 Deel 2, Hoogstuk 19, van De Kleine Zielen. Deze Libyfox opname boodde het publieke domein, opname door Anna Simon. De Kleine Zielen, de Louis Coupérez. Deel 2, Hoogstuk 19. Enige dagen later herinnerde Constance zich dat het zaterdag was. En in de nerveuze afwachting waarin zij deze gehele weet leefde, en die als een trilling in haar zenuwen onderhield, bedacht zij, opstaande des morgens. Het is vandaag. Het is vandaag. Ze liep telkens naar de brievenbus, bijna hopende dat de laatste aflevering wat het schamplat en nu maar liggen zou. Ze was ook zo bang dat Addy, voordat hij naar school ging, of terwijl hij thuis kwam, het zien zou in de bus, en even zou inkijken wat het was. Ze wist dat van der welke er ook aan dacht, en dat hij daarom niet uit ging. Ook telkens als achterloos de trap afkomende, gaan het door de vestibule, met een blik naar het glazen ruitje van de brievenbus. Ze ging in de salon zitten, uitkijkende naar de brievenbus tellig, of naar een loopjonge die haar verdacht zou voorkomen. De morgen ging voorbij. Addy kwam thuis, en de nerveuze afwachting week niet van haar. De middag ging voorbij. Ze bleef thuis, dwanende door het huis, en altijd, altijd turende naar die bus. Er schoof niet aan het glazen ruitje tevoorschijn van buiten, en de gehele dag in deze afwachting ging voorbij als een afwachting, een beklemming. De volgende morgen, zondag, speelde Constance nog uit, maar ze meenden wel, er zou niets komen, en er zou dus ook niets staan in het waskijken. Ook die dag bleef ze thuis, na het stortregende, en ze zag niemand. Detsavonds, om half negen, in een rijtuig ging ze naar mama van Lohe, met Van der Welke, met Addy, en al dadelijk bij haar binnenkomen bespeurde Constance dat er een zekere emotie heerste onder de familieleden die al aanwezig waren. Zelfs mama is geen over iets nerveus te zijn, en ze voeg dan ook dadelijk aan Constance. Je bent gisteren bij Betta geweest, mijn kind. Ja, oude vrouw, drukt de Constance's hand. Waarom mij niet eerst erover gesproken, Connie? Is een visite aan Betta dan zoiets gewichtigst, mama? Nee, nee, vergoedelkte de oude vrouw. Dat niet. Maar de oude tantes kwamen binnen. Dag, Marie. Dag, Doreen en Christine, zo lief van je om weer te komen. Wat zeg je, voegd tante Rien? Marie zegt dat het zo lief van je is weer te komen, scheeuwde tante Tien. Oh, Zil, zegt ze dat. Ja, ja. En wie is dat? Dat is Constance, zei de oude mevrouw. Wie? Dat is de dochter van Marie, scheeuwde tante Tien. De dochter van Marie. De dochter van Marie. Betta? Nee, niet Betta, maar Gertruude. Gertruude, scheeuwde tante Tien. Oh, zo, Gertruude. Knikkenbolden, tante Rien. Ach, kind, zei mevrouw Van Loowen, zenuwachtig droeverd door de gedachte aan het gestorven dochletje in buitenzorg. Laat maar, mama, zei Constance, ze kunnen toch niet onthouden wie ik ben. Ze zijn ook zo koppig. Ze zijn zo oud. Ik word zo bedroefd dat ze je altijd voor Gertruude aanzien. Arme Gertruude. Mama, wees niet terug. Nee, kind, maar ach, waarom ben je gisteren naar Betten gegaan? Waarom heb ik daarmee kwaad gedaan, mama? Kwaad niet, kind, maar ach, dag herman, dag lotje. Het waren oom, tante Ruivenaar, hun meisjes kwamen achter hen en Constance in hun ogen zag als iets van medeleiden. Zeg, Constance, fluisterde tante Lot. Tante? Weet mama, van die beroerde artikel. Constance werd bleek. Ik geloof niet, tante. Maar jouw zuster Doreen moet weten. Ze wenkte Doreen, die zeer zenewachtig was. Zeg, Doreen, weet mama, van die beroerde artikel. Nee, tante, zei Doreen, en ze is geen Constance vergeten tegoeden. Ik ben telkens aangekomen, heb in de brievenbes gekeken. Vandaar, voel Constance? Ja. Hoe meen je? Vandaar? Een week geleden meen je. Nee, een week geleden heeft mama dat niet gelezen, maar ik was bang voor vandaag. Vandaar? Voor dat van vandaag? Constance geeft Doreen bij de arm. Staat er, dan, vandaag? Ja, fluisterdoreen koel. Weet je het niet? Weet je niet, Constance, voegt tante Lot? Nee, ik heb niets ontvangen. Dus heb je niets gelezen, Constance? Nee. Nou, gelukkig dan maar, kind, zei tante, als verlucht. Lees dan maar niet, ja? Schandalig, kind, van jou. Hé, Soudaraan toch die mensen? Al zo lang geleden jij met jouw man. En nu toch jouw man, hè? Ik zeg, laat haar toch maar rust. Toch eenmaal vergeven en vergeten, Soudaraan toch? Maar ik zeg jou, altijd hebben de mensen plezier om te korek van tempo doeloe. Ik word misselijk als ik denk aan de menselijkheid. Doreen, dat artikel, heb je het? Denk je dat ik ermee rondloop, zei Doreen neidig. Waarom ben je boos op me, Doreen? Ik ben niet boos, maar als je aanleiding geeft... Ik? Aanleiding? 15 jaar geleden? Nee, gisteren. Wat een idee om naar Bertha te gaan. Ik ben van plan nog meer te doen, Doreen. En ik kan niet helpen dat ik niet dat ontzettende respect van jullie heb voor die jures van Bertha. Waar je allerlei mensen ontmoeten kunt. Doreen, minder aangename ontmoetingen heeft men zo dik was in de wereld, zei Constance, hoog. Jij, je kent de wereld niet. Gelukkig niet. Veroordeel mij dan ook niet. Je weet niet waarom ik handel als ik doe. Als je je kalm hield, ik heb me kalm willen houden. Je geeft de mensen aanleiding. Ja, nu. Nu geef ik ze aanleiding. Laag kinderen, zei Tante. Kipbulte ik niet. Als Souza genoeg zegt met die beroerde artikel. Gerrit kwam binnen. Ik ben even gekomen, mama. Hoe gaat het met Adaline? Goed, de dokter is er vanmiddag geweest. Ze maakt het goed. Ze verdraait geen pink meer, voor zo'n kleinigheid. Hij lag te zenuwachtig, luidruchtig, vullende, met zijn sterke bewegelijke ledematen van grote plonden man, geheel de ruimte. Toen ging hij naar Constance. Kind, fluisterde hij, ik ben zo razend, zo razend. Ik heb niets gelezen. Niet? Niet? Nu lees het dan niet. Maar wat zeggen ze dan? Niets. Nee, lees het niet. Maar zo hoorde nauwelijks meer naar Gerrit, want in de andere salon zag zij in een hoek van der Welke en Paul. Ze naderte ze. Ze zag dat van der Welke de rugtoegekeer naar de andere kamer iets als in de schade van het gordijn las, een blad, terwijl Paul nu angstig hem waarschoede. Geef nu hier van der Welke. Constance was achter hen. Paul, zeg me, dat artikel. Elendelingen. Elendelingen, ziste van der Welke. Henry, heb jij daar, geef het mij. Nee, Constance, smeekte Paul. Lees het niet. Lees het niet. Geef het mij, Henry. Ik wil het eerst zelf lezen. Hij verloekte de wailas. Elendelingen. Elendelingen. Maar het is niet waar, zo is het niet gebeurd. Wat zeggen ze dan? Hij is de Constance dol. Paul voerde haar bij de arm in het kleine zijkamertje, waar het portret hing van hun vader. Stil, Constance, ik bedje, lees het niet. Wat heb je eraan? Aan die vuile taal, aan die ignobelen termen. Het is vies. Het is vies. En er staat niets aan te doen. Nee, nee, in Godstaam niet. Nee, smeekte Paul, als wilde hij sussen, alles. Over tien dagen is iedereen dat vergeten. Hij is daar niets aan te doen. Wat aan te doen, Constance, voeg Paul nu hard. Je wilt die ploeg toch geen proces aan doen, weegens lastig. Nee, nee, strikte zij, als met ontzetting. Nu, wat dan? Wees stil. Lees het niet. Trek je het niet aan. Maar van de welke kwam tot hen. Hij was rood, niet in de dome. Ik ga aan die vent toe. Ik bedje van der welke. Omrijvenaar kwam binnen. Wat doen jullie hier? Ja, dat pan flat. Het is gemeen, het is gemeen. Ik wil het lezen, riep Constance. Nee, riepen ze alle drie. Lees het niet. Laat mama niets merken. Waarschuwde Omrijvenaar. En ging nerveus. Zij hebt leven in het kamertje. Het portret zag als op en neer. Ho, God! We gong Constance op te snicken. En ze zag op naar het schilderij. Papa, papa, ho, God! Stil, Constance. Laat me het lezen. Nee. Adolfine verschenende deur. Ze versijden niets. Begeep echt daar waarover haar spraken. Wende zich af. En ze hoorden Adolfine luid, met een harde stem. Zeg hem tegen Omrijvenaar. Het is hun eigen schuld. Van der welke raaste op, zegt niet meester. Hij draaide om de deur. Paul hield hem tegen, maar te laat. En op de drempel krijste hij. Briezen het op Adolfine, die hij nu vlak zag in het gezicht. Waarom mijn eigen schuld? Waarom, ze Adolfine woerend. Zeg herinnerend de hoge toon die hij tegen haar had aangeslagen na de twist van de jongens. Waarom was hij in Brussel gebleven? Adolfine, riep van der welke, rood, ziedend, brissende, gespannen in al zijn zenuwen. Je bent een vrouw, en een vrouw met slechte manieren. En je kan je dus permitteren tegen een man alles te zeggen wat je verkist. Maar als je man ook vindt dat ik in Brussel had moeten blijven, heeft hij het maar te zeggen, uit jouw naam of uit zijn eigen naam. Dan zal ik hij mijn getuigen zennen. Van Zatermaar juist, kom aan. Dan zal ik jou mijn getuigen zennen, herhaalde van der welke, razend. God nee, Kerel, riep van Zatermaar verschikt. En Adolfine begon de handen te persen. Ook verschikt, zich terugtrekkende in een weken bui van beledigd overgevoel. Hij zegt dat ik geen manieren heb. Hij zegt dat ik geen manieren heb. De vlegel, de ploord, ik, ik moet maar alles slikken. Mij zegt maar iedereen alles. Ze helden nu werkelijk en haar zaktoek. Door de twee salons was als één emotie. Overal tussen de broers en zusters en de jongeren neven en nichten waren stille, vlugge gesprekken, de woorden gefluisderd, beblikken schichtig, en geen rustig groepje vormde zich. De speeltafels bleven om aangeroerd. Om de allegaartafel in de seren zat niemand. Herr man, riep van Zatermaar, bijna klagend. Organiseer je niet een partijtje. Ja, kom dan toch, zei Tante Lotte, tegen Rijvenaar. Ajo, dan, wij spelen, ja. Nou, wie speelt dan? Zatermaar, jij dan? Kom dan, Toti, kom dan. Trek dan een kaart. Paul, jij dan? Toe dan? Nee, Tante, dank u, ik speel niet. Ach, moeilijk vanavond, zei Tante. Van Nagel en Pertha nog niet present, ja? Kom dan, Ajo, nou, we spelen. Ah, daar heb je Karel en Kato. Waarom jullie zo laat? Ja, Ajo, dan, dadelijk trekken, spelen. En Tante en roleerde dadelijk Karel en Kato, hield ze vast, dronkde toestand, wilde wisten, kalm, rustig, gezellig, als altijd op het familie Tafereel. Maar Kato, dadelijk, zag de opwinding, die als een koord de mensen onrustig maakte in die twee grote kamers, en Adolfine, bespeurende, wist zij, nog voor ze haar kaart getrokken had, aan Tante Lot te ontsnappen en te vragen. Maar Adolfine, waarom schrijden? Heb je verdriet? Die vlegel, die ploert, en dan wil mijn man nog uitdagen ook. Uitdagen, schrikte Kato, een huisduwel. Nee, maar daar zullen de broers en zusters nu nooit in toestemmen. Er wordt al te veel over de familie, gesproken de laatste tijd, en geschreven, vluchten zij, gedrukt. En de themende woorden van Kato getuigden van de tragische schrik, die huiverde door haar glad en dik geboedende fatsoenlijkheid, terwijl rondig, openig en weidig zich haar uilen ogen sperden. Maar tot de lot kwam Kato halen en sleep daarmee aan een arm naar het tafeltje. Het partijtje organiseerde zich. Tante, Karel, Kato en Tutti. Maar niemand was bij de kaarten, die op elkaar neervieden, zonder enige combinatie der spelers, als volgens vreemd gillige wistregels. Tante wilde telkens troeven met klaveren, terwijl schoppen troef was. Ach, ik heb toch kassiaan, zei Tante. Karel, zei Kato, opgewonnen. Als oudste broer, moet je je bemoeien, met dat duwel. Ik, ik dank je wel. Je moet, Karel, je bent de oudste broer. Zeker, van Nagel, en ze zeiden na met Eerbied, is de man van je oudste zuster. Maar als hij, als van, met Eerbied, van Nagel er zich niet mee bemoeid, dan is het je plicht, Karel, als oudste broer, dat duwel te verhinderen. Zal wat luwen, zei Tootie, goedmoedig. Massa, tussen zwagers wordt dat niet gevochten, zei Tante Lot. Maar die Adolfine had niet zo moeten doen, verkeerd van Adolfine. Maar het is toch treurig, heel treurig, voor Adolfine, al die artikels, zei Kato. Ze heeft er verdriet van, ze sreed erom, en voor van Nagel is het ook alles behalve prettig. Vindt u ook niet, oom Ruivenaar, tot oom die achter haar was komen staan. Het is ellendig, het is ellendig, zei oom, ze hadden je nooit moeten komen wonen, het is heel verkeerd geweest van Marie, het aantemoedigen. Ja, herman, riept Tante, bedenkt toch, zij is de moeder. Juist daarom, herpapa, ze doet die moe, die oude perkara, altijd maar korek een tempodoelu in Golland, zei Tante boos. Nu Tante, zei Kato, gepiekkeerd, in den Oost is het ook niet altijd even zederlijk. Maar op Java niet zoveel gekles als hier, zei Tante kwaad. Nu, gepraat zal het toch ook wel worden. Maar niet zo ongartelijk, zei Tante heel kwaad, en niet komen er uit haar bedoeling en haar woorden. Niet zo onmenselijk, niet zo onmenselijk. Zal je nooit moeten komen wonen, herhalde oom, en zenuwachtig ging hij naar Valsatsema, in wie hij nog de schrik in de ogen zag, voor het mogelijke duwel. Ja mama, zei Tootie, met een knip oog je naar de Tantes Tien en Rien, die naast elkaar zaten in de hoek van de grote salon, beide met een breiwerk. Die oude mensen, toch gelukkig ja, ze trekken niet aan, de wereldse zaak, ze weten van niets. En in Golland, zei Tante boos. Maar in de Oost, antwoordde Cato, dadelijk, hatelijk. Het partijtje was bedorven, want Tante, zenuwachtig, zag niet meer welke kaarten ze hield in de hand. Ze voelde de oude Indische dame in haar familieleden een veranderlijkheid tegen Constance, en ze vond dat, bij de goedigheid in haar natuur, gewendte aan Indische schandaaltjes, overdreven. Daarbij maakte Cato's geheel Hollandse woord van de Oost haar geheel buiten zichzelf, zodat ze de kaarten neergooide, en zei, Souda, ik speel niet meer met jou. En zonder verklaring, lid ze haar medespelers in de steek, en ging regelrecht naar Constance, waar die met Paul zat in een hoek te praten. Ik kom wat bij jou zitten, ja, Constance? Tante. Ik wou jou zeggen, trek jij toch niet aan, zeg. Schut van jou koude kleren af. Wat kan schelen, zeg. Een beroerde artikel. Maar ik sfeer jou. Schut van jou koude kleren af. En Tante, druk pratende, ineens vinderde allerlei vreemde Hollandse woorden en zechswijzen, die ze met aplon door één haspelde, vertelde aan Constance van beroerde artikels uit Indië, en die de mensen daar ook hadden geschut van hun koude kleren af. Op dit ogenblik, heel laat, kwamen Bertha, Van Nagel en Marianne binnen. Mama ging dadelijk naar hen toe. Een kampte, om hun houding aan te nemen, streek iets effens in die opwinding van zovele mensen in twee kamers bijeen. Maar het trof in allen dat Van Nagel er zeer moe uitzag. Bertha bleek en Marianne of ze geweend had, met kleine, getrokken ogen. Ze groeten alle drie vaag, bijna weemoedig, hier en daar met een hand, met een kus. Na de opwinding kwam een somberheid op de familie als neerdrukken. De stemmen zakten, vluisterden, en door die vluistering klonken alleen plotseling, heel scherp, de stemmen der oude Tantes, die de Van Nagels begroeten. Ja, ja, ik ken je wel. Ik herken je wel. Dag, Van Nagel. Dag, Tante. Dag, Toetie. Ja, ja, ik ken je wel. Je bent Toetie, de vrouw van Van Nagel. En dat, wie is dat ook weer? Dat is mijn meisje, Tante. Marianne. En ik ben Bertha. O, ja. Dat is Eme Lietje, schreeuwde Tante Tien, in een plotselingen nog niet voldoende helderheid aan het oor van Tante Rien. Dat is het dochtertje van Toetie, Eme Lietje. Nee, Tante. Eme Lietje is getrouwd. Wat zeg je? Is ze dood? Nee, schreeuwde Tante Tien. Vloortje. Vloortje is getrouwd. Maar dat is Eme Lietje. O, zo. U dacht dan, Eme Lietje. Een glimlach hier en daar verhelde de sombere glaatstrekken. De Tantes herkennen nooit goed, waren altijd een beetje in de warg, tussen zo heel veel neven en nichten, geslachten die na waren gekomen, en medeed meestal niet langer dan ogenblik moeite, harde ware namen in het geheugen te brengen. Kopper, als heel oude mensen, pleven zij vasthouden aan haar verwarringen van geslachten, personen, namen. Constance, naast Paul, zag naar Bertha. Thuikens weer had ze Paul gevraagd. Laat het mij lezen. Als een nieuwsgierige obsessie zich te dompelen in dat, wat zij op dit ogenblik haar eigen schande noemde. Vooral ons gedrukt was, die schande. En Paul, Thuikens, had haar gezegd, nerveus hart. Nee, nee, Constance, lees het niet. Nu, aan Van Nagel, aan Bertha, Marianne, zag Constance, dat zij wisten, en hadden gelezen. Ze goedte haar aldrie heel cool. Van Nagel, dadelijk, ging haar mama van Lohe aan een tafeltje gevraagd. De oude vrouw, als Constance, had niets gelezen, dus niet zeker, maar een enkele woord hier en daar opgevangen, had haar verontrust, geïntegreerd, en ze voelde zich diep ongelukkig als om in tranen uit te barsten. In haar kinderen, als voor het eerst, letten zij op iets vreemd harts. In die nerveuse opwindingen van die avond, die zich wel dadelijk susten en gladstreken, als zij naderden, maar die iets onbehagelijks nalieten, van een disharmonie die zij niet begreep. Was het, omdat schandalige blad, of Keunen zij af dat Constance op Berthaschure was geweest. Ze wist het niet, de oude vrouw, maar nooit was nog een zondagavond zo weinig gemakkelijk voorbij gegaan. En toch, wat was er? Een artikel. Een visite. Een artikel. Een visite. Ze proogte al in een wanhoop die dingen klein te vinden. Niet tegeden. Niets. Maar het ging niet. De visite-questie was heel gewichtig, bepaalt een blunder van Constance en het artikel. Ho, God, het artikel. Dat was, ook al had zij nog niet gelezen, een schande, het schandaal opgerakeld, het schandaal van jaren her, bezoederlend, bemodderend, al haar kinderen, alle, alle de haren. Nee, het waren geen niet tegeden, het waren grote, gewichtige dingen in hun leven. Wat, wat konden gewichtiger zijn dan de portee van een visite bij Berthaschure? En, oh, God, een schandalig artikel. Berthe Echter wilde niet spelen. Zij ronduit dat ze er geen hoofd naar had. En terwijl ze Constance eerst opzettelijk al ontweken, scheen ze nu telkens, als noodlotter, haar te naderen, onrustig, niet kunnen er blijven op haar plaats, in de opwinding die zich weer langzamer hand van de familieleden meester maakte, na die eerste houding van Kamte uit respect voor hun zwager, die minister. Constancechter bleef doorpraten met Paul, ontweek op haar beurt de blikken van haar zuster. Tot hen laatste Berthe, als ontzienoot, zich naast haar zet op een stoel, zeiden, Constance, wat? Van Nagel is wat is Van Nagel? Van Nagel is heel ontstempt. Ik begrijp niet dat hij in staat is te wisten. Waarom is hij ontstempt? Om jou? Om mij? Ja, om jou? Het spijt me, Berthe, zeiden Constance cool. Wat heb ik misdaan? Het is natuurlijk je schuld niet van die artikels, waar het eerste is heel onaangenaam voor Van Nagel. En het tweede heb ik niet gelezen, zei Constance hoog. Nee, viel Paul in, ik heb Constance geraden, het niet te lezen. En ik zal het niet lezen, dat er interesseert me al niet meer, is Van Nagel omdat artikel ontstemt over mij? Over de visite. De visite? Die je dinsdag gemaakt hebt. Is Van Nagel ontstemt over een visite die je dinsdag gemaakt hebt? Vroeg Constance heel hoog, verwonderd? Je had niet op mijn jour moeten komen. Had ik niet? Wees niet boos, Constance. Ik heb al zoveel woorden met mijn man gehad. In godsnaam wees niet boos. Neem maar niet kwalijk, wat ik je zeg. Ik heb sympathie voor je. Maar dat neem niet weg, dat je verkeert het gehandeld, dat je niet op mijn jour moet komen. Waarom heb je het gedaan? Ik ontvang je zo gaar naar altijd anders. Maar juist op een jour als je riskeert als je ontmoeten kon, die je dan ook ontmoet hebt, waarvan Eilenburg de Van Heuvel Steins. Waarom heb je het gedaan? Waarom heb je het gedaan? Dus ik ben een beetje constant. Begrijp me niet verkeerd. Ik heb sympathie voor je. Je bent mijn zuster. We hebben zelfs eens gesproken. Constants lacht eruit. Eens, zeiden zij. Eens. Het leven is druk, constant. Maar gaar ne ontvang je altijd. Alleen alleen niet op je jour. Is het mijn schuld? Nee, het is mijn schuld. Mevrouw van Eilenburg van de Stafelaar. De naam werd voor het eerst tussen haar beiden genoemd. De Van Heuvel Steins zijn zijn vrienden. Maar Constants, dan begrijp je toch zelf? Ik heb het je dinsdag gezegd, Bertha. Ik laat mijn 15 jaren gelden. Constants, dwing niet het onmogelijke. Wat is het onmogelijke? Denk niet alleen aan jezelf, denk ook aan ons. Denk het onmogelijk als je volstrekt wilt. Op je jures komen. Mijn God, Constants, wees niet boos. Het is onmogelijk. Wat dat je je dat ik wat dat je je poseert. Toen mama ons acht maanden geleden sprak over je komst in Den Haag, toen heeft Van Nagel dadelijk gezegd dat ons huis voor jou en je man open stond, maar dat je je niet moest doen. Geen voorwaarde, Constants. Het is een raad in jou belang. En in jou belang. Swa, in het onze ook, op mijn jures komen, juist door de positie, de relaties van mijn man, mensen, bloedverwandten, vrienden van de stafelaar, mensen die juist je nooit hebben vergeven. Wat je gedaan hebt. Wil je dat niet begrijpen, Constants, uit je dag mij te poseren. Wie dwingt je dan? Wie mij dwingt? En het was of Constants zocht. Wie anders dan jullie, jullie allen. Wees niet onredelijk Constants. Wat heb ik anders verlangt, dan hier in Den Haag kan te komen leven. Jullie allen, mijn broers, mijn zusters, jullie kinderen, terug te zien, zonder haar enigszins te denken mij te poseren. Wie heeft het eerst van Poseren gesproken? Jullie, je hebt gesproken het eerst van het Hof. Adolfine, Bertha. Ik betje, Constants. Ik dacht er niet aan, Bertha, maar je te laten presenteren aan het Hof, maar nu zal ik dat doen, zodat er zich een gelegenheid aanbiedt. Constants, Bertha verwoond de handen, het is onmogelijk. Jawel, het is wel mogelijk en ik doe het. Constants, hoe kan je de best door je kennissen? Al onze familie. Door onze familie. Ik betje, Constants. Ik begrijp je niet. Ik weet niet wat je zeggen wilt, maar bezin je. Bezin je. Je maakt jezelf niet alleen onmogelijk, maar je maakt ons onmogelijk. Mijn man, mijn huis, onze positie, onze kinderen. Onzin. Geen onzin, Constants. Wil je hebben, en in ons midden? Nee, Bertha, maar ik kan niet langer. Om de mensen, om de familie. Blijven in dezelfde obscure hoek als ik jaren in Brussel gebleven ben. Door jullie alle genieerd als een schande. Ik kan het niet meer, Bertha. Ik kan het niet meer. Voor mijzelf zou ik het nog kunnen. Maar ik kan het niet voor mijn lijne eisen of mijn ogenblikkelijk moet rehabiliteren in de ogen van geheel Den Haag. Constants. Maar te laat is het nog niet. Te laat is het nog niet. Ik kan mijn fout nog herstellen. Ik kan nog moeite doen voor de rehabilitatie. En die rehabilitatie verlang ik, eiz ik, vooral Bertha, van jou. Van mij? Van jou, vooral. Juist daarom eiz ik van jou, Bertha, mijn rehabilitatie. Als ik dan niet rustig in een hoekje hier in Den Haag leven kan, in een beetje sympathie van familie, als die eenvoudige verlangens dan worden besproken, gekrisiseerd. Als er de oorzaak zijn dat mijn ongelukkig verleden, mijn misstap, mijn zonde, hoe je het ook noemen wilt, opgerakeld wordt niet alleen door vuile schandplaatjes, maar ook dan wil ik uit mijn hoek tevoorschijn komen, dan wil ik mij rehabiliteren, niet alleen voor mij, maar voor namelijk voor mijn zoon, en dan eiz ik die rehabilitatie van jou. Het is mogelijk dat mijn zusterlijke sympathie je onverschillig laat, maar als de voorwaarde van die sympathie sel ik nu mijn rehabilitatie. Mijn godkonstance, wat kan ik? Wat kan ik voor je doen? Als je voor mij donkend, want ik kan dan haar ontvangen, toen zij eenmaal per kwader uur teruggekeerd is in Den Haag, niet meer aarzellen om mij te presenteren aan wie het ook zijn je salon, riep zij uit met bevende zwarte ogen, trillende in haar zenuwen, steeds gezeten tussen Berta en Paul, haar zuster bijna heigende van stille opgewondenheid, radeloosheid, haar broer met ontsetting luisterend en heel natuurlijk beschouwen en je kennis de poog te dwingen het niet anders dan heel natuurlijk te beschouwen dat je mij ontvangt. Ik zou heel gaar ne alles willen doen wat je me vraagt constance al niet de hindernis was dat we verwanten en vrienden van de stoffelaar zien en al het gezien hebben. Ik probeer het in godsnaam probeer te doen wat ik je vraag het is voor mijn kind het is niet voor mij het is voor mijn zoon hij moet later de carrière volgen die ik die ik aan van der welke heb onmogelijk gemaakt doe het voor mijn zoon mijn god moet ik je smeken doe het ik bit je Berta probeer het probeer het te doen spreek met van Nagel constance ik zal met van Nagel spreken maar hoe kan je ooit hopen dat niet wij maar de mensen vergeven vergeten zullen de familie de oude vrienden van de stoffelaar ja ik hoop het en als je me helpt Berta als je me helpt zal het niet zo onmogelijk zijn weet ik of me vrouw van Eilenburg en de van Heuvel Steins toch bij ons zullen terugkomen nadat ze je bij mij ontmoet hebben je wilt dus niet riep constance nu heftig uit je wilt dus niet constance ik wil wel ik zou niets liever wensen maar de mensen van Nagel laat mij dan spreken met van Nagel constance laat mij spreken met van Nagel maak geen scène ik zal geen scène maken maar laat mij spreken met van Nagel ik zie je man valt uit hij speelt niet meer zeg hem dat ik hem spreken wil aard van der welke tegenwoordig zijn bij ons gesprek Paul wil je er ook bij maar constance spreken waarom waarom ik ben zo bang dat mama iets merkt nee mama zal niet merken je kan al zo min mogelijk leed doen maar ik moet je man spreken samen met jou en mijn man ik moet Bertha ik wil roep je man en laat ons gaan in de kleine zijkamer ze stond op trillende ze trillde geheel en al en terwijl ze bijna wankelde kwam deze plotselingen gedachten ineens al haar energie verlammen waarom sprek ik zo denk ik zo wil ik zo wat doe ik klein wat doe ik klein eigenlijk ach eigenlijk wat kan men dat alles schelen die mensen spreken wat ze schrijven en praten is dat leven is dat alles is er niets anders maar aan andere gedachten gaf haar nieuwe strijdlust nieuwe moed ze dacht aan het gesprek dat zij kort geleden met haar man had gewisseld ze dacht aan wat hij haar ver weten had dat zij niet dacht aan haar zoon niets deed voor haar zoon dat zij op skeurweg ze zou laten vast groeien blijven vegeteren als een schande in haar hoek teruggetrokken in zichzelf in haar eigen kamers ze zou blijven verdommen op haar kerkoflaan nee zij voelde nieuwe strijdlust nieuwe moed en ze dreef bijna Bert haar voort roep je man Paul ik bit je roep van haar welke en zeg hem dat hij komt in de zijkamer ze vankelde bijna doodsbleek en haar zwarte ogen beefden ze ging alleen in de zijkamer waar niemand was karaffen glazen koekjes boterammetjes zonder een gereed gezet als altijd ze zag op naar het portret van haar vader wat scheelt haar toe een lelijke kroet hart met die harde uitdrukkinglose ogen en al die valse schamplichten op de gele en witte plakaten der ridderoorden het staarde haar aan als een onverzoenlijke schim hart en nooit vergevens gezind het staarde haar aan bijna als wilde het spreken gaan ga ga weg ga weg uit mijn huis van eer van grootheid en van wat zoen ga ga weg uit mijn stad ga weg van alle demijnen ga jij bent het die mij vermoord hebt om jou heb ik geleden mijn lange ziekte om jou ben ik gestorven om jou om jou ga de kleine kamer benouderhaag zal alles willen vluchten maar van der welke en pal kwamen binnen constans zei van der welke wat wil je doen met van nagelspreken toch geen explicatie geen explicatie mijn visite van dinsdag heeft hij mij kwalijk genomen kwalijk zie je van der welke op hij heeft je visite kwalijk genomen mijn god van der welke ripal bang raast toch niet al dit zo bedenkt toch kwalijk zie je van der welke kwalijk herrie ik bit je kreeg constans ik dank je dat je voelt voor die belediging je vrouw aangedaan maar beheers je hij komt straks hier beheers je voor adi mij beheersen mij beheersen rip van der welke doel de deur ging open van nagel en berta traden binnen je wilt me spreken constans voet van nagel ik zou je heel graag een oogblik willen spreken ja van nagel zei constans terwijl paal van der welke wenkte als meekte zich in te houden berta zegt me dat je spijt dat ik dinsdag op haar receptiedag een visite bij je aan huis heb gemaakt constans begon van nagel voorzichtig diplomatisch willen doen pardon van nagel dat ik je in de reden val ik verzoek je vriendelijk laat mij een oogblik uitspreken en laat mij je zeggen wat ik je te zeggen heb het is doodeenvoudig dit het doet mij leed dat ik bij je geweest ben op berta's receptie zonder te voren gevraagd te hebben of ik welkom zou zijn ik bekende dat is een fout van mij geweest dat wat ik niet moeten doen ik had eerst met jullie bijden moeten spreken van nagel als ik nu gaar een oogblik wat je spreek oor je mijn toestand en dat wat ik wens te verklaren in de hoop dat je voor de zuster van je vrouw enige toegevelijkheid zal willen hebben en haar zal willen helpen in de vervulling van een natuurlijke wens zie van nagel ik kwam nu acht maanden geleden dacht ik niet anders dan hier rustig te leven in mijn hoekje en wat was sympathie om mij heen wat sympathie van mijn broers en mijn zusters die ik nu zo lang niet gezien had het is waar bijzonder veel recht op die sympathie had ik niet maar waar ik voelde in mij een gevoel een verlangen een smachting naar holland dan haag naar jullie allen heb ik mij de illusie gemaakt dat ook iets iets heel weinig van dat gevoel bij mijn broers waar ik gist heb ik wil er op dit oog omlijk niet in doordringen zo even zij Bertha mij dat zij voor mij voelde als voor een zuster en ik neem het gevoel dankbaar aan van nagel ik kan niet eisen dat jij mijn zwager iets voor mij gevoeld van familie gevoel maar als aan de man van Bertha varenk je smeek ik je probeer een broer voor mij te zijn help mij neem mij niet kwalijk dat ik gisteren je een onaangekondigte visite heb gemaakt en je daardoor heb geschokt en verwonderd maar vergun mij vergun mij vervaart je als een gunst van nagel vergun mij daar willen van mijn kind in je huis in jouw huis het eerst pog het te verkrijgen een soort van rehabilitatie in de ogen van onze kennisen in de ogen van geheel Den Haag ik smeet je hier van nagel vergun mij dat en help mij daarin vergun mij te komen op je jures ook al ontmoet ik dan soms verwante kennisen van de stafelaar mijn god van nagel wat voor kwaad wat voor kwaad kan dit jou doen als je met autoriteit met autoriteit mij enigszins de hand boven het hoofd houdt als je met autoriteit met autoriteit enigszins mij beschermt voor het kleine het lage gelaster als je enige grootheid van ziel hebt om mij te helpen de mensen de mensen dan laten vergeten dat wat ik 15 jaar 15 jaar geleden gedaan heb van nagel dan zullen de mensen ook vergeten dan zullen ze niet meer lastigen wordt ik gereabiliteerd in jouw huis van nagel juist omdat je een hoge positie bekleed in aanzien bent heel veel relaties hebt heel veel macht heel veel kracht je wil door te zetten van nagel als je maar wilde mij helpen en dan les het dan niet voor mij voor mijn zoon voor mijn kind en hem later de carrière de carrière van zijn vader die ik die ik heb gebroken te laten vervolgen volgens de wens van zijn vader de wens van zijn grootouders ik vraag je zo weinig van nagel juist omdat jij bent die je bent is de inwilliging van mijn verzoek je zo weinig van nagel in de tijd heeft papage geholpen ik pet je help nu ook zijn kind en de zuster van je vrouw laat mij komen op de recepties van Bertha je kent me vrouw van eilenburg help mij de mensen voor te bereiden dat ik mij zoals ze mij van het begin eigenlijk gesureerd hebben dat ik me laat voorstellen naar het hof en vraag ons van de winter 1 keer maar 1 keer maar op 1 van je officiële dinees ze stond voor haar zwager bleek bevende bijna als een smekeling en terwijl ze smeekte flitste heel snel die gedachte door haar om wat smeek ik wat doe ik laagheden en wat doe ik klein oh god wat doe ik vreselijk klein en is dat ernstig leven is alleen dat leven of is er iets anders ze zag om zich heen terwijl ze stond voor Van Nagel was Bertha als gezakt in een stoel rillende van zenuwachtigheid terwijl van haar welke en paal als in afwachting ademloos luisteren naar de woorden van Constance die gebroken haar hockten uit de keel tot eindelijk, langzaam als waren hij in de kamer de stem van Van Nagel zacht klonk met zijn beleefde een beetje geaffacteerde en gewichtige intonatie Constance ik wil zeer zeker in alles wat je van mij wenst mijn best doen je te contenteren in alles wat je me vraagt ik wil je helpen in alles waarin ik je helpen kan als je waarlijk meent dat ik je van dienst kan zijn zeer zeker ik ben veel aan papa verschuldigd en wanneer mij iets mogelijk is laten te doen voor je zoon waarlijk van haar welke dat zeg ik ook aan jou dan zal ik het niet nalaten daar geef ik je mijn hand op mijn hand ik zal adi zeker gaarne met liefde voorthelpen in de carrière die hij zich kiest wees daar verzekerd van maar Constance dat wat je mij zo onbewimpeld vraagt je te inviteren met van haar welke op een van onze dinees waar je nu mensen om moeten zou die je heus niet sympathiek zouden zijn daar zou je niet zijn hebben Constance, dat verzeker ik je dat zou je heus geen genoegen doen en als je mijn opinie eerlijk vraagt eerlijk niet waar als je ze zuster en broer dan zou ik je rondborstig antwoorden Constance, dring niet verder aan om op onze officiële dinees te komen zijn geen abonement zijn soms corvees corvees niet waar betten en de recepties je kan er altijd onsympathieke mensen treffen ach, ik zou je raden is dat alles van Nagel als je met de antwoorden hebt als ik je hier tussen broers en zusters mijn ziel openleg en zonder enige diplomatie je vraag mij voor zover het je doembaar is in je huis te rehabiliteren maar Constance wat een woord wat is dat nu voor een woord het is het juiste van Nagel er is geen ander woord ik wil mijn rehabilitatie Constance, heus ik ben bereid je in alles te helpen wat je me vraagt en wat in mijn macht is te doen maar van de welke stoof op Van Nagel, bij waar bid ik je zulke vragen termen voor de kamer mijn vrouw vraagt en ik op mijn beurt vraag je nu wil je ons ontvangen van de winder op die manier die ons in die korterie die ook door onze vroeger was mijn vrienden en zelfs al praten de mensen over 15 jaar geleden van daar welke zei van Nagel, beledigd laat bid ik je aan mij over welke expressies ik in de kamer gebruiken wil geef mij antwoord op mijn vraag Henry, smeet de Constance geef mij antwoord op mijn vraag dronk van daar welke aan die vol ingehouden razernij zich voelde of hij alles stuk zou slaan nee dan zei van Nagel hoog het is mij onmogelijk ik heb al zelf zoveel aanvallen in de kamer van de pers overal te verduren ik kan niet doen wat je me vraagt onmogelijk als je je gemaakt hebt voor onze Haagse korterien samen met je vrouw de vrouw van je vroere chef is het mij onmogelijk je te ontvangen in mijn huis op gelijke voet als mijn vrienden, kennissen en relaties broers en zusters kunnen wij daarom wel blijven en accepteren weiger ze dan nu ook buiten zichzelf zijn voorzicht gewoorden vergetend en desten aangenamer zal het mij zijn desten liever zal het mij zijn zodat ik niets met je te maken heb je vrouw heeft me gisteren gecompromiteerd door de komen op Bertha's receptie van daar welke balde de vuisten mijn vrouw, herhaalde hij heeft jou gecompromiteerd als of het vanzelfe sprak van daar welke spreekt de pal ja, zei de Van Nagel ik verbiet je, riep van der welke enige kritiek uit de oefenen over de handelingen van mijn vrouw je vrouw heeft ons gecompromiteerd, herhaalde Van Nagel maar van der welke liet ze gaan onmachtig meer zich in te tomen hij stortte op Van Nagel toe, rief zijn hand op daar dan, riep hij vuurood buiten zichzelfen, maar pal stortte zich tussen hem beiden en hij greep van der welkes arm Bertha paste in zenu snikbij uit op gil, constans viel bijna flauw de thee mannen stond er tegenover elkaar geen salon mensen meer oprazende in haat ik ben tot je dienst, wanneer je wilt zei van der welke natuurlijk, krijste Van Nagel, met puinende ogen bloedrood zijn wang, als was de klap hem gegeven jij, jij hebt niets te verliezen jij kan, als een kwaa jongen slaan, vechten, duweleren en zich omkerende, razende, rinnende van schaamte maakte zich weg uit aller ogen door de gangdeur de deur van het salon was geopend Doreen, Arofine, Cato hadden gehoord de heft geworden Bertha snikken en gillen ze hielp hun betten, terwijl pal, constans half flauw de salon dronk binnen te gaan ze wankerde mijn god, riep ze uit Henry, Henry, wat heb je gedaan mevrouw Van Lohet had op haar toe dan de rij van haar mijn kind, mijn kind als doel hing constans in de armen van pal, en zij herhaalde alleen mijn god, Henry Henry, wat heb je gedaan Adi kwam naar haar toe mama, Adi Adi, mijn kind, god god, wat heeft papa gedaan mama van Lohet zonken bestoel, snikken maar op dit ogenblik zagen, in de tweede salon geheel verlaten de twee oude tanders op op deze avonden, zoesten zij veel herkenden de familieleden bij de nooit en ze wachten af tot het koekje om naar die genoten te hebben te vertrekken deze avond echter stil op haar plaatjes, maar de pratende en kaartspelende mensen stilletjes met een schuin oog beziende en heel scherpe oordelenden onder elkaar hadden zij als gevoeld dat daar niet de gewone rust gekamp te heersten op Marie's familie zondagavond dat er iets was, dat er iets omging wat, ze wisten het niet maar nu is geen het plotseling of dan de tien, toen zij haar jongere zuster mevrouw Van Lohet zag snikken heel helder werd, want de dichtgeknepen ogen als wijdig en verklaard zijden zij tegen tante Rien heel hard met die scherpe stem van hard horegen, wie haar eigen orgaan zacht en zelfs vluisteren toeklonk Rien, Rien Marie huilt wat huilt ze tien ja, ze huilt waarom huilt ze zeker Rien, omdat één van de kinderen gestorven is gestorven ja, Rien ah, hoe treurig huilt ze ja, ze huilt ze huilt Rien om Gertruude om wie om Gertruude om Gertruude begon tante Rien te schreeuwen die is gestorven, Rien is die gestorven ja, in buitenzorg is het lieve meisje gestorven ah, hoe treurig huilt ze nog altijd ja, nog altijd Rien maar wie is dat dan wie Rien die ene dat meisje dat naast haar staat en dat huilt ook huilt ja, zie je niet en ook huilt ja, ja scheelt de helder nu tante Rien die ken ik Rien die ken ik heel goed heel goed wie is het dan is het Bertha nee, Rien begon tante Rien langzamerhand schellig en schellig te schreeuwen steeds denkende dat zij vluisteren aan het oor van haar doven zustig het is niet Bertha het is niet Bertha maar ik ken haar ik ken haar wie is ze dan scheelt de tante Rien terug wie ze is wie ze is ze is Constance scheelt de tante Rien wie Constance ja Constance Constance ja, Constance die zich misdragen heeft scheelt de tante Rien ja, Rien die zich misdragen heeft zijn ze een gemeene vrouw, Rien een gemeene vrouw ze heeft een minnaag een minnaag ja, Rien begrijp je dat ze hier is begrijp je dat ze zich niet schaamt begrijp je dat ze zich vertoont ja, Rien een gemeene vrouw ze is wat is ze, Tien ze is ze is een slet, Rien scheelt de scheeltante Tien een gemeene slet een slet Christine kreeg mevrouw van Lohe Christine, Doreen en ze stond op en wankelde de handen uittrekkende naar de twee oude zusters maar er klonk een scherpe giel en een lach die door alles sneed als een mes Constans lach vrouw in de armend van Paul met een strakke blik kreeg het kind, Adi rond, hij had alles gehoord zo goed als van der welke die nerveus aan de deur van de zijkamer toe hoorde de zoon zag het doodsbleken gelaat van zijn vader staren als een masker hij dacht de ontzetting zijn er grootmoedig en van alle zijn ooms en tantes hij zag nu zijn moedig in een stoel hangen als een lijk en de lach zijn nauwelijks bedons de jongenslippen krulden het is alles om niets niets februari tot mei 191 einde van de kleine zielen de Louis Coupéres gelezen door Anna Simon ten Nijmegen januari tot maart 2010