 Xoş yürdük əzis və dəyərli izləcilərimiz. 16 yan var, kimin? Üzülsün, 15 yan var, kimi 22-ci tarixində, kanalın şəfirində aki vaxtilə saat 21.00 da qarşınızdır. İzləcilər bugün 15 yan var, çabaş tariximizin iki önəmdə ismin. Türkçənin ən gözəl şəhəriməni meyisab etdiyin. Yazısı, dramaturg, rəstam, böyük ziyalı, böyük qəlam ustası Nazmi Hikmətin bugün doğum günüdür. Nazmi Hikmətin bugün 120 yaşlamam olur. Bu münasibətlə bütün Nazmi Sivərlər təbrik edirəm. Çaldaş tarixin asılımızın çox önəmdə ismi, düşünürəm ki, Azərbaycın tarixin asılımda təbik cəhətində çox önəmdə yeri olan profesor, tarixindər doktoru Mildi Şuranı Səvdiyik. Cem Həsəlinin bugün 70 yirli şübdəyidir. Cem Hürməlim, təbrik edirək, can sağlıdır, edirik. Bu münasibətlə Azərbaycana qutlu olsun deyək. En zamanda Nazmi Hikmətin doğum günüdür, bütün tüh dünyasına bir şüphəsiz. Və bugün ölkəmizdə ki, problemlərdən danışacaq ən ənebı olaraq. Artıq o gün günə yaxındır ki, bizim ifrimizdə qardaş ölkə-qəzaxistanında baş verən olaylar, birayt et təşkil edirdi onların müzakirəsi. Mən düşünürəm ki, artıq ölkə gündəmini də nəsir almalıq, ahmayaraq kirlə-qəzaxistan olaylar ilə danışar kəndə, Azərbaycanda baş verən olayların bir parəli şüphərin bir qaysəs nə farqıdır. Nə dən gedir, nə baş verirdir qazaxistanda ki, insanlara itiraz elədir? Məs bəhalıq. Bugün Azərbaycanda bəhalıq yoxdur mu? Şüphəsiz ki, ötənilin 2021-ci ilin yan var əndən start götürən bəhalışma, imət artımı, özlə sünni imət artımı bir davasıdə halini hədəf alır. Və Azərbaycanda bizim hali 44 günü şəbaşdan sonra, həz da qeyrət nə çisəldi. Birlə diyək, 44 günü şəhədlərin qanı hörmətini, şəhədlərin xatrəs hörmətini, həz da insanlar çox itiraz etmətlər, amma qazaxistanda bu şeylər oldu. Azərbaycanda olmayabilər mi? Şüphəsiz ki, Azərbaycanda da son zamanlar, bu dinamikanın müşahidiydir ki, bəhalıqışma gedir, özlə sünni şəkədə bəhalıqışma gedir. Bunun dünya bazarını, süslə Rusya da bağlaşmasını bəhanı gedir, çöləyə bağlaşdırırlar. Dünyada yanzıran qeyməti qalqır, hələki şükürlər olsun Azərbaycanda, bu dəfə yanzıran qeyməti qaqmı, bakmək ki, ötən elin, yambara elin de qaqdı. Yəni, hər şey mümkündür, amma əhali bunun qarşısında dayanmağa imkanı var mı? Davam getrə biləcək mi bu qədər qeyməti artımına? Ötən, deka burada da pensiyaları minimum istəsini qaldırırlar. Bələ deyik, minimum istiyyə qədər, yəni 240 manata qədər olan pensiyaları qaldırlar və utanmadan insanlara deyirlər ki, pensiyaları yüksək seviyyədə qalqıb, yəni yüksək artım var pensiyalarda. Bu və digər məsələrə, əsləsən sosial iqsaidə məsələrə bu ünki vələşimizi aydını kətirəcik. Vələşimizin qonalı, bizim efilədə sizin yaxıştanlığınız ıksatçı alim, iş adamı, kesmiş millət vəkidi, Nazim Bəydəmdi. Nazim Bəyi, hoş gördünüz. Təşəkkür edirəm dərətə görə, tam aşaçlarınızı salamlayıram. Təbii ki, vələşin əbvəlində bəlstəkdiyiniz məsələləri sizdən bölüşürəm. Eni zamanda görünür mənim dədəm, gəlin ki, Nazim Hikmətin şərəfi nə adlanırılır. Yəni, ona görə, bunun xatırlamağınız mənim üçün hoş sürpriz oldu. Və... Değerlərimizi qeylitməliyik, Nazim Bəyi. Nazim Hikmət, 63-süncirlə dünyadan kösüb, gəlin ondan sonra dünyaya gəlmisiz. Mən, 63-süncirlə dünyaya gəlmişəm. Görünür ki, vələşin Nazim Hikmət hamı bilir ki, seriyə sığınmış da, deyək məcburen ilikak. Ona görə, seri ideologiyası müddəl fikresi bulqalarda da belə deməm mümkünsə olabilər ki, o ərefələrdən sonra Nazim adlarının çox alması elə o şairin əzəmətli insanın şərəfini olmuştur. Ha, sualan başlayan. İçək, keçik müvzuya bir daha Nazim Hikmətində doğum günü qüpl olsun. Cəmil Məllimdə təbrik edirik, can salalı bilirik. Mən her zaman ödəm iləşimizdə dedim ki, mənim bir yaxın dostum Oksu 4 kitabı anasında müraciət ediyib. Və orada Azar Bacan'dan bağlı üç kitab varmış. İksi cəmil həsəndəyəm bilməsindir. Bunu Azar Bacan xalının bilməsi çox önemlidir. Yəni, alimləlimizin ziyallarımızın qədirini bilməliyik. Dün, təkisə, Türkiye'də üçmindən artıq Azar Bacan'da doğulmuş. Azar Bacan vətəndaşı olan hal Azar Zə Türkiye'nin aili təsli hocalarında dərs verən doktor, profesor var. Niyə gədi bilər? Bir de ona onu otraq düşünək. Azizləyəkçilər ki, getməm ədlər. Ən dəyələ aləmizi biliriz. Bu ölkədə qoruyabilməmişik. Bir də ölkədə əhalinin durumu və bugünkü verişimizin əsas mövzusunda eylən etdiyim kimi, Nazim bəydən inum bir yanaşmanı eşidək. Bahalaşma təndensiyasını necə dərəndirirsiniz? Məzburyətdirmi, yoxsa zəruhrətdir, sönüdürmək, yoxsa təbidirmək? Bunu mən istəyərdim ki, bahalaşma haqqında öncə bir isatçı alim nöftəyə nəzərdə eşidək? Onu qeyd edim ki, istəndən halda bahalaşma haqqında danışma bir tərəftən əzapladır. Yəni, sosial ehtiyacı olan insanların necə durumda olmağını təsəbür etmək bizim üçün çətin deyil. Bir tərəftən də əksatçı olaraq bahalaşmanın labid olduğunu abjektiv səbəqlərdən, harda ki, bazar iqsadiyatı var, harda ki, inkişaf var, orda təbih, bahalaşma olmalıdır. Yəni, qeyd edim ki, istəndən iqsadi inkişaf etmiş ölkələr, indiki səviyyəsini belə demək, imət artımı olmadan gələ bilməzdir. Yəni, iqsadi artımda əslində sahibkarların stimunlaşdırılması, iqsadi fəaliyyatın stimunlaşdırılması üçün, nəzərdə tutunmuş və əbələ də ki, nəzəret altında saklanmalı olan bir qeymət artımı mövcud olmalıdır. Yəni, künki iqsadiyyatın çarqlarını dömməsə üçün mütləq qeymət artımı vacibdir. Bu mənada abjektiv qeymət artımından qedi sövbət hansı ki, adekvat olaraq insanların qəlirlər artmalıdır. Adekvat olaraq insanların və şirkətlərin imkanları genişlənmalıdır. Və həmin qeymət artımı əslində vətəndaşların vəziyyətini rifah alın aşaq sağlamamalıdır. Əksinə sahibkarlığı stimunlaşdırmalıdır ki, daha çox məhsul istəyəsə alınlasın. Və azərbaycında olan qeymət artımı isə çox qorxunç bir senaryləyə davam edir. Kəçənədən bəri, kəçənədə biz tövbüklükdə qeymət artımı bahalaşma ilə kimi qeymətləndirdik. Və bu qeymət artımını şəkləndirən əsas məsələlələr, hökumətin apardığı tarif siyəsəti və hökumətin təsir altında olan və hökumətin bir başa tabi olan qabnal xidmətlərin qeymətində belə demək olsa ciddi artımlar. Və həmə enerji daşlıclarının qeymətinin artımı, siz bilirsiniz ki, bazar iksəliyyətində qeymət artımı əslində bəyəxləri dediyim kimi o bazarın görüm mənəli ilə tələb təklifi qarşıladınları da qeymət artırsa, deməli, tələb çoxdursa, o sahəyə imvissiysə gəlir və daha çox məsəl istərisal edilməklə o qeymət artımı tənzimlənir. Yəni, aptimallaşır qeymət. O zaman insanlar soval vermirlər. O zaman hökuməti xatırlatmalar ki, qeymət artımı baş verir. Yəni belirlər ki, əgər qeymət artımı varsa, demələ, bunların özlərinin də gəlirlər artacaq, qeymət artımını onları hiss etməyəcək. Yandıq, Azarbaycanda bilirsiniz ki, qeymət artımı, hökumətin hər hansı bir addımının signalu olaraq daha çox ortalığa çıxır. Siz təsəvvər edin ki, bir niçay bundan qabax eyalan edilmişdi, anons verilmişdi ki, yenildən bücə təşkilatlarında çalışanlar, doktorların maaşlar, pensiyalar artırılacaq. Hətta belə yenil çatmamış, bayaq bunu eyalan etdikdən sonra, siz təsəvvər edin, qeymətlərinin artması sürətləndir. Yəni, bəlzən qeymətləri biz müəfsimi artımını müşahid edirdikə, bəlkirlərdən anda qeyməti. Siz bilirsiniz ki, belə hətta belə hökumət hər hansı bir annons verəndə də belə ehtiyatlı olmalıdır. Çünki bu, Azarbaycanda hamının o infliyyəsik özləntlər daha yüksə yollur. Belə olan şaraydda qeymətin artması, həm də siz bilirsiniz ki, keçən elindən Rusya Federasiyası müxtəlif taxıl bitkilərində qeyhraç rüsumu tətbiq elədi aksiz verqisi və Azarbaycanda hökuməti Muayyayinlə nə etibarən, unisi desalçılarına kampansiyası verməyə başladı qeyməti tənzəmləmək üçün. Qeymətiz belə demək üçün səhbiz saxlamaq üçün. Və biz keçən elə də bunu etraf etmişdik, demişdik ki, qeymət artımını belə yollarına subsidiyalaşmayla onun qabanı kəsmək mümkün deyil. Ta biniyi qədimləm belə ifade edək, bütün iqsadi inkişaf etmiş ölkələr, qeymət artımını, ölkərin daxilində olan qeymət artımını ancaq və ancaq iqsadi faaliyyət estimi ulaşdırmaqla, malbolulu yaratmaqla, daxil istihsalı artırmaqla, və səhbkənlərə, şirkətlərə daha mümkün bir şarayet yaratmaqla, eyni zaman dəllərində olan alətlərdən vergi və rüsunları azaltmaqla, yəni idxal məsullarından da vergini tamam elə götürməklə buna nəil olunlar. Uzaqa yetmiyin qonuşun, Türkiyədə, Spilirisi, Divalvasiyadan nəticəsində çox yaq qədər belə demək mümkündürsə insanların, o idxal məsullarında qeymət artın müşahidə olunan zaman, hökumət əksər mallara əlavə dəhl belgisini götürdü və aşağı səviyəl kətirdir. Beləliklə, hökumətə də olan alətlərdən bugün belə istifadə olunur mu suala ortalığa çıxdırqda, biz görürük ki, həy qətən nazarbaycanında baş verən qeymət artımı heç də abiektiv iqsadi proseslərlə bağlı deyil. Bu daha çox hökumətin apardığı tarif siyasətinlən, hökumətin iqsadiyyətə müdaqiləsinlən, eyni zamanda idxal məsullarında kömri yorganlarının sünni qeymət artımı yaradaraq, bəyənləmə qeymətlərinin o statistik deyəri artırmaqla dırnaq arası sahibkarlara mani olaraq, sahibkarları mərcbur edərək, sünni qeymət artımı yaradaraq, azərbaycanda belə deməyəm ünləsək qeymətləri şişirdilir. Nazim mələsiz özünüz keçid ettiyiz, son günlər özünüz yaşamsız bunu, əslində biz başlıqa da çardır, ölkəyə uzuzu un qətirmək istəyirsiz, siz və yaxud da başqa bir sayaq gör. Bəyənləmə qeyməti bəlli, sonra gəliriz gömrük qəmtəsi gömrü yorganları, deyir ki, bəyənləmə qeymətini yoxarı yazmalıq ki, daha çox deməli beləki alsınlar insanlardan, əla və də el beləkisi daha da artır onda. Bu eyni mən özümdə yaşamışam, aftan bir alınan qeymətdən, təxminən 50 faiz, 60 faiz artıq qeymət yazılıqlar, bu açılaşqar soyunçul oldu, bunun başqa da yoxdur. Ən istəyərdim izləyicilərə siz, bu prosesi bir də çatırasınız ki, bu ölkədə qeymət artımının arxasında çimlər də yanır. Şəxsə, mənim üçün gömrük qəmtəsi malenik qəbir qurundur. Çünki bu, prezidentin iradesindən kənaq heç bir şey deyə bilməzir. Amma cevabdəq qurundur gömrük qəmtəsi və məsuliyyət onun zərdən üçün. Mən istəyərdim, o prosesi bir də siz yaşamış real şəkidlə izləyicilərə, bizim izləyicilərə də çatırasınız, baxmaya ki, sosial şəbəkədə daha çox rezilanslı olunmuşum. Mən həmişə onun tərəftə rəyəm ki, insan ilək bildiyi bacardığı, təcrübədən keçirdiyi vəsələləri cəmiyyət açıqlasın. Həmişə də həyatımda bu kategoriyadan çıxış edirəm. Deməli, biz bir neçəyildir, xarışdəki şirqətimiz vasitəsi ilə, mən təhsilçə olaraq, o şirqətdən, virus yadan məktəli bölgələrə un və taxıl məamunatları ixrac edirik. Yəni, Iraqqa, Afganistanı, Irana, un tərclatınla məşğuluk. Mən keçəni əslində bunu bir də və bir neçədə və yazdım ki, bunun qeymətini sabri saxlamaq üçün, gələk idxalda olan ələvə dəri verikisini götürəsiniz. Çünki hansı mətliklə hökumət taxıla, yəni bu hudaya ələvə dəri verikisini götürür, həmçinin un isteyəs alçıları, geridəki un isteyəs alçıları, hansılar ki, unun isteyəs alı üçün, tələb olunan ərzak bu hudasının yüzdə yüzünü xarişdən gətirirlər. Niye bunlar ələvə dəri verikisi saxlanılır? Bə onlar qeyməti həm də yuharı qaldırırlar, həm də rəqəbətti pisləşdirirlər. Yəni, iki üç dört maksimum Azərbaycanda iri un isteyəs alçısı var. Hansılar ki, belə deyə ki, bazarı Manapoli yədə saxlayın bəl. Bunların qeymətləri bir-birindən ciddi fərqləmdir. Çünki onlar həmin taxılı eyni ölkədən, Azərbaycana idxal olan taxılan, səkisən faizi Rusya dən gəlir. Dövlət bunu bilirdi ki, keçənir bu ərzəq bu qudasına, fevral ayndan olaraq tətbiq olunan aqsiz verikisi var və bunu bilərəkdən dövlət subsidiyalaşmaya gedirdi. 200 dolar da bu həmini un isteyəs alçalarına Manapolislərə preferensiyal edirlər. Yəni, pul verirlər. Və bunu aradan qaldırmaq üçün, mən bu sonuncu qeymət artımından sonra, bizim təbii ki, un satışından məşru olduğumuzu bilən bir yerlət sahibkər, bize muraciət ettik ki, min ton sizdən un alaq. Və biz bunlara qeymət təklifi verdik. Və təbii ki, öz qazancımızı dən əzarə alaraq, 30 manata unun kisəs Azərbaycana idxal olunur və belgilər və Rusubları ödədikdən sonra bu satışa çarılabilər, 30 manata. Biz dənıştık, ilkin protokolu imzaladık və unus farış verdik, istabrapı mülahətində un hazırlandı və bu adamlar gediblər, gömrük organlarına muraciət edildiklər ki, çünki insanlar bilirlər ki, neçiyə almaqından asılı olma rəxansı məhsulu qarişdən gömrük organları, bunun qeymətini öz bildiklər o bəyanləmə qeymətini təyin edirlər. Tırnaq arası, məcubur edirlər insanları. Baxmələr ki, adamın əlin də kandraktı var, imbuist dəyəri bəlli, bana köçürməsi bəlli. Unub, baxmələrək, deyir yox, burada mənəm bağdaqda çörüq əlifə. Və bu adamlara elan ediblər, siz unun neçiyə almağınızdan, neçiyə gətirməyinizdən asılı olma rəxansı. Biz onun bəyanləmə qeymətini 400 dollardan hesabləyəcik. Yəni, 400 dollardan aləvə dəyəl verilgisi 72 dollara edəcək. Bələliklə, burada süni qeymət artıb yəni. Yəni, bizim sattığımız unun bir tonu qələ-bazarbaycana çıxacı idi, 320-330 o nəqliyyət xərzindən aslı olaləq aftamabil və yaxud dəmri yolu vasitəsi ilə 320-330 dollara çıxacı idi. Bizim hesabləməmimizdə görə, bu bizim müzərimiz oturaca idi, təyribən 29 manata və biz onu satırıq 30 manata. Bələliklə, hər hansı bir keçiyi bir rəqamət yaranabilərdir və nəticə etibarilə həmin şəxslər ehtiyatlandılar və gömri orqanlarından paşpaşa gəlməmək üçün imtiniyətdilər. Həmin unun biz 210-la artıq gönlərimiş iraqa və Afganistanı. Və mən gelən həftə annons etmişəm, gelən həftə bu unun bir səsini azarbaycana gətirəcəm və əlanı unun burada gətirib mən 30 manata satma hüniyyətin var. Hə, təbii ki, gömri orqanlara gəlməru qabağına sət çəkslər və yaxud bize mani olsalar təbii ki, cəmiyyət də biləcək bizdə açıqlayacaq. Mən misali özlərimdən gətirirəm ona görək ki, mənim kimi vəl kədə yüzlərlə, minlərlə, minl... sahibkar var ki, azarbaycanın belə düşən şarayetində təbii ki, vəziyyəti düzaltmaya qadirdilər və alternativlər təklif edə bilərlər. Biznesin, fəaliyyəti budur. Yəni, əgər ölkəyə təlabat varsa, bu məhsurun gətirilməsində və sahibkarlar biri-biri ilə yarışa qerirlər və təkib daha ucuz daha keyfiyyətli malı təklif edir. O kimi əziyanlıdır. Dövlətə xeyrlidir, çünkü sosial gərgilini yazalır. Dövlətin bütcəsinə daha çox və sahib tödəndir. Eyni zamanda, sahibkarlar qazanır və yəni, burada nə mani olur və heç qəsi məlum olub yəni. Bir postulat hatıblar, bir şuar hatıblar ortalığa ki, biz daxil istehsalsını qoruyorum. Qardaşım, daxil istehsalsı kimdir? əgər ərzəq bu qudasının həsəniz onu təmin edə bilmirsən səhəv. Və böyük dəhərimanlar da bilirsiniz hamsı, əksəriyyət hamsı da demək olar ki, üç dört dəni dəhəriman hamsı ki, bu automatizir və ni sistemdir, orda əmək tutumlu iş yoxdur. Və bu burada daxil istehsali nəyə qoruyordunq? Rusya, bilirsən ki, Rusya buğdaya buğdan xiracına aksizveriksi tətbiq edir və ancaq ona tətbiq etmək. Siz bunu bilə bilə. Niyə və tanıdaşı daha vahalı un almağa məcubur edirsiniz? Və niyə bu sahibkarların riyal sahibkarların qabağına sət çəkirsiniz? Mən bunu misal olaraq deyirəm ki, mən orda qudusam da, ziyana düşsəm də belə bu sistemin, belə yanaşmasını, yoxarlara, ölkə başında çatdırmağı, özümüzə borç belirik və bunu da sizə təşəkür edirəm ki, belə mövzuların da siz gündəmə gətərisət çıxarlırsınız. Məsələ, söhbət unla məyət digər məsurlardan getirir. Ümumiyyətlə, iqsadiyyət nazirliyi və dövlətin nazirlər qablenin bu vafif strukturları ortal qarə qəm qoymalıqlar ki, ölkədə nə qədər məsul istəyisi alıbar? Biz nəyə nə özümüzü tam təmin edə bilirik? Nəyi biz stümullaşdırmalıq ölkə daxilində? Nəyə vergilər və rüsubları azaltmalıyı? Əgər, biz özümüzə özümüzə təmin etmək üçün? Əə, biz asılı vəziyyətdə qalmışqsa başq ölkələrdən, həm də ki, rüsyə kimi ölkə siz bilirsiniz ki, ticaret etdi istənilən ölkəyə siyasi nöqtəyi nəzərdən təziq məxəlizimi kimi əlində olan isturmentləri zə istifadə edir. Nəcə ki, Avropa Birliği nə təbiq azın satışını bir ticaret silahı kim istifadə edir? Nəcə ki, Türkiyə zamanında o Pamidor və digər məsulların girişini qadağı quarar, belə kriz yaradırdır? Həmcinin Azarbaycana yaradı qular. Orbacanın gədən Pamidor və almaların qabağının kəsilməsi zə məlum deyil mi? Bu da, o tipili adımlardan belə edir. Həyusə bilirək ki, burada daha uzağa gədən bir elərinə, bir deyək qabağlarına bir strateji məxsət koyu, rüsyə fedər əsrəsi. Siz təsəbur edin ki, Ermenistan gömrü itifagında olduğuna görə, onlara aksiz belgisi tətbiq etmirlər və Ermenistan sahibkarları Rusiyadan kifaya qədər buğuda itxal edirlər, bunu da sonra satırlar, onu yüdürlər satırlar, həmin ölkələr, İranada, Iraqada, Afganistanada və bununla bize şuuraltı təhsil etmək, yəni vətəndaşlarımıza şuuraltı təhsil etmək, hökumətə təhsil etmək istəyir ki, Rusya hökuməti, siz gəliniz bizim gömrü itifagımıza və bizdən itxal etdiyiniz məsullular gömrüksüz qəlsin və sizi aksiz verirsiz verir. Yəni beləli ilə mən burdan ciddi olaraq ölkəmizə qarışı şımal qonuşunun çox məhkirli bir siyasətini mən görürəm və illər boy bizim ondan asıllıqımızı artıran yerli məmurlarımıza da mən açıqı deyirəm bir sahibkar kimi deməyəcəm nifrət edirəm və onların, onu ifadəni işləsəm də deyim ki, bu doğru yanaşma değildir, bu sərişləsizlikdir. Sizi ölkət da qalindən məhsul məlumunu yaratmaq üçün gələk reyal sakinlərə dəstəh verərdiniz. Rusya'dan asıllıqımız qədərə gələb çatıb sərisəm bu buqdadan. Nə cək ki, mən ikili bir niç his kətirirəm ki, biz niye yəni buqdan nədir ki, onu əkmək becərmək, niye biz ərzak buqdasının özümüzü təmin edə bilmək? Bu sual dəsasın. Buna görə, mən də çababə biləm də onu nə çıxladın. Məxsət qoydum ki, buradan bu parza farmalı. Tövbətə şəkirəm. İzləyicilərimizin bir niç suallarını okuyaq sonura özümdə sualların var. Bəhram bəyi yazır, taqlı formunda məlub deyidim ki, Azərbaycında ilərizində taqlı müyudur. Aradınıya taqlı vaqdında, yəni yıqlı vaqdada almuyurlar. Bəhram bəyi, sövbət təksid çöyrənin gəmətindən yetməsin. Gəydəkdir, burada siyasi məsajlar da var. Amma biz onun müqabəlində nə eğitməliyik? Rusya gəməti qaldırırsa onu insanların cibindən xarmalı deyirik. Bəki bunun bir dataysya yolu var. Yerli istəyisi hala artırmalı lazımdır. Yəni, təksə çöre məsələsi deyid. Məsələn, qeyd edim ki, dünən xidmətlərinin məbləğini artırıblar. Yəni, ödən işlərinini artırıblar, gəmətlərinin. Sonra 168-170 adda dərməm prəparatlarını gəmətlə artırıblar. Sağdan soldan əhalinin cibindən giri rəkumətdir. Yəni, mən bunu üzlərək deyirəm. Amma riyallıq budur. Çox yaxın qoğumu uzun illərdəyir. Hüyüqi şəxslən müqabələ bağlamışdır. Onlara yemək təvhid verirdi. Bir belgidən məşidub gəlib ki, baxın, əvvəllər sadələşdirmiş belgidən istifadəyirdir. İki faizdir. Sonra dedilər ki, sizin tərəq müqabəliniz hüyüqi şəxsi olduğuna görə 5 faiz ödəməlsiz. O 5 faizdən hədir prezident 75 faizi bağışlayır. Taxminən 20 faizdə onu 75 faizdin prezident ödürsən cəmi orada 25 faizi ödürsən deyirlər ki, o 5 faizi o adamlar ödəyə bilər ki, hesap iştabları gəlir verəkisi. Təsər bir elin biri gedir bazardan hər hansı bir ət almaqa, ya qoyun almaqa həyvan almaqa, vergi onlara məzbur edir kəmi şəxsə, sen o malı həyvanı qoyunu aldığın şəxsdə mütləq elektron qayımal. Ay, qardaş, bu bazarda olan adamın elektron qayıması harlandır, bunun başqa yollar olmaldır. Yəni, sən bu 5 faiz eləmişdir isə, bu ona görəydik ki, belə deyək, o adam 200 faizdən də bitirə bilərdir. 5 faizdə ona görəyirik ki, hərki tərəfə sərifədəsin. Mən demək istədiyim budur ki, bir səri bir ürşu var insanların üstünə, sabkarların üstünə hardan getirir, sən getir getər ki, o mücədə, deyirsiz ki, profistik yaranmışdı sari baba evdirdir. O profistik yarandır, amma mülətin cibinə getirir, əksinə. Zöğrək Kazmovi yazır ki, iki uşa böyüdürü böyütmək demək olaca yaşamaq günü günlə daha daha çətinləşir, ne etmək istiyirlər, bizdən bilmirik. İzləyicimiz rəfiləx hanım, rəfiləx hanım yazır ki, girmildir hava-i yiyəm manapoylaya məşhul olanlar bağlaşmaqı hissətməyim. Qaldılağı qoymaqları təvzəkə deyir. Haqimiyyət qaldı zorla inglaba çağırır, niyə anlamır ki, dəyənəklə idarəçliyə olmasın? Pəkə, Nazim bəy, bunu sizin də müzakir ediyək, niyə anlamır haqimiyyət ki, bu çəkildə olmaz. Yəni, sən gömür qamitəsi bükümətin tabiçelində olan bir qurumdur. Nəcə öz başına ilə bilə bilər bunu? Nəcə gömür qamitəsi, əlin də invoice var, əlin də qeymət kağıdı var, dək ki, yox, sən onu, mən onu qəbul edəm rəm. Mənim özüm müəyyin edəm əliyəm. Niyə sən özüm müəyyin edəm əlsən? Yəni, nə deyirəm? Mən özüm yaşamışam aftamillən bağlı. Yəni, bu, bəspr edildi. Yəni, səfər Yəni, nə cəbəyə yazmışdım ki, bu xırs quldur basanlıdır. Bizim ahumdur personajı kimi. Bələ olmalı. Tamam ilə doğrudır. Gömür yorganlarında heç bir belədəyə ki, sahibkarın apeliyyə isəsi qəbul olunmur. Mən öz başımıza gələmdən daha çox tanışım. İkil bundan qaba mən İran-ı İslam Resulüqasından dəmir itxal etmişdim, bir maaşın. Həvvəlcədən eylən etmişdim ki, necək indi um məsələsi kimi. O zaman Baku Stilin rəhbərinə qarşı belədəyə ki, bizim iddiyalarımız var idi. İndi də var, o iddiyalar. Çünki, Azərbaycanda Manapolya yaradaraq, Azərbaycanda dəmir isəsi asılarını çıxadan çıxardaraq, indi iki durumu qətirib çıxardırlar. Həmin Baku Stilin keçmiş rəhbərin indi dətiqanın mən eylən eləmişdim ki, mən daha ucuz məsul qətiridən və bir maaşın test üçün qətirdik. Biz təqri bən almışdı, onu 360 dolara, gömrü yorganları bir mənal olaraq dedilər ki, 600, hələ 650 demiştirilər. 650 dolardan aşağı bəyan etməyə imkan vermir. Göstərisən, bəyl ahri və sahr, deyirsən ki, açın internetdə baxın, iranın valütasi devalvasya uğradığına görürdə, ki, qeymətlərə baxın, bazarlar real, bazardan biz malı almışdı, real istiyasalcadan daha doğrusu. İstiyasalcadan almışdı, malı tanmışdı və bu qeymətə gətirmişdir. Yox, ahri bizi məcbur ettilər, bir neçə gün maaşınımız orada qalandan sonra, ramal transda və hər günə də 200 neçə manad və məcbur olduq, hesabladıq ki, 10 gün ərzində, 20 gün ərzində burada malımız qalıplarla bu əsapa aparmaktansa bəs şikayət ettik, hətta belə gömrək kamitəsində qədər numayəndəmiz getti. Qaynar qətlərə zəngirlərlər heç bəryən şeyə nə aylı olabilmədir. Sadece dedilər, 200 dolar biz buradan keçə bilərik, bəyan nəmə qeymətindən 550 dolardan bəyan etməlisiniz. Və nədici itibari ilə həmin məsulu biz bazardaki olan qeymətdən artıq maya dəyəri bizim üzərimizi oturudur. Bunu mən məcbur oldum iki lə yaxın bir ambarda burada bir saxladıq, keçənir bu gündə qeymət bağlaşandan sonra onu real bazar qeymətinə sattıq. Yəni, təsəbur edin ki, iki lə ərzində mən məsul itxal etmədim bura. Və yenilin başlangıcında mən yenidən müəyyən məqdarda məsul getirdim təbii ki, bəyan nəmə qeyməti normal her şey. Bu dəfə qəbul ettilər və biz, çünki qeymət maksimum itxal. Yəni, məbizə qədər maksimum dedikdə ihtə belə anlaşılmasın. Legal işləyən zaman, heç bir sahibkarın marağında değil ki, aldığı bağlı aşağı qeymətə göstərsin. Çünki o legal iş değil, sabah bunun mənfət veriksi daha böyüktü. Mənfət veriksi artıra, daha çox ödəcək. Və mən iki varianda heysabladın, məsələ üçün bu malın bir tonunu min donlara almış alımsa min donlardan bəyan edirəm və yaxud kömür yorganlarının fikrincə, onlar deyir ki, siz ucuz alımsız, ucuz alımsız. Ancaq ucuz da bəyan edirsiz, ona görə biz qeyməti artıraq. Məsələ edirə bilər ki, mən bu məntiki mən anlamıram ki, beş manata aldığı bağlı, niyə üç manata eylən eləsin, bəyan eləsin. Məxsədi nədə? Çünki, dediyim ki, məsələ legal işləyən adamlara indi ki, hamı nəxsı seyşapılaşmalarının keçi kimsə sənə aparı bazarda nəyəsə baha qeymətə satabilməsən ki, gizlədə bilməsən ki, köylüge iqsadiyyəti demək olar ki, bu mənada yoxdur. Məsələ edirə bilər xidiməti, çox normal iş deyirlər. Mən genelə qeyd edim ki, onlardan əskisər sahəkarlar kim bizdə razı yıq və normalda qəbul eləyəliyə, bu adam niyə gizlətsin, aldığı bağlı, dəyərinin niyə gizlətsin ki, saba onun mən fədməliksi niyə yoxarı qalsın, qalsın. Riyal aldığının həçlərinik ətrirlər üzərlər üzərlərini satır. Yəni beləliklə, kömür yorganları o, ne də diyələr? Torpaq bastı məhan asında da, sən buradan keçdin sə mən diyəni dəyləməlisəm. Və belə bir mən tik nə yanaşırlar? Və mən tikin də, dədiyim ki, marxasında qıdırda qarası bir ifadə var. Biz dağıl istesalı qoruyorum. Biz də rəqəmlərinin subut edirik ki, əgər sən dağıl istesalı belə qorumuz olsa, niyə ülkədə itxalı məsulları ildən ilə artır? Niyə biz itxaldan asırlığımız artır? Niyyə itxaldan toplanan eləvə son 5-6 ildə 2 tam onunla 7-di dəfə artır? Niyə ülkədə bizdimin ölkəmizin özündə eləvə dəher verik isə azalı? Çünki xarişdən gələn daha çox ağlam. Yəni, bunun adicə mən tikdir bu, iqsadi mən tikdir ki, biz başqa ölkələrə xidimət edirik, başqa ölkələrin istesalçılarına xidimət edirik. Və bizdə, bu, dırına qarası daxil istesalı qorumaq ne cəkir? Səfər mehtiyyəf, yəni qöbrük komitəsi hətbələ, qartınıza düşürsə bir neçə elmundan qaba həmin o dəmər məsələsində, mən misal çəkdim ki, jurnalistlərin qarşına çıxıb deyir ki, TRIS kampiransda, deyir ki, biz iranla gələn məsulların qabağını ona görə alırıq ki, daxil də istesal bakustili qoryaq. Və biz bakustilər zəngirlərik, gələn adamlar ucuzdan mal getirməsində. Və yəni, bu hansı məntikdir. Həmin gün on istəyifə gündərmək lazımdır ki, dövlət organı, organlı rəhbəri, hər hansı bir istəyəsə alçıya, hər hansı bir daxil istəyəsə, hər bizim manapalistə qrış alıq iləməməlidir. Hamiya, hər bütün hüququr və fizik şəxsləri, hansı sahib qələnmək, yeni gözlən bakmalıb. Yəni, bu ne məntikdir ki, biz burada indi təsəbir edin ki, yenə təkirar edirəm, əslində, sonradan da deyirlər ki, biz kimik ki, bizi nazırlar kaminətik qarar qəbul edilip, biz onu rüsumlardan işləyik. Aq nazırlar kaminətinə bu qararı verən, verdirən, əslində, təqdimat verən ilə sizsiniz. Siz doğru dürüst statistikanını əbvəlkillərdə aparardınız və dəərizə ölkəmizdə nə qədər mal istəyəsə alı olunur. Hansı mallar ölkəyə daha çox gəlir. Bu məsulların hökumət də bir proqram iştəməlidir ki, hansı sahəllərə biz subsidi ağıra, hansı sahəllərə ucuz kredit verəyə, hansı sahəllərə biz təşvik edək ki, ölkərdə istəyəsəm olsun. Buna görə, biz bugün un məsullar olsun. İndi təsəbəri qonlardınca ət məsulları baxalaşır. Çünki ətin istəyəsi alanında istifadə olunan kanbi korumlar və digərlər yenə taqil məsullarına daha çoxdur. Və kanbi korumlar qidə məsulları xariştən qəlir hayvanlar üçün. Bütün hər şey biz xarici ölkələrdən asılı vəziyyət üçünmüş, xarici istəyəs alsılarda. Nəticə itibari ilə nəyi götürsək belə o zaman bu baxalaşmanı qabağın necə alıma olar? Hökumətin məntegi, təbii ki, bu iqsadi məntegi onu deyir ki, siz kömri rüsumlarını və vergiləri azaldır. Yəni ölkəyə etxal məsullarından azaldır. Siz ya o yolu tutmalısınız ki, vətəndaşların istəyəlakçıların vəziyyəti yaxşılaşsın ya da ki, məlum mənada dəbəli siz ki, biz daha çox full toplayacaq fiskalsiyasətlə kömri və vergi ilə və buccəyə daha çox pul yıqacaq. Aqı bucccəyə daha çox pul yıqmağın yolun məntegi var da vergi bazasını genişləndirmək, daha çox adamlar vergi versinlər. Daha çox işə olsun, daha çox insanlar çox qazansınlar, çox qazandıqlarından vergi veririz. Bu daha məntiklə olardır ki. Yəni bu məntiklə yetmək lazımdır və həç bir ölkə, həç bir ölkə rüsumlarla, böyük rüsumlarla, yüksə rüsumlarla, ölkədə rəqabət qabiliyyətli isteyəsə alan ail olabilmiklə. Və biz mən birini çayımından qabaq da paylaşmışdım. Mən araşdırma pardım. Bütün ölkələrdə kömürük tariflərinin orta statistik rəqəmini çıxartıq. Bütün məssurlar üzrə. Niye? Gürcustan'da idxal məssurla, idxal rüsumları, kömür rüsumları, cəmi bir tamunda yedi faiz ortalama. Azərbaycanda dokuz tamunda altı faiz. Yəni siz təsəvəridin ki, biz vətandaşlar, azərbaycanda vətandaşlar, idxal məssurlarına Gürcustan vətandaşlardan daha çox pulkaş deməli məcburi edilirik. Yəni bu, bu suyunu qeymət artımı deyilbəsinədir. Umum bir nəticəriya təşkilanda daxil olmuruk və bilirsiniz oranın tələbi var ki, ortalama kömürük rüsumu yedi tamında 5 faizdən yoxarı olmamalı. Və təbii ki, rüsumlara şahıs almaq lazım olacaq o zaman. Təbii, rəqəbəti gücləndir, məhməc vurulacaq. Səkərinlə qə, o məmur səkərinlə siz dəstəh verə bilməcəsiniz o zaman. Yəni umum bir oyun qayıqalar olacaq. Başlarında görür ki, bizdə qeymət artımını yaradan təbii ki kömürük rüsumu yəsətidir. Çünki bizi itxaldan daha çox asılı ölkəyik. Və məmur səkərinlə qıdır ki, hansı ki artan kaşlarını vətəndaşlara yüklürlər. Vətəndaşınız alternativi yoxdur. O harnsa məhsulu başqa istiyasalsından alabilməz ki, əgər onun istiyasası 3-4 nəfərdəsə, 3-4 markadısa, siz oradan harnadan alacaq. Yəni, Nazim bəyi açıq etrafı ilə ki, bu ölkədə manapoli o həddədir ki, hər nazirin özündü manapoliası var. O məhmətli cabirini uğruz demişkən, kaşıqdan məhəbbətdən kaşıqadək. Yəni, bu ölkədə hər şeyin bir manapoliası var. Ona görə azad sahibkarlara öz manapoliasında olmayan sahibkarlar hər hansı imkan vermirlər. Yəni, bu ölkədə amma izləyicilərimizdən aydə səfər və yazır bir məsəl var, dəliyə yer və el nə bel dünyada belələsin tökçün ora, bizdə belədir. Eşlendir ki, müqimmətlər qalqır tükanlarda çox təhsilar olsun ki, belədir. Yusuf Yusufdir əməyətləri 50 faiz qaqmaldır, nəfək ölkəsi ola ola gördən günə qalmışı fəxri əskərov deyir. Rafaəl Sürenu və yazır, onu və kəlləmək elə buraqdılar. Tolu stilləyip adlı izləyicilər. Bütün dünyada infiləsiya baş verir, daha sonra da ola qeymətləri məzi olacaq, bu maraldı. Təbii ki, Divalvasia olacaq, bundan bağlı da əksatçı aləmizin fikirini eşləcəyik. Gədir, bel yazır, Avropa dövlətlərinin taqılı etyatı 810 ilmir dədini belə gördür. Məsə hanlı bu dövlətin taqılı etyatı, nəzim bəyim fikrini eşləcəm. Nasur Mənmədo, bizim örmətli qazımız deyikir, üfət və bu artımlar Rusiyada tənzimlər, ikinci qazaksıdan yaralısın burada, elə mən bu sualları ümumiləşdirib sizdən soruşmaq istəyəm, nəzim bəyim. Divalvasia qəndən məlumat fəyələsi, çünkü sağdan, soldan qaldırırlar qeymətləri. Sonda bu qeymət artımı yenə də gəlib divalvasia da yekunlaşa bilər mi, nəzim budur. Amma mənim üçün çox maraqlıdır. Ötən il yan var ayının üçünlən ölkədə qeymət artında başlayılar. Biz baş tarif şurası rüzidentin izazəsi elə təbii kemətləri qaldırır. Üləndə qaldırıb, ötən ayda qaldırıb, üç ay bundan qabaq qaldırıb, ötən eləkləri genelisi və qaz dimərin genelisinin qeymətini iki dəfə qaldırıb. Suyu yüz faiz qaldırıb. Və qeyr şeydən bu ölkədə düşünmirlər mi bu xalqı bu qədər çöreylə intana çəkməyi, bu qədər bağlaşma ilə intana çəkməyin, sonu, Nassur bəyədə yazmışdı Qazaxstan, Quraqazaxstan mı olmalıdır? Yəni, qeyr şeydən düşünmirlər bir ölkədə sosial partilayışlar belə itirazlar olabiləm. Yəni, bu, nə deyəq, əptatın adı? Bərdədən seçlən deyət. Zahid Oruç. Yəni, sosial tədqat mərkəzi var. Bir prezidentin 90 faiz imizi reytingi var. Nə biləm, nədən belə bu də şeydər? Hətta Rusiyanın orsun olmasa, ölkən 35 faiz əalisi, ləbbək deyir. Yəni, bu qədər absurq şəkildi də yanaşırlar. Amma bizdən bu insanların dəzəbindən qorq mullar mı və bizdən dəzəmit olmasa Divalvasiyadan bağlıq kirinizi deyərsiniz? Hə, mən başlayım Divalvasiyadan Ərmətli tam orsacılar gələn bir iki şeyi Ayrakh ki ıksadikati qor yani. Biri var ki, milli-valiutanla ucuzlaşması, biri da var ki, milli-valiutanla alıclıq qabiliyyətinin azalması. Yəni, sizin əvvəl 100 manata illədiyiniz bazarları yəni, diğer iki bazarları bir səbət alırdığınızda, indi 100 manata yarım səbət. Bu, manatın alıclıq qabiliyyətinin aşağı düşməsi. Gıymətlər yüksələ. Bir de var ki, devalivasiya devalivasiya nəyin nəticəsi olur? Ölkə gələn valiutayla çıxam valiutanlar arasında kəskim fərq olduqda, yəni, çıxam valiuta daha çox olduqda, o zaman, valiuta ucuzlaşır. Yəni, milli-valiuta. Bu, baxımdan o deyirlər, ək ıksadcılar, tədiyə balansı. Tədiyə balansı hələ ki, bizdə kifayət qədər profisi. Yəni, ölkəyə çox valiuta gəlir, nəyin ki valiuta çıxır? Çünki, bir qorxulu tənidənisi odur ki, bizim əsas valiuta gətirən ək ıksadcağımız mallar, nəfq qaz və onlardan töreng məsullar. Yəni, digər məsullarımı çox qaz əxiraca olunur. Ona görə bu qorxulu tənidənisi adı ki, bizim manatımız kəskin düşə bilər. Nə zaman düşə bilər? Çünki, neftin qeyməti kifayət qədər aşağı düşsə. Yəni, 45 dolardan aşağı düşsə həbii ki, o zaman dival vasə qaqsılmaz olacaq. Ancaq siz rahat olun ki, 2022-ci ildə hükumətin qəbul etdi büccədə də, ucumdana makraiksadik göstəricilərdə də mərkəzi bangin planlarında da manatın dival vasə etməyini edilməsinə itiyaç yoxdur. Yəni, olmayacaq. Ona görə siz şayələri heç vaxt dinanmi dollara çevirmiyək. Yəni, xaricik sade ilə qələrinə məşqum olunmursunsa dollara sizin gündəli həyatınızda yoxdursa sizin onlara fikir vermir. Yəni, əssəsən bəz vaxt doğacaq yaranan zəmağın təsəbur edin ki, ən azı 30 faiz acataş fonunda valiyutə bağlaşır. Nidə ki, Türkiyədə bu başı vermişdir? Riyal olaraq, o ki, yıxarı qaqdıq çan dolların kursu insanlar qaçı bəllərində olan liderələri hamsını dollara çevirir. Yəni, bir sühünə artırmaq lazımdır. Və bu mən adam, mən devalibasiya inəm manatan alıcı qabiliyyətini ayrımağın tərəfdəriyəm. Ancaq, mən bir iqsahtçı olaraq əslində dolların belə uzun müddətdə sühünü vaistələrlə kursunun saklanmasını də tərəfdəri deyiləm. Ancaq, indiki məqamda bir manat 70 qəpi olmasının mən böyük əsləriyyətimiz üçün müsbət sayıram. Çünki isər istəməz, biz bəyəq dediyim kimi, əksər məsulları biz xarışdan alırıq, deyə ətəsə, övr edin, kəhəbdə bir tərəfdən da alıcı qabiliyyətini düşən manatın bahacılıq səviyyəsində. Həmçilində bunun deyəri düşsün naminal deyəri. O zaman əhalin 90 faizi belə deməkmişsə, çətin iqsahtı duruma düşə bilər. Yəni, mən aldıqlarınızı da alıqdan məhrum olabilərsiniz. Yəni, bu mohaşlarla, bu təqqaiqlədə. O görəm, mən də ki, müvəqqət olaraq hökumətin bu adımını, yəgəni adımdır ki, hökumətin bu adımını bir şərtlən dəstəhliyirəm ki, təbii ki, alternativ olaraq ölkədə malbolluğu yaradılsın, iqsaadif alə sitimi ulaşdılsın və biz itxal məsullarını əvəz edəcək məsullarımızı ölkədə əvəz edək. Çünki, Türkiyədə bu niyə kəskin devalibasiyadan sonra niyə çox təhsiri görünmədik? Çünki, Türkiyə öz-özünü təmin edən ölkədə, iqsər məsullarını. Və bunun keçə, bu devalibasi məsələsindim. Bunu mən izahillədim, adı çox heysab edərəm ki, fikirimi çatdırabildim. Qaldı ki, qazaslanında baş vermiş hadisələr, istənilən, iqsadi siyasətin və sosial siyasətin məksətə ona xidmət edir ki, insanlar rifa halından narazı olmasınlar. Narazılıq artıq çənnərdən qətni gəttikcən təbii ki, o hadisələr idarə edilməyən vəziyyətə gələ bilər, və təbii ki, mən də bir vətandaş olaraq, bu kataklizmlərdən qorxuram. Qorxuram ona görə ki, istənilən, belə təlatımlər ölkənin neçə ilirlər geriyi atılması deməkdir. Və təbii ki, kanun çərisi vəsində kanustisyon həqkularını hər bir vətandaş ifadə etməlidir. Ona qarşı, hər hansı bir dək kerepresialar yol verilməzdir. Vətandaşın etiraz etmək həququ var, vətandaşın sual verimək həququ var, jurnalistin və digərlərinin və bunun çabablandanılması vəzifəsi də hökumətin borcudur. Ona görə, hökumətin ne deməyindən dolu mərəq, nazirlərin qamitə sədləmədi gələrinin vətandaş həmişə haqlıdır. Biz onu yaddan çıxartmamalıdır ki, vətandaşın tələb etmək həququ var. Və tələb elitməkdir 95 vətandaşlarımız istəyir ki, onun ailəsin ormal dolansın, uşaqları yaxşı təhsil alsın, sağlam böyüsünlər. Yəni, biz vətandaşlar olaraq hökumətdən nə istəyə bilərik. Bizim işimize mane olmasınlar, kömə gəlisindər, həyatımızı asanlaşdırısınlar və dolanışı təmin etsinlər. Dolanışı təmin etmək, demək deyil ki, hökumət hərəyə pul paylamalıdır. Əksinə, bu tendensiyə, mən çox vaxtı görürəm ki, hökumət bəlzə subsidiyalar veriməklə və yaxud kimlərəsə pul veriməklə, pul paylamakla heç bir hökumət, heçkəsi sona qədər hamını xoşbəxt edə bilməzdir. Oda hökumətin bir vəziqəsi var, bir borcu var. Daha çox qazanmaq istəyənlərə, yəni, bazar iqsadiyatının tələbu budur, o şarayet yaratsın və təbii ki, o qazandığından da verqisini ödəməli olmasın. Həni zamanda, insanların daha çox qazanmasına şarayet yaratsın. Hamının birə ki, hüququq və bəlzifə bələbəlini təmin etsin ki, bazar-i baycan 4-5 alıqarqın qirobuna çevirilməsin. Bu, alıqarqlara məqsul olan şirqətlər və tanıdaşların mallı mülkün əlinən almasınlar. Və tanıdaşların torbaqların əlinən almasınlar. Və tanıdaşlar təbii ki, o yaşadıqları yeri də biznes fəaliyyətləm və ya xötü öz fərdi təsərifatlarla məşqur olmaq imkanı qazansınlar. Və hökumətin əlinində olan digər instrumentlər və yaq dediyiniz kimi, keçənləm və linən başlar, enerji daşciclərin qiymətin nə artırılması, kameral xidmətlərin qiymətin nə artırılması. Bunlar olma malını. Məkətlərə açıqləyəri ki, bax bu malın məyə dəyərinin qiyməti bu gün malı dəyəri daha yüksəktir. Nə dür yüksəktir? Onla izahilləməlidir ki, bax biz şəhvap işləməmizə baxmələr, məyəm-məyəm-məyəm səbəblərdən bunu qiyməti artırm. Və bunu müstəqil adiq yoxlaması əsasında həyətə keçirməlidir ki, həllətəndə deyə ki, əranısı bir təbii qazın əhaliyyə çatdırılması və yaxud əhaliyyə satılması məyə dəyəri bu qədərdir. Biz bunu qaldırmaq məcburiyyətində. Onda vətandaş onu anlayışla qarşıdır. Həcə vətanda şeşiləndə biləndə ki, əsirin bu qabiləsindən Bən Al-Qarq Kansursi, Mazarbaycan sokar şirqətlə bu qədər ödənəşisiz qazı verir. Enizabanda sokarın rəhbərlərinin və digər, ayrıca bir digər şirqətlərinin deyə ki, müxtələv informasiya məkanlarında dolaşır eyni ilə məsəl əsirin avya bilətlər nəyə bağadı və bağlıqlar ki, azalı rəhbərinin milyardlarla donlar və s. orada, bu şirqətdə var. Beləli vətandaş ondan əraz olur və bu sualı sorgulamaqa başdır ki, nəyə bilət bu qədər bağadır? Niyə Azərbaycan vətandaşı bağalı xidmətdən məcbur olup yararlanmalıdır? O zaman vətandaş sualindir və qeymətlər aftimal olan zaman qeymətlərə qəri bazar müəyyəniləştirir isə vətandaş nə deyə bilər ki? Vətandaş hökumətə o zaman suallar verir ki, baxmının maya deyəri, bu kamunal qidmətləri sən göstərir sən. Bu kamunal qidmətləri elektrik olsun, gaz olsun, digər yol infrastrukturu hamsın dövlətin bücəsinin hesabını edirsiz. Bizim xalqımızın pulunun hesabını edirsiz. Eyni zamanda bu qidmətləri də bizə üç qat-beşqat-onqaq bahasına satırızdır. Onda vətandaş sual eləməyə başdır ki, niyə baş qölkədə maya deyərinə uyğun satılır? Bizdə niyə dövlət qidmətləri beşqat-onqaq? Yəni görməni odur ki, dövlətin yaratdığı şarayi təhishamına əksər qurumlar onu kanmerse xaraktirilir, göz qazanç məqsətləri üçün istifad edir. O zaman, vətandaş haxlı sual verir, niyə ki, pasportun maya deyəri iki üç manattırsa, beş manattırsa, niyə o güzəlli manata satılmalıdır? Yəni, vətandaşa, çünki o pasportu verən dövlət organı elə vətandaşın verqiləri hesabına saklandır. Yəni, burada dövlət bir şeyi ayrımalıdır. Yəni, dövlət organları sən vətandaşın verqiləri hesabına yaşəyirsansı, məhqalırsansı, sən verdiyin xidmət ilə ciddi fərqlənməməlidir. Yəni, bizdə asan xidməti var ki, yalan elirlər, vələ, vələ, oradaki bütün xidmətlər əksinə maya deyərinən onqatlarla bahadır. Yəni, vətandaşa ona görə sual elədir ki, yaxşı, bu xidmətlər qambersə obyektidir isə, təkiminin ödədiyi vergi hanı, və yaxud, bu kimsə yaradıb hansısa bir xidmət kəstərisi, alternativ xidməti də yoptur haxı. Başqa bir orqanının alabilməz ki, yəni, o bəyanada dəvlət bir öz ərkanına uyğun, öz yerinə uyğun, bu məsələri belə baxçdan olmalıdır ki, vətandaşa bu xidmətləri verirəm isə, yəni, çünki o dədiyimiz kimi, qamunal xidmətlərin hansı dəvləş şirkətləri, azal və digər məsələr, bunlar da dəvləş şirkətləri. Bu bəyanada dəvlət öz idareçlərini, yəni, özünün işin başına qoyduq adamlardan çox tələfkər olmalıdır. Azə bizdənə baş verir, həmin şəxslər bu dəvlətin həmin ona verdiyi salahiyyətlərdən öz şəxsi məqsətlər üçün, şəxsi varlanmaqlar üçün, öz ətraflarını yerləşdirmək üçün və qazanç mən bəytir, nə qarası qazanç, yəni, bu halal qazanç da deyil, orruq vəksətlər üçün istifadir. Onda vətandaş əsəbləşir, deyil ki, mən bunu belginin yiyoduyum, əgər bunlar normal qaşlanmırsa. Yəni, burada bizizmək ki, biz dəvlətlə, həkumətlə hər hansı bir məsələlər müzakir etmək üçün, gələyə bir ortam ola. Əgər siz, bu ortamı müzakirə mövzusuna çevirəmirsizsə, siz bu qüymət artımını müzakirə elliyyib vətandaşlara cəmiyyət açıklamırsınızsa, sonra, o deyillər qahtar qədəndən sonra, pahalaşma qədəndən sonra bir izləhə vətandaş qəbul etməcik. O bakımdan normal sivil dünyada, o deyib zallandırımız sivil dünyada, qüymət artımından öncə aylarla bu müzakir olur, televizi ekranlarından, qəzətlərdən, hökmətin briefinglərindən, o izah olur və deyir ki, məcburiyətdən bu hökmət, necə ki, gəlgin kəhalimizin çox hüsəsi türkək kanallarına bakırlar və, bu minuməmə müzakir olunan zaman görürsün, necə? Sindikalar, həmkârlar, hitfakları, hökmət, iş verənlər, işə götürənlər, buların hamsi işçilər, müzakirə mövzudur ki, acaba biz bu qeymətə artırdıq da, minuməmə haqqını, sahibcərin ziyanı nə qədərdi, işçinin qazancı nə qədərdi, hökmətin qazancı nə qədərdi və elə ahir və s. Biz bir canlılar-organizm olaraq, hökmət, çünkü amı yoxdur. Çünki sahibkarlar kand federasiyası belə ölmüş bir qurum kimi, nazırlar qamilərinin özü əslində bir dinamik olmayan çöönə bir savət paravuzunu xatırladan bir qurumdur. Hərə özüçün işdir. Gömrük kandiyası belə deyir ki, mən daha çox rüsum toplum və mənə maladəs desinlər, və bə, bə, bə, bə, bə, bə, bə, bə, bə, organizm kimi, çox təhəsim edərəm ki, bizdə bu məsələ yanışılma. Və bu, bu, bu takirəm və üzsüdi umyətə. O bakımdan sade vətandaş da bunların hamsını görür və özüçün bir noteldir ki, kimi yalandanışır, kim doğru danışır, buna inanmaq olaraq, ona inanmaq olmadır o gürəm. Əşəntürləz, Nazım Bey. 15-16 dəyə gəlip çattıq üzülüstəyəm. Çox üzülüstəyəm. Ona görəm, buyrun, buyrun. Çox bə, bə, bə, seçilmiş tebitatdan bir salsayətiz, onun nə deməyindən asılı olma yaraq. Yəni, ha, hər şey görür, bilir, imətləndiriz. Ben onu demək istəyirdim ki, Nazım Bey. Türkiye, sivil dünya, Türkiye, bütün bunlarda ona görəxalqın rəinəzərdə durur ki, xalqın səsinə itiyaz var. Bizim ölkədə millet gedir, sandıqa atır, həsən, o sandıqdan sıfır, məsələn, məmmət. Yəni, realiz bundan vardı. Saxdalaşdırma. Bizim ölkədə realiz bundandır və bundan da mən düşünürəm ki, emkələrtifakəm, bir təvərsiyası ölkədə qeyrökmət təşkilatı rol oynamaldı. Barışlı rol oynamaldı, gedir. Siyyəsədə qoşdur. Yəni, mələmin prezidentini dəstəkdir. Hər şeyd, hər dolara və səsni verəm. Ama emkələrtifakəm, emkələrtifakları başqa şəhətini hər səfəsini verə bilmirlər. Və əxdəyəm əsələm və yazırsa, salam nazim bə. Allah sizi qorsun, əsələm və ziyyət gərgindir. Topun Ajdan xəbər yoxdur, hakimiyyət malində ramsı yalan danışıq, xalga azadlıq verin, tolu sistem rüq özümüz qəslanacağıq. Dəşəkkirlər, əxdəyər bə. İzləcdərdən çox xaşa edirəm, son 5 dg daxıl oldu. Efiri bəyənin, paylaşın ki, daha geniş, İzləyəbilsin bizi. Samir bəy, yazır, on deyə bilərəm ki, azərbaycan qalqik sor beydanlara xaqqını tələb etməyəcəz. Çünkü azərbaycan qalqqını tələb edirse anca fərdi olara tələb edir. Bu da bizim bir nisqilimizdir, Samir bəy. Amma mən düşünürəm ki, o azərbaycan qalqlı bir 80-lərin sonunda da dünyanın qalqikini görmüş. Salam nazim bəydəmirlər, gələsiz fikirlər səsləndirir. Daim izləyirən, təşəkkirlər. Eskər apara səskələcəyə qəlin əsləgələn sizi dolandırmasanız, hardan olmazsa, gələsiz fikirlər səsləndir, gələsiz fikirlər səsləndir. Və yazdır ki, hərkinizi salamdıran nazim bəydə kulağısın, hər şeye düzgün vurulur. Bizim millət tizarət çox millətlərdən yaxşı bilir. Sədici olara gönlüs sistemim kem verimi götürək, banağını bəlkədə dünyada ən bahıq imətə bizə düşün ki, biz nəfərin, manapolyasındadır. Hər birindən üzür istəyirəm. Çünki, və reşimizin sonlardasa dört dəyə qələmiz qalır, mən nazim bəyi yenidən eşitmək istəyirəm. İki nəfərdə okuyum. Rezident birdən imkan verdi, bir də gördün, ham banan biz nezirə məşquudu. Nəysə, Qadir bəydə yazır, 44 günün muharibə və Rus, hərbə eksperti dedik, Nazarbaycanın nədə əlməni iki aydan artıq muharibə etmək yüzü yoxdur. Rus bilir bizim nəyimiz, har nəyimiz yoxdur. Hər halda, bu iqsadi məsəlilər bizi kiminsə boyundurga altına apartmal değil, əzid osular. Ona görə nazim bəyi nədə etsə haqqədur bir əyi hükumət, əyi prezident, əyi dövlətmə amurları. Əzərbaycanında yerdə istəyisi halı imkan birəm, baya bir izləyicimiz də yazmış ki, ətənirlərdə əməli sabahəd nəsir o. Bir vaxtlar iqsadiya naziri var, də sizin kimi iç istəyisi halıdan danışırdı. Gördünüz mü, necə özünü də qardaşında sualəsində həpsə etmirlər dağıttılar. Yəgin fərəd əliyə bir nəzərdatdur. Sonu da, sonu şüdəyə qədə Nazim bə yenəsizi eşidək yeşunlaşdıran izləyicilərdən qaşa edirəm, aktif olun, sonu şüdəyə qədə yenə fikirlənizi eşidmək maraqlı olacaq. Ələk istəyisi halıdan bağlı iradı, mən istəyəlim,cavlandırasız. Və özunuz nedir sonu şüdək sizdən? Əh, heç vaxt qorumaq lazım deyil ki, hər hansı bir mallövbindən hamı ticaret edəcək. Zətən bazar iqsadiyatının fəlsəfə sonundan ibarəttir ki, Əh, tələbi qarşılamak üçün təbii ki, təkliflər çox almalıdır. Əh, sahibkar o zaman görəcək ki, bu mallan iqsadiya effektivliyi, satışı və yaxud istəyisi halı deyil, o sərimaləsini götürün, başqa bir sahaya kesək. Yone görə, bazar iqsadiyat özünüzün tənzimləyən canlı bir organizmə bəzən bənzə bilir, həmişə. Və bir nəfərin bir istəyisi halın məşvul olması, digərlərinin o bazardan sığçdırılması, manapolo yaratılması, sonunda təbii ki, həm dövlətə ziyandı, həm istəyəlakçılara izyandı, həm vətandaşlara, əslənilən məyana da iqsadiyatın geriləməsidir. Bu baxımdan heç də qorxumak lazım deyil ki, hamı getirəcək, un satacaq, kim bacarırsa getirsin. Sədəcə, məsəl, ondan ibarəttir ki, burada kimi sə bu əh, bəyanləmə qimetilə onun qabanı kəsmək kimi sə o malına yaşılışıq yandırmaq lazım deyil, kömür yorganlarının vəzifəsi, ham yəyini gözlən baxmalı və qanunla fəaliyyət göstərim və və mən sonunda onu deyəm ki, istənilən ölkə, həm iqsadiyatın aliyyatı əldə etmiş ölkə, təbii ki, öz milli burucağız yasının həysabına ayaxta durur. Və heç bir ölkə təz bir zamanda deyək ki, hər hansı bir problemləri həll etmək üçün ilərin keçməsini gözləmək. Yəni, bu meyanda. Tədürbə var dünyanın tədürbəsi, uzaka yetmək lazım deyil, mən həmişə bunu misal çəkirəm, kürcüsüdən hökumətin tədürbəsindən və bazar iqsadiyyatını hüququ dövlətinəcə qurma olar. Və biz nə inşa edə oluruk, dövlət organlarının çaba artırılır, dövlət idarəçliyindən qəşdər artırılır və dövlətin qəşdər gəttikçən artır. Beləliklə bu dövlət idarəçləri də bunları da saxlamak lazımdır. Bunlara maaş verilmək lazımdır. Və eləxir və s. O baxımdan bir dənə neftə ümid olara ki, neftin quməti stabil qalır, yüşəlir, və eləxir. Bizim işimiz yaxşı olacaq belə fikirləşmək həbəstdir və yaxud həbək lazım deyil ki, bizim qarişdən qədər və sayetimiz var. Və təbii ki, azərbaycan hökuməti borçları azaltmalıdır. Azərbaycan hökuməti iqsadi fəaliyyət istimullaşdırmaq üçün kredit faizlərin aşağı sağlamak lazımı ilk növbədə və təbii ki, iqsadiyyət istimullaşdırmalıdır. Bu iqsadiyyətdə iqsadiyyət fəaliyyətlə məşru olmaq demək deyil. Yəni, hökumət üzvüləri və dövlət orqanları antenistar fəaliyyəti haqqında qanuna tam nəzarət ediləməlirlər, tam onun funksiyolarını yerinə yətirməlirlər. Özlərinin daxilindən, bu xəlif eminicilər yaradaraq biznes fəaliyyətlə bu daxilə etməməlirlər. Yəni, azad iqsadiyyət qəbət olmuş olsa təbii ki, bunun daha hamsaza seçkilərdən keçir. Dediğimiz kimi, hökumətə nəzarət funksiyasını həyətə keçirən, parlamentdən keçir. Yenə də dördüncü hakimət dediğimiz mediyadan keçir. Və bütün bunları biz gördüyümüz odur ki, il dən ilə bu qıssıqlamalar, bu mənada onların çərçibəsinin daralması, əslində dövlətli inkişafına əngəltörədir və gələcəkdə də bunun fəsatları daha ciddi olabilər. Bu mənada mən bir daha pürsəttən istifad edip hökumətə səslənirəm ki, manapolyan aradan qaldırın, sarbkarlığını lərvedin, iqsadi fəaliyyətini artırılmaz üçün rəqabət mötünü təmin edin. En zamanda prizident yanında sarbkarlı şurasını bərpə edin, həm də biz nəsəm busmanı yaradın. Tüm bunlar kompleksdə təbii ki, azat məhkəmədə olmalıdır, pröfərsənə seçki sistemində keçir, normal hökumətdə yaratmaq onlar, və biz nə qədər keç deyil, aslantik məkəna integrasyamızı sürətləndirməliyik. Mən həsəb edirəm ki, rüsyanın, dönə dənə vurgul yürəm, rüsyanın başçılığı altında hər hansı bir iqsadi birliyə, hər hansı bir hərbiz siyasi birliyə, daxil olmağımız ölkəmizi müstəqirli və süvenini üçün çox böyük ciddi təhdibdir və heç bir zaman, heç bir vədaltında bu birlihlərə daxil olmalı deyilik və biz keç gəriyə istəriyə millətlərin zindanına qəri qətmalı deyilik. Çox təhəstüf edirəm ki, hələ ki, rüsyada demokratik hakimiyyət yoxdur, hələ ki, rüsyada baxış buqacağı müstəqil dövlətlərə yenə dəəyişmiyip yoxardan aşağı baxınlar, o zamana qədər biz təbii ki, tərəvli münasibətlərimizi qorumsaqlamalıq istənlərin ölkələrinin onşuluq, ərazıb, tövbini tanımaq məsələr. Yəni, bunlar adi formalardır və biz bu formalardan kənar iki de münasibətlərimizi inkişaf etməliyik rüsyanlə, həcə bu o demək deyil ki, biz rüsyanın çətri altında hər hansı bir bilgilərə dəxil olmalı. Çox təşəkkirlər, Nazım Bey. Çox təşəkkirlər. Misajınız kifayət qədər həm iqsada, həm siyasi sifiyarada anlaşılandı. Şurası qədər bərpə olumsun. İzləyici yazır Ramam bəyə, yazır Üfət bəy İster dünyanın ən güzdüm təqəslər aylara danışsa, düzələn deyil. Sistim deyəşmədir. Razi yəməniz deyəcidir. Sistim deyəşmədir. Nazım Bey deyil. Nazım Bey, sizə təşəkkirləyirəm. 5 də qədəyip, əfirdə, təşəkkirləyirəm. Bizi dəsdək deyəm, gəlirəm. Cənli yəyimizi buradan ödəlir, sonunda bir daha xaşa edirəm ki, efir bəyənin, sonra tərkəliyim, biz zaman-zaman ölkə problemlərdə efirimizdə səsləndirməyədən, onların həlləndə yardımçı olmalı çalışırı. Və təbii ki, izləyicilərimizi köməyilə və ekspertlərimizin, dəyərdə ekspertlərimizin o cümədən Nazım Bey ve ekspertlərimiz eləyiləm. Sağ olun, sağolun, sağolun,