 Hoofdstuk 22 van Niels Holgersons Wonderbare Reis. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. Niels Holgersons Wonderbare Reis door Selma Lagerlöf in de vertaling van Margareta Meibon. Hoofdstuk 22, de nonner. Verscheidende jaren later lag kar op een morgen te slapen op de stoep. Het was in de voorzomer, in de tijd van de korte nachten. En het was helder dag, hoewel de zon nog niet op was. Toen werd kar wakker, doordat iemand hem bij zijn naam riep. Ben jij het Grauvel, proeg kar? Want hij was gewoon dat de e-land hem bijna iedere nacht even kwam bezoeken. Hij kreeg geen antwoord, maar hij hoorde weer dat iemand hem bij zijn naam riep. Hij meende de stem van Grauvel te herkennen en liep zo gauw hij kon op het geluid af. Kar hoorde dat de e-land voor hem uitsprong, maar hij kon hem niet inhalen. Hij rende het dennebos in waar het de dichtste was, zonder zich aan pad of weg te stoeren. Kar had alle moeite om het spoor niet te verliezen. Kar, kar, hoorde hij roepen en het was de stem van Grauvel. Maar met een klank die de hond er nooit in had gehoord. Ik kom, ik kom, waar ben je? antwoordde de hond. Kar, kar, zie je niet hoe alles valt, alles valt voor Grauvel. Kar zag toen dat er onophoudelijk dennen naalden vielen als een lichte regen. Ja, dat zie ik, riep hij, maar liep tegelijk het bos in om de e-land te zoeken. Grauvel liep snel voor hem uit, dwars door het kruipelhout. En Kar was opnieuw bijna het spoor bijster. Kar, kar, schrode Grauvel met angste geloei. Merk je niet hoe het ruikt in het bos. Kar bleef staan en snof. Hij had er eerst niet opgelet, maar nu merkte hij dat de dennen een veel sterke geur verspreidden dan ze anders deden. Ja, ik merk hoe het ruikt, zei hij, maar gaf zich niet de tijd om na te gaan hoe het kwam. Hij liep door, Grauvel achterna. De e-land sprong weer voort, met zulk een vaart dat de hond hem niet kon inhalen. Kar, kar, riep hij een poos later, hoor je niet hoe het knapt in de takken. Nu klonk de stem zo droever dat die stenen zou kunnen vermuurwen. Kar bleef staan om te luisteren en hoorde een zwak, maar duidelijk knappen boven in de bomen. Het klonk als het tikken van een horloge. Ja, ik hoor het knappen, riep Kar, en ging nu niet verder. Hij begreep dat de e-land niet wilde dat hij hem zou volgen, maar dat hij zo letten op iets dat in het bos gebeurde. Kar stond onder een den met zware, slepende takken en grove, donkergroene naalden. Hij bekeek de boom nauwkeurig en vond dat het was als of de naalden zich bewogen. Toen hij nog dichterbij kwam, ontdekte hij een menigte, grauwitten larven die zich voortwerkten langs de boom takken en van de naaldenaten. En waren een massa op elke tak, zij knagden en aten. Het knapt er voortdurend in de boom. Dat waren al die werkende kaken. Afgebeten naalden, vielen aanhoudend op de grond. En uit de arme takken stroomde een geur zo sterk dat de hond er last van had. Die den daar zal niet veel naalden behouden, dacht hij. En keerde zich naar de volgende boom. Dat was ook een grote statige den, maar die zag er ook al zo uit. Wat kan dat wezen, dacht kar? Dat is toch zonde van die mooie bomen, die zullen gauw al hun schoonheid hebben verloeren. Hij ging van de ene boom naar de andere en probeerde er achter te komen hoe het met hen was. Dat daar is een spar. Die hebben ze misschien niet aangedurfd, dacht hij. Maar ze hadden ook de spar aangetast. En daar een berk, ja, daar ook, daar ook. Dat zal de boswachter wel niet aanstaan, dacht kar. Hij sprong het kreupelhout verder in om te weten te komen hoe ver de vervoesting al gegaan was. Waar hij kwam hoorde hij hetzelfde tikken, rook dezelfde lucht en overal viel dezelfde naalden regen. Hij hoefde niet meer stil te staan om te zien. De kleine larven waren overal het hele bos zou al gauw door hen zijn kaal gegeten. Plotseling kwam hij op een plek waar geen geur te merken en alles doodstil was. Hier is in Rijk uit, dacht de hond. Bleef staan en keek rond, maar hier was het nog erger. Hier hadden de larven hun werk al voltooid en de bomen stonden zonder naalden. Ze waren als dood en het enige wat er nog aan hen te zien was, was een massa verwarde draaden en de larven hadden gesponden om als bruggen en wegen te gebruiken. Hier tussen de stervende bomen stond Grauvel op kaart te wachten. Hij was niet alleen, bij hem stonden vier oude e-landen, de aanzienlijkste in het bos. Kaar kende hen. Het waren Kromrug, een kleine e-land, maar die groter buld had dan enig ander. Kroonhoorn, de staterste van het e-landenvolk, een ruigmaan met zijn dikke pels en een oude e-land met hoge poten die grootsterk heten en vreselijk driftig en strijdlustig geweest was. Tot hij bij de laatste jacht in de herfst een kogel in de dij gekregen had. Wat in de wereld gebeurt er toch met het bos, vroeg Kaar, toen hij bij de e-landen kwam, die met hangende koppen en ver voor uitstekende bovenlip stonden te wachten en een nadenkend uitzagen. Dat kan niemand zeggen, antwoorden Grauvel. Dit insectenvolk hier is het meest machteloze in het hele bos geweest en heeft vroeger nooit enige schade gedaan. Maar in de laatste jaren is het snel aangegroeid in aantal en nu lijkt het wel als of ze het hele bos zullen vernieelen. Ja, het ziet er lelijk uit, zei Kaar. Maar ik merk dat de wijze uit het bos hierbij een zijn om te beraadslagen en zij hebben er misschien iets opgevonden. Toen de hond dat zij, heeft kromrug, plechtig zijn zware kop op, klapte met de lange oren en zei, we hebben je hier geroepen, Kaar, om te horen of de mensen iets wetend van deze verwoesting. Nee, zei Kaar, zover in het bos komen in maas geen mens wanneer de jacht niet geopend is. Zij weten niets van dit ongeluk. Wij, die in het bos oud geworden zijn, zij toen kroonhoorn, geloven niet dat wij dieren, ons alleen tegen dit insectenvolk kunnen verweren. Wij vinden het ene bijna een even groot ongeluk als het andere, zei Ruigmaan. Met de rust in het bos is het in ieder geval uit, maar we kunnen het hele bos niet later bederven, zei Grootsterk. We hebben geen keus, Kaar begreep dat het de elanden zwaar viel voor de dag te komen met wat ze wilden zeggen en hij probeerde hem te helpen. Het is misschien de bedoeling dat ik de mensen zal laten weten hoe het hier gaat. Toen begon er alle vierde oude met de kop te knikken. Het is een groot ongeluk, hulp van de mensen te moeten vragen, maar we weten geen andere raad. Kort daarna was Kaar op weg naar huis, terwijl hij haastig voortliep, diep bekommend over alles wat hij gezien en gehoord had, kwam hem een grote zwarte slang tegemoet. Welkom in het bos, ziste de slang. Goedendag blaf de Kaar en liep voorbij zonder stil te staan, maar de slang keerde om en probeerde hem in te halen. Misschien is hij ook ongerust over het bos, dacht Kaar en bleef staan. De slang begon dadelijk over de grote vervoesting te spreken. Als de mensen hier komen, is het uit met onze rust en vrede, zei hij. Daar ben ik ook bang voor, zei Kaar, maar de oude e-landen in het bos weten wel wat ze doen. Ik geloof wel dat ik een beter raad weet, zei de slang, als ik maar het loon kreeg dat ik verlang. Ben jij het soms die ze help mij noemen? Voeg de hond verachterlijk. Ik ben al een oude bosbewoner, zei de slang. Ik weet hoe je dat ongedierte wegkrijgend kunt. Als je het maar wegkrijgend kunt, zei Kaar, denk ik wel dat niemand je weigeren zal. Wat je ook begeert, toen Kaar dat zij glipte de slang onder een boomwortel en zette het gesprek niet voor het voor hij veilig in een nauw gat lag. Groet dan grauvel van mij, zei hij en zeggen dat als hij van het Fritsbos weg wil trekken en niet ophouden voor hij zo ver naar het noorden gekomen is dat er geen eik meer in het bos groeit en hier niet terugkomen voor de slang help mij dood is. Ik zie te en dood zal zenden over al die larven die langs de takken kruipen en ervan eten. Wat zeg je daar, vroeg Kaar? En de haren op zijn rug begonnen op te staan. Wat heeft grauvel je voor kwaad gedaan? Hij heeft haar dood geslagen die me het liefste was, zei de slang. En ik wil me op hem vreken. Eer de slang, nog had uitgesproken, deed Kaar een aanval op hem. Maar hij lag veilig onder de boomwortel. Ligt daar zolang je wilt, zei Kaar eindelijk. We zullen de denneeters zonder jou wel weg krijgen. De volgende dag gingen de ijzerfabrikant en de boswachter langs het bos pad. Kaar liep eerst naast hem. Maar na een poortje verdween hij. En kort daarna klonk een luid blafen uit de bos. Dat is Kaar die weer aan het jagen is, zei de ijzerfabrikant. De boswachter wilde het niet geloven. Kaar heeft al jarenlang geen ongeoorlofde jacht gehouden, zei hij. Hij liep het bos in om te zien wat voor een hond daar blafte. En de ijzerfabrikant volgde hem. Ze volgden het blafen tot waar het bos het dichtste was. Maar toen ze daar gekomen waren, hield het op. Ze bleven staan om te luisteren. En daarin de stilte hoorden zij de kaken van de larvenwerken. Zagen ze hoe de naalden naar beneden vielen, als regen. En roken ze de sterke geur. Maar merkte ze ook hoe alle bomen waren aangetast door de larven van de nonflinders. De kleine boomvijanden die mijlen in het rond, de bomen kunnen vernieelen. De grote nonneoorlog. Het volgend voorjaar kwam Kaar op een morgen door het bos. Kaar, Kaar, riep iemand hem na. Kaar keerde zich om. Hij had goed gehoord. Het was een oude bos die buiten zijn hol stond en hem riep. Zeg me even of de mensen wat voor het bos doen, zei de bos. Ja, wees daar maar zeker van, zei Kaar. Zij werken ervoor. Zo hard zij kunnen. Ze hebben mijn hele familie vermoord, zei de bos. En zij zullen mij ook nog wel eens vermoorden. Maar dat alles zal hun vergeven worden als zij het bos maar helpen. Kaar kon nooit door het kreupelhout lopen dat jaar, zonder dat iemand hem vroeg of de mensen het bos konden helpen. Het was niet zo gemakkelijk voor hem hierop te antwoorden, want de mensen wisten zelf niet of hij het hun zou gelukken, de nonnen te overwinnen. Als men eraan denkt, hoe gevreest en gehaapt het oude kolmarden was geweest, was het wonderlijk te zien hoe meer dan honderd man dagelijks het bos eentrokken en er werkte om het van de ondergang te redden. Ze velden de bomen die het meest beschadigd waren. Kapten het onderhout weg en sneden de laagste takken af, opdat de larven niet zo gemakkelijk van boom tot boom zouden kruipen. Ze hiel een brede paden om het aangetaste bos heen en legde met lijm bestreken stangen uit, opdat de larven naar ingesloten zouden worden en geen nieuw grondgebied meer voorover hem. Toen dat gedaan was, begonnen ze lijmringen aan te leggen om de bomen. Het was de bedoeling dat men op die manier de larven zou verhinderen uit de bomen te komen, die ze alkaal gegeten hadden en hen dwingen te blijven waar ze waren en daar dothongeren. De mensen gingen met dit werk door, tot laat in de lente. Ze waren vol hoop en wachten bijna met ongedulde tijd af dat de larven uit de eieren zouden komen. Ze waren er zeker van dat ze hen zo goed hadden ingesloten dat de allermeesten van honger moesten sterven. Toen kwamen de larven uit in het begin van de zomer en er waren oneindig meer dan het vorig jaar. Maar dat deed er immers niet toe, als er maar ingesloten waren en geen voedsel genoeg konden vinden. Maar dat ging toch niet juist, zoals men had gehoopt. Wel waren er larven die aan de lijmstaven vast raakten en er waren massa's die door de lijmringen verhinderd waren uit de bomen naar beneden te komen. Maar men kon niet zeggen dat de larven ingesloten waren. Ze waren binnen en buiten de opsluitende ringen. Ze waren overal. Ze kroopten over de weg op de tuinheggen langs de muren. Ze swerven over de grenzen van het Vriekbos naar andere gedeelten van het Konmarden. Ze houden niet op voor al onze bossen vernield zijn, zeiden de mensen. Ze waren in de grootste angst en konden niet in het bos komen zonder tranen in de ogen te krijgen. Carwalgde zo van al dat kruipende knavend gedierte dat hij het bijna niet over zich verkrijgend kon de deur uit te gaan. Maar op een dag vond hij dat hij eens moest gaan horen hoe grauvel het had. Hij sloeg de naaste weg in naar zijn velden en liep haastig voort met de neus langs de grond. Toen hij bij de boomortel kwam, waar hij het vorig jaar help mij had ontmoet, lag hij daar weer en riep hem. Heb je met Grauvel gesproken over wat ik je laatst gezegd heb? Vroeg de slang. Carblafde alleen maar en probeerde bij hem te komen. Doe dat in ieder geval, zei de slang. Je ziet immeas wel dat de mensen geen raad weten voor deze verwoesting. Ja, jij ook niet antwoordde Car en liep verder. Car vond grauvel, maar de e-land was zo sombergestemd dat hij nauwelijks goedte. Hij begon dadelijk over het bos te praten. Ik weet niet wat ik er niet voor geven zou als die ellende ophield, zei hij. Dan zal ik je toch vertellen dat je het bos redden kunt, zei Car, en bracht nu de boodschap van de slang over. Als het iemand anders dan help mij was, niet dat beloofde, zou ik dadelijk in ballingschap gaan, zei de e-land. Maar hoe zou nu een arme slang zo'n macht hebben? Het is natuurlijk maar poggerij, zei Car. Slangen doen altijd als of ze meer weten dan andere dieren. Toen Car naar huis zou gaan, bracht Grauvel hem een eind weg. Car hoorde toen een lijster die in een dennetopsat begon te roepen. Daar komt Grauvel aan die het bos heeft vernield. Car meende dat hij het niet goed gehoord had, maar een ogenblik later kwam een haas aan rennen over het pad. Toen de haas hen zag, bleef hij stilstaan, klapte met de oren en de riep. Daar komt Grauvel aan die het bos heeft vernield. Toen rende hij weg, zo hard hij kon. Wat bedoelen ze daarmee vroeg Car, dat weet ik niet precies, zei Grauvel. Ik denk dat het kleine volkje in het bos ontevreden over hem is, omdat ik de raad gaf de hulp van de mensen in te roepen. Al hun schelplaatsen en woningen zijn verwoest, toen het onderhoud werd weggekapt. Ze liepen nog een poos samen voort en Car hoorde dat van alle kanten werd geroepen, daar komt Grauvel aan die het bos heeft vernield. Grauvel deed als of hij het niet hoorde, maar Car meende nu te begrijpen waarom hij zo gedrukt was. Zeg Grauvel, vroeg Car snel, wat meent de slang daarmee, dat je iemand zou hebben doodgeslagen van wie hij zoveel hield. Hoe kan ik dat weten, zei Grauvel, je weet dat ik nooit iemand dood slaan. Kort daarna ontmoeten ze de vier oude e-landen, Kromrug, Kroonhoorn, Ruygmaan en Grootsterk. Ze kwamen langzaam en bedachtzaam aanstappen achter elkaar. Welkom in het bos, riep Grauvel ze tegen hem. Goede dag, antwoorden de e-landen. We zochten je juist Grauvel, om met je over het bos te spreken. We hebben gehoord, zei Kromrug, dat er hier een misdaad in het bos is gebeurd en dat het hele bos wordt verwoest omdat die daad niet gestraft is. Wat is dat voor een misdaad? Er is iemand die een onschadelijk dier heeft gedood, dat hij niet eten kon. Zo iets wordt hier in het Fritsbos voor een misdaad gehouden. Wie is dat die zo iets schandelijks heeft gedaan, vroeg Grauvel? Het schijnt dat het een e-land is. En nu wilden we je vragen of je weet wie dat wezen kan. Nee, zei Grauvel. Ik heb nooit over een e-land horen spreken die een onschadelijk dier heeft gedood. Grauvel nam afscheid van de oude e-landen en ging met kar verder. Hij werd als stiller en liep met gebogen kop. Zij kwamen voorbij Krülle, de adder, die daar in haar hollag. Daar loopt Grauvel, die het bos heeft verneeld, zist de Krülle, zoals alle anderen. Nu verloor Grauvel zijn geduld. Hij ging op de adder toe en lichte de voorpoot op. Ben je van plan, mij dood te slaan, zo als je de oude slang hebt doodgeslagen? Heb ik een slang doodgeslagen? Vroeg Grauvel? De eerste dag toen je in het bos kwam, sloeg je de vrouw van de slang help mij dood, zei Krülle. Grauvel ging snel van Krülle weg en bleef met kar doorlopen. Op eens stond hij stil. Kar, ik heb de misdaad begaan. Ik heb een onschadelijk dier doodgeslagen. Om mij wordt het bos verwoest. Wat zeg je toch veel karm in de reden? Zeg jij maar aan de slang help mij, dat Grauvel van nacht in ballingschap gaat. Dat zeg ik nooit zeker. Het is een gevaarlijk land voor e-landen, daar in het noorden. Meen je dat ik hier blijvend wil, nu ik zo'n ongeluk heb aangericht voor Grauvel, ga nu niet overhaast te werk. Wacht nu tot morgen, voor je iets doet. Jij hebt me geleerd, dat de e-landen een zijn met het bos, zei Grauvel. En met die woorden ging hij van Kar weg. Kar ging naar huis, maar dit gesprek had hem onrustig gemaakt. En al de volgende dag ging hij opnieuw het bos in, om de e-land te ontmoeten. Toen was Grauvel nergens te vinden. En de hond zocht ook niet lang naar hem. Hij begreep dat Grauvel de slang aan zijn woord had gehouden en in ballingschap was gegaan. Op de terugweg was Kar onbeschrijflijk zonber. Hij kon niet begrijpen dat Grauvel zich door die stumper van een slang liet wegpraten. Hij had nooit van zo'n dwaarsheid gehoord. Wat kon die helpt mij nu voor macht hebben? Toen Kar en die gedachte verdiept, voortging zag hij de boswachter die naar boven stond te wijzen bij een boom. Waar kijk je naar voor een man die naast hem stond? Er is een ziekte onder de larven uitgebroken, zei de boswachter. Kar was ongelooflijk verbaasd, maar hij ergerde zich er bijna nog meer over dat de slang de macht had gehad zijn woord te houden. Nu zou Grauvel wel een oneindig lange tijd moeten wegblijven, want die slang zou wel nooit sterven. Maar juist toen Kar het bedroefste was, veelde hem een gedachte in, die hem een beetje trooste. De slang hoeft waarschijnlijk zo ook niet te worden, dacht hij. Hij zal wel niet altijd veilig onder een boomer te liggen. Als hij maar eerst de larven heeft weggemaakt, weet ik wel wie hem dookbijtend zal. Werkelijk was er een ziekte onder de larven uitgebroken, maar de eerste zomer was die niet zo erg verbreid. Nauwelijks was die uitgebroken of de larven hadden zich verpoppen. Uit de poppen kwamen miljoenen vlinders. Zij vloog een snachts rond als een sneeuwsturm tussen de bomen en legde een ontelbaar aantal eieren. Het volgend jaar kon men nog groter verwoesting verwachten. De verwoesting kwam, maar niet alleen over het bos, maar ook over de larven zelf. De ziekte verspreidde zich snel van het ene bos naar het andere. De zieke larven aanten niet meer, kropen naar de top van de boom en stier vandaag. De vreugde onder de mensen was groot, toen zij hen zagen sterven, maar nog groter onder de bosdieren. Kar, de hond, liep dagelijks rond met een boos-aardige vreugde in zijn hart en dacht aan het ogenblik dat hij help mij zou doodbijten. Maar de larven hadden zich meilen ver over de dennebossen verspreid en ook deze zomer bereikte de ziekte hen allen nog niet. Vele bleven leven tot ze poppen en vlinders werden. Met de vogels kreeg Kar groeten van grauvel en de boodschap dat hij leefde en het goed had. Maar de vogels vertelde Kar in vertrouwen dat grauvel al verschillend malen door Wildeven vervolgd was geworden en dat hij maar met de grootste moeite was ontkomen. Kar leefde in zorgen, verlangen en verdriet en nog moest hij twee zomers wachten, toen eerst waren alle larven weg. Houdelijks hoorde Kar de boswachter zeggen dat het bos buitengevaar was of hij ging op jacht om help mij te zoeken. Maar toen hij in het kreupelhout kwam, ontdekte hij iets verschrikkelijks. Hij kon niet meer jagen, niet springen, zijn vijand niet meer opsporen. Hij kon zelfs niet meer zien. Onder het lange wachten was de ouderdom over Kar gekomen. Hij was oud geworden zonder dat hij het had gemerkt. Hij kon niet eens meer een slangdoek bijten. Hij was niet in staat zijn vriend grauvel van zijn vijand te bevrijden. De vraag op een middagstreek akka van Ketnekeize en haar troep neer aan de over van een bosmeer. Ze waren nog in Kolmarden, maar ze hadden Oost-Hotland verlaten en bevonden zich nu in Joonakker in Sirmland. De lente was uitgebleven, zoals vaak gebeurd in bergstreken en het ijs dekte het gehele meer op een strook open water langs de kust na. De ganzen vloegen dadelijk in het water om te baden en naar voedsel te zoeken. Maar Niels Holgerson had die morgen zijn ene klom verloren en hij liep tussen de Elzen en Berken door die aan de oevergroeiden naar iets te zoeken dat hij om de voet kon binden. De jongen moest tamelijk verlopen eer hij iets bruikbaars vond en hij keek onrustig rond want hij hield niet van het bos. Nee, dan heb ik de vlakte en de zee, liever dacht hij. Daar kun je zien waar je op afgaat. Als het nog een beurkenbos was, kon je er nog door want daar is de grond bijna kaal. Maar die berken en dennenbossen die zo woest en omgebaan zijn ik begrijp niet hoe de mensen het erin uithouden. Als ik hier de baas was, liet ik alles weghakken. Eindelijk kreeg hij een stuk berkenbast in het oog en stond dat juist om zijn voet te passen toen hij een geritzel achter zich hoorde. Hij keerde zich om en zag dat een slang door de takken recht op hem aankwam schieten. Hij was buitengewoon lang en dik, maar de jongen zag dadelijk dat hij een witte vlek op iedere wang had en bleef rustig staan. Dat is maar een slang, dacht hij. Die kan mij toch niets doen. Maar het volgend ogenblik kreeg hij van de slang. Zo'n sterke stoot voor de borst dat hij omviel. De jongen kwam gauw weer op de been en sprong weg, maar de slang vervolgde hem. De grond was vol takkende stenen. Die jongen kwam niet heel gauw voor het. En de slang was hem dicht op de hielen. Op een zag de jongen voor zich uit een grote steen met steile kanten en hij klauterde erop. Hier zal de slang toch wel niet bij me kunnen komen, dacht hij. Maar toen hij goed en wel boven gekomen was en omkeek, zag hij dat de slang probeerde achter hem aan te komen. Dicht bij de jongen op de top van het blok lag een andere steen, bijna zo rond en groot als het hoofd van een man. Die lag helemaal los op een smalle kant. Het was onbegrijpelijk hoe die daar zo kon blijven liggen. Toen de slang dichterbij kwam, sprong de jongen achter die ronde steen en gaf hem een stoot. Hij rolde naar beneden, vlak op de slang, trok hem mee naar de grond en bleef op de slangen kop liggen. Die heeft zijn werk netjes gedaan, dacht de jongen. En haalde diep adem toen hij zag hoe de slang na een paar heftige rukken stil bleef liggen. Ik geloof niet dat ik op deze reis ooit in grote gevaar ben geweest. Hij had nog maar pas tijd gehad om tot zichzelf te komen toen hij een geruis boven zich hoorde en een vogel op de grond vlak naast de slang zag neerstrijken. Die was gebouwd als een kraai en ook zo groot. Maar hij had een mooi gewaad van zwarte veren aan met een metaalachtige glanzag over. De jongen kroop voorzichtig weg in een spleet in de steen. Hij herinnerde zich nog levendig dat avontuur toen de kraaien hem hadden weggeroofd en wilde zich niet zonder noodzaak vertoonden. De zwarte vogel liep met grote stappen heen en weer langs het lichaam van de slang en keerde dat met de snavel om. Einde klatten hij met de vleugels en riep met een stem zo schel dat ze pijn deed in de oren. Dat is vast en zeker held mij de slang die hier dood ligt. Hij liep nog eens langs hem en toen blijf hij staan in diepe gedachten verzonken en krabbde zich met een voet in de nek. Het is onmogelijk dat er twee zulke grote slangen hier in het bos kunnen zijn, zei hij. Hij is het zeker, hij was juist van plan de snavel in de slang te steken, maar opeens hield hij zich in. Je moet geen ezel zijn, pataki, zei hij. Je kunt er toch niet aan denken de slang op de eten voor je kar hier geroepen hebt. Hij zou niet durven geloven dat help mij dood is als hij hem niet zelf ziet. De jonge probeerde zich stil te houden maar de vogel was zo vermakelijk plechtig zoals hij daarin zichzelf liep te praten dat hij het lachen niet laten kon. De vogel hoorde hem en met één vleugelslag was hij boven op de steen. De jonge stond gauw op en kwam hem tegemoet. Ben jij niet pataki de raaf, maar een goede vriend van Aka van Ketna Kijzer volgde jongen. De vogel keek hij me aandachtig aan en knikte toen drie keer met de kop. Jij bent toch niet de jonge die met de wilde gansen rondvliegt en die ze duimelot noemen. Ja, dat heb je niet zo helemaal mis, zei de jonge. Dat is heerlijk dat ik jou ontmoeten. Kun je misschien zeggen wie die slang heeft doodgeslagen. Dat deed de steen, die ik naar beneden op zijn kop die rollen, antwoordde de jonge en vertelde hoe alles was gegaan. Dat was flink voor zo'n kleintje als jij, zei de raaf. Ik heb hier een vriend in de buurt die blij zal zijn dat de slang dood is en ik wou dat ik ook eens wat voor jou kon doen. Vertel me dan waarom je zo blij bent dat die slang dood is, zei de jonge. O, antwoordde de raaf. Dat is een lang verhaal. Je hebt toch geen geduld daarna te luisteren. Dat hij dat wel had. En nu vertelde de raaf de hele geschiedenis van kar en grauvel en de slang helpt mij. Toen hij klaar was, zat de jonge een poststil voor zich uit te kijken. Ik dank je wel, zei hij. Het is als of ik het bos beter begrijp nu ik dat gehoord heb. Ik zou willen eens willen weten of er nu nog iets van het grote frietse bos over is. Het meest is al verwoest, zei Bataki, de bomen zien er uit als of ze in brand hebben gestaan. Ze moeten geveld worden en het duurt veel jaren eerheid bossen wordt wat het geweest is. Die slang, daar, heeft zijn dood verdiend, zei de jonge. Maar hoe wist hij zo zeker dat hij de larven ziekel maakt? Misschien wist hij dat ze op die manier gewoonlijk ziek worden, zei Bataki. Ja, dat kan wel wezen, maar ik moet zeggen dat hij toch in ieder geval een jongensweeg. De raaf hoorde niet naar hem, maar zat met de kop afgerend te luisteren naar iets anders. Hoor, zei hij. Kar is hier in de buurt. Nu zal hij blij zijn als hij hoort dat help mij dood is. Die jonge keek naar de kant waarvan het geluid kwam. Hij spreekt met de wilde gansen, zei hij. Ja, hij heeft zich zeker voortgeslipt naar de oever van het meer en daarvan de jonge sprongen beiden van de steen en liepen snel naar het meer. Al de gansen waren naar het water gekomen en stonden te praten met een oude hond die zo gebrekig en zwak was dat men de indruk kreeg dat hij ieder ogenblik dood neer kon vallen. Daar heb je kar, zei Bataki tegen de jonge. Laat hem nu maar eerst horen wat de wilde gansen lang dood is. Ze hoorden akka tegen kar spreken. Het gebeurde verleden jaar toen we onze voorjaarschijs deden zei de gans. We waren uitgevlogen Eiksi, Kaksi en ik in de morgen van Siljan in Dalekarlie en we kwamen over de grote grenswoudem tussen Dalekarlie en Helsingland. We zagen niet anders onder ons dan het zwart groene naalpos. De sneeuw lag nog hoog tussen de bomen. De rivieren waren bevroeren. Hier en daar zagen we een zwart wak en aan de overs van de rivieren was de sneeuw gedeeltelijk weg. We zagen bijna geen steden of hoeven. Enkel gouden herdershetten die zwinters leeg stonden. Hier en daar die besmallek ronkelende bospaden, waar de mensen in de afgelopen winter houtlangs hadden gereden. Meneden bij de rivieren lag het hout opgestapeld. Terwijl we daar vlogen zagen we drie jagers die beneden in het bos wandelden. Ze liepen op sneeuwschoenen. Ze hadden honden aan touwen. Messen in de gordel maar geen gewerum. Er was een hartbevoren korst op de sneeuw en ze keken niet naar de kronkelende bospaden maar liepen recht uit. Het scheen dat ze wel wisten waar ze heen moesten om te vinden wat ze zochten. Wij, Wilde Gansen vloogen daarboven in de hoogten en konden het hele bos overzien. Waar de jagers gezien hadden wilden we ook graag het wild zien. We begonnen heen en weer te vliegen en tussen de takken te kijken. We zagen toen in een dicht kreupelhout iets dat op groten net bosbegroeide stenen leek. Maar stenen konden het toch niet zijn want er lag geen sneeuw op. We daalden snel naar beneden en streken midden in het kreupelhout neer. Toen bewogen de drie steenblokken zich. Het waren drie e-landen die daar in het donkerbos lagen een stier en twee koeien. De e-landstier stond op toen we neerstreken en kwam op ons af. Het was het grootste en mooiste dier dat we ooit gezien hadden. Maar toen hij zag dat het maar een paar armzalige Wilde Gansen waren die hem hadden wakker gemaakt, ging hij weer liggen. Nee, vader, ga niet liggend slapen. Zij toen tegen hem vlucht zo gauw je kunt. Daar zijn jagers in het bos die de e-land legen aan. Dankjewel, Gansenmoertje, zei de e-land. En het was alsof hij weer insliep onder het praten. Maar je weet wel dat wij e-landen je veilig zijn in deze tijd. Ze mogen niet op ons jagen. De jagers zijn zeker op fossijacht. Er waren veel fossensporen in het bos. Maar die volgden de jagers niet. Geloof me nu, vader. Ze weten dat jullie hier liggen. Er komen hier om jullie neer te vellen. Ze hebben geen geweer bij zich. Omdat ze geen schot in het bos durven te lossen. In deze tijd van het jaar de e-landstier bleef even kalm liggen. Maar de koeien werden onrustig. Het is misschien waar wat de Gansen zeggen zeiden ze en begonnen op te staan. Blijven jullie maar stil liggen, zei de stier. Er komen hier geen jagers in het kreupelbos. Daar kun je zeker van zijn. Daar was niets aan te doen. Wij vloegen weer op. Maar we bleven heen en weer vliegen over dezelfde plaats om te zien hoe het met de e-landen zou gaan. Nauwelijks waren wij op onze gewone hoogte gekomen of we zagen dat de e-landstier uit het kreupelhout kwam. Hij snoven rond in alle richtingen en ging toen regelrecht de jagers tegemoet. Terwijl hij voortliep, trapte hij op door het takken. Hij lag in zijn weg. Daar liep hij heen en ging midden op het open moras daan waar niets hem verborgen. Daar stond de e-land tot de jagers tevoorschijn kwamen aan de zoon van het bos. Toen zwengte hij en vluchte naar een andere kant dan van waar hij gekomen was. De jagers lieten de honden los en liepen zelf op hun sneeuwschoenen zo hard zij konden achter hem aan. De e-land had de kop achteruit op de rug gelegd en sprong in de snelst mogelijke vaart voort. Hij sloeg zo veel sneeuw op dat die in een wolk om hem heen stond. Honden en jagers bleven ver achter hem. Nu en dan bleef hij staan als om hen op te wachten. En als ze weer in het zicht kwamen stormde hij opnieuw voort. We begrepen dat het zijn bedoeling was de jagers weg te locken van de plaats waar de koeien lagen. We vonden dat hij dapper was omdat hij zelf in het gevaar ging om de zijne rust te geven. Geen van ons zou willen heen gaan voordat we hadden gezien hoe dit af liep. De jagen duurde op die manier een paar uur. We verwonderden er ons over dat de jagers te moeite namen de e-land te volgen. Nu ze niet met geweren gewapend waren. Ze konden toch niet melen dat ze het tegen zulke draver als hij konden volhouden. Maar toen zagen we niet meer zo hard liep als in het begin. Hij zette de poten voorzichtiger in de sneeuw. En als hij zo optrok zagen we bloed in het spoor. Toen begrepen we waarom de jagers zo vol hielden. Ze rekenen op de hulp van de sneeuw. De e-land was zwaar. En bij elke stap die hij deed zonk hij tot op de bodem van de sneeuwlaag. Maar de harde korst daarboven op schaafde zijn poten stuk. Hij wilde het haar af en maakte gaten in de huid. Zodat hij pijn had. Telkens als hij de poten neerzette. De jagers en de honden die zo licht waren dat ze over de eiskorst konden lopen vervolgden hem voortdurend. Hij vluchte en vluchte telkens opnieuw. Maar meer en meer werd zijn loop onzeker aanstruikelend. Hij blies heftig. Het was niet genoeg dat hij zoveel pijn leed. Door de diepe sneeuw eindelijk verloor hij zijn geduld. Hij blijf staan om de jagers en honden bij zich te laten komen. En met hem te vechten. Terwijl hij daar stond te wachten kijk hij op. En toen hij ontzag terwijl we boven hem zweefden blijft nu hier wilde gansen tot alles voorbij is. En als je over Kon Marden vliegt zoek dan kar de hond op terwijl een goede dood gestorven is. Toen Akka zover gekomen was stond de oude hond op. En ging twee stappen naartoe. Grauvel heeft een goed leven geleid zij. Hij kent mij. Hij weet dat ik een dappere hond ben en dat ik blij zou zijn als ik hoorde dat hij een goede dood stief. Vertel me nu hoe hij heeft de staart en de kop op als om een vieren flinke houding aan te nemen. Maar hij zonk weer neer. Kar, kar, riep nu een mensenstem uit het bos. De oude hond stond haastig op. Dat is de baas, die me roept, zei hij. En ik wil het niet laten wachten. Ik zag, hem zijn geweer laden. En nu zullen wij beiden voor het laatst het bos in gaan. Ik dank je wel de gans. Nu weet ik alles wat ik nodig heb te weten om te vreden de dood tegemoet te gaan. En ik heb het gevoel dat ik de hond stond van hoofdstuk 22. Hoofdstuk 23 van Niels Holgersons Wonderbare Reis. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten. Opname door Marcel Koenders. Niels Holgersons Wonderbare Reis door Selma Lagerluff in de vertaling van Margarita Meiboom. Hoofdstuk 23 in Nerke. Zoals ze nergens anders hadden en dat was een heks die Eissetter Kajsa heten. De naam Kajsa had ze gekregen omdat ze veel met storm en wind te maken had. En omdat zulke windheksen altijd zo genoemd worden en de bijnaam omdat ze van Eissetterpool in Asker gekomen was. Men meent wel dat ze eigenlijk haar thuis in Asker had. Ook op andere plaatsen. Nergens in heel Nerke kon men zeker wezen haar niet tegen te komen. Ze was geen akelige, somber heks maar vrolijk en uitgelaten. En waar ze het allermeest van hield was een flinke storm. Zodra het maar hard genoeg waarde trok ze uit om te dansen op de Nerke vlakte. Nerke bestaat eigenlijk alleen uit een vlakte door met bosbegroeide bergen omgeven. Alleen in de noordoostelijke hoek waar de helmar uit het landschap komt, is er een gat in de lange bergenheining. Als nu op een morgen de wind kracht heeft opgedaan op de oce en het land invliegt gaat hij zonder tegenstand tussen de stormlandsheuvels door en komt zonder veel moeite in Nerke door de helmaropening. Dan rendt hij voort over de vlakte. Maar vlak in het westen bonst hij tegen de Hoge Wand van de Kilsberg aan en wordt teruggeworpen. Dan kronkelt de wind als een slang om en schuift naar het zuiden. Maar daar staat weer een andere berg en geeft hem een stoot zodat hij naar het oosten vliegt. En daar is er weer een die hem naar het noorden stuurt. En zo gaat het voort. De wind vliegt rond in al kleiner en kleiner kringen en blijft eindelijk midden op de vlakte staan ronddraaien als een tol. Op zulke dagen als de wervelwinden over de vlakte vlogen had hij Zetter's Kijsa plezier. Dan stond ze midden in de wervelwind rond de tol. Haar lange haren vlogen in het rond op de wolken van de hemel. Haar sleepsweerde over de grond als een stofwolk. En de hele vlakte lag onder haar als één grote dansvloer. Smorgen zat hij Zetter's Kijsa gewoonlijk boven in één of andere op de top van een rotsige berghelling uit te kijken over de vlakte. Als het dan winter was en de wegen begaanbaar waren en ze zag veel wagens rijden dan ging ze gauw een sneeuwstorm aanblazen en torende de sneeuwhopen zo hoog op dat de mensen maar met moeite savings konden thuis komen. Als het zomer was en goed oogst weer zat hij Zetter's Kijsa still tot de eerste hoiwagens opgeladen waren en dan kwam ze aan vliegen en een paar stortbuien die voor die dag een eind aan het werk maakten. Het was vast en zeker dat ze maar zelden aan iets anders dacht dan aan Kattequaddoem. De kolenbranders boven op de Kilsbergen durfden nauwelijks een ditje te doen want zodra ze een onbewaakte kolenmijn zag sloopt ze erheen en blies die aan zodat ze met hoge vlammen ging branden. En als de echtsrijders van de Laksa en de Svarta s'avondslaat uit waren hulde hij Zetter's Kijsa de wegen en sporen in zulke dichtemist dat de mensen en paarden in de war kwamen en de zware sleden in poelen en morassen reden. Als de vrouw van de Proost in Glanshammer op een zomerse zondag de koffietafel in de tuin had gedekt en er kwam een windvlaag die het tafelkleed optilden en koppen en schalen omgooiden dan wist men wel wie er weer aan het grappen maken was. Als de hoed de burgemeester in Eurebro van het hoofd geblazen werd zodat hij hem over de hele markt moest nalopen als de mensen van Vinent met hun groen te schuiten in de helmar op de grond liepen als het de droge gehangen was goed wegvloog of onder de stof kwam als de rooksavonds de kamer in sloeg en de schoorsteen maar niet uit kon komen dan was het niet moeilijk te raden wie daar buiten aan het pret maken was. Maar hoewel Eissetters Kajsa veel hield van allerlei ergelijke plagiarijen was het toch eigenlijk niet slechts in haar men kon wel merken dat ze het meeste qua deed bij mensen die kibbelachtig en gierig en boos aardig waren maar betrouwbare mensen en kleine arme kinderen nam ze dikwijls in bescherming en oude mensen vertellen dat eens toen de kerk van Asker van stond Eissetters Kajsa kwam aanvliegen door rook en vuur heen op het dak van de kerk neerstreek en het gevaar afweerde in ieder geval waren de bewoners van Nerke Eissetters Kajsa dikwijls hartelijk moe maar zij werd nooit moe hen met allerlei lawaai te plagen als ze op de kant van een wolk zat en op Nerke neerke ik dat vriendelijk en welvaardend de vreden daar lag met prachtige boeren hoeven op de vlakte met peinen en fabrieken tegen de bergen op met de langzaam stromende svarta en de ondiepe vis rijke meren in de vlakte met de goede stad Eurebro die zich uitstrekte om het ernstige oude kasteel met de staatige hoektooren dan moet ze zeker gedacht hebben hier zouden de mensen het veel te goed hebben als ik er niet was ze zouden maar slaperig en vervelend worden hier moet iemand zijn als ik die ze wakker schut in hun humeur houdt en dan lachte ze luid en spottend als een ekster en stormde weg dansend en rondswaaiend van de ene hoek van de vlakte naar de andere en als de bewoners van Nerke zagen hoe ze haar stofsleep over de vlakte liet gaan kon ze niet laten te lachen want lastig en vervelend was ze maar ze had een goed humeur het was even vervrissend voor de boeren met ijsetters kajsa te doen te hebben als voor het veld door de stormwind te worden gesweept tegenwoordig beweerd men dat ijsetters kajsa dood en weg is zij even goed als alle andere heksen maar dat is bijna niet te geloven dat klinkt als of iemand ons kwam vertellen dat de lucht van nu af aan stil zal staan boven de vlakte en de wind ooit meer overheen zal dansen met ruizen en bruizen dus door het regens zij die menen dat ijsetters kajsa dood en weg is moeten toch maar horen hoe het in Nerke ging in het jaar toen Niels Holgerson over het landschap vloog dan kunnen zij zelf zien wat zij geloven moeten de avond voor de marktdag het was de dag voor de grote veemarkt in Urbro en het regende dat het groot het was een regen die niet uit te houden was dus tromen uit de wolken en meniging dacht het is precies als in de tijd van ijsetters kajsa nooit maakte ze zoveel spectakel als tegen de marktdagen het zou juist iets voor haar zijn zo'n stortregen te brengen op de avond voor de grote markt hoe langer hoe erger werd de regen tegen de avond kwamen echte wolkbreuken de wegen werden als rivieren en de mensen die met hun vee op weg waren om vroeg in de morgen in Urbro te zijn hadden het kwaad koeien en ossen werden zo uitgeput dat ze geen stap meer wilde doen en veel van die arme dieren gingen midden op de weg liggen om te tonen dat ze niet verder konden lopen allen die aan de weg woonden moesten de deuren openzetten voor de marktgangers en ze zo goed en klaat als ze konden huisvesting geven het werd overvol niet alleen in de woonkamers maar ook in stallen en schuren zij die dat konden probeerden intussen voor te komen naar de herberg maar toen ze daar kwamen hadden ze bijna spijt dat ze niet in een of andere kamer aan de weg gebleven waren alle hocken in de schuur en alle vakken in de paardenstal waren al bezet er bleef niets anders over dan de paarden en koeien buiten in de regen te laten staan het was nog maar juist mogelijk dat de eigenaars om de dak konden komen het was op de plaats een natte vuile boel en een gedrang dat het vreselijk was sommige dieren stonden in hele plassen en konden niet gaan liggen er waren wel boeren die hun dieren stro gaven om op te liggen en ze met dekken toedeckten maar er waren nog ook die in de herberg zaten te drinken en te spelen en helemaal vergaten waar ze voor zorgen moesten de jongen en de wilde gansen die avond op een eilandje in de helmar aangekomen dat was maar door een smal om die watertje van het land gescheiden en men kon wel begrijpen dat men daar met droge voeten over kon komen als het laagwater was op het eilandje regende het even erg als overal elders de jongen kon niet slapen door de droppels die aanhoudend op hem neervielen eindelijk begon hij op het eilandje rond te lopen hij vond dat hij de regen minder voelde als hij zich bewoog nauwelijks was hij een keer rond geweest of hij hoorde een geplas in het water dat het eiland van het landscheiden en dadelijk daarop zag hij een eenzaam paard tussen de struiken aankomen het was een oude knol zo mager en ellendig als die jongen nog nooit gezien had hij was als gebroken had stijve poten en was zo mager alle botten onder het veld te zien waren hij was zonder toon of zadel droeg een oud halster waarvan een halve rot stuk touw af hing het was duidelijk dat het hem niet moeilijk was gevallen om los te komen het paard liep regelrecht naar de plaats waar de wilderganzen stonden te slapen en de jongen werd bang dat hij op hen zou trappen waar moet je heen? kijk toch uit liepij zo ben jij daar zei het paard en kwam op de jongen af ik heb bijna een uur gelopen om je te vinden heb je over mij horen spreken? vroeg die jongen verbaasd ik heb mijn oren wel al ben ik oud er wordt tegenwoordig veel over je gesproken hij had de kop onder het spreken neergebogen om beter te kunnen zien en de jongen merkte op dat hij een kleine kop met mooie ogen en een zachte, fijne neus had dat is zeker van huis uit een goed paard geweest al is hij er nu op zijn oude dag aakelijk aan toe dacht hij, ik wou dat je met me mee wilt gaan en me helpen zei het paard de jongen vond het moeilijk met iemand mee te gaan die er zo ellendig uit zag en voor ons schulderde zich om het slechte weer je hebt het hier niet beter dan wanneer je op mijn rug zit zei het paard maar je durft misschien niet met zo'n schooier van een knol mee als ik ben oh ja dat durf ik wel zei de jongen maak dan de ganzen wakker zodat we kunnen afspreken waar ze je morgen zullen komen halen zei het paard kort daarop zat de jongen op zijn rug het oude dier draafde weg beter dan de jongen van hem verwacht had toch werd het een lange tocht door de nacht en de storm voor ze stil hielden bij een grote herberg daar zag het er vreselijk ongezellig uit in de weg waren zulke diepe sporen ingereden dat de jongen dacht dat hij verdrinkend zou als hij daarin viel aan het hek dat rondom de plaats liep waren een 30-40 stuk spaarden en rundvegen bonden zonder enige beschutting voor de regen en in het midden van de plaats stond de karren met hoge hokken waarin schapen en kalveren varnend zijn hoeders opgesloten zaten het paard ging naar het hek en bleef daar staan de jongen zat op zijn rug en met de scherpe ogen die hij had zag hij duidelijk hoe zwaar de dieren het hadden hoe komt het dat jullie hier buiten in de regen staan vroeg hij wij zijn op weg naar de markt te urbro maar we moesten hier binnen gaan om de regen dit is een herberg maar er zijn zoveel reizigers gekomen dat wij geen plaats in het huis kunnen krijgen de jongen antwoorden niet maar zat stil rond te kijken er waren niet veel dieren die sleepen van alle kanten kwamen klachten en tekenen van misnoegen ze hadden alle reden om te jammeren want het weer was nog erger geworden dan op de dag er was een ijskoude wind opkomen zetten en de regen die nu scherp en door de wind voortgesweet neerviel was met sneeuw vermengd het was niet moeilijk te begrijpen wat het paard wilde dat de jongen voor hem doen zou zie je die prachtig hoeveel vlak over de herberg volg het paard ja, zei de jongen die zie ik wel en ik begrijp niet dat ze niet gevraagd hebben jullie daar binnen te mogen brengen of is het daar misschien ook al vol nee, daar zijn geen gasten zei het paard zij die daar wonen zijn zo gierig en weinig behulpzaam dat het niemand iets helpt als ze daar om huisvesting vragen oh, is het daar zo gesteld dan moet jullie wel blijven waar je bent maar ik ben juist daar geboren en opgevoed zei het paard ik weet dat daar een grote paardestal is en een grote veestal met veel lege hokken en vakken en ik dacht dat je misschien zou kunnen maken dat we daar binnenkwamen ik geloof niet dat ik dat durf zei de jongen maar toen had hij toch zo'n medeleide met de dieren dat hij het tenminste wilde proberen hij liep de vreemde boerderij op en zag dadelijk dat alle bijgebouwen gesloten waren en alle sleutels eruit genomen hij stond daar radeloos en hulpeloos maar hij kreeg hulp van een kant van waar hij die niet verwacht had het was een windvlaag die kwam aanzetten in voedende vaart en de deur van een grote schuur vlak voor hem opengooiden de jongen liep natuurlijk gauw naar het paard terug het is niet mogelijk in de stallen te komen zei hij maar er is een grote lege hoi schuur die ze vergeten hebben te sluiten en daar kan ik jullie in brengen ja graag zei het paard het zal prettig zijn nog eens op de oude plaats te mogen slapen dat is het enige genoegen dat ik nog van het leven verwachtend kan in die rijke boerenhoeven die over de herberg lag waren ze intussen die avond veel langer opgebleven dan gewoonlijk de huisvader daar was een man van 35 jaar hij was lang en zag er waardig uit met een mooi maar heel somber gezicht hij was die dag in de regen uit geweest en was nat geworden als alle andere mensen en bij het avond eten had hij zijn oude moeder die nog huismoeder op de hoever was verzocht of zijn vuur op de hart wilde aanmaken zodat hij zijn kleren kon drogen de moeder had daarop een klein flauw vuurtje aangemaakt want daarin huis waren ze niet gewend royaal met brandhoud om te gaan en de boer had zijn jas over een stoel voor het vuur gehangen toen had hij zijn voet op de hartsteen gezet en de arm op de knie geleund en zo was hij in het vuur blijven staan kijken hij had zo een paar uur gestaan zonder een beweging te maken dan alleen om nu en dan een stuk brandhoud op de hart te gooien de moeder had het avond eten afgenomen en zijn bed opgemaakt en toen was zij in de kleine kamer gaan zitten nu en dan zij aan de deur staan en keek verwonderd naar haar zoon die daar bij het vuur stond en niet naar bed ging het is niets moeder ik denk maar aan vroeger zij hij de zaak was dat toen hij daar juist voor bij de herberg kwam een paar de koper naar hem toegekomen was en hem had gevraagd of hij een paard wilde kopen hij had hem toen een oud beest laten zien dat er zo ongelukkig uitzag dat hij de man vroeg of hij dwaas was dat hij hem zulk uitschuld wilde verkopen oh nee maar ik dacht dat je omdat je het paard vorige had hebt het misschien een rustige oude dag zou het willen bezorgen want die heeft het wel nodig had de paard kopen geantwoord toen had hij het paard bekeken en herkent het was een dier dat hij zelf opgevokt en gedraceerd had maar het kwam hem niet in de zin zo'n oud en onbruikbaar beest daarom te kopen nee zeker niet hij was niet zo dwaar zijn geld weg te gooien maar in ieder geval had het zien van dat paard allerlei herinneringen bij een wakkergroepen en die herinneringen hielden hem zo wakker dat hij niet naar bed komt gaan ja, dat paard als een flink mooi dier geweest vader had het hem helemaal laten oppassen hij had hem het eerst gereden en hij hield meer van dat paard dan van enig ander vader had erover geklaagd dat hij het te veel voer gaf en dikwijls had hij het in stil te haven gegeven hij had nooit de voedsel naar de kerk willen gaan toen hij dat paard had hij had altijd gereden het was alleen om met dat jonge paard te pronken zelf kwam hij in het kleren die thuis geweven en genaind waren en de wagen was invoudig en ongeschilderd maar het paard was het mooiste dat op het kerkplein kwam eens had hij het gewaagd om met vader over te spreken of hij geen lakendse kleren kopen zou en de wagenschilderen vader had verstand gestaan de zoon had gedacht dat de oude man een beroer te zou krijgen hij had toen geprobeerd vader aan het verstand te brengen dat hij als hij zo'n mooi paard voor de wagen had er zelf toch ook een beetje knap uit moest zien vader had niets geantwoord maar een paar dagen later was hij met het paard naar Eurebro gegaan en had het verkocht dat was hard maar het was duidelijk dat vader bang was geweest dat dit paard hem tot overdaad en verquisting zou verleiden en nu zo lang daarna moest hij erkennen dat vader gelijk had gehad zo'n paard zou hem tot een verzoeking hebben kunnen worden maar in het begin was hij vreselijk bedroefd geweest hij was nu en dan naar Eurebro gegaan alleen om op de hoek van de straat te kunnen staan en het paard voorbij te zien rijden of om bij hem in de stal te sluipen met een klontje suiker als vader sterft en ik de hoeven krijg had hij gedacht koop ik allereerst mijn paard weer terug nu was vader dood en hij zelf had nu de hoeven al een paar jaar maar hij had nog geen poging gedaan om het paard terug te kopen hij had in lang niet aan het paard gedacht voor nu vanavond het was vreemd dat hij het zo helemaal had kunnen vergeten maar vader was een man die gebiedend optrad met een heel sterke wil en toen de zoon volwassen was en die twee veel samenwerkten had vader groot invloed op hem gekregen en had het hem toerschelen dat vader gelijk had in alles wat hij deed en sinds hij zelf de hoeven had gekregen had hij maar geprobeerd in alles zo te handelen als vader zou gedaan hebben hij wist wel dat de mensen zeiden dat vader gierig was maar het was toch wel goed zijn beurs wat toe te houden en geen geld onnodig weg te gooien het goed wat men gekregen had moest men niet door naar laatigheid verwaarlozen het was beter gierig te heten en op een schuldvrije hoeven te zitten dan onder grote deningen gebeuk te gaan zoals de andere grond eigenaars zover was hij in zijn gedachte gekomen toen hij opschrikte omdat hij iets vreemd hoorde het was als of een schelle spottende stem precies erg haalde wat hij dacht het is het beste je beurs stijf toe te houden het is beter gierig te heten en op een schuldvrije hoeven te zitten dan onder deningen gebeuk te gaan als de andere grond eigenaars het klonk als of iemand de draakstak met zijn leisheid en hij was op het punt boos te worden tot hij merkte dat alles een vergissing was het was begonnen te waaien en hij had hier gestaan tot hij zo slaperig was dat hij het huiden van de wind in de schoorsting voor werkelijk sprekend gehouden had hij keek naar de klok aan de muur die sloeg juist elf zware slagen het was vreselijk zo laat als het was geworden het wordt tijd dat je naar bed gaat dacht hij maar toen herinnerde hij zich dat hij nog niet de hoeven was rond gegaan zoals hij iedere avond placht te doen om na te zien of alle deuren en luikend dicht waren en alle lichten uit dat had hij nog nooit verzuimt sinds hij de heerdershuis is daar was geworden hij sloeg zijn jas om zich heen en ging naar buiten in de storm hij vond alles in orde behalve dat de deur van de lege schuur door de wind was open gevlogen hij ging naar binnen om de sleutel te halen sloot de schuur en stopte de sleutel in de zak van zijn jas toen ging hij terug naar de grote kamer deed de jas uit en hing die voor het vuur maar hij ging ook nu niet naar bed maar begon in de kamer heen en weer te lopen het was vreselijk weer buiten met die sneerpunt koude wind en de met sneeuwvermengde regen en zijn oudpaard stond daar in de storm zonder ook maar een dekje als beschutting over zich heen hij had toch zijn oude vriend wel een dag boven zijn hoofd kunnen geven nu hij eenmaal weer daar in de buurt gekomen was midden op de plaats van de herberg hoorde de jongen een ouder rammelende klok aan de wand 11 uur slaan juist toen was hij bezig het vee los te maken om het naar de schuur op de boerderij te brengen het nam heel wat tijd om hen wakker en gerangschik te krijgen maar eindelijk waren ze klaar en trokken op naar de boerderij met de gierige bewoners in een lange rij met de jongen vooraan als schits maar terwijl de jongen dat alles in orde bracht was de boer de plaats rond gegaan en had de hoi schuur gesloten zodat de deur dicht was toen de dieren er aankwamen de jongen bleef voor bluft staan nee, hij kon het vee dan niet laten staan hij moest het huis in en de sleutel zien te bemachtigen houd je nu rustig hier terwijl ik naar binnen ga om de sleutel te halen zei hij tegen het oude paard en meteen liep hij weg midden op de plaats bleef hij staan om te overleggen hoe hij in huis zou komen terwijl hij daar stond zag hij een paar kleine zwervers over de weg lopen en stil houden voor de herberg de jongen zag dadelijk dat het een paar kleine meisjes waren en hij liep gauw naar hen toe omdat hij meende dat hij misschien van haar hulp zou kunnen krijgen zie zo, Britamaya zei de ene nu moet je niet meer schrijven nu zijn we bij de herberg hier mogen we wel binnenkomen nauwelijks had het meisje dit gezegd of de jongen riepaart toe nee, jullie moet niet proberen in de herberg te komen dat is helemaal onmogelijk maar in die boerderij daar hebben ze geen gasten daar moet jullie heen gaan de meisjes hoorde de woorden duidelijk maar ze konden niet zien wie ze zeiden maar daar waren ze niet verbaasd over want het was immers stik donkere nacht de oudste van hen antwoorden dadelijk we willen niet naar die hoefen gaan want de mensen die daar wonen zijn boos en gierig het is hun schuld dat wij beiden hier op de weg moeten lopen bedelen dat kan wel wezen zijn de jongen maar jullie moet daar in ieder geval heen gaan jullie zult zien dat het goed gaat ja, we kunnen het wel proberen maar we worden niet eens binnen gelaten zijde de twee kleine meisjes liepen op het huis toe en klopte aan weer stond de boer voor het vuur en dacht aan het paard toen hij hoorde dat iemand aanklopte hij ging naar buiten om te zien wat het was en hij dacht er juist over dat hij zich niet zou laten overhalen om een of andere zwerver op te nemen maar op het ogenblik dat hij het slot open deed was er een windvlaag bij de hand die hem een poed speelde directe hem de deur uit de hand en sloeg die tegen de muur hij moest eruit op de stoep om de deur weer dicht te trekken en toen hij in de kamer terug kwam stonden de meisjes al daar binnen het waren een paar armen wedelaarsterstjes havenlozen, hongerige, vuile kinders een paar meisjes die onder zakken gebukt liepen eventgroot als zij zelf wat zijn jullie voor kinders die zo laat in de nacht nog buiten rond zwerft vroeg de boer onvriendelijk de kinderen antwoorden niet maar zetten eerst haar zakken neer toen kwamen ze op hem toe en staken de handjes uit die ze moeten wij zijn Anna en Brita Maya van Engerde, zij de oudste en we wilden om nachtverblijf vragen hij nam de uitgestoken handjes niet aan en was juist van plan die beeldkinderen weg te sturen toen een nieuwe herinnering in hem opkwam en Engerde was dat niet het hutje waar een armen weduwe met haar vijf kinderen gewond had maar de weduwe was zijn vader een paar honderd kronenschulden geweest en om zijn geld te krijgen had hij haar hutje laten verkopen toen was de weduwe naar Noorland gegaan met de oudste kinderen om werk te zoeken en de twee jongsten waren ten lasten van de gemeente gekomen hij werd bitter gestemd toen hij daar aan dacht hij wist dat men het sterk had afgekeurd dat zijn vader dat geld had opgeeist dat toch zijn rechtmatig eigendom was wat voeren jullie tegenwoordig uit volg hij de kinderen op strenger toon heeft de diaconie niets voor jullie gedaan waarom loop jullie niet te bedelen dat kunnen we niet helpen zei de oudste meisje de mensen waar wij bij in wonen sturen ons uit om te bedelen nu jullie hebt de zakken vol, zei de boer je hebt dus niet te klagen nu is het maar het beste dat je eruit neemt wat je bij je hebt en je genoeg een eet want hier kun je geen eten krijgen de vrouwen zijn al naar bed en als wij de hart gaan liggen dan hebben jullie het minstens niet koud hij maakte een beweging met de hand als of hij ze afwijzen wilde en in zijn ogen kwam een uitdrukking die bijna hard was hij moest immers blij zijn dat hij een vader had gehad die op zijn zaken paste anders had hij zelf misschien als kind moeten rondlopen met de bedelzak op de nek zoals nu deze twee nauwelijks had hij dat gedacht ook in de stem die hij die avond nog eens gehoord had herhaalde het woord voor woord hij luisterde en begreep dadelijk dat het niets was enkel de wind in de schoorsteen maar dat was het wonderlijke als de wind zo zijn gedachte herhaalde kwamen ze hem zo dom aan hart en vals voor de kinderen waren in tussen naast Alcander op de harde vloer gaan liggen ze waren niet stil maar lagen te mompelen wilde jullie wel een stil wezen, zei hij hij was zo prikkelbaar dat hij ze wel had willen slaan maar dat gemompel bleef toch voortduren en hij riep nog eens dat ze moest te zwijgen toen moeder van ons weg ging antwoordde daarop een helder stemmetje heeft ze me laten beloven dat ik elke avond mijn avondgebet zou opzeggen en dat moet ik doen en Britamaya ook zodra we hebben opgezegd van wie hij heeft zullen we stil zijn de boer zat stil te luisteren hoe de kleintje zijn gebetje opzijden toen begon hij met grote stappen heen en weer te lopen heen en weer aan hij vroong de handen als of hij in grote angst was het paard wegjaagd en bedorven en hier die twee kinders tot zwervende bedelaars gemaakt en dat allebei was het werk van zijn vader misschien had zijn vader toch niet altijd gelijk bij alles wat hij deed hij ging op een stoel zitten en steunen het hoofd in de handen op eens begon zijn gezicht te trillen en te beven en hij kreeg tranen in de ogen die hij haastdag wegveegde er kwamen nieuwe tranen die hij eventueel wegveegde maar het hield niet er kwamen telkens meer nu deed zijn moeder de deur van de kleine kamer open en hij draaide gauw zijn stoel zo maar zij moest toch iets ongewoonst hebben gemerkt want ze stond een hele poos achter hem als of ze verwachten dat hij iets tegen haar zou zeggen toen dacht zij raam hoe moeilijk het altijd een man valt om te spreken van wat hem het diepst ter harte gaat ze zou hem wel moeten helpen ze had vanuit de kleine kamer alles gezien wat er in de grote gebeurde zodat ze niets hoefden te vragen ze liep maar heel stil de twee slapende kinderen nam ze op en droeg ze naar haar eigen bed in de kleine kamer toen ging ze weer naar haar zoon ze ging slags, zei ze en deed als of ze niet zag dat hij schrijde je moet mij die twee kinderen laten wat, moeder, zei hij en probeerde zijn tranen meester te worden ik heb wat jaren lang medelijden met hem gehad al van de tijd af dat vader hun het hutje afgenomen heeft en dat heb jij ook maar ik wilde ze hier houden en flinke mensen van hen maken ze zijn te goed om te lopen bedelen hij kwam niet antwoorden want de tranen kwamen met onweerstaanbare kracht maar hij nam de gerimpelde hand van zijn moeder en streelde die maar toen richtte hij zich snel op alsof hij schrikte wat zou vader hiervan zeggen vader heeft zijn tijd gehad waarin hij bestuurde nu is jouw tijd gekomen in de leefde moesten we hem gehoor samen nu moet jij je toonen zoals je bent de zoon was zo verwonderd over die woorden dat hij ophield met schrijn ik toon me toch zoals ik ben zei hij nee antwoorden zijn moeder dat doe je niet je probeert al door op vader te lijken vader heeft slechte tijden beleefd en dat heeft hem bang gemaakt om arm te worden hij meende dat hij wel gedwongen was maar jij hebt nooit iets zwaars doorgemaakt dat je hart heeft kunnen maken je hebt meer dan je nodig hebt en het zou heel onnatuurlijk zijn als je niet aan andere dacht toen de kleine meisjes in huis gekomen waren was de jongen ze nageslopen en al die tijd had hij zich in een donkerhoekje verborgen het had niet lang geduurd voor hij de schuursleutel in het oog kreeg die uit de jassakstak als nu de boer de kinderen de deur uitzet pak ik de sleutel en loop er mee weg dacht hij maar toen werden de kinderen niet wegjaagd en de jongen zat nog in de hoek en begreep niet wat hij beginnen moest de moeder sprak lang met haar zoon en terwijl zij sprak hield hij op met schrijen en eindelijk zat hij met zo'n goede uitdrukking op zijn gezicht en zag er uit als een ander mens en al doorstreeelde hij die oude gerimpelde hand ja nu moeten we toch naar bed hij zei de oude vrouw toen ze zag dat hij weer kalm was nee zei hij en stond snel op ik kan nog niet naar bed gaan er is nog een gast die ik nu van nacht ontvangen mag hij zei niets meer maar hij trok haastig zijn jas aan stak een lantaren aan en ging naar buiten buiten woeien dezelfde velle wind en het was er even koud maar toen hij op de stoep kwam begon hij tenurium en of het blij wezen zou als het weer in zijn oude stal terug kwam toen hij over de plaats liep hoorde hij een deurslaan in de wind dat is de schuurdeur die weer eens opengewaaid dacht hij en ging erheen om die te sluiten een ogenblik later stond hij bij de schuur en wilde juist de deurs sluiten toen hij daar binnen iets hoorde ritzelen dat kwam omdat de jongen gezorgd had gelijk met hem naar buiten te komen en hij was dadelijk naar de schuur gelopen waar hij het vee had verlaten maar ze stond er niet meer buiten in de regen een sterke windvlaag had er lang geleden de schuurdeur opengestoten en hen onder dak gebracht maar het was het geluid dat de jongen maakte toen hij in de schuursprong wat de boer hoorde nu lichten hij met de lantaren in de schuur en zag toen dat over de hele vloerslabend vee lag geen mens was te zien de dieren waren niet vastgebonden maar lagen heren daar in het stro hij werd boos op die indringers en begon te roepen en te schreven om de slapende dieren te wekken en ze naar buiten te jagen maar ze bleven stillig en alsof ze niet van plan waren zich te laten stoeren de enige die opstond was een oud paard dat heel langzaam op hem toe kwam op eens werd de boer stil hij herkende het paard al aan zijn manier van lopen de lantaren op om het te kunnen zien en het dier kwam dicht bij hem en legde de kop op zijn schoudig en de boer begon hem te strelen mijn best paard zei hij mijn best paard wat hebben ze hier gedaan? ja beste ik zal je terugkopen je hoeft nooit meer van de plaats weg je zult het goed hebben jongen die anderen die je hebt meegebracht mogen hier blijven maar jij moet met me mee naar de stal nu kan ik je zoveel haver geven als je eten kunt zonder dat ik dat instilte hoef te doen je bent ook nog niet helemaal op je zult nog eens het mooiste paard op het kerkplein worden dat zul je mijn best beest het kruien van het eis de volgende dag was het mooi helder weer wel woer, nog een sterke wind uit het westen maar daar waren de mensen blij om want nu droog de de wegen die helemaal geweekt waren de regens van de vorige dag vroeg in de morgen kwamen de twee kinderen uit smaland Asa, het Ganserhoedstertje en de kleine mats langs de kindweg die van Sirmland naar Nerkeleide de weg liep langs de zuidelijke oever van de Helmar en de kinderen liepen naar het eis te kijken dat het grootste gedeelte van het meer nog bedekte de morgenzoon, groot schijntsel over het eis dat er niet donker en ongeredderd uitzag zoals lente eis gewoonlijk doet maar het lag daar blank en uitlockend zover ze konden zien was het vast en droog het regenwater was alweer weggelopen in gaten en spleten of ook was het opgezogen door het eis zelf ze zagen niet anders dan het prachtige eis en kleine mats waren op weg naar het noorden en ze konden niet laten erover te denken hoeveel stappen zij zich konden besparen als het was over dat grote meer gingen in plaats van er omheen te lopen ze wisten wel dat voorjaars eis gevaarlijk is maar dit scheen nog zo veilig ze konden zien dat het aan de kant verschijde duimendik was ze zagen ook op weg overheen liep die ze konden volgen en de andere over deek zo dichtbij dat ze die in een uur moesten kunnen bereiken kom, laten we het proberen zij kleine mats als ze maar goed voor ons uitkijken dat we niet in een wak lopen dan gaat het wel en zo gingen ze op weg over het meer het eis was niet heel glad maar prettig om op te lopen er stond wel meer water op dan ze dachten was het eis porreus zodat het water erdoor op en neerboelde voor zulke plaatsen moest je oppassen maar dat was gemakkelijk te doen midden op de dag in de helderen zonderschijn de kinderen kwamen snel en gemakkelijk vooruit en ze spraken erover hoe verstandig ze hadden gedaan door over het eis te gaan in plaats van de wandeling over de verregende weg voor te zetten toen ze een tijd lang gelopen hadden van vinund daar kreeg een oud vrouwtje en in het oog vanuit haar venster ze liep groohaar hutje uit zwaaiden met de armen en riep hun iets toe wat ze niet konden verstaan ze begrepen wel dat ze hen waarschuwden de wandeling niet voor te zetten maar zij die op het eis waren zagen immers wel dat er geen gevaar was het zou al heel dom zijn van het eis te gaan nu alles zo mooi ging en hadden nu nog zowat een uur gaan over het eis voor de boeg daar waren zulke grote waterplassen dat de kinderen grote omwegen moesten maken maar dat vonden ze wel prettig ze deden om het hartstunt best om uit te vinden waar het eis het mooiste was ze waren niet moe en hadden geen honger ze hadden de hele dag voor zich en ze lachten maar als er nieuwe moeilijkheden kwamen nu en dan keken zij naar de overkant scheen nog heel ver weg te wezen hoewel ze al een uur gelopen hadden ze waren er wel wat verbaasd over dat het meer zo breed was het lijkt wel of die overkant achteruitloopt zij de kleine mats hier waren ze niet beschut voor de westenwind die werd elke minuut heviger en drukten hun de kleren zo vast tegen het lijf dat ze zich met moeite konden bewegen die koude wind was het eerst echt onaan genaamd wat hun op die hele reis overkwam wat hun verwonderde was dat die wind zo'n leven maakte het was alsof die het lawaai van een grote molen of een of andere werkplaats meebracht maar zulke dingen konden er toch niet zijn op de eisflakte ze waren aan de westkust langs het grote eiland valend gegaan en nu meenden ze toch te kunnen merken dat de noordelijke oever dichterbij kwam maar de wind werd als sterker en het lawaai nam zo toe dat ze ongerust begonnen te worden opeens meenden ze te begrijpen dat het sterker geluid dat ze hoorden van golven kwam die schuimend en bruizen tegen een strand sloegen maar dat was toch onmogelijk want het meer was nog met ijsbedekt toch stonden ze stil en keken rond toen zagen ze ver in het westen bij Björnen en Guxhomland die dwars over het ijs liep ze meenden eerst dat het de besneeuwde kant van een weg was maar toen begrepen ze dat het schuim van golven was die tegen het ijs loegen toen ze dat zagen namen ze elkaar bij de hand en begonnen hard te lopen zonder een woord te zeggen het water daar in het westen was open en ze meen gezien te hebben dat de schuimrand zich haastig naar het oosten verplaatste ijs overal breken zou of wat er zou gebeuren maar ze voelden dat ze in gevaar waren opeens kwam het hun voor als of het ijs opgeheven werd juist op de plaats waar ze liepen opgelicht werd en weer neerzond als of iemand er van onderen tegen had gestoten daarop hoorden ze een dof knallen en toen kwamen er barsten aan alle kanten de kinderen konden ze door het ijs zienschieten het bleef een poosje stil maar toen voelden ze weer dat op en neergaan van het ijs en daarna werden de barsten spleeten waardoor ze het water zagen opborrelen en opmiddelijk werden toen de spleetend kloven en het ijs begon zich in grote schotse te verdelen Asa zei kleine Mats dit is zeker het kruin van het ijs Ja Mats, dat is het antwoorden Asa maar we kunnen nog aan land komen loop maar flink door de wind en de golven hadden nog heel wat te doen om het ijs uit het meer te krijgen het moeilijkste was wel achter de rug toen het ijsdek in stukken gebroken was maar al die stukken moest er opnieuw verdeeld worden en tegen elkaar gegooid om gebroken, verbrijzeld en gesmolten te worden er was nog veel hard en vast ijs dat grote gravenvelden vormde maar het grootste gevaar voor de kinderen was dat ze het ijs niet konden overzien ze konden niet zien waar de spleetend zo breed waren dat ze er onmogelijk overheen konden komen ze wisten niet waar de grote ijs stukken waren die hem konden dragen daarom zwierven ze heen en weer ze kwamen verder op het meer in plaats van dichterbij het land ze waren zo bang en radeloos op dat barstende ijs dat ze eindelijk stil bleven staan te rijden daar kwam een troep wilde gansen in snelle vlucht over aan heen strijken ze riepen hard en luid en het wonderlijkste was dat de kinderen onder al het gekakeld door de woorden hoorden jullie moeten rechts lopen rechts, rechts, rechts ze kwamen dadelijk in beweging en volgden de raad maar het duurde niet lang of ze stonden opnieuw voor een spleet en wisten niet wat ze doen moesten daar hoorden ze de gansen roepen boven hun hoofd en in het gekakel onderscheiden ze de woorden blijf stil staan waar je bent blijf stil staan waar je bent de kinderen spraken geen woord over wat ze hoorden maar ze gehoorzaamden en bleven staan kort naarop gleden de ijs stukken weer naar elkaar toe zodat zij over de spleet komt het komen toen namen ze elkaar weer bij de hand en springen verder ze waren niet alleen bang voor het gevaar dat hen dreigde maar ook voor de hulp die ze kregen al gauw stonden ze opnieuw twijfelend stil maar toen hoorden ze weer een stem die tot hen doordroom rechtdoor, rechtdoor zei de stem zo ging het wel een half uur achtereen maar toen waren ze ook bij de lange Lungerlandom en konden van het ijs komen en naar landwaarden toen bleek het hoe bang ze geweest waren want toen ze op de vaste grond kwamen zeven ze niet eens staan om naar het meer terug te zien waren nu de golven de ijs blokken al heftiger om hoog stoten maar ze liepen hard door toen ze een eindje op de landom waren gekomen bleef Asa op een staan wacht hier even Mats zei ze ik heb wat vergeten en Asa het gans hoedstertje ging weer naar de oever van het meer terug daar ging ze zoeken in haar zak en haalde er eindelijk een klein klompje uit dat ze op een steen zetten waar het goed in het oog viel daarna ging ze naar de kleine Mats terug zonder ook maar één keer om te kijken maar nauwelijks had zij de steen de rug toegekeerd of een grote witte gans schoot neer als een bliksemstraal uit de lucht rukte de klomp naar zich toe en vloog met dezelfde snelheid weer naar boven einde van hoofdstuk 23 hoofdstuk 24 van Niels Holgersons Wonderbare Reis deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel Koenders Niels Holgersons Wonderbare Reis door Selma Lagerlöf in de vertaling van Margerita Mayboom hoofdstuk 24 de IJzerfabriek een velle westenwind Bliesbijna de hele volgende dag over de meinde striktend kwamen en zodra ze probeerden naar het noorden te vliegen werden ze naar het oosten gedreven maar Aka meende dat smerde voss in het oosten van het land Rondsvierf ze wilde daarom niet die kant uit vliegen maar keerde telkens opnieuw en werkte zich met moeite vooruit in de richting naar het westen op die manier kwamen de wilde gansen maar langzaam vooruit en die middag nog in de meinde striktend van Westmanland tegen de avond ging de wind op eens liggen en de vermoeide reizigers begonnen te hopen dat ze een poos gemakkelijk zouden kunnen doorvliegen voor zonsondergang maar daar kwam een geweldige windvlaag die weer de gansen als ballen voor zich uit en de jongen die zorgenloos neer zat en niet op gevaar bedacht was werd van de rug van de gans rik gelicht en in de lucht geslingerd zo klein en licht als de jongen was kon hij in zo'n hevige wind niet recht op de grond vallen maar eerst ging hij een tijd lang met de wind mee en toen zonk hij zacht en bij stootjes neer zo als een blad van een boom valt nu, dat loopt wel goed af dacht de jongen, nog onder het vallen ik rol zo langzaam op de grond als of ik een felletje papier was maartende gans rik zal wel gauw komen en me oprapen het eerste wat hij deed toen hij op de grond stond was zijn muts afnemen en hem mee werven zodat de grote witte gans rik zou zien waar hij was hier ben ik, waar ben jij? hier ben ik, waar ben jij? riep hij en hij verbaasde er zich over dat maartende gans rik al niet naast hem stond maar de grote witte was niet te zien en ook de figuurend van de wilde gansen zag hij niet tegen de hemel afsteken ze waren spoorloos verdwenen hij vond dat wel een beetje vreemd maar hij werd niet verschikt of onrustig het kwam geen ogenblik bij hem op dat Aka of Maarten hem in de steek zouden laten die hevige windvlaag had hen zeker meegesleurd zodra ze, maar konden omkeren zouden ze wel terugkomen om hem te halen maar wat was dat nu? waar in de wereld was hij toch? tot nu toe had hij alleen maar in de lucht gekeken naar de gansen maar nu begon hij om zich heen te zien hij was niet op het vlakke veld neergevallen maar in een brede berg spleed of iets dergelijks het was een ruimte zo groot als een kerk met bijna loodrechte rotslanden aan alle zijden en helemaal zonder dak op de grond lagen een paar grote steenblokken en daartussen groeiden mos en rode bosbessenstruiken en kleine lagen berkjes hier en daar waren terrasjes in de wanden en vandaar hing een oude verwaarloosde houten ladders naar beneden aan de ene zijde was de opening van een zwart gewelf dat diep in de berg schenkt te lopen de jongen had niet voor niet een hele dag over de mijndestricten gereist hij begreep dadelijk dat die grote kloof was ontstaan doordat de mensen vroeger ergens er uit de berg hadden gehaald maar ik moet toch zien weer naar boven te klouteren dacht hij, want anders ben ik bang dat mijn reiskameraden me niet vinden hij zou juist naar een van de wanden lopen toen iemand hem van achteren aanpakten en hij een zware stem vlakbij zijn oor hoorde brommen wat ben jij er voor een de jongen keerde zich snel om en in zijn eerste verbazing meende hij dat hij een groot steenblok voor zich had met lang bruin mosbegroeid met toen merkte hij dat het steenblok brede voeten had om op te lopen een kop ogen en een grote brommende mond hij kwam er niet toe te antwoorden en het grote dier scheen dat ook niet te verwachten het groeide hem om rolde hem met de poot en besnuffelde hem het deed juist als of het van plan was hem in te slikken maar scheen tot andere gedachten te komen en riep morgen en brommen kindertjes, kom eens hier ik heb een lekker hapje voor jullie dadelijk kwamen er een paar schloordige jongen aan rennen die los op de poot stonden en een zacht felletje hadden als jonge honden wat heb je gevonden moeder laat eens kijken, riepen ze wieso ben ik bij de beren gekomen dacht de jongen dan ben ik bang dat Smirre niet veel moeite meer hoeft te doen om op mij te jagen de beren schoof met de poot de jongen naar haar kleintjes toe en een van hen pakte hem en sprong met hem weg maar hij beet niet door want hij was speels en wou zich een poosje met duimelot van maken voor hij hem doodbeet de andere liep hem na om hem de jongen af te nemen en terwijl hij voortstrompelde viel hij precies op de kop van hem die de jongen droeg toen rolden ze over elkaar beten en sloegen elkaar en bromden in tussend kwam de jongen los sprong naar de bergwand en begon naar boven te clouteren toen vlogen erbij de jonge beren hem na klommen vlug de berg op haalde hem in en gooiden hem neer op het mos als een bal nu weet ik hoe een armratje zich voelt als hij in de klauwen van een kat is gevallen dacht de jongen hij probeerde telkens weg te komen hij sprong diep in de oude ertschangen verstopte zich achter de steenen en klom in de berken maar de jonge beren vonden hem waar hij ook heen kroop zodra ze hem gevangen hadden lieten ze hem los op dat hij weer weg zou lopen en zij de pret zouden hebben hem weer te vangen eindelijk werd de jonge zo moe en akelig dat hij op de grond bleef liggen loop nu weg anders eten we je op bromden de beertjes ja, doe dat maar zei de jonge ik kan niet meer weg lopen dadelijk strompelde de beertjes naar de berin moeder, moeder hij wil niet meer spelen klaagde ze dan moet jullie hem samen delen zei de berin maar toen de jonge dat hoorde hij zo bang dat hij dadelijk weer begon te spelen toen het tijd van slapen werd en de berin hij jonger riep om bij haar te komen en te gaan slapen hadden ze zo'n plezier gehad dat ze de volgende dag verder wilde spelen ze namen de jonge tussen zich in en legde de poten over hem heen zodat hij zich niet veroeren kon zonder dat zij wakker werden ze sliepen dadelijk in en de jonge dacht dat hij over een boosje zou proberen van hem weg te sluippen maar nooit in zijn hele leven was hij zo heen en weer gerold en gejaagd en rondgeslingerd en hij was zo dood moe dat hij ook insliep na een boosje kwam de berenvader aanklouteren langs de rotswand de jongen werd wakker doordat hij steenen en gruis losgeurden terwijl hij neerkwam langs de oudergroeven hij durfde zich niet veel te bewegen maar draaide zich toch voorzichtig zoverom dat hij de beer kon zien het was een vreselijk grof en sterk gebouwde oude beer met geweldige klauwen grote glimmende hoektanden en lelijke kleine oogjes de jongen reelde onwillekeurig toen hij de oude bos koning zag het ruikt hier naar mensen zei de beer, zo draa hij bij de berin kwam en zijn gebron klonk als onweer hoe kun je je nu zo iets verbeelden zei de berin en bleef rustig liggen we hebben immers afgesproken dat we de mensen geen kwaad meer zullen doen maar als er zich hier een vertoonde waar ik met de jongen ben dan zou er niet één zoveel van hem overschieten dat jij hem kon ruiken de beer ging naast de berin liggen maar geen met haar antwoord niet recht de vrede te zijn want hij kon niet laten in het rond te snuffen schijnt nu uit met dat gesnuffel en zei de berin je kent me toch genoeg om te weten dat ik niets gevaarlijks bij de jongen zal laten komen vertel me liever wat je hebt uitgevoerd ik heb je de hele week niet gezien ik heb naar een nieuwe woning om gezien zei de beer eerst ben ik naar Wermeland geweest om te horen hoe de familie in exerat het daar heeft maar dat was vergeefse moeite er was geen berenhol meer in het hele bos ik geloof dat de mensen alleen op de wereld willen zijn zei de berin al laat je hun vee en hun volk met rust al leef je van bosbessen en mieren en groen dan mag je nog niet in het bos blijven wonen ik zou willen eens willen weten waarheen we moesten verhuizen om rust te hebben hier in de groeven hebben we het immers jarenlang best gehad zei de beer maar ik kan het hier niet uithouden nu die grote lawaienige fabriek in de buurt gebouwd is nu ben ik het laatst ten Oosten van de Dall rivier geweest bij Garpenberg daar waren ook veel oude groeven en andere goede schuilplaatsen en ik vond dat het er daar ook uitzag als of de mensen ur je wel met rust zouden laten op hetzelfde ogen blik dat de beer dat zei stond hij op en snuffelde om zich heen disfringt en zei hij zie nu maar alles na als je me niet gelooft ik zou wel eens willen weten waar hier ergens een mens voorborgen zou kunnen zijn de beer liep de hele ruimte door en snuffelde overal rond eindelijk ging hij weer liggen zonder een woord te zeggen maar jij gelooft natuurlijk dat niemand behalve jij neus aan horen heeft en ook zijn met zulke buren als wij hier hebben zei de beerkalm maar op één stoof hij brullend op een van de jonge beertjes had bij ongeluk de poot op Niels Holgersons gezicht gelegd zodat de stakker niet kon adem halen maar begon te snuiven nu konden we erin de beer niet langer houden hij gooide zijn jongen rechts en links en kreeg duimelot in het oog voor hij op kon staan hebben ingeslikt als de berin zich niet tussen hen ingeworpen had blij van hem af hij hoort van de jongen liep ze ze hebben de hele avond zo'n pret met hem gehad dat ze hem niet op wilde eten maar hem voor morgen bewaren maar de beer duwde haar op zij bemoei je nu niet met dingen die je niet begrijpt schreeuwde hij merk je nu niet dat hij een uur in de wind naar een mens ruikt anders speelt hij ons nog eens een lelijke poets hij sperde weer de mel open maar nu had de jongen tijd gehad en hij had vliegens vlug zijn zwavelstok uit zijn randsel gehaald dat was het enige verdedigingsmiddel dat hij had hij streek reen aan langs zijn lerenbroek en stak de brandende zwavelstok in de bek van de beer de beer snoof en poesten toen hij de zwavel lucht rook en uit was de vlam de jongen hield een tweede zavenstok klaar maar wonderlijk genoeg de beer deed geen aanval kun je nog meer van die blauwe vlammetjes maken vroeg de beer ik kan er zoveel aansteken dat ze het hele bos kunnen vernielen antwoordde de jongen want hij mengde dat hij op die manier de beer bankon maken zou je een huis en een hoever ook wel in brand kunnen steken vroeg de beer dat zou voor mij in het minst geen kunst zijn dat de beer respect voor hem zou krijgen dat is best, ze zei de beer dan kun je mij nog een dienst bewijzen nu ben ik blij dat ik je niet opgegeten heb toen nam de beer heel zacht en voorzichtig die jongen tussen de tanden en begon uit het hol naar boven te klimmen dat ging hem onbegrijpelijk vlug en gemakkelijk af in aanmerking genomen dat hij zo groot en zo zwaar was en zodra hij boven kwam liep hij hard het bos in ging ook met een vaart men kon merken dat hij als geschapend was om door dichte bossen heen te dringen zijn zwaar lichaam schoot door het kreupelhout als een boot door het water de beer liep door tot hij aan een heuvel aan de rand van het bos kwam waar hij de grote ijzerfabriek kon zien daar ging hij liggen zette de jongen voor zich neer en hield hem met de beide voorpoten vast kijk nu naar die grote lawaifabriek daar heet tegen de jongen de grote ijzerfabriek verhief zich met veel hoge en grote gebouwen aan de rand van een waterval hoge schoorstenen zonder zwarte rookwolken in de lucht de vlammen van de hoge oven flickerden en uit alle vensters en luikend straal de licht daar binnen waren hamers en walsen aan de gang en ze werkte met zo'n kracht dat de lucht weer klonk van het dreunen en ratelen om de werkplaatsen heen lagen reuzachtige kodeschuren grote hopenslakken stapelsplanken en bergplaatsen voor gereedschap een eind verder zonder lange rij en arbeiderswoningen mooie villa's, scholen vergaderlokalen en winkels maar al dat andere was stil en scheen te slapen die jongen keek daar niet naar hij dacht alleen aan de fabrieksgebouwen daaromheen was het veld zwart de hemel welvde zich prachtig donkerblauw overenslammen, waar de waterval witschuimend voorbij vloog en zelf stonden ze daar en zonder licht en rook uit en vuur en funken het was het meest overweldigende wat hij ooit had gezien je zult toch niet beweren dat je zo'n grote fabriek ook in brand kunt steken zei de beer de jongens stond daar tussen de berenpoterklemp en hij meende dat het enige wat hem redden kon was dat de beer de sterke indruk van zijn macht en kracht kreeg dat is meer hetzelfde of het groot of klein is zei hij ik kan dat best laten afbranden dan zal ik je wat zeggen mijn voorouders hebben in deze streken gewoond zolange bossen hier in het land groeiden en ik heb het jachtgebied en het veld om te gazen het nest en alles gelplaatsend van hen geerft en hier in rust mijn leven lang gewoond heb ik niet vaak door de mensen gestoord ze liepen in de berg te hakken en haalden er wat echts uit en hier bij de waterval hadden ze een smelderij en een smeltoven maar de hamer klonk enkel een paar uur per dag en de overbranden maar een paar maanden achter elkaar dat kon ik wel uithouden maar nu in de laatste jaren nu ze die lawaïfabriek hebben gebouwd die met dezelfde vaart dag en nacht doorgaat nu kan ik hier niet meer aarden vroeger woonden hier de eigenaar en een paar smeden maar nu zit het hier zoveel mensen dat ik nooit veilig voor hem ben ik dacht dat ik wel gedwongen zou zijn te verhuizen maar nu heb ik wat anders bedacht de jongen vroeg zich af wat de bear wel bedacht zou hebben maar hij kwam er niet aan toe het te vragen want nu nam de bear hem opnieuw tussen de tanden en liep met hem de heuvel af en liep door het sterke woordend gedruis dat ze dichter bij de fabriek kwamen de bear kende die hele fabriek goed hij had daar veel donkere nachten omheen gelopen opgemerkt wat daar binnen gebeurde en erover gedacht of dat werk daar nooit één zou ophouden hij had de muren met de voorpoort betast en gewenst dat hij zo sterk was dat hij het hele gebouw met een grond zou kunnen slaan met één slag met de schijden tegen de zwarte grond en als hij bovendien in de schade van de muren bleef liep hij geen gevaar ontdekt te worden nu liep hij onbevreesd tussen de werkplaatsen door en klouterde op een hoop slakken daar ging hij op de achterpoten staan hield die jongen tussen de voorpoten omhoog en zei proberens of je in dat huis kunt zien binnen in de fabriek waren ze bezig met het smelten van best een bereizig van de kogel die aan de zoldering en met gesmolten ijzer gevuld was perste zij een sterke luchtstroom en als de lucht met een vreselijk gedreun in de ijzermassa dron sprongen naar grote zwerme fonken uit die fonken kwamen in kwasten in bundels in lange trossen ze hadden allerlei kleuren waren groot en klein stove tegen de muur en door de gehele grote ruimte de beer liet die jongen naar waar hij was en het rode vloeibare mooilichtende staal uit de ronde kogel neerstroomde in een paar emmers de jongen vond, wat hij daar zag zo overweldigend dat hij er helemaal van onder de indruk kwam en bijna vergat dat hij tussen een paar berenklauwen gevangen zat de beer liet die jongen ook in de cilinderwerkplaats zien daar nam een arbeider een kort, dik, wit gloeiend stuk ijzer uit een oven het onder een cilinder als het stuk ijzer daar onder uit kwam was het samen gedrukt en uitgetrokken dadelijk nam een andere arbeider het oven en stopte het onder een nog zwaarder cilinder die het nog langer en smaller maakte zo ging het van de ene naar de andere en het werd steeds weer uitgetrokken en geperst tot het eindelijk als een vele meters langer rode glinsterende draad de vloer kronkelde maar terwijl het eerste stuk ijzer geperst werd was er alweer een nieuw uit de oven gehaald en als dat een eind op weg was kwam er een derde en onophoudelijk slingerde zich nieuwe rode draaden over de vloer als cis in de slangen die jongen vond dat het prachtig was het ijzer te zien maar nog prachtiger vond hij de arbeiders die vlug en handig de gloeiende slangen met hun tangen aanpakten en ze onder de cilinder staken het scheen voor hen een spel met dat cis in de ijzer om te gaan ik moet zeggen dat dit hier echt mannenwerk is dacht de jongen de beer liet hem ook in de smelt over zien en in de ijzergieterij en de jongen werd er steeds meer verbaasd over toen hij zag hoe de smeden met ijzer en vuur omgingen die mensen zijn helemaal niet bang voor warmte en vlammen dacht hij zwart en vol roed waren zij hij vond dat ze op vuur mensen leken en daarom konden ze zeker het ijzer buigen en vervormen naar welgevallen hij kon niet geloven dat het maar gewone mensen waren die zulke nacht hadden kijk, zo gaan ze nu maar door dag aan dag nacht op nacht, zei de beer en ging op de grond liggen je kunt wel begrijpen dat zoiets je verveelt het is heerlijk dat ik er nu een eind aanmakend kan zo kun je dat vroeg de jongen, hoe wil je dat doen wel, ik stel mij voor dat jij die gebouwen hier in Branselt steken, zei de beer dan zou ik rust krijgen en al dat gedoe niet meer horen en ik zou hier in deze streek kunnen blijven wonen de jongen werd ijs koud van schrik het was dus daarom dat de beer hem hierheen had gebracht als je die lawaai fabriek in Brans stikt beloof ik je dat je mag blijven leven zei de beer maar als je niet doet wat ik wil is het gauw met je gedaan de grote werkplaatsen waren met tegels bekleed en de jongen dacht dat al zou de beer zoveel bevelen geven als hij maar kon hij die toch niet zou kunnen uitvoeren maar toch zag hij al gauw dat het niet zo onmogelijk was met hem lag een berg stro en spanen die hij gemakkelijk in brand kon steken daarnaast lag een stapel planken en die lag vlak bij de kodeschuur en de kodeschuur raakte de werkplaatsen en als die in brand raakten zouden de vonken al gauw op het dak van de fabriek vallen alles wat brandbaar was zou vuurvatten de muren zouden barsten door de hitten en de machines vernieuwd worden wil je of wil je niet de jongen wist wel dat hij dadelijk behoorde te antwoorden dat hij niet wilde maar hij wist ook dat de berenklauwen die hem vasthielden hem dan met één geep zouden doodknijpen daarom zei hij ik mag me zeker nog wel even bedenken dat mag je wel maar ik moet je zeggen dat het juist het ijzer is wat de mensen zulke macht over ons beren geeft dat ik daarom ook graag dat werk hier wil doen ophouden de jonge dacht hoe hij het uitstel gebruiken zou om op een of andere manier te zien weg te komen maar hij was zo bang dat hij zijn gedachten niet bij elkaar kon houden hij begon er over na te denken wat het ijzer toch een goede hulp voor de mensen is ze hadden immers overal ijzer voor nodig ijzer was er in de ploeg die de deur openmaakt in de bel waarmee het huis gebouwd werd in de zijs die het koren maaide in het mes dat voor alles te gebruiken was ijzer was er aan de teugel die het paard leidde aan het slot dat de deur afsloot in de spijkers die de meubels bij elkaar hielden in de platen die het dak dekten uitgeweer dat de wilde dieren uitroede was van ijzer dat de groeven open brak ijzer beklede de oorlogsschepen die hij in Karlskrona had gezien op ijzer en Reels rolde de locomotief door het land van ijzer was de naald waarmee de kleren werden genaid de schaar waarmee de schapen werden geschoren de pan waarin het eten werd gekookt het grote en het kleine al het nuttige en onombeerlijke ijzer was het alles de beer had wel gelijk toen hij zei dat het ijzer de mensen macht over de beren had gegeven nu wil je of wil je niet vroeg de beer de jongens schrikte uit zijn gedachte op daar stond hij nu over allerlei onnodige dingen te denken en had nog geen manier gevonden om zich te redden je moet niet zo ongeduldig wezen, zei hij dat is een zaak van gewicht en ik moet tijd hebben om mij te bedenken nu bedenk je dan nog een poosje, zei de beer maar ik wil je wel zeggen dat het ijzer er schuld aan heeft dat de mensen zoveel wijza's zijn dan wij beren en daarom zou ik zo graag dat gedoe hier weg hebben toen de jongen op nieuw uitstel had gekregen wilde hij dat gebruiken om een reddingsplant te bedenken maar zijn gedachten gingen waar ze wilden die nacht zei hij dat hij er bezig met het ijzer hij meende zo langzame hand te begrijpen wat de mensen al niet hadden moeten denken en pijnzinn eerst hadden uitgevonden hoe ze het ijzer uit het ernst konden smelten en hij zag in zijn gedachte de zwarte smeden over het aanbeeld gebogenstaan en met inspanning bedenken hoe ze dat ijzer het beste zouden hanteren het was misschien omdat ze daar zoveel over hadden moeten denken dat het verstand zo was gaan groeien bij de mensen tot ze eindelijk zo ver waren gekomen dat ze zulke grote fabrieken konden bouwen dit was zeker dat de mensen meer aan het ijzer te danken hadden dan ze zelf wisten nu hoe is het wil je of wil je niet weer kregen de jongen een schok door de leden daar stond hij in onnodige gedachten verdiept en wist nog niet wat hij doen moest komen het is niet zo makkelijk om te kiezen als jij wilt denkt, zei hij je moet me bedenktijd geven ik kan nog wel een poos wachten zei de bier maar dan krijg je geen uitstel meer je moet weten dat het door het ijzer komt dat de mensen hier in het berenland kunnen leven en je kunt wel begrijpen dat ik die fabriek hier weg wil hebben de jongen was van plan om een redmiddel te verzinnen maar hoe angstig en verwart hij ook was zijn gedachten gingen waar ze wilden en ze begonnen nu zich met alles bezig te houden wat hij op zijn tocht over de mijn districten had gezien het was wel merkwaardig dat er zoveel leven en beweging zoveel werk in die woesternij was stel je voor hoe armen eenzaam het hier wezen zou als het ijzer hier niet was hij dacht aan de werkplaatsen hier die aan zoveel mensen werkgraven al van het ogenblik af dat ze gebouwd werden en die nu zoveel huizen om zich heen hadden gekregen vol mensen die spoorwegen en telegraafdraden hadden meegebracht die nu, hoe is het vroeg de bier, wil je of wil je niet de jongens treken met de hand over het voorhoofd geen redmiddel had hij bedacht wist hij dat hij niets tegen het ijzer wil doen dat zo'n steun voor arm en rijk was en dat aan zoveel mensen in dit land brood gaf ik wil niet, zei hij de bier knepen wat harder tussen de poten zonder iets te zeggen je zult er me niet toe brengen een ijzerfabriek te vernieelen zei de jongen, want het ijzer is zo'n grote zegen dat het niet aangaat daar kwaad aan te doen dat je ook zeker niet dat je lang zult leven zei de bier, nee dat verwacht ik niet, zei de jongen en keek de bier vlak in de ogen de bier knep nog harder dat deed zo'n pijn dat de jongen tranen in de ogen kreeg maar hij zei niets nu dan, zei de bier en heeft langzaam de ene poot op want hij hoopt er nog altijd dat de jongen zou toegeven maar op dit ogenblik hoorde de jongen iets knappen, dicht bij hem en hij zag een glimmende gewerenloop op een paar stappen afstand, hij en de bier waren zo in gedachten verdiept geweest dat ze niet gemerkt hadden dat een mens vlak bij hem gekomen was, bier, riep de jongen hoor je die geweraan niet overgaan maakt dat je wegkomt of ze schieten op je, de bier kreeg haast maar nam toch de tijd de jongen mee te nemen een grote knalden toen hij wegremde en de kogels vlooten hem om de oren maar hij kwam gelukkig in veiligheid toen de jongen daar in de bek van de biering, bedacht hij dat hij zeker nooit zo dom was geweest als die nacht als hij maar had gezwegen was de bier geschoten en hij zelf zou zijn losgekomen maar hij was er zo aan gewend geraakt de dieren te helpen dat hij het deed zonder toen de bier een eind het bos in was gekomen bleef hij staan en zette de jongen op de grond ik dank je wel klein ventje zei die kogels zouden wel beter hebben getroffen als jij hier niet geweest was en nu wil ik je ook een dienst bewijzen als je ooit weer een bier tegenkomt dan moet je hem zeggen wat ik je nu in vluister dan raakt hij je niet aan toen vluisterde de bier de jongen een paar woorden in het oor en liep toen snel voort want hij meende te horen dat honden en jagers hem vervolgden en de jongen bleef staan in het bos, vrij en ongedeerd en hij kon zelf haast niet begrijpen hoe dat mogelijk was de wilde gansen hadden die hele avond heen en weer gevlogen gezocht en geroepen maar ze konden duimenlot niet vinden ze gingen door met zoeken de zon was onder gegaan en toen het eindelijk zo donker werd dat ze moesten gaan slapen waren ze helemaal moedeloos er was niet één van hen die niet geloofde dat de jongen dood gevallen was en nu ergens in het bos lag waar ze hem niet konden vinden maar de volgende morgen toen de zon opkwam en de wilde gansen wekte lag de jongen als gewoondel tussen hen in te slapen en hij kon het lachen niet laten en hen in hun verwondering hoorde kakelen ze waren zo vol vuur om te weten wat hem overkomen was dat geen van hen op voedsel uit wil gaan voor hij hun zijn hele geschiedenis had verteld de jongen vertelde vlug en levendig zijn hele avontuur onder de beren maar later scheen hij niets meer te willen zeggen hoe ik hier terugkwam, weten jullie zeker wel ze heen nee, we weten niets we dachten dat je dood gevallen was het is vreemd zijn jongen toen de bier weg was klom ik in een den en viel in slaap maar bij het eerste aanbreken van de dag werd ik lakker doordat een arendt boven me aankomst zuizen me beet pakte met zijn klauwen en me meenam natuurlijk dacht ik dat het nu met me gedaan was maar hij deed me niets hij vloog regelrecht hierheen en gooide meneer midden tussen julien zei hij niet wie hij was vroeg de grote witte ganserik hij was weg voordat ik hem nog bedanken kon ik meende dat moeder akka hem had gezonden om het te halen dat was wonderlijk zei de witte ganserik ben je er zeker van dat het een arendt was ik heb nog nooit een arendt gezien zei de jongen maar hij was zo groot dat ik hem geen andere naam kan geven maar toen de ganserik keerde zich om naar de wilde gansen om te horen wat ze daarvan zeggen zouden maar ze stonden in de lucht te kijken alsof ze aan heel andere dingen dachten we moeten toch niet helemaal ons ontbijt vergeten zei akka en vloog haastig op einde van hoofdstuk 24