dat ze eigenlijk dagelijks dilemmes hebben. En die dilemmes komen omdat ze in die zorg zitten, dingen voor die ouderen willen doen. Maar door zakelijke belangen en regels van de overheid vaak dat toch niet voor elkaar krijgen. En dat stelt hun echt voor dilemmes. Ze hebben niet alleen dilemmes omdat ze zelf dingen willen en niet helemaal tot stand kunnen brengen, maar ze kunnen ook wel eens zorg willen leven op een bepaalde manier. Waar de ouderen zelf, of de familieleden, of de mantelzorgers, of zorgprofessals eigenlijk niet op zitten te wachten. En dan krijg je ook een soort dilema. Dat is een dilema tussen partijen, zou je kunnen zeggen. Zijn er dan altijd morele dilemmes? Ik noem ze graag morele dilemmes omdat ze dicht in hun hart zitten. Maar het heeft zeker ook vaak een moreel en een zakelijk stuk. En opgelegd regels die maken dat ze nou net niet kunnen doen wat ze willen. Dus het hoeft niet altijd zwaar ethisch te zijn als je ze zo zou willen benomen. Kun je ze een voorbeeld noemen? Kijk, een voorbeeld is dat bestuurders worstelen met begrippen als gelijkheid en solidariteit in de zorg. Een mooi voorbeeld is dat een bestuurdermoleel dilema krijgt over of hij nou wel een glas wijn moet laten betalen aan tafel in zijn verzorgingshuis of niet. En dan zou je kunnen zeggen ja, maar dat glas wijn hoe eenvoudig kan het zijn. Maar het sleurt een beetje aan zijn gevoel over solidariteit. Want hij denkt ja, naast iemand die wijn drinkt, kan iemand zitten die het niet kan betalen. En hij vindt dat eigenlijk niet solidariteit. Aan de andere kant denkt zo'n bestuurder, ik doe wel recht aan dat iemand zijn leven kan leiden zoals hij dat eigenlijk graag wil. Die heeft misschien altijd een wijnje gedronken bij te eten. Nou, dat is een mooi voorbeeld van een dagdagelijks dilema van een bestuurder. Wat kunnen we doen? Wat we kunnen doen is dat bestuurders ander leiderschap moeten hebben op het moment dat zij ontwikkelingen starten. Of eigenlijk een ontwikkeling zien. Ze moeten niet alleen bij zichzelf te raden, maar vooral met de oudere zelf of met familieleden en zorgprofessioneel praten over die dingen. Want in ons onderzoek hebben we dat soort dialogen zoals je dat mooi noemt, moreelberaden gehouden over bijvoorbeeld zo'n glas wijn. En dan zie je dat een bestuurders tot hele andere inzichten komt omdat hij het met anderen erover heeft. En dan zo'n begrip van solidariteit ook in een andere betekenis komt. En dan dienen zich ineens hele andere oplossingen aan. Een dilemma is ook een beginpunt van creativiteit. En dat benutten. Is het iets typisch van deze tijd? Deze dilemmas? Ik denk dat bestuurders altijd wel borstelen met die dilemmas, dit soort dilemmas. Maar waarom zijn ze nu zo prangend en is het nu zo relevant om daarmee van te weten en hoe je die op zou kunnen lossen? Omdat de overheid in korte tijd de zorg in een totaal andere hoedanigheid geholpen heeft. De verzorgingstatus voorbij. De overheid heeft gezegd, beste mensen doen het vooral meer zelf. En dat heeft gemaakt dat bestuurders met heleboel partijen in de eerste plaats de oude gezelf. Maar ook met woningbouwcooperaties waarmee ze dingen ontwikkelen. De gemeente, ook belangrijke partijen worden. Daarmee moeten ze dingen tot stand zien te brengen. Daar kunnen ze niet meer zelf. Dus die morele dilemmas groeien buiten hun eigen domein, zou je kunnen zeggen. Dus we moeten in gesprek met elkaar. Dus voorlopig zijn we niet af van deze dilemmas? Nee, zeker niet. Van de problemen die groeien. We hebben meer vergijzing, ouderen die zorg nodig hebben en het geld groeit echt niet mee. En ik denk ook dat iedereen een gevoel heeft dat de zorg ook anders moet. Een warmere zorg zouden we kunnen zeggen. Dus het legt een grote verantwoordelijkheid op deze bestuurders om die verandering ook echt handen en voeten te geven.