 Sa pala ngayon ng informasyon, mahalaga pa ba ang tula? Tinanong na yanong dekada 70, dekada 80, at dekada 90, pero dito lang sa universidad ng Pilipinas may sumagot at ito ang Departimento ng Ingles at Comparativeong Literatura. Noon kasi gumawa sila ng paraan sa pamagita ng special project na ituro ang pagtatanghal ng tula. Ito ang tatawagin kong tanghaling haga. Sa panahon ngayon ng hugot, mahalaga pa ba ang tula? Tinan na natin. Anong abang salitang hugot? Ito ay masasabing wikang bicolano, wikang sibwano, wikang waray, at wikang tagalog. Una, ito ay pagkuha mula sa isang lalagyan, halimbawa paghugot ng isang sing sing mula sa daliri, o pagbunot o paghila. Ikalawa ito ay pagpili ng isa mula sa karamihan kung magapaghirang o pagpili. Ikat nito, ito ang pagbababanang tubig sa bahak. Kaapat, itong maghigpit. Saan nga ba nanggaling ang hugot na yan? Ay sabi nga kahit saan. Hugot here, hugot there, hugot everywhere. Ito ay magikita sa iba't bang wika sa Pilipinas. Kaya kung titignan mo, ito ay bahagi ng wikang Pilipino. Magikita ito sa bicolano, sa sibwano, sa ilokano, sa ilongo, sa kapampangan, sa mga konyo. At sino ba ang magumagawa nito? Eh, si Amperi na yan si Hugot Boy Banat, si Hugot Girl, si Hugot Becky, si Hugot Bumpanot, si Hugot Poggy, si Hugot Sexy, si Bob Ong, si Ryan Rebs. At kung sino-sino pa, na nariririg natin sa radio, television, at kung saan-saan pa. Dahil ito ay bit-bit, noon pa man, hanggang ngayon, na mga tinatawag natin love themes. At sa iba't ibang larangan din, tulad ng religiyon. Talipunan, sa ekonomiya, sa kuwanonong bagay na may kinalaman sa pera. Sa matematika, sa sciensya, sa filosofia, sa politika. Katunayan, ito ang ilan sa mga Hugot Nong Nakaraang Halalan. At hindi lamang sa agham pampolitika, kundi sa agham mismo. Sa kultura, eh, kasi naman, mababasa natin ito sa halos lahat ng periode ko. Mapa brochit otabloid na azul, dilaw, pula o verde. Sa mga magasin, sa mga libro, sa Wattpad, sa poster, sa card, sa e-card, sa meme, sa billboard, sa mga karatulak, sa musika. Eh, lalayo pa ba naman tayo? Eh, mismo ang sa ating pabansang awit na sinulat ni Jose Palma at Julian Pilipe, ang mga titik nito ay Hugot na. Miruin mo, lupa ng araw, ng lawalhatit, pagsinta, buhay at langit sa piling mo. Aming ligaya napagmay mga api ang mamatay ng dahil sayo. Sempre ang sunod, sunod na kundiman na nagbigay sigla at tapang sa ating mga ninuno. Nandyan alimbawa ang dahil sayo ni Mike Velarde Jr. Kumaalalan niyo pa ang mga titik nito ay dahil sayo na iskong mabuhay dahil sayo hanggang mamatay, dapat moong tantuin, wala ng ibanggiliw, puso ko itanungin ikaw at ikaw rin. At nandyan din ang mga makabagong awiting pangpag-ibig kagaya ng ngayon at kailaman na sinulat ni George Conceco at pilasikat ni Basil Valdez. Alimbawa dahil kaya sayo ng matadhanang ako'y isilang sa mundo upang sa araw-araw ay siyang makapiling mo upang ngayon at kailaman ikaw ay mapaglingkuran hirang bakit labis kitang mahal pangalawa sa may kapal higit sa aking buhay. Magpahanggang sa mga bagong kuntawagin natin ay novelty songs. Ito isa ang alimbawa na sinulat ni Michael V. at pinamagatang sinaktan mo ang puso ko na refrain. Wala ang sasabihin siya kundi ang sinaktan mo ang puso ko pero sa bandang huli ang chorus na ay sinaktan mo ang puso ko ngayon ako ay nag-ihingalo, maubusan ako ng dugo, sinaktan mo ang puso ko pero sa bandang huling-huling ng koda sa nakikinig nito please lang pakibalik ng puso ko. Nagmarinig kong una ang salitang hugot agatang naisip ko ay ang kantang mabuti pa sila ni Gary Granada na nagtatapos sa mabuti pa ang snot sir, palaki minagahabol ang aking luma, ang computer mayroon pang compatible mabuti pa sila, mabuti pa sila, ditalad kong lagi nalang nag-iisa. At bandang huling ng sumikat ng Aldab na rinig naman natin ang yaya na sinulan ng Jimmy Bondok na rin yung yaya yain kita sa tamang panahon, sa alternang puon yaya kapit kita kung hundiman ngayon sa madaling panahon kung mahal mo ako at maalden kita balang araw tayo ring dalawa, balang araw sinta kung mahal mo ako at maalden kita balang araw tayo ring dalawa sayang, alam naman natin ang nangyari sa kanilang dalawa pero ibang usapan yan kahit paano tulip pa rin ang pagtigin natin o panunood sa magazine at television na yun ang Kalyasere kagay na nabanggit mga balita telenovela at ang walang kamatayang master showman ang mga patalastas ang pelikula magmula sa ganyang mga plataporma sumibul nga ang online at nitong hule makikita natin ang pagbabalik muli ng pagmamahal ng madlak sa pasalitang panitikan at nausunga sa atin mga bars, bisos, at kung ano no pa ang tinatawag na spoken word sa pagpasok ng bagong milan yun kami ng proyekto sa turong ng National Commission for Culture and the Arts ng UPI Institute of Creative Writing ito ang tinatawag naming textula ang isa rito ay ang tinatawag kung text tanaga wala kayong gagawin kung sasali kayo kung di magsusulat muna kayo ng tanaga ang tanaga ay pinaka matandang tula sa panitikan Filipino ito ay may apat na linya ang bawat linya ay may tig pipitong pantig ang halibawang ibinayay ko sa advertisement ay ang mahal mahal na ang dilata mahal pang abrilata minna mahal kung sinta nag-mahal ka na rin ba? alam pa rin yung sa unang araw palamang ito ay umanito ng humigit kumulang sampung libong tanaga bahil wala naman kayong gagawin kung di pagkasulat ninyo ay ito text ito sa aming mga number na ibinigay dahil sa tagumpay ng text tanaga nagkaron pa kami ng Jonah Text Dalit Text at kung anong pang wika nagkaron din ng mga version sa Luzon, Visayas, and Mindanao sayang halang at nina ito na ulit ito iti ng hal ng sinalomis mo ng ibad ibang mga director ng NCCA at nagpatuloy ito ng umabot sa sampung taon na ito ang ilan sa mga halimbawa ng mga nanalong tula ano nga ba humugot? sa ganang aking ang pulot duli na ito ay walang iba kung di ang tayutay ano nga ba mga tayutay? ito na ibinigay buhay o kulay sa ating mga panalita nga ito ang ilan sa mga halimbawa na dyan ang simili ang pagkukumpara ng isang bagay sa isang bagay gamit ang mga salitang tulad at iba pa na dyan ang directang pagkukumpara na mas tinatawag natin bilang metapora na dyan ang mas kilala natin bilang sa lawika in ang mga idioma at ang yufimis mo lalo na sa ating mga pinoy na Balat Sibuyas ang madramang pagpapahayag at ang pagtutumbas at ang pag-uulit-ulit-ulit narito rin ang uri ng tula napaburito natin tuwing araw ng mga puso ginagamit natin ang pangala ng ating mahal sa buhay at ang bawat letra nilalagyan natin ng katumbas nand dyan din ang tinatawag natin overgrover nariyan din ang pagpapahayag na hindi natin ipinapahayag ng lahat bakit nga ba may hugot? para kay Jacobson may apat na dahilan una ito ang pagpapahayag ng damdamin ikalwa ang paghihikayat ikat lo ang pagsisimulan ang pag-uugnayan at ikaapat ang paggamit bilang sanggunian may pagkakaiba siguro ang hugot sa ating ari o kasariyan ibabahang hugot na mga lalaki kay sa mga babae paano ang uri ibabang humugot ang mayaman kay sa mahihirap paano kaya ang maykulay kumpara sa mga puting lahi paano ang mga religioso humugot din ba sila e paano ang iba hindi sumasang palataya may pinaguhutang hugot sa pangkahalatan ito ang pagtasa ng sarili mayan ito ay positibo o negatibo kung di pagtatanong ng gusto ko ba ako? mayaring matutuan ang lahat ng ito mahihirap bagguhin ang mababangtingin sa sarili pero kakayahin na rito ang ilan sa aking mga tips sa paghugot bago tayo magsimula kailangan ating magsaliksik sa ganang aking napakaganda kung merong disen yung ating mga susulatin ulilikain o kakatain una kailangan ating magtanong sino ba ang ating mga manunoon ano nga ba ako kasyon saan kailan ito gaganapin at bakit ito gagawin ikalawa aralin ang artin ng pag-arte mahalaga ito at mabapapansin natin to sa karamiyan sa ating mga spoken word artist una na dyan ang articulasyon ikalawa ang bato ng bosses ikatlo ang kontrol ng hininga at siyempre ang damdamin sa aking napakahalaga ng papel ng pagsasa ulo o pagmememoria ikaapat dapat mong tuklasin ang iyong centro para kung gugalo ka sa kanan o sa kaliwa alam mo ang iyong pipihitan kahit sa harap po kahit sa huli kapag nakuawang mo ang centro mo madali ng magpagalaw-galaw sa intablado o kahit wala mang intablado pero walang tatalo sa pag-insayo ng pag-insayo sabi nila practice makes perfect ang dyan ang pagaaral ng ating labas at pasok ibig sabihin ang entrance and exit ang intablado ang spasio at ang kung ano pang may kinalaman sa paligid mo habang ikaw ay nagtatanghal kaya napakahalaga kung ikaw ay dadalo sa isang okasyon ng mas maaga kung baga napakahalaga kung iyong aariin ang buong paligid bago ka magtanghal at magsidatingan ang mga tao wala kang iisipin kung ikaw ay tagapag aliyo na dapat ikaw ay maaliyo habang nga aliyo kung baga dapat karing na tututo habang ikaw ay nagtuturo kaya kung ako sa inyo dapat makipagkaibigan sa iyong mga manonood makipagusap kahit sa pamamagita ng mata at makisakay na riyang nagtanghal kami sa alimawa isang pub na andaming nakakainong na sa aming harapan pero dahil nga gilawa namin ang pakikipagkaibigan at pakikipagusap gamit ang aming mata at katawan andalina nilang sakyan hindi kami binastos pero kahit pa paano kahit silaay kasing na nakikinig pa ninsila sa aming mga tula at walang tatalo rin sa pagahanda na riyan na wag kang mapipikon sa mga kantyao sa mga bulyao at iba pang problemang hindi inaasaan sabi nga expect the unexpected at bilang mga guru o estudiante mahalaga na ma-tutu tayo habang nagtuturo at ang pang huli isipin natin na ang pinakamagaling natin ay ang ating huling palabas ngayon kung usupabang tula siyempre at ito ang tamang panahon