 Deel zes van Schetsen uit Amerika door Charles Dickens. Deze LibriVox-opname is vrij van hoteursrechten, opname door Marcel Koenders, hoofdstuk, 3C, Boston, deel drie. In vorige verslagen is er gewach van gemaakt dat zij verschillende graden van verstand in anderen weten onderscheiden en dat het niet lang duurde of ze behandelde een nieuweling, bijna met verachting toen zij na een dag of acht ontdekte hoe zwak van verstand deze was. Deze onbemindelijke zij van haar karakter heeft zich in de loop van verleden jaar sterker ontwikkeld. Zo koos zij de kinderen tot haar vriendinnen en kameraden die verstandig zijn en het best met haar kunnen praten. En duidelijk blijkt het dat zij er een hekel aan heeft om met minder ontwikkelde om te gaan, tenzij ze jawaarlijk zo bestaat ze, de zodanigen kan utiliseren, iets waar ze klaarblijkelijk alles behalve vies van is. Zij profiteert van hen en laat zich door hen bedienen op een manier als ze maar al te goed weet dat ze van anderen niet gedaan zou kunnen krijgen. Kortom op alle handenwijzen verraad ze haar saxiesbloed. Het doet haar genoegen als andere kinderen opgemerkt en geliefkoosd worden door de onderwijzers en door hen waar zij ontzach voor heeft. Maar dit mag niet over de kervstok lopen of ze wordt jaloers, zij verlangt haar deel te hebben. Een deel dat zoal niet het levendeel in alle gevallen het grootste deel is en krijgt zij dat niet, dan zegt ze, mijn moeder zal me lief hebben. De zucht tot nabootsing is in haar zo sterk dat ze haar tot dadend verleidt die haar zelf ten ene malen onbegrijpelijk moeten zijn. En haar dan ook geen ander genoegen kunnen verschaffen dan het voldoen van een innerlijke aandrang. Zo heeft men haar een half uur lang zintellen met een boek voor haar van het gezichtsvermogen beroefde ogen. Dan bewoog zij haar lippen, gelijk ze dat van zien de mensen gemerkt had. Wanneer die lezen? Op zekere dag beweerden zij dat haar pop ziek was. Al de bewegingen deed zij na, die men gewoondelijk doet als men een zieke oppast en een drankje ingeeft. Daarna legde zij haar pop voorzichtig te bed, zorgde voor een fles met heetwater aan haar voeten en lachte al die tijd dat het schaterde. Toen ik thuis kwam, liet ze mij geen rust, of ik moest, de zieke eens op gaan zoeken en haar pols voelen. En toen ik haar zei, dat men de patiënt, een Spaanse vlieg op de rug moest leggen, scheen zij erg in haar schik te wezen en gelden het uit van de pret. Zij heeft een sterk gemeenschapsgevoel. Trouwens, haar affectieën zijn over het algemeen sterk, zeer sterk. Zit ze bijvoorbeeld naast één, haar vriendinnetjes te werken of te leren. Ieder ogenblik breekt ze haar taak af om zo'n vriendinnetje te omhelzen en te kussen en dat zo teer, zo vuurig, dat men ervan ontroert als men het ziet. Is ze alleen, dan houdt ze zichzelf bezig en schijnt wel verre van zich te vervelen, in tegendeel, erg in haar schik. En zo sterk schijnt de natuurlijke trek om al tans de schijn aan te nemen van te spreken dat ze in de vingertaal zelfs een alleen spraak houdt, hoe langzaam en vervelend dit ook mogen zijn. Maar alleen dan, wanneer ze in haar eentje is, is ze bedaard, want merkt ze dat iemand in haar nabijheid is, dan heeft ze rust nog duur, totdat ze dicht naast hen kan zitten, hun hand vast kan houden en door middel van tekens met hen spreken kan. Wat haar verstand betreft, is het niet onaardig, een onverzaderbare dorscht naar kennis en een vlugbegrip van de verhouding der dingen, bij haar op te merken. En wat haar zedelig karakter aangaat, biedt het waarlijk een schoon schoospel aan. Haar bestendige blij moedigheid, haar levenslust, haar ruimhartige liefde, haar gul vertrouwen, haar medeleinend gevoel, haar nauwgezetheid, haar waarheid liefendheid en hoopvol vertrouwen gade te slaan. Ziet daar enige fragmenten uit de eenvoudige, maar hoogst belangrijke en leerrijke geschiedenis van Laura Bridgeman. De naam van haar grote weldoener en vriend die ze schrijft is Dr. Ho. Ik hoop en geloof dat er niet veel personen zijn die na het lezen van dit uittreksel die naam ooit met onverschilligheid kunnen horen. Sinds het verslag waar ik zo even één en ander uit aangehaald heb, heeft Dr. Ho een vervolg daarop uitgegeven. Daarin vindt men de beschrijving hoe zij gedurende de volgende 12 maanden naar het verstandelijke is vooruit gegaan. Een beschrijving die haar kleine geschiedenis tot aan het einde van verleden jaar om vat. Het is zeer opmerkelijk dat evenals wij in onze droom spreken en denkbildige gesprekkend voeren waarin wij, en voor onszelfen, en voor de schimmenspreken die ons in de nachtelijke visionen verschijnen, zo ook zij die over geen woorden kan beschikken in haar slaap, haar vinger al verbed gebruikt en men heeft het nagegaan dat als een onrustige nacht doorbrengt en zwaar dromt, zij haar gedachten op een onregelmatige en verwarde wijze op haar vingers uitdrukt. Precies zoals wij ze onder gelijke omstandigheden onduidelijk zouden mompelen. Ik bladerde haar dagboek door en bevond dat het met een mooie, leesbare, vaste handgeschreven was en uitgedrukt in woorden die men zonder enige verklaring heel goed kon verstaan. Toen ik mijn verlangen te kennen gaf, haar nog eens te zien schrijven, verzocht de onderwijzer die naast haar zat, haar in hun taal, om een keer of drie haar naam op een stukje papier te zetten. Bij die gelegenheid merkte ik dat zij onder het schrijven altijd met haar linkerhand de rechter waarmee zij natuurlijk de pen vasthield aanraakte en volgde. Geen regel stond on-effen of scheef, maar ze schreef recht en los. Tot nog toe had zij er niets van gemerkt of er bezoekers waren of niet, maar nauwelijks had zij haar hand in die van de mij vergezellende heer gelegd of onmiddellijk drukte zij dienstnaam op de palem van haar hand uit. Het zintuig van haar gevoel is nu dan ook zo fijn dat als zij maar eens met iemand in aanraking geweest is, zij hem of haar herkent. Het komt er bijna niet op aan, hoe lang er sinds die tijd verlopen is. Zo geloof ik dat deze heer maar Zelden in haar gezelschap geweest is. Haarzeker in etterlijke maanden niet gezien heeft. Mijn hand duwde ze dadelijk terug, gelijk zij dat met iedere hand doet die haar onbekend is. Maar mijn vrouw's hand hield zij met kennelijk plezier vast, kustte haar en onderzocht haar kleding met de nieuwsgierigheid en belangstelling van een meisje. Zij was opgeruimd en vrolijk en legde in haar omgang met haar onderwijzer veel onschuldige dartelheid aan de dag. Was men er altijd met getuigen van, hoe blij zij was bij de herkenning van één haarige liefde makkertjes, ook een blind meisje die stilletjes en op haar beurt niet minder in haar schik over de verrassing naast haar ging zitten. O, zo'n toneel zou men niet licht vergeten. Evenals dit bij andere onbeduidende gelegenheden een keer of drie in de loop van mijn bezoek plaatsvond, ontlockte haar dit een rouwgeluid, dat vrij onaan genaam was voor het gehoorg. Maar raakte haar onderwijzeres haar lippen aan, dan hield zij onmiddellijk op en omhelstde haar lachend en hartelijk. De voren was ik in een andere kamer geweest, waar tal van blinde jongens aan het klouteren en schommelen waren of zich met andere spelletjes vermaakten. Toen wij binnenkwamen, riepen zij allen de ondermeester die met ons mee ging toe. Kijk er eens naar mij, meester hart. Ocht toe, meester hart, kijk er eens naar mij. Ik denk dat ze zelfs hiermee een angster verlangen dat hun toestand eigen is, wilden te kennen geven, dat de kleine bewijzen hun afvluchtheid toch gezien mochten worden. Onder hen bevond zich een kleine schalk van een jongen die zich op zijn eigen houtje met een gymnastische oefening onledig hield, waarbij zijn armen en borst in het spel waren, iets waar hij veel pret in had. Vooral als hij bij het uitsteken van zijn rechterarm deze in aanraking bracht met een andere jongen. Evenals Laura Bridgeman was dit jonge kind doofston en blind. Dr. Haus verslag van het eerste onderwijs van deze kwekeling is zo aandoenlijk en staat zo inig in verband met Laura zelfen dat ik de verzoeking niet weer staan kan ook daar een beknopt uittreksel van mee te delen. Vooraan moet ik zeggen dat de arme jongen Olivier Kessel heet. Dat hij dertien jaar is en tot op de leeftijd van drie jaar en vier maanden in het volle bezit van al zijn vermogens was. Toen werd hij door de scharlaken koorts aangetast en wel met het vreselijke gevolg dat hij in vier weken doof en een week of wat daarna blind en in zes maanden stom werd. Zijn leedgevoel over het gemis van het laatst vermelde zintuig legde hij hierdoor aan de dag dat hij dikwijls de lippen van andere personen bevoelde als zij aan het spreken waren en dan zijn hand aan zijn eigen lippen bracht als om zigger van te vergewissen dat ze ook bij hem op de rechte plaats zaten. Zijn dorst naar kennis, zei Dr. Ho, openbaarde zich zodra hij in het huis kwam door zijn oplettend onderzoek van ieder voorwerp dat hij in zijn nieuwe woning maar kon voelen of ruiken als hij bijvoorbeeld op de rand van een voornuis trapte dan bleef hij dadelijk stilstaan en begon het te bevoelen en dan duurde hij het niet lang of hij ontdekte de wijze waarop de bovenste plaat op de onderste bewoog maar dit was hem niet genoeg vandaar dat hij op zijn gezicht ging liggen en zijn Tom eerst op de ene plaat legde en dan op de andere en zo doen de tot de ontdekking scheen te komen dat ze van verschillende soorten metaal waren zijn tekens waren sprekend en de strik natuurlijke taal bij voorbeeld het lachen, schreven, zuchten, kussen, omhelzen en wat is meer zij, liet niets te wensen over enkele van de analogische tekens die hij geleerd door zijn vermogen van nabootsing bedacht had waren begrijpelijk bij voorbeeld de op en neergaande beweging zijn hand om een boot na te doen de draaiende beweging van een wiel enzovoort het eerste waar ik mijn werk van maakte was het gebruik die tekens op te doen houden en ze door lauter willekeurigen te vervangen gebruikmakende van de ondervinding die ik in de andere gevallen op had gedaan liet ik verschijne onderdelen der vroege gevolgde methode na en begon dadelijk met de vingerspraak ik nam daarom verschijne voorwerpen die korte namen hebben zoals sleutel, kop, kroos enzovoort en met Laura tot medehelpster ging ik zitten nam zijn hand legde die op een die voorwerpen en maakte dan met mijn eigen hand de letters sleutel driftig bevoelde hij mijn handen met de zijnen en daar ik de beweging herhaalde probeerde hij het naar mijn zinkon om insgelijks de beweging mijn vingers na te bootsen in een minuut of wat gelukte het hem die beweging met zijn ene hand te voelen en de andere uitstekende probeerde hij om ze na te doen het uitproestende van lachen als hem dit gelukte Laura was daarbij tegenwoordig en nam maar zelfs zoveel deel in dat ze er zenuwachtig van werd die twee kinderen leverden inderdaad een zonderlingsgouspel op haar gezicht was hoogrood en tekende gejaagdheid en zo dicht waren haar vingers tussen de onze gestoken dat zij er elke beweging van volgend kon zonder ze echter in de beweging te hinderen terwijl Olivier er opmerkzaam bij stond met zijn hoofd een beetje opzij zijn gezicht omhoog zijn linkerhand in de mijne en met de rechterhand uitgestoken bij iedere beweging mijn vingers tekende zijn gezicht de uiterste aandacht angstige verlegenheid sprak er uit wanneer hij die bewegingen ten uitvoer legde meende hij het echter te kunnen doen dan kwam er stilsgewijzen een glimlach voor de dag maar zodra hij geheel en al ingeslaagd was en voelde dat ik op zijn hoofd tikte en Laura hem hartelijk op zijn rug sloeg en in haar pleidschap maar niets anders deed dan op en neer springen dan barsten hij in een schaterlag uit hij leerde meer dan een half do zijn letters in een half uur en scheen in zijn schrik over de voorderingen die hij maakte tenminste over de pluimpjes die ik hem gaf dan begon zijn aandacht te vervlouwen waarop ik met hem spelend ging het was duidelijk dat hij bij dat alles tot dus verre alleen de beweging mij naar vingers nagebootst en zijn hand op de sleutel het kopje als andersins wat ook bij de les behoorde gelegd had zonder het geringste begrip van het verbampt tussen het teken en het voorwerp zelf toen hij het spelend moe was nam ik hem weer aan tafel en op staande voet was hij gereed om weer aan het nabootsen te gaan het duurde niet lang of hij leerde de letters voor sleutel pen, pin maken en daar ik zorgde dat het voorwerp zelf gedurig in zijn hand kwam merkte hij ten laatste het verbampt dat ik tussen teken en voorwerp wenste vast te stellen dat bleek hieruit dat als ik de letters pin of pen of kop of sleutel maakte hij aan het uitzoeken ging van het daarop betrekking hebben de voorwerp het besef van dit verbampt ging niet vergezeld van die schitterende flickering van verstand en die gloed van blijdschap waardoor zich het heerlijk ogenblik onderscheiden toen Laura voor het eerst deze ontdekking deed toen legde ik al de voorwerpen op de tafel en mij een beetje met de kinderen verwijderde plaatste ik Olivier's vinger in de verschillende positie om sleutel te spellen waarop Laura heen ging en het voorwerp bracht dit scheende kleine jongen erg prettig te vinden althans hij was toen zeer aandachtig en glimlachte ik liet hem toen de letters brood maken en in een wip ging Laura weer heen en bracht hem een stuk hij roker aan bracht het aan zijn lippen richtte zijn hoofd met een veel betekenend gebaar op schenen ogenblik na te denken en begon toen luidkeels te lachen als of hij wou zeggen zozo nu begrijp ik wat die letters eigenlijk betekenen nu was het duidelijk dat hij en leren kon en leren wou met andere woorden dat hij de geschiktheid de vatbaarheid bezat om onderwijs te ontvangen en er van zijn kant niets anders dan volhardende opmerksamheid vereist werd vandaar dan ook dat ik hem aan een kundig onderwijzer toevertrouden volstrek niet twijfelende of hij zou wel snelle voorderingen maken wel mag deze heer dat een heerlijk ogenblik noemen toen daar een uitzicht op haar tegenwoordige toestand hoeverwijderd toen ter tijd dan ook voor het eerst de verdonkelde ziel van Laura Bridgeman bestraalden zolang als hij leeft zal de herinnering aan dat ogenblik hem een bron zijn van Rijn onverstorbaar geluk ja zelfs dan wanneer de avond van zijn edel nuttig leven aangebroken is zal diezelfde herinnering hem niet minder helder bestralen de genegenheid die tussen deze twee de onderwijzer en de leerling bestaat is even ver van alle gewone etiketten en ontzag verwijderd als de omstandigheden onder welke ze ontstaan en gevoed is onderscheiden zijn van de alledaarse gebeurtenissen des levens hij pijnt nu over middelen om haar hoger kennis mee te delen en haar zo doende enig denkbeeld te geven van de grote schepper van dat helal waar zij zich hoe donker en stil en reukeloos het voor haar ook mogen zijn zo diep zo hartelijk inverlustigd gij die ogen hebt en niet ziet en oren hebt en niet hoort gij die als de huigelaars uw gezichten mismaakt om voor de mensen de schijn aan te nemen als ofgij vast leert gij gezonde vrolijkheid en zachtaardige tevredenheid van deze doof stommen en blinden heiligen van eigen fabricaat met uw sombere gelaatstrekken dit kind dat niet zien en niet horen en niet spreken kan het zal u lessen kunnen geven die gij wel zult doen dan op te volgen laat haar arm handje zachtjes op uw harten liggen want wie weet of er in die helende aanraking niet iets ligt dat gelijkt op de aanraking van de grote meester Wins voorschriften gij verdraaid Wins lessen gij verknoeidt van Wins liefde en medegevoel met de gehele wereld niet één onder u in zijn dagelijks leven zoveel afweet als verschijderne van de slechtsten onder die gevallen zondaars tegenover wie gij alleen scheutigzijd met uw prijzen van hel en verdoemenis toen ik opstond om de kamer te verlaten vlogen alle liefst kind van eender oppassers naar binnen om zijn vader goeden dag te zeggen op dit ogenblik maakten een kind met ogen onder al die van het gezichtburg beroefden bijna een even pijnlijke indruk op me als de blinde jongen in het portaal gedaan had twee uur geleden oh hoeveel helderder en dieper blauw hoeveel schitterender en rijker dan het tevoren geweest was was het schauspel daar buiten in tegenstelling met de duisternis van zo menig jeugdig leven daar binnen te zertbosten gelijk het genoemd wordt vindt men verschijdende gestichten van liefdadigheid dichtbij één waarvan de inrichting voelkomen aan het doel beantwoord één daarvan is het krankzinnige gesticht van de staat dat op bewondern zwaardige wijze bestuurd wordt volgens die verlichte beginselen van zachtmoedigheid en vriendelijkheid welke voor twintig jaar erger dan keters zouden geweest zijn dochtans met zo'n gelukkige volg in ons eigen armend gesticht te hen wil in toepassing gebracht zijn geworden openbaar een begeerte om zelfs in krankzinnigen enig vertrouwen te stellen zei de dokter die in het gesticht woont toen wij de gallerijen doorgingen en de patiënten zich vrijelijk om ons heen bewogen van de genen die na getuigen te zijn geweest van haar gevolgen de wijsheid deze grondstelling toch ontkennen of betwijfelen gesteld dat er de zodanigen nog gevonden worden van hen nu dit zeggen dat ik hoop dat ik nooit op geroepen zal worden om als gezworene zitting te nemen in een commissie van onderzoek waarin zij betrokken zijn want lauter op grond daarvan zou ik hem voor krankzinnig durven verklaren elke zaal in dit gesticht heeft de vorm enige lange gallerij of zaal waarin de slaapvertrekking de patiënten aan weersijden opengaan hier werken zij lezen, kegelen en vermaken zich met andere spelen en als het weer niet toelaat dat ze in de open lucht enige beweging nemen dan brengen ze er gezamenlijk de dag door doodbedaard en precies als of het zo behoorde zaten de doktersvrouw en nog een dame met een paar kinderen onder al die zwarte en blanke krankzinnige vrouwen deze dames waren bemiddelijk en schoon en het was niet moeilijk met een enkele oogopslag te bespuren dat zelfs haar tegenwoordigheid te deze plaatsen een allerwel dadigste invloed uit oefende op de patiënten om haar heen met haar hoofd tegen de schoorsteemantel zat een oudere dame met een zeer deftig voorkomen en van hoogst beschaafde manieren die zo opgeschikt was als match wildfire zelf vooral haar hoofd zat zoveel stukjes gaas en kattoen en papier en wat niet al meer dat het veel weg had van een vogelnest zij schitterde van valse juwelen droog een prachtige gouden bril die ontwijfelbaar echt was en lied toen wij naderkwamen met sierlijke zwij op haar schoot een oudersmerigkrant vallen waarin zij stellig een verslag moet gelezen hebben van haar eigen voorstelling aan één of ander buiten Landshof met opzet ben ik in deze bijzonderheden getreden omdat deze dame ons een staaltje op zal leveren van de wijze waarop de dokter het vertrouwen zijn patiënten wist te winnen en te behouden deze dame zei hij tegen me terwijl hij me meteen bij de hand nam en de aangedeerde figuur heel beleefd naderden zonder haar achterdocht door de geringste blik of de geringste fluistering of wat dan ook op te wekken deze dame is de vrouw des huizes meneer het is haar eigendom niemand anders heeft hier iets te zeggen zoals u ziet is het een grote inrichting een inrichting die een talrijk personeel vereist zij leeft naar u wel merkt op de deftigste voet zij is vriendelijk genoeg mijn bezoekend te ontvangen en mijn vrouw en familie hier te laten wonen waarvoor we het is eigenlijk overbodig dit te doen opmerken hard en zeerste verplicht zijn zij is buiten gemeen hoffelijk gelijk u wel bespeurd op dit gezegde boog hij heel genadig en zal me zeker wel het genoegen toestaan u aan haar voor te stellen een heer uit Engeland m'n vrouw pas uit Engeland aangekomen naar een zeer stormachtige overtocht meneer Dickens de vrouw des huizes met de grootste deftigheid en onderscheiding wisselden wij de ermiedigste complimenten en gingen toen verder de overige krankzinnige vrouwen schenen niet alleen in dit geval maar in al de andere uitgenomen haar eigen heel goed te begrijpen dat hier comedie gespeeld werd althans ze hadden er niet weinig schik in op dezelfde wijze werd ik op de hoogte gebracht van de verschillende aard hun er krankzinnigheid en verlieten we iedereen in de beste luim langs deze weg wordt er met betrekking tot de aard en omvang hun er hallucinatien niet alleen het onbepaalste vertrouwen tussen dokter en patiënt tot stand gebracht maar men kan licht nagaan dat de genesia zo doemde de eerste de beste gelegenheid van heldigheid kan aangrijpen om hun de verstandsverbijstering waar ze ondergebukt gaan onder het ongerijmste en belachelijkste licht te plaatsen in dit gestiert zit ieder patiënt alle dag met een mes en voor aan tafel en in hun midden zit de heer van wie ik zo even heb mede gedeeld op wat voor menskundige wijze hij zich van zijn taak kwijt bij elk dine is het alleen de zedelijke invloed die de heftigste krankzinnigen weerhoudt om de rest de strot af te snijden maar de uitwerking van die invloed is tot een volstrekte zekerheid geworden en zelfs als dwangmiddel laat staan als genesmiddel 100 mal doeltreffender bevonden dan al de dwangbuizen kettingen en handboeien die de onwetendheid het vooroordeel en de vreedheid sinds de schepping der wereld uithebben gevonden in de werkzaal kan ieder patiënt even Frank en Vrij met zijn gereedschappen omgaan als was hij goed bij zijn verstand in de tuin en aan de boerderij werken zij met schoppen, harken en schoffels voor hun plezier wandelen, lopen wissen, schilderen en lezen zij ook rijnen zij uit, inekspresselijk voor dat doel gemaakt de wagentjes om een luchtje te scheppen zij hebben onderling een najvereniging om kleren voor de armen te maken die vergaanderingen houdt en besluiten neemt zonder dat men daarbij zijn vuister of zakmissend gebruikt gelijkt dit wel eens op vergaanderingen van niet krankzinnig een plaats vindt kort om alles gaat daar oordeelijk en fatsoenlijk zijn gang de prikkelbaarheid die zij anders tegen hun eigen vlees kleren en meubelstukken aan de dag zouden leggen vindt in deze bezigheden een behoorlijke afleiding ze zijn opgeruimt en bedaard en gezond eens in de week is er bal waar de dokter en zijn familie met het gehele vrouwelijke en mannelijke personeel een werkzaamdeel aaneemt dansen en marsen worden er bij de opwekkende tonen ener piano afwisselend uitgevoerd en nu en dan verplicht deze ofgene heer of dame van wiens geschiktheid men zich vooraf overtuigd heeft het gezelschap door iets te zingen doch dit zingen is er nooit bij een tedere ontknoping in een gegeel of een jank waar ik rond opgebied wel enig sinds bang voor was op een vroegtijdig uur komen zij allen voor deze festiviteit bij één om acht uur worden er verversingen rondgediend en om negen uur stap men weer op van het begin tot het einde heerst daar een hoogst fatsoenlijke en hoogst beschaafde toon die toon nemen zij allen van de dokter over nu er dient dan ook gezegd te worden dat hij zich als een echte lord Chesterfield onder het gezelschap weert evenals dit met andere bijeenkomsten van die aard het geval is leveren ook deze danspartijtjes dagenlang een vruchtbare stoffend conversatie onder de dames op en de heren snakken er zo erg naar bij deze gelegenheden uit te blinken dat zij soms betrapt zijn geworden dat zij in hun eentje hun passen bestudeerden lauter en alleen om onder het dansen een meer gedistingeerde figuur te slaan het ligt voor de hand dat een voorname bedoeling van dit stelsel is ook zelfs onder zulke ongelukkige personen een betamelijke achting voor zichzelf in te prenten en aan te moedigen iets van dezelfde geest predomineert bij alle inrichtingen van Zuid-Bosten daar hebt ge bij voorbeeld het werkhuis in die afdeling welke gewijt is aan de ontvangst van ouder of op andere wijze hulp behoevende armen zijn deze woorden op de muren geschilderd het volgende is wel waard dat men een notitie van nemen zelfbeheersing rust en vrede zijn zegeningen einde van deel 6 deel 7 van schetsen uit Amerika door Charles Dickens deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel Kunders hoofdstuk 3D Boston deel 4 er wordt niet als vaste regel aangenomen dat zij die daar zijn slecht gezinden en gemene mensen moeten wezen voor wie de duivelse ogen men noodzakelijker wijs met regementen en strafbepalingen voor de dag moet komen zodra zij maar een voet over deze drempel zetten komt men hen met dit zacht beroep op hun eergevoel tegen alles binnen huis is zeer eenvoudig en net zo als het behoort maar niet te min met het oog op rust en gemak ingericht het kost niet meer dan elk ander plan van inrichting maar veronderstelt zoveel deelnemende belangstelling in de genen die door de drang de omstandigheden daar een onderkomen te zoeken dat het hen al dadelijk aanspoort ondankbaar te wezen en zeer goed te gedragen in plaats van overgrote lange meer voor vagebonden dan voor mensen geschikte zalen te zijn versnipperd waar een soort aanwezig is die mensen moeten eten de gehele dag bogen druilen lamenteren en bibberen is het gebouw in afzonderlijke vertrekkend verdeeld waarvan elk zijn aandeel licht en lucht heeft hier en nu woont de betere soort armen in de begeerte om deze kamertjes makkelijk en netjes in te richten hebben zij een drang reden om hun wilskracht te oefenen en hun eerensucht min of meer te bevredigen ik herinner me niet dat ik er één gezien heb of het was zindelijk en net daarbij had een paar bloempotten op de vensterbank of wat potten en pannen op de plank of wat gekleurde planten achter glas aan de witte muur of misschien een houten klok achter de deur de wezen en jonge kinderen zijn in een belendend gebouw wat wel van het zo even vermelden is afgescheiden maar toch tot de inrichting zelf behoort sommigen zijn zulke kleine schepseltjes dat de trappen van lilyputsen afmeting zijn bereken naar de kleine stappen die zij kunnen zetten dat men hier met piep jonge en zwakke kindertjes te doen heeft heeft men insgelijks in acht genomen bij de keuzendechtstoelen die inderdaad als curiositeiten mogen gelden en er uitzien als meubelstukken van een arme luidjes poppenhuishouding ik kan mij verbeelden hoe onze poedel commissioners de commissarissen de armenwet zich er vrolijk over zullen maken als ze merken dat deze stoelen armen en ruggen hebben maar daar smalle ruggegraten van ouderdagtekening zijn dan hun inbezitneming van de vergaderzaal op sommers het huis zo vond ik voor mij dat zelfs deze voorzorg van een goed hartigheid getuigen die wel verdiende opzettelijk te worden vermeld ook hier deed het me bijzonder veel plezier opschriften op de muur aan te treffen die als van lauter zeedekundige aard gemakkelijk onthouden en verstaan konden worden bij voorbeeld hebt alkander lief God herinnert zich het geringste schepsel en meer van die aard de boeken en bezigheden der kleintjes waren op dezelfde verstandige wijze naar hun krachten berekend toen wij deze lessen nagekeken hadden zongen vier kleuters van meisjes waarvan er één blind was een klein liedje over de lieve mijmaand dat mij evenwel zo allesomberst was de inhoud doelmatiger zou zijn voorgekomen al men het op onze Engelse november maand gezongen had maar dat tot daartoe zodra dat liedje uitwas gingen we hun slaapkamers in ogenschouw nemen op de bovenverdieping waar alles niet minder voor treffelijk was ingericht dan beneden en nadat ik opgemerkt had dat de onderwijzers tot een klasse behoorden en zich door een karakter onderscheiden alweer in behoorlijke overeenstemming met de geest der inrichting nam ik afscheid van de kindertjes met een luchtige hart dan ik van arme kindertjes tot dus verre ooit afscheid genomen had met het werkhuis is ook een gasthuis verbonden dat in de beste oorde verkeerde en waar het doet me plezier dat ik zeggen kan verschijnen in bedden onbezet waren het had evenwel een gebrek een gebrek dat trouwens aan alle amerikaanse binnenvertrekkend gemeen is de aanwezigheid namelijk van de eeuwige vervloekten verstikende duivel van een kachel waarvan de adem de zuiverste lucht onder de hemel zou bederven in dezezelfde buurt zijn er twee inrichtingen voor jongens de ene wordt de boil stond school genoemd en is een toevluchtsoort voor verwaarloosde en behoeftige jongens die geen misdaad begaan hebben maar volgens de gewone loop van zaken al heel gauw deze betrekkelijke vererende hoedanigheid zouden verliezen werden zijn niet bij tijds van de hongerige straten opgenomen en hier naartoe gestuurd de andere inrichting een beter huis voor jeugdige misdaadigers beiden zijn onder één en hetzelfde dak maar de twee klassen van jongens komen nooit met elkaar in aanraking wat hun persoonlijk voorkomen betreft zien de boil stond jongens gelijk mijn licht kan nagaan dan de anderen toen ik ze kwam bezoeken waren zij in hun schoolkamer en beantwoorden nauwkeurig en zonder boek vragen als de volgende waar Engeland ligt hoe ver het van Amerika afligt hoe veel bewoners het telt hoe zijn hoofdstad heet wat voor regeringsvorm het heeft enzovoorts ook zij zongen een liedje van de boer die zijn zaad zei't en zongen ze bijvoorbeeld deze woorden het is zo dat hij zei't of zo draait hij zich om of zo klapt hij in zijn handen dan voegden zij de nodige gestucuraties bij iets wat van de ene kant toonde dat zij er zelf desten meer schik in hadden en hen van de andere zij gewende om te samen op betamelijke manier werkzaam te wezen zij schenen een voortreffelijk onderwijs en niet minder goed gevoed te worden want wat dit laatste betreft nooit in mijn leven zag ik een troep jongens met dikker wangen en gezonder buiken dan zij de jeugdige misdadigers hadden voor een groot deel niet zulke plezierige gezichten ook waren er in deze inrichting nogal wat jonge kleurlingen ik zag hen eerst aan hun werk manden maken en fabriceren van hoeden van palmbladeren na de hand in hun school waar zij gezamerlijk een lof liet op de vrijheid zongen een dwaas en naar een denkend kon eer verbitterd dan opwekkend onderwerp voor gevangenen deze jongens zijn in 4 klassen verdeeld eerder met een eigen nummer dat op hun arm gemerkt is komt er een nieuweling dan wordt hij in de vierde klasse gezet het staat dan aan hem om zich door vleid en goed gedrag tot de eerste op te werken het doel van dit gesticht is de jeugdige misdadiger door een vast beraden maar vriendelijke en oordeelkundige behandeling te verbeteren zijn gevangenis tot een plaats van lautering en verbetering niet van verontzedelijking en bederf te maken hem deze indruk te geven dat er maar één pad is het pad van noest te vleid dat hem ooit tot geluk kan leiden hem te leren hoe dat pad moet betreden worden hij moet zijn voetstappen tot dus verre nog nooit die weg hebben ingeslagen en hem naar die weg terug te locken al zijn voeten het spoor bijster mochten geraakt zijn in één woord om hem aan het verderv te ontrukken en hem aan de maatschappij terug te geven al zijn boedvaardig en nuttig lid het gewicht van zulke inrichting in ieder opzicht en ook uit het oogpunt van menslievendheid en maatschappelijk nuttbeschoud vereist geen verder bedoog een andere inrichting sluit de catalogus het is een meterhuis van de staat waar de gevangenen geen woord mogen spreken maar al tans deze troost en deze zedelijke opbeuringsmaken dat ze elkaar mogen zien en te samen mogen werken dat is het verbeterd stelsel van gevangenis tucht de land ingevoerd hebben en dat al sinds etelijke jaren gunstig onder ons werkt als een nieuw en niet onbevolkt land heeft Amerika in al zijn gevangenissen het ene grote voordeel dat het in staat is nuttige en winstgevende arbeid voor de gevangenen te vinden terwijl bij ons het voorordeel tegen gevangeniswerk natuurlijk heel sterk is en bijna onoverkomelijk wanneer eerlijke mensen die de burgerlijke wetten niet overtreden hebben maar al te vaak gedoemd zijn vergeefs naar werk te zoeken zelfs in de verenigde staten heeft het beginsel om de arbeid van veroordeelde misdadigers met de vrije arbeid te doen concurreren wat natuurlijk de nadelen van laatst genoemden uit moet vallen al vrij wat tegenstanders gevonden en het schijnt niet dat deze tegenstand met de jaren verminderen zal juist om deze reden zou men bij de eerste oogopslag de inrichting van onze beste gevangenissen dan ook voor beter houden dan die van Amerika de treadmolen gaat met weinig of geen gedruisgepaard 500 mensen kunnen in één en hetzelfde vertrek touwpluizen zonder dat men enig geluid hoort de beide soorten bezigheid zijn van dien aard dat men er zo scherp en zo nauwlettend acht op kan slaan dat het de gevangenen bijna onmogelijk zal zijn een enkel woord met elkaar te wisselen aan de andere kant worden door het geraas van weefgetouw aanbeeld Timmermanshammer en Steenzaag die gelegenheid tot praten niet weinig in de hand gewerkt en nu mogen dat gepraat gauw in zijn werk gaan en maar kort kunnen duren gelegenheden blijven het niet te min vergelijke bezigheden uit de aarderzaak aanleiding geven doordien ze immers verschijnd personen heel dicht in elkaars naar bijheid brengen soms vlak naast elkaar zonder dat er zich enige slagboom of hindapaal tussen hen bevindt iemand die zo'n Amerikaanse gevangenis bezoekt dient dan ook een beetje te reddeneren en na te denken voor en al eer het gezicht van een aantal mensen die met gewoonwerk bezig zijn zoals hij buitens deurs gewoon is maar half zoveel indruk op hem zal maken als de beschouwing van dezelfde personen op dezelfde plaats en met dezelfde kleding indien zij bezig waren met de een of andere taak die overal gebrand merkt is als behorende uitsluitend tot tuchthuisboeven in een Amerikaans tucht of verbeterhuis vond ik het dan ook moeilijk om het te overtuigen dat ik werkelijk in een gevangenis was een plaats van schandvlekkende straf en kastijding en tot op dit uur ben ik het nog niet met mijzelf eens of de menselijke poggerij dat het zo iets niet mag zijn wel wortelt in de echte wijsheid in het wijsgerig van de zaak ik hoop dat ik te deze opzichten niet misverstaan mogen worden want zo waar een onderwerp is waar ik het levendigst belang in stel dan is het dit ik voor mij hel even weinig tot het ziekelijke gevoelen over het welk elke femelende logen of dronkemans gewauwel van een beruchte misdadiger tot stof voor een krant en tot een reden van algemene sympathie maakt als ik overhel tot die goede oude gewoonte uit de goede oude tijden die wat zijn strafwetboek en gevangenisverordeningen betreft Engeland zelfs nog onder de regering van George III de zwaarlijk niet zo heel lang geleden tot een daar bloedorsigste en meest barbaarse landen van de gehele wereld maakten kon ik denken dat het voor het opkomend geslacht enig goed zou doen oh graag gaf ik mijn toestemming dat de beenderen van de één of anderen aardige struikrover hoe aardiger destegrager ik tussen twee haakjes mijn toestemming zou geven wilden opgegraven en bij stukken en brokken tentoongesteld aan deze ofgene melpaal poort of galch die men maar geschikmocht achter om te deze aanzien aan het doel te beantwoorden mijn reden is er even goed van overtuigd dat deze heren tot de aller onwaardigste en liderlijkste deugnieten behoorden als ze van de andere kant hiervan overtuigd is dat de wetten en gevangenissen hen de kwane praktijken verharden of dat hun verwonderlijke ontsnappingen in de hand werden gewerkt door dissipiers die in de bewonderenswaardige dagen zelfen altijd misdadigers geweest waren en tot het laatst toe hun boezemvrienden en drinkerboers waren ook weet ik gelijk allen weten of al tans dienen te weten dat het onderwerp de gevangenis tucht voor onze menselijke samenleving van het uiterste gewicht is en dat Amerika voor zijn op dit punt de baanschoonvegende hervorming en in het ooglopend voorbeeld voor andere landen grote wijsheid grote goedertierendheid en gezuiverd staatmansbeleid aan de dag heeft gelegd door zijn stelsel te vergelijken met dat het welk wij op zijn leest geschroeid hebben wil ik alleen dit aantonen dat het onze de korte komingen toch nog het een of ander op het zijne vooruit heeft het verbeterhuis dat ons tot deze opmerking aanleiding heeft gegeven is niet gelijk andere gevangenissen om muurt maar in de ronde met grote ruwe staken gepallisadeerd in de trend bijvoorbeeld van een ruimte waar olifanten ingehoudend worden zoals men dit op Oosterste platen en schilderijen afziet gebeeld de gevangenen dragen een bonte kleding die zij die tot zware arbeid veroordeeld zijn moet een spijkers maken of steen het houden toen ik daar was was de laatste klasse van werkluip bezig met het steen houden voor een nieuw tolhuis dat de borsten gebouwd wordt ik merkte dat het werk hen goed en vlug van de hand ging of schooner zeer weinigen bij waren die dat niet in de gevangenis geleerd hadden de vrouwen die zich allen in één groot vertrek bevonden werden gebruikt om dunne kledingstoffen te maken voor nieuw orliëns in de zuidelijke staten evenals de mannen deden zij haar werk stilswijgend en evenals de mannen werden zij nagegaan door de persoon die voor haar werk in moest staan of door iemand vanzijnend wegen daartoe aangesteld de kook was en andere dagelijke inrichtingen zijn vrijwel gelijk aan die welke ik thuis gezien heb de manier waarop zij snachts hun gevangenen bezorgen die algemeen aangenomen is verschilt echter van de onze en is eenvoudig en doeltreffend tegelijk midden is een grote ruimte waarvan de vier muren door ramen verlicht worden zijn vijf rijen cellen boven elkaar voor iedere rij is een lichte ijzeren galerij die met langs een trap van dezelfde constructie en hetzelfde materieel bereikend kan behalve de onderste rij die zich gelijkvloers bevindt achter deze rug aan rug en gekeerd naar de tegenovergestelde muur zijn vijf correspondeerende rijen cellen die op dezelfde wijze toegankelijk zijn zodat een beanten die beneden op de grond met zijn rug naar de muur gekeerd staat met één oog op slag een overzicht heeft over de ene helft der opgesloten gevangenen terwijl de andere helft insgelijks onder controle staat van een andere beanten die aan de overkant staat en dat alles in één groot vertrek tenzij deze oppassen omgekocht mocht zijn of op zijn post mocht slapen is het onmogelijk dat er iemand ontsnapt te want zelfs in geval hij de ijzerendeur zijn er zelf zonder gedruis open mocht drekken wat bijna aan het onmogelijke grenst moet hij op hetzelfde ogenblik dat hij buiten zijn zelf verschijnt en één der vijf gallerijen waar zij zich bevindt opstapt geheel en al zichtbaar wezen voor de oppasser in ieder dieseler cellen is een klein rolbed waar één gevangenen inslaapt nooit meer natuurlijk is het klein en daar de deur niet uit één stuk maar uit tra die werk bestaat en er geen luik of gordijn verhangt zo kan de gevangenen ten aller tijd bespied worden door de eerste en de beste sepoost die daar elk ogenblik van de nacht voorbij kan komen alle dag krijgen de gevangenen ieder afzonderlijk hun middag eten door een luikje in de keukenmuur en iedere gevangenen neemt het naar zijn slaapcel mee waar hij geheel alleen een uurlang wordt opgesloten om het daar op te kunnen eten deze gehele inrichting trof me en ik vind ze zo naar volgenswaardig dat ik hoop dat de eerste de beste gevangen is die wij in Engeland mochten bouwen volgens dit plan zal ingericht worden men maakte mij de opmerking dat men er in deze gevangenis nog sabel nog vuurwapen ja zelfs geen stokken op na hout en ee voor mij acht het onwaarschijnlijk dat zolang ze op deze voortreffelijke wijze ingericht en bestuurd blijft enigwapen het zij van aanvallende overdedigende aard ooit binnen haar muren van noden zal wezen zo zijn de gestichten te zuidborsten in alle worden de ongelukkige of verbasterde burgers van de staat zorgvuldig onderwezen in hun plichten beide jegenschot en de mens worden omrengt door alle redelijke middelen van gemak en geluk die hun toestand maar enig sinds toelaat worden behandeld als leden van de enig grote familie der mensheid die weliswaar bedrukt behoeftig of gevallen zijn maar met dat al leden van dat enig grote blijven worden bestuurd door het sterke hart en niet door de sterke toch onmetelijk zwakker hand ik heb ze min of meer breedvoerig beschreven ten eerste omdat ze dat wel waard zijn ten tweede omdat het in mijn bedoeling ligt ze tot een voorbeeld te stellen om je daartoe te bepalen om van anderen die we tegen mochten komen en weer bedoelingen dezelfde zijn te zeggen dat ze in dit of in dat opzicht in de praktijk de kort schieten of verschillen ik wens dat ik door dit verslag dat het ook uitgevoerd mogen zijn voor zeker een goede eerlijke bedoeling heeft mijn lezers al was het maar 100ste deel kon schenken van het genoegen mij ten deel gevallen door het bezoek van die instellingen welke ik in de vorige bladzijlen beschreven heb een Engelsman die aan de zo geheel en alvrouwelijke opschik van Westminsterhol gewoon is levert een Amerikaans gerechtshof een even gek gezicht op als naar ik veronderstel een Engelsgerechtshof dit voor een Amerikaan op zou leveren behalve een gerechtshof de Washington waar de rechters een eenvoudige zwarte toga dragen vindt men daar niets bij de bediening de injustitie wat naar zo'n ding als een pruik of vrouwen Japon zwemt daar de heren der Bali tegelijk advokaten en procureur zijn wat die aan gaande geen scheiding zoals in Engeland houden zij zich niet meer op een afstand van hun clienten dan procureurs bij ons Hof voor de rehabilitatie van insolventen schuldenaars dit en opzichten de hunnendoen de leden de jury zijn en maken het zich zo gemakkelijk als de omstandigheden maar veroorloven de getuigen verschilt zo weinig van het aanwezigen publiek dat een vreemdeling die gedurende een pauze binnenkwam moeite zou hebben hem onder de overigen op te merken en gold het toevallig een criminele zaak dan zouden zijn ogen in negen gevallen van de tien vruchteloos naar de gevangenen zoeken want dat heer zou heel aardig aan het landen van te wezen onder de meest gezinnen sieraden der Bali om zijn raadsman nu en dan de bedenkingen in te vluisteren of met zijn pennemes een tandenstoker te maken van een oude gansepen toen ik de rechtbanken de borsten bezocht moest mij dat verschil natuurlijk in het oog vallen oh, keek ik eerst niet weinig vreemd op toen ik merkte dat de raadsman die de getuige ondervroeg dat siddende deed maar ziende dat hij ook mee bezig was om de antwoorden op te tekenen en mij herinnerende dat hij alleen was en geen junior had trouwste ik mij spoedig met de overdenking dat de wet hier niet zo duur artikel was als thuis en bezigheid van al die formaliteiten die wij als onmisbaar beschouwen zonder twijfel een allergunstigste invloed op de rekening de rechtskosten uitoefend in Iederhof is ruimschots voor het gemak der burger gezocht trouwens dit treft men overal in Amerika aan bij elke openbare instelling wordt het recht der bewolking om tegenwoordig te zijn bij de behandeling der zaken en daarin belang te stellen volkomen en duidelijk erkent daar vindt men geen grimmige deurwaarders die hun de slakkengang gaande beleefdheid voor een voortje te koopveilig een film ook geloof ik oprecht dat men daar geen ambtenaar zal vinden die zich op grond van zijn ambt de geringste lompheid zou durvend veroorloven niets wat nationaal eigendom is laat men voor geld kijken en geen openbaar ambtenaar stelt zich aan een explicateur van een kermestemt in de laatste jaren zijn ook wij begonnen om dit goede voorbeeld na te volgen ik hoop dat we daarmee voortzullen gaan en dat zelfs dekens en capitals in de volheid des tijds bekeerd zullen worden voor de burgerlijke rechtbank was een zaak aanhangig over aangevraagde schadevergoeding wegen zijn ongeluk op een spoorweg de getuigen waren ondervraagd en de raadsman rechten zich tot de jury de geleerde heer even als sommige zijn Engelse broederen van hopig van te worden en bezat de opmerkelijke bekwaamheid om een en dezelfde zaak gedurig te herhalen zijn groot thema was waren de machinist en in iedere volzin die hij uitsprak hoorden men maar niets anders dan de machinist ik luisterde na genoeg een kwartier naar hem en toen ik na verloop van tijd de gerechtzaal verliet evenwijs als ik er in gekomen was voelde ik me als of ik weer thuis was einde van deel 7 deel 8 van schetsen uit Amerika door Charles Dickens deze LibriVox opname is vrij van uteursrechten opname door Marcel Koenders hoofdstuk 3e Boston deel 5 in de cel voor de gevangenen zat een jongen die wegenstiefstal terecht zou staan in plaats nu deze jongen in een gevangenis zou opgesloten worden werd hij naar het asiel te Zuidborsten gestuurd en leerde daar een ambacht zodat hij zich na verloop van tijd bij de een of andere knappe baas kon verhuren zo doende werd naar men redelijker wijze mag hopen de ontdekking zijn er overtreding niet het preludium van een levende schande en van een ellendige dood maar baande hem in tegendeel het pad om terug te keren van de weg de ondeugd en een waardige lid de maatschappij te worden ik ben in het geheel niet een onvoorwaardelijk bewonderaar van onze wettelijke rechtsvormen waarvan ik vele al heel belachelijk vind vreemd mogen het ook schijnen dit neemt evenwel niet weg dat er een zekere mate van beschermingsgeld in de puik en de japon ja, dat die speciale kleding als het ware een vrij brief geeft voor persoonlijke verantwoordelijkheid waardoor die onbeschofte houding en taal en die schromelijke verbastering van het amt van een pleiter voor de waarheid welke men zo vaak bij onze gerechtshoven aantreft niet weinig in de hand worden gewerkt niet te min ik kan het niet helpen maar ik betwijfel of Amerika in zijn begeerte om de ongereimdheden en misbruiken van het oude stelsel af te schudden niet in een ander uiterste vervallen is en vraag mij zelf ernstig af of het niet wenselijk is vooral in zo'n kleine stad als deze waar men elkaar zo van daarbij kent om de rechtspleging van zekere kunstmatige slagbomen te omringen waardoor ze al tans voor dag ouwe jongen en soortgelijke gemeensame praatjes uit het alledaagse leven gevrijwaard is al de hulp die zij en in het karakter en in de bekwaamheid van de leden de rechtelijke macht kan hebben niet alleen hier maar overal elders heeft zij verdient dit volkomen maar zij heeft nog iets meer nodig en dat niet om indruk te maken op hen die nadenken en goed op de hoogte zijn maar op de onwetende en de Janssalis een klasse waar toe sommige gevangenen en verschillende getuigen behoren ongetwijfeld waren deze instellingen op het beginsel gebaseerd dat zij die zoonruimdeel hadden in het maken der wetten ze ook zeker zouden erbiedigen maar de ondervinding heeft bewezen dat deze hoop mank gaat want niemand weet beter dan de rechters van Amerika dat zodra er maar een opschudding komt onder het volk van enigszins noemenswaardige betekenis de wet krachtendoos is en tijdelijk haar eigen suprematie niet handhaven kan de toon die in de samenleving heerst getuigd van de uiterste beleefdheid hoffelijkheid en wellevenheid de dames zijn on tegenzeggelijk zeer mooi wat haar gezicht betreft maar ik ben verplicht het daarbij te laten de opvoeding die zij krijgen is zowat van hetzelfde alloy als bij ons nog beter nog slechter men had me daarom tremp allerlei wonderlijke vertelseltjes op de mouw gespeeld maar daar ik er geen geloof aan sloeg kon het mij natuurlijk niet tegenvallen blauwe dames zijn er te borsten maar gelijk wijsgeren van die kleur en seksen in de meeste andere landen zijn zij er meer op uit voor iets bijzonders gehouden te worden dan om werkelijk iets bijzonders te zijn zo zijn er ook evangelische dames weer gehechtheid aan godsdienst vormen en afschuw van schoudburg vermakelijkheden voor beeldig mogen heten dames die er hartstochterlijk veel van houden om lezingen bij te wonen worden onder alle klassen en standend gevonden op de min of meer naar het buiten leven zwemende wijze van samendeving die in steden als deze de overhand heeft heeft de kansel grote invloed men zou wel zeggen dat de kansel in Nieuw-Engeland altijd met uitzondering van de leraren der unitariërs het als het voornaamste doel van zijn ambtebeschouden om alle onschuldigen en betamelijke uitspanningen te veroordelen de kerk de kapell de leesaum zijn de enige middelen van opwekking die geoorloofd zijn en naar de kerk de kapell de leesaal stromen de dames dan ook heen overal waar men zijn toevlucht neemt tot een godsdienst bij wijze van sterke drank en als een middel om de saaie in tonigheid van het huiselijk leven af te breken zullen natuurlijk de leraren de meeste loop hebben en het best bevallen die de kunst verstaan om de toehorders de hoogste wil in te peperen zij die het pad naar de eeuwigheid met de grootste doze swavel bestrooien en de bloemen en bladeren die langs weggroeien het ongenadigst vertrappen ze zullen voor de rechtzinnigste doorgaan en zij die met de grootste taaiheid op het aanbeeld slaan dat men alles behalve op zijn sloffende hemel poort binnen treed zullen door alle waren geloovers aangezien worden als de zodanigen die er zeker door zullen gaan allewel het hun zeker nogal wat moeite zou kosten om de vraag te beantwoorden op wat voor grond zij tot deze gevolg trekking gekomen zijn zo gaat het thuis zo gaat het buitenshuis ja, het is overal koekoek zang wat nu die andere uitspanning betreft de lezing namelijk deze heeft tenminste de verdiensten dat ze altijd nieuw is de ene lezing volgt toch de andere zo gauw op die hielen dat men er geen één onthoudt en veilig zou men de serie van de lezingen in de volgende maand kunnen herhalen met haar bekoorlijkheid van ongebroken nieuwheid en haar onverminderde belangrijkheid de vruchtende aarde groeien op in verrotting uit de verrotting deze dingen is de borsten een secte van wijsgeren opgekomen bekend onder de naam van transcendentalisten toen ik onderzoeken ging, wat deze benaming eigenlijk betekende werd mij te verstaan gegeven dat al wat onverstaanbaar was zeker transcendental was daarmee deze opheldering niet veel troost schonk zette ik het onderzoek nog verder voort dat de transcendentalisten volgelingen zijn van mijn vriend de her Karie overlaat mij liever zeggen van een volgeling van deze her de her Ralph Waldo Emerson deze her heeft een deel oogenaamde SC's proeven geschreven waaronder veel dat dromerig en hersenschimmig is als zij het mij niet kwalijk zal nemen dit zo te betitelen maar nog meer dat waar en mannelijk eerlijk een stout mag heeten transcendentalisme is nu en dan zijn afdwalingen welke school heeft ze niet maar des niet tegenstaande heeft het goede gezonde eigenschappen eigenschappen waarvan de minste zeker niet is een hartige afschuw van datgene wat wij Engelsen onder de naam van Kent plegen aan te duiden en een geschiktheid om die walgelijke ondeugd in al de ontelbare varianten van haar eeuwig durende klerenkas te betrappen en daarom, als ik een borstonder was dan denk ik dat ik een transcendentalist zou wezen de enige predikant die ik de borsten hoorde was de herteler die zich in het bijzonder tot zeevolk richtte en eens zelf een zeeman was ik vond zijn kapeel in één van de nauwe oude straten aan de waterkant met een vrolijke blauwe vlag die onbelemmerd van het dak wapperde op de gallerij vlak tegenover de preekstoel was een klein koor van mannelijke en vrouwelijke zangers een violoncelle en een viol de prediker zat al in de preekstoel die op pilaren rustte en achter hem met een geschilderde draperie versierd was die er levendig en iets wat teatraal uit zag hij zag er als een echte zeebonk uit van zes of 58 jaar met dieper rimpels die als het waren in zijn gezicht gegroeft waren donker haar en een stroef winnig oog over het geheel genomen maakte zijn uiterlijk een plezierige indruk de dienst begon met een gezang waar een gebed op volgde dat voor de vuist werd uitgesproken het had het gebrek van ingedurige herhalingen te vervallen dat in de regel met zulke gebeden te vinden maar was overigens ongekunseld en begrijpelijk van inhoud en ademde een gevoelige en liefdevolle toon die niet zo algemeen een kenmerk is van dit deel de godsdienst oefening als het wel verdiende te wezen nadat dit gebed uitwas las hij zijn tekst voor die aan salomoos hooglied ontleent was en voordat de dienst begon door één of ander onbekend lid de vergadering op de lessenaar was neergelegd geworden de tekst luidde als volgt wie is zij die daar op komt uit de woestijn aan de arm van haar geliefde hij behandelde deze tekst op allerlei manieren en knoopte er allerlei beschouwingen aan vast maar altijd geestig en met ruwe wel sprekendheid juist berekenend voor het bevattingsvermogen zijn er toehorders verges ik me niet dan was hij ja meer op uit om in hun geest te spreken en door hen begrepen te worden dan om zijn eigen geleerdheid te laten luchten de beelden waar hij zich af en toe van bediende waren allen aan de zee ontleent en aan het geen in een zeemans leven nu en dan voorkan komen dikwijls waren ze van treffende juistheid zo sprak hij hun van die roemrijke man Lord Nelson en Collingwood en sleepte er niets zoals men dit noemt bij de haren bij maar al wat hij bij bracht behoorde bij het onderwerp was natuurlijk en wel berekenend om indruk te maken raakte hij echter wat al te zeer in vuur dan liep er soms wel een beetje col onder door gestoofd door Bunyan van Barley dan namelijk nam hij zijn grote kwartobijbel onder de arm stapt er dan de preekstoel mee op en neer en keek daarbij gestadig naar het middelpunt de vergadering kom laten we deze preekmetode van de heer Taylor nog wat nader verklaren als hij nu zijn tekst toepasten op de eerste bijeenkomst zijn er hoorders en de verwondering de kerk schilderde over hun aanmatigende verwaandheid om zomaar op hun eigen houtje een nieuwe gemeente te stichten zie daar hield hij op de manier die ik zo even beschreven heb op eens met zijn biebel onder zijn arm op en ging daarna in deze voeg gevoerd wie zijn deze wie zijn zij wie zijn deze jongens van Jan Witt waar komen ze vandaan waar gaan ze naartoe waar ze nu vandaan komen wat is hier op het antwoord nu leunt hij over de preekstoel en wijst met zijn rechterhand naar beneden waar ze vandaan komen van beneden hier gaat hij weer een beetje achteruit en kijkt de zeelui aan die vorm zitten van benedenbroeders van onder de luiken der zonden de duivel boven jullie dicht heeft gesmeten zie daar waar jullie vandaan kwam nu loopt hij in de preekstoel heen en weer en waar ga jullie naartoe hier blijft hij op één stil staan waar jullie naartoe gaat naar boven de hoogte wijzenden naar boven luider naar boven nog luider ja daar ga jullie naartoe met een gunstige wind direct koersettende naar de glorides hemels waar men nog storm nog vuil weerkent waar de goddelose geen kwaad meer kunnen brouwen de vermoeden uit rusten alweer loopt hij heen en weer ja daar ga jullie naartoe die vervrienden zo is het dat is de haven de echte haven het is een gezegende haven uit welke hoek de wind ook waait en wat voor getij we ook hebben geen nood is het water altijd stil daar drijven we niet naar het strand en stoten op de klippen daar laten de kabels niet los en drijven we de zee in nee daar is vrede vrede vrede niets anders dan vrede nog eens de ouderwandeling en op de bijbel tickend onder zijn linkerarm hout maar hoe komen deze jongens van jan de wit uit deze wildernis is het wel zo ja uit de akelige verzenk de woestijn de ongerechtigheid wie enige oogst de dood is maar leunen ze op iets of leunen ze op niets deze arme zeelhui drie ticken op de bijbel oh wel zeker wel zeker zij leunen op de arm van hun geliefde nog drie ticken op de arm van hun geliefde nog drie en een wandelingetje loods leidster en compas alles tegelijk allemaal hier is ie nog drie ticken op de bijbel ja, hier is ie hiermee kunnen ze hun zeemansplicht als mannen vervullen en ook zelfs in de uiterste nood kalm van binnen blijven nog twee ticken leunen op de arm van hun geliefde kunnen zij ja kunnen zelfs deze arme jongens uit de wildernis vandaan komen en opwaarts opwaarts opwaarts gaan telkens als hij dit woord herhaalt gaat zijn hand al hoger en hoger zodat ze eindelijk en ten laatste boven zijn hoofd uitstekt daarbij kijkt hij zijn toehorders vreemd aan en drukt het boek triomfantelijk tegen zijn borst doodat hij van lieverleden tot een ander deel zijn erpreek over gaat ik heb dit minder als een bewijs van de spredekers verdienstelijkheid aangehaald dan wel als een staaltje van zijn uitmiddelpuntigheid of schoon zelfs dit en dit in verband met zijn gehele houding en voorkomen en met het karakter zijn er toehorders onwillekeurig indruk moest maken niet te min het kan wel zijn dat de gunstige indruk die hij op mij maakte grotendeels ontstaan en versterkt is geworden door twee bijzonderheden en die zijn de volgende ten eerste drukte hij zijn hoorders terdegen op het gemoet dat de trouwe waarneming van godsdienst niet onverenigbaar is met een beminnelijk gedrag en een nauw gezette vervulling van de plichten van hun stand een vervulling die stipt van hen vereist wordt en ten tweede deed hij een opmerking dat zij zich toch hiervoor moesten wachten om zich een monopoly van het paradijs en zijn heel goederm toe te eigenen nooit horen ik tot dus verre deze beide punten zo wijs aanroeren als ik ze ooit heb horen aanroeren door enige prediker van die soort de tijd die ik te bosten doorbracht besteed heb om op de hoogte te komen van deze dingen om de loop te bepalen die ik op mijn verdere reizen dacht de volgen en om me voortdurend te midden van het maatschappelijk leven al daar te bewegen zo geloof ik niet dat ik de gelegenheid heb om dit hoofdstuk te verlengen die maatschappelijke gebruiken waar ik nog geen gewag van gemaakt heb laten zich echter met weinig woorden beschrijven om 2 uur wordt gewoonlijk het middagmaal gebruikt heeft men echter gasten bij zich eten gevraagd neert men eerst om 5 uur en op een avondpartij soepeert men zelden later dan om 11 uur zodat men in de regel zelfs van zo'n partij voormiddelnacht naar huis gaat nooit kon ik enig verschil ontdekken tussen een partij te bosten en een partij te londen alve dat op de eerste plaats de uren van het komen en gaan voor alle partijen beter geregeld zijn dat de conversatie misschien een beetje luider en pleziererger is dat men gewoonlijk van een gast verwacht dat hij tot boven in de nok van het huis klimmen zal om zijn mantel te halen dat hij zeker is op ieder dine een ongewonen berge vogelte op tafel te zien en op ieder soepé tenminste twee kolossale komen heet gestoofde oesters in ieder waarvan een half opgeschoten hertoch van klarance gemakkelijk gesmoord zou kunnen worden zijn twee schouwburgen die vrije ruim en goed gebouwd zijn maar waar het droever meegesteld is wat de ondersteuning betreft die zij van het publiek genieten de weinige dames die er gebruik van maken zitten gelijk het trouwens behoort op de voorste rijen daar loges in geen hotel vindt men een rookkamer bij gevolg was er ook genen in de onderze maar de graalachkamer is een groot vertrek met een steenofloer en daar lopen de lui de gehele avond heen en weer daar lopen ze in en uit daar staan ze en roken ze zoals hun dit invalt daar wordt de vreemdeling ook ingewijd in de geheimen van ginsling cocktail sangaré mint julep sherrykoppler timbler doedel en andere vreemd zwarte gedranken het huis is vol kostgangers gehuwde en eenlopende verschijnde een wekelijkscontract sluiten voor hun kost en logisch de prijs vermindert natuurlijk al na maat de ze hoge opwilleklimmen open tafel wordt er gehouden in een zeer mooie zaal waar men kan ontbijten het middagmaal gebruiken en het avondmaal het gezelschap die gewoonlijk daar aan zit wisselt van 1 tot 200 soms meer telkens als er zo'n verschillend tijdperk van de dag aanbreekt wordt dit door een onzagelijke gong aangekondigd die alle ramen in de kozijnen doet schunnen als het geluid door het huiswerk lingt en zenuachtige reizigers niet weinig van streek brengt er is ook een ordinaris voor dames en een ordinaris voor heren in onze particuliere kamer zou mensmiddags voor geen geld ter wereld de tafeldekken zonder een grote glasenschotel bramen minder op tafel te zetten en het ontbijt zou geen ontbijt geweest zijn tenzij de voornaamste schotel een homp ossevleesware met een groot platbeen in het midden zwemmende in hete boter en bestroyd met de allerswartste peper die er met mogelijkheid te krijgen is onze slaapkamer was ruim en luchtig maar gelijk iedere slaapkamer aan deze kant van de Atlantische Oceaan armzalig gestoffeerd zelfs om het ledig kant nog voor de ramen hangen een gordijnen ze had evenwel 1 buiten gewone wilde in de vorm van een geschilderd houten klerenkast iets kleiner dan een Engelse staaklok of bij al dien deze vergelijking onvoldoende mocht zijn om de lezer een juist denkbeeld van haar afmetingen te geven dan zal men die aan gaande enigszins beter op de hoogte komen als ik zeg dat ik 14 dagen en 14 nachten in het vaste geloof verkeerd heb dat die kast een stortbad was einde van deel 8