 Act 3 of Moralność Pani Dulskiej. This is LibraVox Recording. All LibraVox Recordings are in the public domain. For more information or to volunteer, please visit LibraVox.org. Recording by Wile Czajkowski. Moralność Pani Dulskiej by Gabriela Zapolska. Act 3. Scena przedstawia ten sam pokój. Ranek, story podniesiony, szare światło dnia zimowego. Podnie za pałanym piecem drzemie na stołeczku niskim hanka. Powinięta w ustkę czarną. Za podniesieniem zasłony słychać w wicherł opoczący o szyby. Chwila minczenia. Słychać tylko jak hanka oddycha ciężko i od czasu do czasu jęczy. Jezus! Drzwi otwierają się. Wchodzi dzichut komela w barhanowej spódniczce białej. Koszulce i narzuconym na plecy barhanowym kaftaniku. Włosy ma rozpuszczone. W rękach półka i karnuszek z kawą. Chwilę waha się. Pieknie do drzwi sypialni małżeńskiej. Słucha, wreszcie wraca, pochyla się nad hanką i delikatnie ostrożnie budzi ją. Scena pierwsza. Mela, hanka, później hesia. Mela. Andziu, andziu, spódź się, hanka. Ha? Co? Mela, spódź się, moja biedna andziu. Hanka. A, to wielmożna panie hanka. Ja zaraz pomleko. Trze oczy. Mela, nie, nie. Ty już teraz nie pójdziesz pomleko. Już kucharka przyniosła. Ja się śniadaniem zajęłam. Hanka. A wielmożna pani? Mela. Mama słaba. Leży. Masz trochę kawy. Napij się. I bałkę zjec. Hanka. Przypomina sobie. A, tak, tak, zapomniałam. Teraz już wiem. Zaczyna płakać. O Jezu. Jezusiczku. Mela, czego płaczesz? Teraz wszystko na najlepszej drodze. Najgorsze przeszło. Już mam ciawie o wszystkim. Nie chcę pozwolić, ale musi. Tylko teraz ty i Zbyszko. Musicie być stałymi i przemóc wszystko swoją miłością. Mama sama będzie wzruszona. Hanka. Ja pójdę w piecach palić. Mela. Nie, nie, daj spokój. Lepiej, żeby się do niczego nie mieszała. Bo jak zaczniesz znów być służącą, to będzie jeszcze gorzej. Siedź tu spokojnie i czekaj, co będzie. Hanka. A pilizna nie zmaglowana. Mela. Nie turbuj się. Właśnie przyjmij pokojową i ona już za ciebie to wszystko zrobi. Ty teraz jesteś narzeczona z Byszka. To przecież nie możesz chodzić do magla ani w piecach palić. Bij kawę, moja złota. Hanka. Dziękuję, paniece. Nie mogę. Mnie tak od tego wczorajszego, że aż no, aha, obciera nos. Bo Jezu. Mela, przykłóca przed nią. Moja Andziu. Ja wiem, że to przykre przejście, ale to trudno. Zobaczysz, że jeszcze będziesz bardzo szczęśliwa ze Zbyszkiem. Ubierzesz się inaczej, nadręci ręce glyceryną, nauczyń ci ładnie pisać. Nie będziesz nic robić. Hanka. Ech, gnić bez roboty. Mela. Ha, będziesz mieć inne zajęcie. Potem ja będę zawsze z tobą i przy tobie. Ja za mąż nie pójdę, bo ja nie mam zdrowia, bo mąż puścia to trzeba mieć końskie zdrowie. I właśnie chciałam ci powiedzieć, że co do tego jakiegoś dziecka coś ty mówiła, a co ja nie rozumiem, to jeżeli ty już była zamężna i boisz się, że niby podobno mężczyźni niechętnie się żenią z dowami co mają dzieci, to nie bu się. Ja się tym dzieckiem zajmę. Wychowam. Jeśli nam ciadała na wyprawę czy na posak, to dla dziecka oddam. Ja sobie tak umyśliłam dziś w nocy. Ja chciałam iść do klasztoru, bo tam cicho i tak miło musi być zamurami jak dzwonek, krano, dzwoni w maju, ale przecież i na świecie można mieć ciszę. I wolę się dla ciebie poświęcić. No, jedz Bukę, jedz. A ty za to musisz być dla mnie bardzo dobra i mówić do mnie dobra, kochana Melu. No, powtórz, Hanka. Co też panienka, co też panienka? Myla. Mówi Melu. A ja tobie Andziu. Hanka, kiedy ja Hanka? Myla. Nie, jak zbyszkowa żona, to Andzia. Hesia. Wpada w jednej ponczoszce, skacze na jednej noce. Pycha. Dziewiąta blisko, w domu cisza, pensja się wściekła na dziś. Pycha. Myla. Cicho, mamcia chora. Hesia. Dziś cały dom chory. Nikt nie idzie do roboty, tylko padką, naturalnie. Do Hanki. Cóż ty, Belsu? A, hi hi, serwus czy pieradło. Myla. Hesiu, jakże tak można? Hesia. Cóż ty to na serię bierzesz? Zimno tu, w piecu nie palą? Co to są zaburzenie familijne? Nagle siada przy Hance. Powiedz, czy ty pierwsza zaczepiła zbyszka? Czy on ciebie? Hanka. Że też się panienka Boga nie boi. Hesia. O, już się nauczyłaś Boga wzywać nadaremno. Jeszcze do naszej familii należysz. Hi hi. Chcesz, że się zbyszko staną naprawdę, no, że nie? Hanka płacze. Myla. Hesiu, nie robię jej przykrości. Hesia. Ale nie, nie. Przyobiecuję, być nawet dróżką i powieś do utarza uroczą oblubienicem. Patrz, Myla, jak mi nogi urosło od wczoraj. Myla, zazębisz się. Scena druga. Też same? Durska. Durska. Blada Co się tu dzieje? Wytłupa? Nie ma pensji? Hesia. Nie ma nas tu odprowadzić. Hanka. Ja pójdę. Durska. Ty. Odprowadzę z panienki. No, no, idźcie się obierać. Hesia. Ale z pensji nici, Mamciu? Durska. Naturalnie. Wszystko tak i to przez Myla całuje matkę wrękę. Czego chcesz? Myla. Mamciu złota. Darił im. Nie gniewa się. Już ona ci całe życie. Durska. Proszę się do tego nie mieszać. Myla odchodzi do swego pokoju ze spuszczemą głową. Do hanki. Ty idź do pokoiku, gdzie się składa brudną wiliznę. Tam sieć i nie rusza się aż cię z zewołem. A z kucharką ani słowa, ani z nikim. Rozumiesz? Twoja matka chrzestna, ta, ta drachowa co prawa dwa razy zawsze mieszka na świętego Józowa? Tak? Proszę wielmożnej pani. Durska. Dobrze, a teraz idź. Hanka odchodzi do sypialni małżeńskiej. Do Hesii. Posałeś list do ciotki? Hesia. Posłałam i powiedziałam, żeby stróż prosił, że Mamcia prosi, żeby ciocia zaraz przyszła. Durska siada zgłębiona. Proszę Mamci może prochy pościerać? Durska robi gest, że jej wszystko jedno. Chwila milczenia. Proszę Mamci, czy jest Bieszko naprawdę się z tym czymś orzeni? Durska, daj Ty mi spokój. Hesia. Ja też myślałam, że to niemożliwe, choćby ze względu na nas. Czy kto porządny później starał by się o mnie albo o melę? Durska. Daj Ty mi spokój. Hesia, z resztą mela to mniejsza, bo ona i tak idzie na starą panę. Ale ja? Durska. A ja ci mówię daj Ty mi spokój, bo się na Tobie skrupi. Hesia. Proszę Mamy. Ja nie rozumiem jak Mamcia tego nie widziała. Ja to już od dawna wypenetrowałam. Ja. Scena trzecia. Durska. Hesia. Z Bieszko. Z Bieszko. Ubrany jak do wyjścia kręci się chwilę po pokoju. Gdzie chęka? Mielczenie. Pytam się, gdzie chęka? Hesia. O blubienice z lamermuru rondle myje. Z Bieszko. Proszę więcej jej nie używać do kuchennych posług. Gdzie chęka dziś spała? Mielczenie. Pytam się, gdzie chęka dziś spała? Hesia. Na stołeczku pod biecem. Ręce w małdrzyk. A buzia w ciep. Z Bieszko. Trzeba inaczej się nie uzająć. Mielczenie. Bo jeżeli z resztą ja wychodzę, za chwilę wrócę. Muszę jakiś porządek zrobić. Ułożę pod paldachimę w salonie. Z Bieszko. Mielcz. Hesia. Nie chce mi się, nie chce mi się. Kekłok, kekłok. Robię kilka pas. Hanuś, słodka narzeczona. Dziewcza z buzią jak malina. Z Bieszko. Idź ty. Wychodzi szybko. Hesia. Strach. Zbieram się. Tylko wie mam ci, a ja wątpię, czy ciocia przyjdzie. Bo straszny była wczoraj na indyczona. Dulska. Idź, no idź. Wychodzi Hesia. Dulska zawiązuje mocnie głowę. Słyszy czepanie dywanów. Nacuchuje, porywa się, biegnie do okna. Otwiera i krzyczy całkiem innym głosem. Nie wolno! Na dziedzincu się czepię! Nie wolno! Wraca. Wydziała, że przyjdzie zaraz. Dulska. Teraz idź, ubierz się. Hesia. A potem? Żeby trochę na spacer, co? Dulska. Co ci w głowie? Tu taki szkandal za pasem, a ona na spacer. Hesia. No dobrze, dobrze, już idę. Wybiega do siebie. Scena czwarte. Dulska Juliusi Wiczowa. Juliusi Wiczowa. W paszczu na matince. Ciocia mnie wezwała. Dulska. Tak. Juliusi Wiczowa. Właściwie nie powinnam przejść po tak dotkliwej obrazie. Ale w niszczęściu powinno darować się winy. Co już za tym ciocia sobie życzy? Dulska. Z nagłym wybuchem. Zlituj się, uratuj, wybaw miejscego położenia. Przecież taki ożenek dla zbyszka to ostatnio z kuba. Jak ja ludziom w oczy spojrzę. Juliusi Wiczowa. Moja ciociu. Sama ciocia piwa nawarzyła. Ja radziłam. Odprawić hankę. Dulska. Ale kiedy ci wytłumaczyłam dlaczego ją trzymam? Sama się zgodziła, że tak lepiej? Ja to przecież zrobiłam dla jego dobra. Po trzyciu już nie mogłam, jak mi się wisusował. To się nieraz robi. Ja nie pierwsza i nie ostatnia. Juliusi Wiczowa. Radź, ratuj. Ty masz doskonały złodziejski spryt. To coś wymyślisz. Przede wszystkim weź tę hankę do siebie. Wyrzucić je nie mogę, bo odniesie nas po mieście. U ciebie będziesz ją pilnować, żeby z nikim nie pyskowała. Juliusi Wiczowa. A już co, to nie. Dzięki za taki mebel nigdy nie wiadomo z takimi, co w trawy piszczy. Ale trzeba rzeczywiście coś zrobić, bo i dla nas samych to bardzo nieprzyjemne. Mój mąż aż jeść kolacji nie mógł, jak się o tym dowiedział. Czy ona ma jakąś rodzinę? Dulska. Ma tu tylko matkę chrzestną, praczkę. Juliusi Wiczowa. Trzeba ją tu sprowadzić, Dulska. Posłałam po nim kucharkę. Juliusi Wiczowa. Może się wyda coś o tej hance. Może ona już dobrze tam na wsi się bawiła. Może się zbyszkodowie. Choć według mojego przekonania zbyszko jedynie tylko na złość cioci to wszystko zrobił. Dulska z wybuchem. Na złość mnie, matcy i mojej tu dzieci tak ją kochowała. Woziłam się z nim do rapki. Jak była ta matura, to niby pokierowałam go do prokuratori z karbu. A tu, a tu płaczę. Juliusi Wiczowa. Proszę cioci się uspokoić. To nic nie pomoże. Tu trzeba radzić energicznie. Co ona mówi, Dulska? A cóż ona może mówić? Nic. Juliusi Wiczowa. To jeszcze całe szczęście, że ona zdaje się głupia, bo jakby tak wzięła nakieł, nie liczyc za dawutki i chleba z masłem. Dulska. Co? Juliusi Wiczowa. Już ja wiem, co mówię. Mi o tym się mu hybierze, nie octem. Scena piąta. Dulska, Juliusi Wiczowa, ta drachowa. Ta drachowa. Niech będzie pochwalony Jezus Rystus. Dulska. A, to wy. Do Juliusi Wiczowej. Ta praczka. Ta drachowa. Rączki całują wielmażnej pani gospodyni. A cóż to? Będzie znów byłże pranie? Juliusi Wiczowa. Niech mnie ciocia pozwoli. Do ta drachowej. Nie, moja dobra kobieta. My tu was wezwali całkiem o co innego. Ta drachowa. Rączki całują. Juliusi Wiczowa. Tu chodzi o chankę. Ta drachowa. Aaa! Juliusi Wiczowa. Widzicie tak się stało. Chance trafia się doskonały mąż. Dulska. Cóż ty? Juliusi Wiczowa. Zaraz ciociu. Doskonały mąż. Otóż, ponieważ to jest poczciwy rzemieślnik wychowanych cioci, więc my chcemy na przód wiedzieć jaka też to uczciwość hańczyna. Bo w takim małej mieścinie to rozmawicie, jak to pani ta drachowa wie. Ta drachowa. No, no, tak, wielmożna pani. Niby, to swoją rzecz. Juliusi Wiczowa. Właśnie. Więc co do chanki? Jak się ona tam sprawiała w domu? Tylko niech ta drachowa powie pod przysięgą, jak nas powiedzi, bo to ważna sprawa. Ta drachowa. No chanki. A wielmożna pani. To dziewczyna była szklanka. Nawet rysy nie było. Juliusi Wiczowa. Moglibyście na to przysiąc? Ta drachowa. Przed przenajświętszym sakramentem. Za nią, jak za siebie. Juliusi Wiczowa. No, a ten finanswach? Ta drachowa. Tu i sza inszość. A co do tamtego? Tylko, że nie było pieniędzy niby na gospodarstwo. Więc bez to się to ślimaczy. Ale to całkiem uczciwie i honorowo. To sam ksiądz probosz może poświadczyć. Juliusi Wiczowa. No, a tu, w mieście? Ta drachowa. A to już chyba wielmożna pani gospodarz nie wie, bo przecież dziewczyna niby tu, żeby podopieką. W chwila milczenia. Juliusi Wiczowa. Może się pani ta drachowa wódki napiję? Ta drachowa. Rączki całym wie można pani. Ja przysięgłam od wódki. Śmieję się. Juliusi Wiczowa, śmiejąc się. Ale od likierku? Ta drachowa. No, chyba. Juliusi Wiczowa do durskiej. Taj, Anielko, coś słodkiego. Pani ta drachowa myśli, że Hanka może z czystym sumieniem i za niego, co się jej trafia? Ta drachowa. Proszę wielmożnej pani, jak się jemu podoba? To chyba nie będzie taki skrupulant. To u państwa takie wymysły, a potem, czy ja wiem? Dulska wraca z kieliszkiem likieru i stawia przed drachową. Juliusi Wiczowa. Pijcie. Rączki całują, rączki całują. Piję. Juliusi Wiczowa. Dobre? Ta drachowa. Aż mgli takie dobre. Juliusi Wiczowa. Więc scena szósta. Też same? Zbyszko. Ta drachowa. Rączki całują, wielmożnego, młodemu, panu gospodarzowi. Rączki całują. Pranie do krawcy? Ta drachowa. Ja wielmożny panie, po ostatnim praniu. Zbyszko, wy jesteście krew na chanki? Ta drachowa. Matka szesna? Zbyszko. A to się dobrze składa. Muszę was zawiadomić, że ja się z chanką żynię. Ta drachowa. Wielmożnej panze mnie głupią robi? Zbyszko. Żenie się? Patrzy na Dulską. Żenie się? I to bardzo prędko. Chciałem się dowiedzieć, jakie formalności. Gdzie chanka szczona? Trzeba prędtwej metrykę. Rozumiecie? Zresztą przyjdźcie jutro, to się wszystko ułoży. Wychodzi do siebie. Ta drachowa. W imię ojca i syna. Chyba wielmożny młody gospodarz jest pomylony? Albo bardzo mechaniczny. Julia Siewiczowa. Jak wy to rozumiecie? Proszę wielmożnych pan, to ja ślepa nie jestem. Ja przeciwiedziałam, co i jak jest. Dość było popatrzeć, jak to chanka przy mnie zerniała. A pech czy po kątach? A do mnie wpadała? Ja je zawsze mówiłam. Nie becz! Pan jest godny? Z rodziców świętych? Pan cię zabezpieczy? Ale żeby się żenie? Dulska. A cóż wy myślicie, że ja pozwolę na to marzeństwo? Ta drachowa. Pan mnie boże. Bez błogosławństwa mamosi. My ta do autarza nie będziemy. Ale chyba wiem, można pani gospodyni nie będzie do impastować, żeby się uczciwa rzecz nie stara. Skoro młody pan tak chce, to już od Boga natchniony, aby się ojciec krzywdy nie robić. Całej wiany była ta uczciwość. A dziś nigdy nie weźmie, bo bogactwem swojego pochańbienia nie przykryje. A jeno jeszcze pieniądzami ludziom o czym edlić można. Julesiewiczowa. Tak, macie rację, pieniądzmi. Może jeszcze taki liszczek? Anierciu. Dulska. Nie mam więcej. Julesiewiczowa. Odprowadza Dulską. Ciociu, może ofiarowa z pewną sumą? Dulska. Jezus Maria, tylko się zakieszeń trzymaj. Julesiewiczowa. Trudno? Dulska. Moja droga, może on ciebie usłucha? Był się Boga, płacić. Jak on powie, że nie chce, to wszystko się ułoży. Pomóż z nim. Julesiewiczowa. Dobrze, ale wie Ciocia, że to będzie twardo? Do Tadrachowej. Więc powiadacie, że pieniądze Tadrachowa. To gruntwo można pani. Tak już teraz świat? Jedy minut aż drugiego za pieniądze sprzeda. Oj, czasy, czasy mały, ani pasze dla bydła, ani uczciwości ludzkiej. Julesiewiczowa. Macie rację. My tu jeszcze z Panią gospodynią chcemy się naradzić. Tadrachowa. Co do Hanki? Jakasz tu radę? Młodzi chcą, jedno, drugie. Wiele można pani nie będzie twarda. Przecie dzieje się tej pochrabskich domał, że się zniszczy mi rzeniu. A Hanka znów jest i ślubna. I znowu nie takie tam, co? Bo teżstwa mieli zasiedziałej, choć stanu mororskiego. Durska. Idźcie na tylko dojadalni i czekajcie, aż was zawalamy. Tadrachowa. Całuję ręczki Pani gospodyni i idę już. Panu Jezusowi oddaję. Całuję ręczki, a niech mamu się nie będzie twarda. Wychodzi. Wsena siódma. Durska Julesiewiczowa Mela. Słyszałaś? Mamusia. Jak to sobie prądko taka pani pozwala? Dusi mnie formalnie. No, no. Jeliasiewiczowa. Będą mówić ze zbyszkiem. Nie, że ciocia idzie do swego pokoju. Proszę cioci. Durska. Zlituj się. Zrób wszystko, co można. Powiedz, że ja i Felicjan tego mi przeżyjemy. Że się gory dzieci czysz. Że złamanego centa nie dostanie nigdy, że... Jura Siewiczowa. Dobrze, dobrze. Już wiem, tylko niech ciocia mnie zostawi samą. Duska, idę, idę. Mojaście, zrób wszystko. Ja już z siłą opadam. Wychodzi Mela we drzwiach. Psyt, psyt. Ciociu. Julesiewiczowa. A czego chcesz? Mela, cóż mama pozwala? Julesiewiczowa. Proszę Mali iść do siebie i nie pokazywać ją tutaj. Mela. Ach, boże, boże, co to będzie? Znika. Julesiewiczowa, z pyszko. Julesiewiczowa. Chwilę się waha, potem podchodzi do drzwi z pyszka. Z pyszko. Proszę Ci tu na chwilę. Z pyszko. A co chodzi? Julesiewiczowa. No wejrzy tu. Trudno, żebym ja do Ciebie wchodziła. Jestem na to i za stare, i za młuda. Z pyszko, we drzwiach. Właściwie czego chcesz? Julesiewiczowa. Przede wszystkim nie patrz na mnie jak na wroga, bo ja Twoim wrogiem nie jestem mimo Twojego obchodzenia się ze mną. Mi się zdaje, że Ty nawet będziesz rad po mówić z kimś, kto ma zdrowy rozsądek i z boku patrzy na Twoje postępowanie. Chodź na tu. Nie ciska się, przecież o wszystkim można podyskutować. Z pyszko wchodząc do pokoju. Jeżeli ochęcę, to nie ma żadnej dyskusji. Tak będzie i basta. Julesiewiczowa. Naturalnie i wyobrażaj sobie, że ja jestem przeciwna Twoemu projektowi. Owszem, skoro chcesz naprawiać tylko namawiać Cię na to należy. Ciocia chciała, żeby Twoja narzeczoną wziąła do siebie, ale... Zbyszko. No? Julesiewiczowa. On mówiłam. Zbyszko. Czemu? Julesiewiczowa. Ma męża i... A tam, gdzie nie ma zmysłu moralnego jak u takiej dziewczyny, to nigdy nie wiadomo co i jak. Zbyszko. Czy to mi miałaś do powiedzenia? Julesiewiczowa. Ach, czekaj! Coś hanką trzeba zrobić. Na nową służbę nie pójdzie. Na stancję ją obtasz? Boże, drogi. Takie miliu to ostatnio zgnilizna i rozpusta. A przy takich instynktach to dnia ślubą? Może na pensję, ale wątpię, że wezmę, a potem... Zbyszko, to są wszystko drwiny. Julesiewiczowa. Wątpię? Czy mam Cię? A ją będzie mogła długo trzymać w składziku? Cóż więc zrobisz? Zbyszko chodzi po pokoju i milczy. Julesiewiczowa patrzy za nim. Naturalnie już o jakichkolwiek relacjach ze światem mowy być nie może. Zbyszko, gwizdzę na świat. Julesiewiczowa, masz rację. I ja także. Ale żyjemy w ciągłym kontakcie. Zbyszko pluje na kontakt. Julesiewiczowa. Naturalnie. Tylko musicie sobie sami wystarczyć. Nie znam jej. Musi mieć dużą inteligencję wrodzoną. Zbyszko milczy. Ty to rozwiniesz. Więc z moralnej strony nie ma obawy. Tylko materialna. Zbyszko, mam ją w pięcie. Julesiewiczowa. Tak się mówi. Ale ty masz pensji 60 złotych reńskich. I... Prócz tego masz sędługów. Kondekt w powietrzu. Z tego vetroje to nędza. Hamka nie zarobi nic. Chyba, że będzie u siebie samej sługo. Ale i to. A ty, przyzwyczajany do puszczania pieniędzy swoich i nie swoich. Zbyszko siada na fotelu. Tak będzie, jak powiedziałem. Julesiewiczowa. Tak, ale głównie o te pieniądze. Bo nie bez czego żyć. Wieczorami możesz pisać. Moim mążci daje jakieś kawałki do odrabiania w domu. Ale i to. Zbyszko, daj ty mi spokój. Julesiewiczowa. Bądźmy logiczni. Już jeden pokój z kuchnią dwadzieścia trzydzieści. Na życie, gulden. Co jest nędzą. Ale skoro się kochacie, to już cała pensja. A gdzie reszta? Zbyszko. Będę robił długi. Julesiewiczowa. Mam ciał głośni, nikt centa nie da. A rodzice jeszcze żyć mogą i trzydzieści lat. Będziesz nędzarzem długo, bardzo długo. Julesiewiczowa. Boże drogi, gdyby to można tak życiu powiedzieć, daj mi spokój. Ale ona włazi na kark jak hydra i zdławi. Podchodzi do niego i siadam na poręcze fotela. Zbyszko, popatrz mi w oczy. Ty żałujesz tego, coś zrobił? Zbyszko, pość mnie. Julesiewiczowa. Nie puszczę. Tu się rozchodzi o coś więcej, jako głupie na złośmatce. Zbyszko. To nie na złość. Ja chciałem raz zetrzeć w proch, to podłe, to czarne. Co tu jest duszą złych czynów w tych ścianach. Chciałem raz wziąć się z zabary z tym czymś nieuchwytnymi. Julesiewiczowa. I wziąłeś się z zabary. Szamotałeś. Pokazałeś kły, a teraz musi rówlec. Zbyszko. Nie muszę. Nie ulegnę. Julesiewiczowa. Masz siły walki? Zbyszko, milczy. Aha. Aha. Nawet nie odpowiadasz. Ty jesteś zupełnie już wyczerpany. Ciebie ta jedna noc mogła, a cóż dopiero całe takie życie? Zbyszko. Ach ty, ach ty. Julesiewiczowa. Cóż ja? Ciocia powiedziała, że ja mam złodziejski spread? Tak. Bo zgodziłam się z życiem i kradłem to, co jest najmilszego. Zbyszczyt mądrości. Walczyć? Tą kiszot. Śmieszne. Zresztą sam powiedziałeś, wyciągniemy kopyta. Zbyszko. Ty umiesz budzić we mnie kołtuna. Julesiewiczowa. Ależ on na chwilę w tobie nie zasnął? Ty się z nim nie borykaj. To na nic. Wiesz sam. Zresztą co ty o cioci chcesz. Ona cię kocha, dała ci życie. Zbyszko. Ja się ona świetnie prosił. Julesiewiczowa. To komuna. Wychowała cię. Według niej najlepiej. Zbyszko. Najlepiej. To zgroza słuchać, co ty mówisz. Julesiewiczowa. Według niej. Wszystko to zrobiła przez miłość do ciebie. I teraz ona płacze, Zbyszku. Ona płacze. Zbyszko. Julesiewiczowa. Nie. Eee. To jest matka. Zbyszko siada luz gnębiony. Julesiewiczowa podchodzi. No i co, będzie Zbyszko? Zbyszko milczy. No, no. Zbyszko. Jest jeszcze czas. Julesiewiczowa. Nie. Nie. Takie rzeczy przecina się od razu. Raz, dwa. Co patrzysz? Odetchniesz, jak z tym skończysz. Zbyszko, cicho. Ale jak? Julesiewiczowa. Już my na to poradzimy. Zbyszko. Będzie skandal. Julesiewiczowa. A widzisz? A mówiłeś, że ci oświat nie chodzi. Wiela milczenia. Zbyszko milczy. I przeprosisz matkę? Zbyszko. Za co? Julesiewiczowa. Zrób to. Obraziły się bardzo. Ona chora, ona biedna. Biegnie do drzwi. Ciociu. Zbyszko. Ale krzywda się jej nie stanie. Julesiewiczowa. Proszę Cię, już ja w tym będem. Ciociu. Scena dziewiąta. Zbyszko, tulska Julesiewiczowa. Julesiewiczowa. Ciociu. Zbyszko cofa, co powiedział. Powrócił do rozumu i przeprasza Cię. Dulska płacze. Zbyszko. Podchodzi ku niej. Cały ją wrękał i mówi cicho. Przepraszam, mam o za to. A psiakrew, psiakrew. Dulska do Julesiewiczowej. Nawiedzisz? Znówknie. Ach, to głupstwo, to nie ma znaczenia. Zbyszko, z wybuchem. Ma, ma znaczenie, ma! Julesiewiczowa. Cofasz się? Zbyszko. Tak, tak. Będę tymki byłem. Ach, możecie być dumni. Z wybuchem nerwowym. Ach, jak ja się będę teraz motrował. Jak ja się będę motrował. Julesiewiczowa. Dopóki się nie ożenisz. Dobrze nie ożenisz. Z fajną panną z dobrego domu. Zbyszko. Dopóki się dobrze nie ożenią, z posagiem, z kamienicą, z diabłem, z czortem. Wybiega do swego pokoju. Dulska. Boże, boże! Julesiewiczowa. Niechciecie pozwoli mu wyburzyć się. Mówna rzecz zrobiona. Teraz trzeba się wziąć do niej. Ciocia mi daje kartę bląszy? Dulska, nie rozumiem. Julesiewiczowa dochodzi do drzwi. Ta drachowa? Toż same, ta drachowa. Ta drachowa. Rączki całeją. Jestem, jestem. Julesiewiczowa. Moja ta drachowa. Zaszły tu pewne zmiany. Młody pan, że nic się z hanką nie chce. Ta drachowa. Jakże to? Sami to godnie oświadczył. Julesiewiczowa. Ale się nemyśnił. Ta drachowa. Ta drachowa. To duże słowo. Ale to krzywdza dla hanki. A ja przecię dziecka, co go do sztu świętego podawała, ukrzywdzić nie dam. Julesiewiczowa. Niki, ukrzywdzić nie chce. Pani gospodarz nie jest bardzo zacna osoba. I może tam coś nieco szanse da jako odszkodowanie. Dulska, cicho. Nie kalopuj się. Ta drachowa milczy. Julesiewiczowa. Wiem, co i jak. Ta drachowa. Proszę wielmożnej pani. Święty związek małżeński, a pieniądze to całkiem insza inszość. Julesiewiczowa. No. Tak, ale dobrej to. Każda inna matka to by dziewczyną wygnała bez dobrego słowa. A tu się jeszcze troszczą i chcą coś dać. No, moja ta drachowa, przyznajcie, że takich ludzi to mało na świecie. Ta drachowa. Ja zawsze mówiłam, że to święte państwo, ale krzywda krzywda. Julesiewiczowa. Eee, samiście mówili, że pieniądze wszystko kryją. Jak hanka mieć będzie coś w szparka to ani zielnika resztę nie spyta. Ta drachowa. Może być. Julesiewiczowa. Jak myślicie, co jak? Ta drachowa. Proszę wielmożnej pani, to już hanki rzecz. Trzeba mi z nią pogadać. Julesiewiczowa. Naturalnie, zaraz wam hankę przyślemy. Chodźmy ciociu. Ta drachowa. Całej rączki wielmożnym panią. Duska wychodzi. Julesiewiczowa. Imiejcie rozum, bo to tylko dobre serce pani, a żaden móz. Rozumiecie? Ta drachowa. Niejwy. Wchodzi hanka. Julesiewiczowa wychodzi. Scena 11. Ta drachowa. Ogląda się. Chodź tu, chodź. Jak się macie? Ta drachowa. A to ci dopiero. A to ci dopiero. Wiecie? Ta drachowa. A jak, że chciał się żenić? Ta drachowa. A teraz nie chce. Niech go pokręci z jego żenieniem. Co mi tam po takim możenku? Ja do tego, czy co? To nie wierają mną już od wczoraj. Ta drachowa. Zawsze ci to honorowo. Eee, ta drachowa. I byłabyś panią, kamieniczną. Eee, ta drachowa. Lepiej jak z tego twojego financa. Bo choć to nie by coś, ale zawsze trybę nulka. To moja rzecz. Ale bym no nikt nie poniewierał. Każdy ma swój honor. Ta drachowa. To ty nie obstajesz, żeby się pan sobą żenił? Chanka. Powiedziałam, co mi taki morowicz? Niech to będzie moja krzywda. Ta drachowa. Oni cięta nieukrzywdzą. Chcą ci dać coś na rękę. Chanka płacze. Daj ta matka, chrzec na spokój. Daj ta matka, chrzec na spokój. Ta drachowa. Ty jesteś durna, durna. Młoda jesteś i nie wiesz, co to świat. Jak będziesz mieć pieniądze, to będziesz mocarna. Dlaczego beczysz? Ja już tamto przypadło. Teraz jedno, żeby cię nie skrzywdzili. Chanka jak wyżej. Daj ta matka, chrzec na spokój. Ta drachowa. Ta to żadna łaska. Ja już za ciebie będę gadać. Ja cię skrzywdzić nie dam. Chanka podrażniona. Daj ta matka, chrzec na spokój. Scenu dwunasta. Toż same. Dulska. Julia Siewiczowa. Naradziłyście się? Trzeba się śpieszyć, bo już późno czas iść do miasta. Ta drachowa z innego tonu. Proszą wielmożnych pani. To tak. Chanka gada, że wielmożny pan sam obiecwało żenek. Julia Siewiczowa. Pan żartował, chanka tego na serii nie myśli. Ta drachowa. Byli świadkowie. Proszą łaski wielmożnej pani. Dulska. Kto? Ta drachowa. Wielmożna pani gospodyni. Dulska. To bezczelność. Julia Siewiczowa. Parę raz. Tu już ma wyniemało żenku. Pan żartował, powtarzam wam. Chanka dobrze wiedziała, co robi. Ta drachowa. Ja za nim jak za siebie. Julia Siewiczowa. A że ciocia chce coś z łaski zrobić, to powinniście być wcięczni. Więc ja tak myślę, że Dulska cicho. Nie galopu się. Julia Siewiczowa. No, kilkadziesiąt koron. I staje zuchwale pomiędzy nimi. Chanka. Ja będę gadać. Ta drachowa. Hanuś. Czekaj, ja. Chanka. Tak, ta matka szesna. Spokój. Jak chce mi moją krzywdę płacić? Niech płacą. Dulska. Patrzcie, jak się rozduchwaliła. Chanka. A ino, patrzcie, patrzcie. A nie, to chodź matka szesna. I tak zapłacą. Sausandy i alimenta. A ja przysięgnę. Jezus Maria. Tego tylko brakuje. Julia Siewiczowa. Dziewczyno. I co miała być sumienie? Chanka. A ze mną to mieli sumienie. I zrobić to, co zrobili? Jak nie mieli sumienia, to ich teraz płacą. Ta drachowa. Chanka, ta nie krzycz. Chanka. Bęta matka szesna. Spokój. Ja się za moją krzywdę upomnęł. A jak uś awalduna nie wyprawywała, a to ona z alimantów, co? I jak sumienia na mną, to ja nad nim sumienia mieć nie będę. Dulska. Do Julia Siewiczowej. Zlituj się. Daj jej, co chcę, tylko nie dopuść do skandalu. Julia Siewiczowa. Iloż chcesz. Chanka. Dajcie tysiąc koron. Dulska. Co? Chanka. Tysiąc koron. W chwile milczenia. Kobiety mierzą się długimi spojrzeniami. Julia Siewiczowa, cicho. Niech Cię da, bo będzie skandal. Dulska. Proszę mój drogi do chanki. Cóż ty, ze skóry mnie chcesz obejrzeć? Chanka. A mnie tu w tym domu nie obdarli z uczciwości? Ja prosiłam się, żeby nie puścić. Chodźcie, matko szesna. Dulska. Czekajcie. Ale musicie się podpisać, że nie macie dane żadnego żalu i że jesteście zalagodzeni. Chanka, ponuro. Podpiszę. Dulska. I nigdy się nas czepiać nie będziesz. Chanka. Ja nigdy. Ale co to ono zrobi, jak dorośnie, to już jego rzecz i Pana Boga. Dulska. Do tej pory ja użyć nie będę. Chodźcie. Wychodzę dosypialnie. Scena 13. Julia Siewiczowa, mela. Mela. Ciociu. Julia Siewiczowa w wyczwiach. Czego? Mela. Ciociu, co się dzieje? Chę się cały czas podsłuchują i tak się śmieje. Co się dzieje? Julia Siewiczowa. Nic. Wszystko w porządku. Mela chwała Bogu. Julia Siewiczowa wchodzi dosypialnie. Po chwili wychodzi Chanka, Tadrachowa, Dulska. Scena 14. Chanka, Tadrachowa, Dulska, Julia Siewiczowa, później zbyszko Hesia, Mela. Dulska. A teraz kufarek i jazda, żeby mi was w minutę nie było. Tadrachowa. Idziemy, proszę łalski pani, całujemy rączki. Chanka. Chodźcie, matko chrzestna. To co się ukłaniacie? Wychodzi sadrachową. Dulska. Ach, upada na sofę. Jezus Maria, co za dzień? No, ledwo żyję. Przecież to straszne, co ja przejść musiałam. Tysiąc koron. Julia Siewiczowa. Widziała ciocia, że był nóż na gardle? Dulska. Tak, tak. Julia Siewiczowa. Do widzenia, cioci. Idę do siebie. I ja dostałam mi grę z tego wszystkiego. Ale... Może teraz ciocia mogłoby na myszkę nie wynająć? Dulska. Nigdy. On mnie dom spokojny, moja droga. Potem możecie je nie zapłacić, a ja teraz muszę odbić to, co mi wydarli. Julia Siewiczowa. Ciocia to już nic je nauczy? Dulska wniośla. A czegoś to ma mnie uczyć i kto? Ja sama dzięki Bogu wiem, co i jak się należy. Julia Siewiczowa wzrusza ramielami i wychodzi. Dulska biegnie do drzwi zbyszka. Zbyszko. Idź do biura. Do dziewcząt. Hesia. Kurze ścierać. Mela. Gamy. Dosypialni. Felicjan. Do biura. Wpada Hesia. Żywe mela. Wchodzi mela. Otwiera fortepian. No? Będzie znów można zacząć żyć po Bożemu. Wybiega do kuchni. W głębi przez przedpokój widać, jak ta drachowa z Hanką przynoszą kufę. Mela. Biegnie ku nim. Andziu. Andziu. Gdzie ty idziesz? Ty idziesz całkiem? Hanka. Całuję rączki panience. Jedna panienka tu co warta. Niech się ta panienca powodzi. A innym to niech. Robię groźny gest ręką. Mela. Biegnie do drzwi zbyszka. Zbyszko. Hanka się wyprowadza. Zamknął się. Zbyszko. Hesia. Mela, zwariowałeś? Mela. Mama ją wyrzuca. Zbyszko. Już drzwi się za nią zamknęły. Biegnie do okna. Nie widać jej. O. Idzie niesie kufarek. Gdzie ona idzie? Taki śnieg. Znikła za rogiem. Boże mój. Płaczę. Hesia, śmiejąc się. A ja wiem. A ja wiem. Wszystko słyszałam. Co to? Świeci się coś? Papierek. Na czworakach pausa pod fortepian. Mela. Stoi przy oknie oparta o framugę. Gdzie ona tak poszła? Ona była zapakana. Hesia. Tarza się po scenie i śmieję się. A ja wiem. A ja wiem. Mela. Hesia, nie śmiej się. Tu stało się coś bardzo złego. Jakby kogoś zapili. Hesia. Ona się jeszcze utopi. Hesia, przewracałem się po podłodze. Ona się nie utopi. Wzięła tysiąc koron i pójdzie do swojego finanswaha. Mela, z jakąś tragiczną rozpaczą. Cicho, Hesia, cicho, nie śmiej się, Hesia. Hesia, jak wyżej. Ona wzięła tysiąc koron i pójdzie do swojego finanswaha. Kurtyna zapada. End of Art III. Recording by Wyle Czajkowski. End of moralność penidulskiej by Gabriele Zapolska.