 Hoogstuk 1 van Paddeltje. Dit is een liepenvoxtopname, alle liepenvoxtopnamen behoort tot de publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilligig, ga naar liepenvoxt.org. Opname door Anna Simon. Paddeltje, de scheepsjonger van Michiel de Ruitig, van Johan Been. Hoogstuk 1, hoe Paddeltje door de duimkerkerkapers heen kwam. Hij heette eigenlijk Klaas, een naam die aan boord van een schip gemakkelijk genoeg was. Eigenlijk te gemakkelijk, want er waren nog twee matrozen die zo heeten. Toen hij aan boord is gekomen om zijn eerste zee-reis te ondernemen, had het scheepsvolk onder twaalf jaar geventje dat er zo dik uitzag als of zijn moedig hem in zeeland express voor de menseneters had vet gemest, hartelijk moeten lachen. Die is te dik voor een duvelstoejaagig, hadden de matrozen gespot, en voor de grap hadden ze hem maar dadelijk aan het werk gezet, nieuwsgierig hoe dat tonnetje rond over het dek naar voren en naar achteren en langs het wand naar boven zou rollen. Maar Klaas, welk een jong boekje hij nog mocht zijn, was een braani van geweld. Hij ging er vandoor als de wind, en kortig was het te zien hoe hij met zijn korte, dikke pootjes werkte, en met zijn armjes als spelinkussers, waarin toch al twee flinke handen met grijpvingers zaten, wist rond de schalen. Het is of die jongen aan het paddelen is, schreeuwde een matroos die bij de Engelse gevaren had, het uit van de lach. Dat was nu wel niet juist gezegd, want Klaas pagaide niet, maar werkte met allebij zijn handen en benen op heel regelmatig gewijze aan beide zijden van zijn korpus. Maar een matroos had voor dat geschauw van die beweegelijke vleesklompjes geen beter woord weten te bedenken, en allen hadden het overgenomen. Voortaan moest Klaas hierheen en daarheen paddelen, en omdat je aan boord dadelijk een bijnaam krijgt, hadden ze hem het paddeltje genoemd. Hij had maar gelachen, gewerkt en aangepakt, meer dan men hem opdrog of aan hem beval, en ten zote hadden ze allen schik in hem gekregen, van de schipper af tot de jongens in de leeuwkuil toe, zoals het vooronder noemden, en waar ook paddeltje zijn verblijfplaats had. Nu was zijn eerste zeereis haast achter de rug. Paddeltjes gedachten waren al in het vaderland. Wat zou je opsnijden tegen de jongens? Hey, een ervaren zeeman. Wat zou vader van hem staan kijken, dat hij zo bruin geworden was? En ja, al was hij al zo'n zeerop, hij wist wel dat moedig allebei der handen om hem heen zou slaan, en zeggen, oh kind, heb ik je daar weer terug. En zijn jongere zusje Leentje zou met grote ogen van bewondering hem aanzien, en over zijn broer Jan zou hij nu helemaal de baas kunnen spelen. He, wat was dat gelukkig, zo'n thuisreis? Maar je mocht geen hering roepen voor die in het net was. Nog één lelijk ding bleef erover, eerhijden duinen van het vaderland zou zien opbollen uit de zee. En dat lelijke ding was een mogelijke ontmoeting met de duinkerkers Capers. Die maakte het kanaal en het nauw van Calais onveilig, loerden op de Nederlandse schepen, en als ze geen oorlogsschip voor zich hadden, pakten ze bar dadelijk aan, en dan was het een gevecht op leven en dood, omdat er geen genaden verleent werd. Blevende duinkerkers de baas, dan spijkerden ze soms de overlevene Nederlandse zeelui met het oor op het dek van het eigen vaartraag vast, en lieten dat na het beroof te hebben zinken. Dat zouden ze nu paddeltje wel niet doen, want de jongens beneden de vijftien jaar werden niet dood gemaakt. Maar dan werd hij meegenomen naar duinkerkens, en wie weet wat ze daar met hem deden. Misschien wel hem als slaaf verkopen of ergens heel veel weg sturen, want dit stond bij paddeltje vast. Tegen zijn eigen vaderland zou hij nooit willen vechten, dan liet hij zich liever door de Capers dood slaan. Op de heenreis was hij gelukkig goed doorgekomen, maar hoe zou dat nu het geval zijn? En wat het gekst was, er was nu zo weinig volk aan boord, zeventien manmaar en bovendien niet veel geschut. En als om dat beetje mannen en kanonnen in een heel bespotterlijk daglicht te stellen, zag het schipper uit of het in de familie van een oorlogspodem was. Wie het zag varen dacht, nu met die signeur zou ik liever op goede voet staan. Maar als men binnen boord een kijkje had mogen nemen, zou men zacht voor zich heen gelachen en gemompeld hebben, veel wind en weinig saaks. Dat zei paddeltje ook tegen Langemeowis, die al een paar jaar met dezelfde schipper de kopverdij gevaren had, voor de heren Lampsons te vlissingen. Eerst keeg paddeltje voor die opmerking een lelijke haal om de oren, en toen haar heel wat spectakel daarover maakte, omdat hij, die door de maats wat verwend was, er niet weinig praat op na begon te houden, werd hij even bij het nekvel gepakt, een poosje door elkaar geschut, en toen vertelde Langemeowis doodleuk, dat je aan boord van schipper eruit er, liever het puntje van je tong moest afbijten, dan zulke praatjes verkopen. Paddeltje daar tegenin, en met een drukte, alsof hij Meowis levend verscheuren kon. Maar toen paddeltje zag, dat het bij de stevige matroos menend ging worden, sloeg hij een toontje lager aan, en deed nu eerst waarmee hij het moet beginnen, namelijk aan Langemeowis vragen, waarom er eens geen gekheidje mocht gemaakt worden over de schuit. Omdat Michiel de Ruitig er schipper op is, rakkig, gaf Langemeowis ten antwoord. Die haalte er overal doorheen, en al moest hij met een roebootje door de duimkerker Kapers heen, dan zou ik gerust met hem mee durven gaan. Paddeltje niet hoor, die hield net zo veel van de schipper als Langemeowis, maar durf te denken, en hij wilde ook wel met hem in een roebootje zitten, al was het een hele dag lang als... Ja, ja paddeltje, als het op de ree van vlissingen was, en ergoed wat eten meegenomen werd in het bootje. Paddeltje begon te glimmen toen hij van eten hoorde praten, want daarin ging hij voor de kloekste zeerop niet opzij. Langemeowis plaagde er mee, en omdat hij daardoor helemaal zijn goede buitenkreeg, vertelde hij paddeltje waarom niet één van de metrozen van schipper Michiel Adiaanzen ervan wilde horen, dat men zelfs maar in het minst de schipper kleineerde. Hij helpt je, par je overal doorheen paddeltje, zoals de oude van ons is, nee, zo vind je er geen tweeden op de zee. We waren op een keer uit Irland gekomen, laten eens kijken, dat zal van de nazomer een jaar of twee geleden zijn in het jaar 1643 of zo. We hadden door tegenwind een Engelse haven aan het kanaal binnen moeten lopen, en daar kwamen onze lieve duimkerker kapertjes eens neuzen, of ze een hollandse kaas koper op de kop konden tikken. We waren met een goed aantal Nederlandse schepen, maar geen van de schippers durfden van wal steken, want binnenkort krieelde het letterlijk van duimkerkers. Net een zwerm wespen. Maar onze oude krabten zich eens achter het oor en zei, jongens, het najaar is op handen, en dan wou ik liefst eens thuis bij moeder de vrouw zijn. In november slachten ze het varken en dat vetprijzen maak ik graag mee. En je luid? Nou schipper, zeiden we, als ze het bij ons niet doen, doen ze bij de buren, en we houden ook van beuling en een plak vers gekookte lever op ons brood. Ja, paddeltje, we smakten met onze lippen, net als jij nou doet. En toen zei de schipper, vooruit, daar gaat-ie. En we gingen er vandoor, dat al de andere schippers de kerstepitter over schudden. Maar ernaal van ons, zij toen, dat we de vaten met oude bedorven eerste botig eens voor de dag moesten halen. Steekte je knuister maar in zin, maat, zei hij. We dachten al, dat is een raar geval. Maar wat doe je als je matroos bent, op zit in een pootje schreven. Nu dan, we moesten een dek en het wand, en vooral de reddings, goed insmeren. En we kregen er schrik in, want we begrepen wat er gebeuren moest. Daar zwermde al zo'n kabel op ons aan. We hadden onze schoenen uitgetrokken. Als het ons niet bevolen was, hadden we het uit onze eigen gedaan, want je kon op dek niet anders dan op je kouzen vooruitkomen. En kun je nu begrijpen wat er toen gebeurd is, paddeltje? Paddeltje grijnsde. De duinkerkers enterde en gleden toen zeker uit. Precies mijn jongen, of ze glijbaantje speelden. En wij voor de dag, dat begrijp je, en wetikte ze met de enterbeil op de neus, dat ze nog gauwer terug swongen dan ze aan boord gewipt waren. Paddeltje schudde van de lach. Oh jongen, de nauwe van ons, een andere keer, waren we ook onder de duinkerkers verzuild. Wij met nog een paar andere schuiten die op de thuisreis waren. Het was nacht, en daarvan probeerden de Nederlandse schepen partij te trekken door de vuren te blussen, terwijl ze alle zeilen bijzetten, om door het gevaarlijke goedje te komen. Maar die celder mensen, kapers, hebben kattenogen en begonnen dadelijk de vluchtende schepen te vervolgen. Maar de nauwe van ons bleef kalm onder klein zeil voortgaan. En pakten ze hem niet? Kun je begrijpen? De duinkerkers bleven zelfs op een eerbiedige afstand. En weet je wel waarom? Omdat wij al de vuren moesten ontsteken, zodat ze ons overal zien konden. Nou paddeltje, snap je het? Nee, dat deed paddeltje niet. Hoe gek, om in zo geval de vuurpannen te doen branden. Die andere schepen hadden ze immers juist uitgedoofd. Lange meewis schudde lachend het hoofd. Ach jongen, het was weer een van die slimme uitvensels, waarmee Schipper Adriaansen, als hij niet sterk is, toch overal weet uit te komen. Je moet begrijpen dat toen we zoveel vuuren waren en dood kalm doorzeilden, de capers ons voor een duchtig oorlogsschip hielden, dat graag met die schaafuiten aan de dans wou. En van zo'n bodem moesten ze niets hebben. Ze hebben ons rustig laten passeren. Maar van die andere schuiten met uitgedoofde vuuren en volle zijnen, hebben ze er een paar achterhaald en genomen ook. Sapper lood, wat vond paddeltje dat aardig. Op die manier wilde hij ook wel eens kennis maken met de duimkerker capers. En hij zou zijn zin krijgen. Nog op dezelfde dag riep de uitkijk dat er twee zijnen in het zicht waren. Omdat men in zo'n gevaarlijke streek was, gaf dat een hele opschudding aan boord. Dadelijk was de schipper zelf aandeck, een forsman van middelmatig gegoten met een gebruind gelaat en dikke opstaande knevels. Hij was een goede dertigig, hoewel hij er met dat doorweer en wind gebond de gezicht veel ouder uitzag. Op het eerste gezicht leek hij niet tot de vriendelijksten te behoren. Hij zag dadelijk dat het een baas was die gehoorzaam moest worden. Nu vooral, nu het misschien spannend ging. Maar in de manier waarop hij zich tot de manschap richtte was iets gezelligs, alsof je het wel velen kon door hem gecommandeerd te worden. Precies als dat onder de jongens toegaat die het velen kunnen van een cameraat die alles durft, overal haantje de voorste wil zijn, maar die nooit over kleintjes heen zal zitten omdat hij daarvoor terredelijk is. Nu hartje eens moeten zien hoe al die bevaren zeelui, paddeltje en kluis, hem aankeken, net of ze zeggen wilden. Schipig, zorg er alsjeblieft voor dat ze onze oren niet te pakken krijgen, want die moeten nog langerdienst doen dan vandaag, en als er een spijker doorheen is gegaan, heb je er niets meer aan. Sapperlood, wat duurde dat aankijken kort, wat was ieder gauw op zijn post gejaagd, zoveel zelf, met een paar gezellige woorden. Zelfs het hartje van paddeltje klopte nu niet meer angstig, zoals het daar straks heel eventjes gedaan had, toen hij vernomen had, dat men nu werkelijk met de gevreesde duinkerkers te maken zou krijgen. Oh, oh, hoe zouden ouwen het er nu weer doorhanen? Want dat zou hij, niet één van de jongens die daar aan twijfelde. En toch, daar scheen nu in het geheel geen aardigheid te zullen gebeuren. Men ontdekte dat men slechts met één kaper te doen had, die een schip had buitgemaakt, een prijs noemde men dat in die tijd. De prijs werd door de kaper, een klokschip, dat 120 koppen aan boord had, en een twintig trouw konon mevoerde, opgebracht. Men had dus van hem niet te vrezen dat hij aanvallend zou optreden. Wil je geloven dat paddeltje daar half spijt van had? Nu zou hij tegen de jongens aan wal niet op kunnen beluffen dat ze zo'n zeldere mensen duinkijker naar de kelder hadden gejaagd, wat met schipen eruitig immers altijd gebeurde. Dat gevoel had zich ook meester gemaakt van de gehele bemanning. En toch, wel mochten zij, die slechts met hun 17 waren, van geluk spreken, dat die sterk bemanne en wel gewapende kaper hen niet aanviel. Wonderlijk, Michiel de Ruitig scheen in die teleurstelling van zijn volk te delen. Hij stond maar te kijken naar de beide schepen, die hij, omdat zijn bodem een goed zeiler was, zien er ogen inhaalde. Toch, lang kon dat zo niet duren. Iedereen wacht het bevel om zeil te minderen en af te wenden. Maar dat bevel kwam niet. In tegendeel, meer zeil, heette het. Mijn gehoorzaamde, maar kon toch niet nalaten enige verwondering te laten blijken. De Ruitig zag dat en een glimlach vloog over zijn gelaat, dat er nu ineens heel gezellig uitzag. Jongens, wie bijuit? Wat zouden jullie ervan denken als we die zeeshuimer zijn prijs eens afkaapten? Men kon zijn oren niet geloven. Hoe? Zij met hun 17'en zouden een schip aanvallen, waarop men het reed van hier zag kieulen van manschappen. Maar Michiel de Ruitig reekende op de indruk die zijn schip in de verte moest maken. Meer zeil, MEER zeil, heette het maar. De masten krakten onder het gewicht en het stoof letterlijk door het water. De paar kanonnetjes moesten geladen worden en afgevuurd, en in dat snelvuren had de Ruitig zijn wedergade niet en heeft hij nooit gehad. Later even min toen hij de wereldbehoemde admiraal was. Het leek wel of hij drie maanden zoveel kanonen aan boord had als wel het geval was. Het werd in jacht op de kaper dat de matrozen er gloeiende hoofden van kregen en een praat of ze met hun drie honden er waren in plaats van met hun zeventienen. Het ging van hoezee en nog eens hoezee dat het dreundde en paddeltje zag rood van het schreeuwen. Al dat lawaai is geen de schipper plezier te doen wiens helderen ogen straalden. En daar daar barsten een gejuich uit alsof allen doel waren geworden. Het ongelooflijke ging gebeuren. De kaper liet zijn prijs los en denkende met een welbewaapend oorlogsschip te doen te hebben ging hij er werkelijk vandoor. Paddeltje stond te dansen op zijn vleesige pootjes dat zijn dikke konen ervan trilden. De ruit er zag het en moest er om lachen. Goeie, genade paddeltje riep lange meoes uit die vlakbij hem stond. Nu is de prijs van ons. De nauwe neemt hem op sleepthou en dan verkopen de heren van het kantoor hem in een vaderlandse haven. En wat er van komt, jongetje? Nou, wat dan, meoes? Daar krijgt het volk een goede portie van en die wordt onder ons 17e verdeeld. Altijd naar rang en dienst tijd, hoor. En mag ik dan ook meededen? Wissendrie, je komt thuis met een bom duiten dat je moeder je wijn en het goud kan beslaan. Paddeltje buitelde een paar keer over zijn hoofd en ging toen over het dek liggen rollen van plezier, net zolang tot hem een matroos uit gekheid een schop gaf, waarna paddeltje weer op zijn dikke pootjes terecht kwam. Maar de ruit er had het veel te druk om verder op de dolle streken van zijn scheepsjongen te letten, hoe goed hij hem ook mocht zetten. Jongens, zeiden hij, luistert eens goed. Als de kaper blijft vluchten, is de kostelijke prijs voor ons en daar zullen ze thuis geen zuurgezicht omzetten, denk ik. Maar als de kaper ons bij de prijs ziet, zal hij wel weer barouw krijgen en erom willen vechten. En als hij dicht bij ons komt en dan vanzelf bespuren kan hoe zwak we staan, nu, dan vrees ik voor je luid oren en voor de mijne het meest. Daarom blijven we hem nog een poosje achter nazetten. En let nu goed op. Zus, en zo moet je doen, met dit en dat zeil, dat je het op een deken van mij ineens in elkaar kan doen vallen. Dat zal op een afstand de indruk geven alsof we onze doeken kapot gezeld hebben. En, dat spreekt, hè. Als je zeil kapot schuurt, moet je wel wat minderen. De kaper zal het daar aan toeschrijven dat we hem niet langer nazetten en niet terugkeren naar een schip dat er zo verlangend naar scheen om hem te pakken. Met gejuich werd dit prachtige krijgsplan goed gekeurd. Lange meeuw is, pakte van dollegheid de scheepsjonge bij het oor. Wat heb ik je gezegd, paddeltje? Wat heb ik je gezegd? Paddeltje wilde weer aan zijn danspartij beginnen, maar het werd hem beduit dat oppassen nu de boodschap was. Het moest alles op commanden van een oude gaan, die erbij stond, als een vloot voogd die een zeegevecht commandeert. Een wenk, daar vielen de aangewezen zeilen neer, een oogomelijk van spanning, en daar hoorde men van de kapig een juichkeet opgaan. Want, oh, die honderd en twintig mannen waren zo blij dat dat brutale Nederlandse schip een vervolging opgaf. Toch, voor alle zekerheid, bleef de kaper er vandoor gaan, als speet het hem nog zo van die kostbare prijs. En de onzen, ze stonden kom van het lachen, en paddeltje, zo dik als hij was, vertoonde ongevraagd, ongewijgerd, een hele reeks gymnastische toeren. Toen werd het roer omgegooid en zog men de prijs op. Wat keek paddeltje dat schip aan? Darin had hij nu ook aandeel. En aan de wal zou hij het voor al de jongens uitschreeuwen dat hij, paddeltje, een prijs van de duimkerkers had afgenomen, en als ze het niet geloven wilden, zou hij rammen met de goudstukken. Van de winter, een extra vet varken in de kuip hoog, en moedig een nieuw jak met lange panden, en als bruin het trekken kon, een bloedcorale ketting met gouderslot. En vaardig, die visserman was, een paar grote zeelaarzen. Oh, oh, de ouwe zou nu ook de ouwe van hem zijn, en groots zou hij daarop blijven, zijn leven lang. En toch had hij die avond nog een tegenvallig. Met die prijs viel het gevaarlijk door een zee te varen die zo vol duimkerker kapers was. Hoe zouden zij, bij een aanval, twee schepen met hun zeventienen kunnen verdedigen? Daarom was de ruitig heel blij dat niet lang na het bemachtigen van de prijs een zeerse oorlogspodem in het zicht kwam. De ruitig prijde hem, en toen kwam het tot een hele onderhandeling. De kapitein van het oorlogsschip wilde met een plezier de prijs naar het vaderland hebben brengen, als hij met zijn volk dan ook de helft van de opbrengst kreeg. Wat heel billig was, en door de ruitig ook geredelijk werd toegestaan. Dat is een schantaal, zei Paddetje, tegen lange meewis. Wat, voeg onverwacht een stem achter hem. Paddetje keerde zich om, de ouder stond daar. De scheepjongen stond eerst betuurd te kijken. Toen vloog een schelmse glimlach hem over het gelaat. Wel schipig, nu krijgt mijn moeder maar één pandt aan de jak, en vader moet het maar met één laar zien te doen. Waarom, Mallejongen? Omdat het lelijke oorlogsschip met de andere helft schootgaat, schipig? Michiel de Ruitig glimlachte. Wees gerust, Maatje. We hebben zoveel schik door je beleefd, dat heel de manschap het wel goed zal vinden dat jij je volle aandeel krijgt. Schipig, rie Paddetje uit. En hoe zijn beentjes die dag ook gedribbelt hadden, hij begon van nieuws te dansen en te springen dat al de matrozen er pret in hadden. En op die wijze nu is Paddetje met Michiel de Ruitig door de zo gevreeste duimkijkerkapers ongedeerd heengekomen. Einde van hoogstuk 1. Hoogstuk 2 van Paddetje. Deze liepenvoxtopname behoort tot de publieke domein, opname door Anna Simon. Paddetje, de scheepsjongen van Michiel de Ruitig, van Johan Been, Hoogstuk 2. Geen vrolijke poodschap. Dat was met de helft van zijn dorp die Paddetje. Hij zwijde met zijn zeemandspas langs de weg dat het dorpstraatje haast te nauw voor hem leek. Een hele rist jongens had hij aan zich hangen, met open mond en oren luisterend als de scheepsjongen van Michiel de Ruitig het over zijn talloze avonturen had. Paddetje raakte zelf van eens in de war en het juiste aantal van de mannen die op het duinkerkerkaperschip geweest waren werd beide dag grotig. Maar zo nou moest je het mij niet nemen met een jongen van de zee die alle stormen en orkanen der wereld om zijn hoofd dit voelen waaien en zich dwars door de duinkerkers heen heeft geslagen. Als je het niet geloven wou moest je maar naar Paddetje zijn ouders gaan. Daar was het rijk oostenje tegenwoordig. En de meester op school die van zijn levensdagen wat dik was Paddetje met de plak geranseld en hem bij de oren getrokken had was tot heel andere gedachten over zijn voegere leerling gekomen en had het voor al de jongens en meisjes beleden dat hij het altijd wel van Paddetje voorspeeld had. Daar was een leerling die zich meende te herinneren hoe de voorspelling van de meester hierin had bestaan dat Paddetje voor galg en rad zou opgroeien als hij niet beter zijn best deed. Maar met de meest mogelijke minachting liet men die praatjesmaker links liggen. Verbeeld je toch? Hij had ook gezegd dat Paddetje niet elke dag hetzelfde vertelde en dat er nu al bij de 300 koppens op het Kaperschip waren gekomen. En nu was opeens de wereld te benauwd geworden voor Paddetje. Er was ook iets ontzettend in zijn leven gebeurd. Veel ergere dan schipreuk, slavernij of zelfs het vast spijkeren op een zinkend schip. Was hij op een goede dag naar vlissingen gekuid. Het weiden en het regenen echt novemberweer. Maar Paddetje kon er tegen. Hij had zijn schansloper aan en zijn zuidwest erop en de dikke pootjes in een paar lompen zeemanslaar ze gestoken. Dacht je dat iemand die een prijs afgenomen had van de Duynkerker Kapers voor wind en regen op zij ging. Hij liet het waaien en klettern en de mensen die hij tegenkwam zagen niets anders van hem dan zijn stompje neus en zijn twee brutale kijkers. Hij prankde tegen de storm in of hij een haringbuis was die met volle lading naar het vaderland zeilde. Zo ging het ook de wachtstoflissingen tot hij de klopper deed vallen op de deur van het huis waarin schip er eruit er woonde. Want die had Larameo eens erop uitgestuurd om paddeltje de boodschap over te brengen dat de jongen eens bij hem aan moest komen lopen. Dag schipper, dag vrouw had paddeltje gezegd en het vertrek waarin het echt paar gezeten was had hij vervuld met een frisse geur van wind en regen. De schipper had geglimmd en zijn vrouw ook en paddeltje moest zijn schansloper uittrekken en zijn zuidwesten afzetten maar zijn laarzin hield hij aan dat spreekt vanzelf al had hij zijn natuurlijk een hele tijd achter elkaar op de vloermat staan afvegen. Dat is nu paddeltje zei de ruiter tegen zijn vrouw en die hadden mijn poosje aangekeken en toen gezegd ik wet dat hij wel graag een paar sneden brood met ham erop wil hebben. Nu, daar kon paddeltje geen nee opzeggen en met zijn ogen had hij de bewegingen van de vrouw gevolgd die van een groot brood een paar dikke stukken afsneed en ze zo royaal met ham belegde dat zelfs paddeltje daar niets op aan te merken had. Onder het eten hadden de schipper en zijn vrouw allerlei aardige woorden tot hem gesproken en dat was paddeltje wel bevallen want als andere praten kon hij zijn tijd gebruiken om de boel naar binnen te werken en dat is maar goed ook dat hij zo'n stevige dam gelegd had want toen was de schipper met dat akelige gekomen dat paddeltje haast van zijn stoel had doen vallen van de schrik. Weet je wat je nu van de winter eens doen moest jongen had de schipper gevraagd nee dat wist paddeltje nog niet en toen had de schipper zomaar pardoes gezegd je moest toch eens een beetje leren net vroeg de vrouw of hij nog een stuk luste maar het was al zo ver met paddeltje gekomen dat hij die uitnodiging niet eens meer verstand leren schipper toen kwam er een gelukkige glimlach over zijn dikke konen oh schipper ik ben al lang en breed van school af ja maar jongen de meester zal toch wel avondschool hebben bij je luie op het dorp en kijk nu eens vriend als jij nu je best doet en tegen het voorjaar met hier een vlissingen je schriftins laat zien en het rekenboek waarin je al bent dan dan mag je weer mee hoor want we gaan een verre tocht ondernemen naar de noordkust van Afrika hoor je wel en daar heb je echt de zeeroofers die nogal meer man zijn dan de duimkerkers en een jongen die zich door die kapers heenwist te slaan zal van de zeeroofers wel niet benoud zijn nee dat was paddeltje niet maar voor de school was hij benoud dat zei hij niet maar de ruiter zag het wel aan zijn gezicht toen vertelde de schipper was een eigen jeugd hoe hij het niet op school had kunnen vinden en wat een spijt hij daar later over had gehad ik heb zo moeten top een jongen om nog wat in de boeken thuis te raken als je aan boord moe en mat van het werken bent staat je hoofd er niet meer naar om met al die gedrukte letters om te springen en je handen gaan helemaal niet deugen voor de pen gelukkig heb ik schippers gehad die meeleiden kregen met een jongen die aan zijn eigen moedig niet er eens een briefje kon schrijven hoe het met hem ging en als je de stuurmanskunst wil leren moet je heel wat cijferboeken doorgewerkt hebben paddeltje gaf geen antwoord maar zat in zijn eigen te mopperen wel maatje zei de vrouw van de ruiter heeft de schipper geen gelijk ja vrouw maar zie je de schipper heeft dat alles nu achter zijn kiezen en ik ik oh zo glimlachter de vrouw jij wilt enkel maar dikke stukken eten met boteren op en ham dat kon paddeltje niet ontkennen maar hij was te verbouwereerd om nu alweer honger te hebben de ruiter zag hem aan klaas zei hij en paddeltje kiek haar niet plezierig vanop als de mensen zijn zondagse naam gebruikten was er gewoonlijk omweer aan de lucht toch hij kreeg geen uitbrandig de schipper voeg alleen maar of hij graag groot wou worden natuurlijk dat wou paddeltje en iedere jongen wou dat of hij zelf baas wou worden van een schuit paddeltjes ogen glansten hij had nog nooit zover gedacht lieve hemel als hij zelf eens zo'n senior kon worden waarvan al de matrozen zeiden dat hij de naam was hij schoot in een lach om de denkbeeld nou schipper als dan die duinkerkers er is in mijn vaarwater kwamen net zo jongen de baas moet jij zien te worden en er zit zo'n baas in je hoe klein je nou nog bent en zou jij nu voor schipper willen spelen en je volk niet elke morgen en avond kunnen voorlezen uit dat dikke boek dat daar ligt en weet je nog wel wie er bij jillis zat toen die stierf aan de hete koorts en wie de gebeden der stervenden voor hem las ja dat wist paddeltje nog wel hij haalt toen tranen met tuiten gehaald dat lange meewis hem bij de kragen moeten pakken en aan dek brengen en jongen een schip is net als een baard je moet de baas overwezen en het goed weten te besturen een flink baard gooit een nummel van een ruiter eraf oh maar dat zei de nauwe zeker omdat hij ook een ruiter was maar een ruiter die hier nooit zou afgegooid worden want die nauwe van ons zou lange meewis gezegd hebben paddeltje gierde het uit van een lach vrouw zei de ruiter haal mij eens een paar van die grote appels van de zolder en jij paddeltje trakt je schansloper aan en zet je zuidwest erop nee geen praatjes je mag niet te laat thuis komen paddeltje gehoorzaamde want dat was de boodschap bij de nauwe moeder de vrouw haalde een paar kanjes van appels waarvan paddeltje begreep dat hij ze wel thuis zou brengen maar dat ze dan al in zijn buikje zouden zitten want zulke dingen houdt een jongen niet in zijn zak nu vriend nu ga je als een vent naar school en het spreekt dat je bij de meester ook goed je best doet met zingen want als er aan boord een psalm gezongen wordt heb ik graag een paar jongens die een goede stem hebben en de wijs weten te houden het eerste heb je sapperloot je kunt een keel opzetten dat ze het bij je moeder thuis wel horen kunnen maar het laatste laat naar mijn zin nog veel te wensen over toen kreeg paddeltje een pootje van de vrouw en een stevige handruk en een klap op zijn dikke rug van de oude en toen werd hij de deur uitgejaagd hoe het kwam zou moeilijk te verklaren zijn maar langer meewis stond hem op te wachten een wel paddeltje daar kwamen de klaagliederen al en niet zuinig ook nu langer meewis was er ook helemaal verbouwereerd van toen hij dat hoorde een school was in die tijd ook heel wat anders dan tegenwoordig de meester zat in een soort kastje met een lessenaar voor zich en al de kinderen van de school waren in één vertrek gezeten iedag met zijn eigen werk bezig en moesten één voor één bij de meester komen die ze met de rest niet anders bemoeiden dan dat hij wilde dat ze als muisjes zo stil zaten dat kunnen de muisjes niet heel lang en kinderen haast in het geheel niet en als je dan met je buurman over een paar knikkers of met je buurvrouw over een paar pikkels te kwaad kreeg en al te duidelijk liep merken dat je de kaas niet van je brood liet eten flap dan kwam er een vaaddoek of een ander voorwerp om je oren gesnoord door de meester die daarin nooit miste met grote behendigheid naar je toegeworpen zo goed was je niet of je moest dat voorwerp bij de meester brengen die al klaar zat met een plak of met een roede en dan kon je je lachen gerust voor een poosje vergeten als je meesters liefste kindje wil wezen moest je heel veel zin hebben in het saaie leren van je abc of schik in sommen die je maar had te maken naar een bepaald voorbeeld of met je pen niet te vergeten met je tong die alle bewegingen van je hand trouw volgde moest je de krulletters natekenen wat nu eigenlijk niet het vervelendste was een meisje of een jongen uit die tijd wist echter niet beter of het hoorde zo en heel wat knapper mensen zijn er zelfs uit die scholen voortgekomen maar als je jezelf door de duinkerkker kapers heengeslagen en het vrije leven van de zee achter je rug had net als paddeltje was het aan heel stuk werk om daar weer onder de plak en de roede van de meester te gaan zitten nu zou paddeltje wel niet veel likken meer om zijn oren krijgen en zeker niet zoveel als hij er van lange meewis te pakken had bovendien zou hij niet bij het kleine grut komen te zitten maar op de avondschool waardoor grotere jongens het verzuimde werd ingehaald maar letters zou hij moeten knouwen meer dan hem lief was en zijn grove knuisten die beter met splitsen en knopen overweg konden zouden heel wat werk hebben eerzij weer goede vrienden werden met de vieren pen lange meewis was er heus verbouwereerd van als hij vernomen had dat paddeltje onder de menseneters was verdraald zou hij niet erger hebben kunnen ontstellen toch het vertrouwen in de schipper kwam toch heel gauw bij hem terug hij sloeg de week lagen de scheepsjongen op de schoudig de nauwen van ons ziet wat in je paddeltje ik wou dat hij niks in me zag hij ziet wat in je paddeltje hij heeft wat met je voor want die nauwen van ons en jij kunt haast niet lezen en als je de rol moet tekenen zet je een kruisje meewis zeker paddeltje er is op school nooit goed garen met de spinnen geweest en ik was er haast nog gauwe af dan erop nou is het al laat voor me maar als een oude van onze tegen mij gezegd had toen ik nog scheepsjongen was had ik het gedaan zo waar als er een zon aan de hemel staat maar paddeltje mocte jij hebt goed praten jij was jongen bij een andere schipper en die voegen alleen naag of je een goed zeeman zou worden wat heb ik met al die nesterijen nodig weet je wat meewis ik doe het niet doe je het niet paddeltje doe je niet wat de oude van ons je commandeert hij heeft niks over met de commanderen ik ben vrij man hoor en schepen zijn er zat er kunnen soms geen uitvaren omdat ze gebrek aan manschappen hebben overal kan ik terecht komen tien schuiten voor één en een jongen die een prijs van de duimkerkers gewonnen heeft komt overal terecht dat zeg maar toen werd lange meewis kwaad hij probeerde paddeltje bij de oeren te pakken en de mensen flink door elkaar te schudden zoals dat aan boord te doen gebruikelijk was maar paddeltje had zijn oeren veilig achter de kleppen van zijn zuidwestig en hij zat er te dik in dan dat er voor het ogenblik vat op hem te krijgen was lange meewis did een paar vergievse grepen maar toen paddeltje uit vrees dat het zijn hardhandige maat op de een of andere wijze zou gelukken hem aan de haak te pikken op de loop wilde gaan en hem dit door zijn lompe laarzen al bij eerste poging mislukte tekende hij maar gauw de vrede met meewis en zei dat hij het niet zo erg bedoeld had lange meewis was echter niet zo goud op het daar te brengen wou jij aap die je bent op de hele wereld een beter schipper vinden dan de nauwe van ons? ik schaam me voor je paddeltje ik waar ik je nooit gezien had heb je het daar waarbij ons aan boord gevaren? als jij paddeltje niet was maakte ik rechtsomkeert en ging aan de nauwe van ons alles vertellen wat daarover je losse tong gekomen is en bijlo, ik doe het zo'n jongen moet de pre-14 opgestuurd worden en een ene keerde hij zich om en wilde de daad bij het woord voegen toen had je paddeltje eens moeten zien met allebei zijn handen pakte hij lange meewis bij het baadje los, lelijke rakker die je bent riep lange meewis zijn best toen de uit de stevige knuister van de scheepsjonge vrij te komen meewis, heegt de paddeltje ik laat je niet los dat zullen we par in het zien meewis, als je naar de nauwe gaat loop ik je achterna dat kun je niet rakker je zeeelaar zouden je in de weg zitten dan trek ik zo op slag uit en loop op m'n kouciëna daar moest lange meewis om lachen en paddeltje zag die glimlach toen kwam er onder de half afgesleden zuidwestig een ondeugend gezicht voor de dag je doet het niet meewis je zou me zo'n groot verdriet niet willen aan doen tekstelse jongen durf je nog gekheid maken ja meewis want het was allemaal maar gekheid en meen je dat niet van die nauwe van ons wel nee meewis en zal je doen wat hij zegt het ondeugende jongens gezicht betrok weer een beetje zie je wel riep meewis uit je hebt er geen zin in dat heb ik ook niet heus niet meewis maar je doet het toch he ik moet wel meewis ha dat is betere praat en en zeg er eens paddeltje waarom doe je het nou laat eens horen omdat begon paddeltje nou omdat toen lachte heel dat olijke jongens gezicht en lange meewis lachte ook want daar klonk het omdat de nauwe van ons het wil meewis lange meewis trommelde van pleidschap op de dikke rug van paddeltje voor wie op dit ogenblik de schansloper gelukkig een veilig schild was ga mee naar ons thuis paddeltje daar zal je ook niks als goed horen van de schipper al zit het moeder soms verkeerd dat zijn vrouw zich je vrouw laat noemen je hebt het toch ook gezegd is het niet want de schipper is vroeger al kapitein en zelf schoud bij nacht op de oorlogs vloot geweest en een kapiteinsvrouw noemen ze tegenwoordig ook al je vrouw hoereens zei paddeltje bij ons op het dorp waren ze geen je vrouwen en de dominezen vrouw dan wel meewis dacht je dan dat ik de nauwe van ons voor een domineen aanzag nee dat kon lange meewis niet vol houden maar zie je paddeltje zei hij met een knip oogje je bent nog heel jong en je weet het zo niet maar knoop vast die raad van me in je oren dat je met de vrouwlui altijd op een goede voet moet zien te staan dat sta ik triumpheerde paddeltje want ik heb drie appels van haar gehad dus je ook heen dat kon lange meewis niet weigeren en met veel moeite schaalde paddeltje er een uit hun zak te voorschein nu moet je mijn heel eind wegbrengen meewis ik heb wel een paar uur te lopen en het wordt voegd donker daarom ga ik nu voor deze keer maar niet mee naar je lui ze zouden thuis ongerust worden als ik lang wegbleef dat zei de scheepsjongen van Michiel de Ruiter die aan een verre zwerftocht achter de rug had en nog heel wat zou rondzwalken langs de zee in voor hij zijn einde vond einde van hoogstuk 2 hoogstuk 3 van paddeltje deze liepenvoxtopname behoort het publieke domein opname door Anna Simon paddeltje de scheepsjongen van Michiel de Ruiter van Johan Been hoogstuk 3 weggejaagd het kan toch zo wonderlijk lopen in de wereld de leerling die zich meende te herinneren hoe de meester eens van paddeltje gezegd moest hebben dat hij voor galgen en rat opgroeide was door de meester met de uiterste verontwaardiging aangekeken maar hebben dat reeds verteld en geen 3 weken later of de brave man was weer helemaal omgedraaid als je het met hem over paddeltje wilde hebben moest je liefst maar op een paar l afstands van hem blijven was dat een jongen die zou maken dat een mens zijn bloed karnemelk werd en dat je van lauter ergenis de nagels van alle 10 je vingers op had en meester die niet graag voor zijn tijd doodwauw wezen had met een lineaal op zijn lessen naargeslagen het horen en zien je verging en met een gezicht rood van kwaadheid geschreeuwd een huid rackig het gat van de deur uit of het gekste van het geval was geweest dat paddeltje er nu juist niet uitgewild had als de meester niet zo drifter was geweest zou hij een ander middel toegepast hebben door te bevelen dat de jongen in school blijven moest dan zou paddeltje zeker van zijn plaats opgestaan en tergend langzaam de deur uitgewondeld zijn want bij deze meester leerde hij alles precies andersom wat er hem bevolen werd waarom? ja, dat wist paddeltje eigenlijk niet en de meester wist dat ook niet die had het op de avondschool bijna net zo ingepikt als bij de kleine kinderen op de dagsschool op die avondschool zaten ook een paar boeren jongens wat ontzacht voor roede en plak er nog ingebleven was maar paddeltje ja, wel, als je bij de matrozen in het veronder gezeten hebt en als je allerlei lotgevallen overkomen zijn tot het nemen van een prijs van de duimkerker Capers voor wie men zelf nog jaren na de slag bij Duins bleef rillen en beven denk je dan bij geval dat je je laat afranzelen door een man die daar koest blijft zitten in een lessenaar en met een gezicht of je een arme hond bent die je maar te fluiten hebt om bij hem te komen als de meester net gedaan had alsof hij een goede cameraat van hem geweest was of een oudere broer en gezegd had nu moet ik eens kijken of je wat in je kerstepit hebt paddeltje en of je alleen een berani met je mond en met je handen bent wel, dan had de jongen hem eens met een paar ogen aangekeken die zeggen wilden denk je dat ik bij geval niet kan nee maar, als ik wil wel vertuiveld, dan kan ik alles want dan log ben ik niet aan de nauwen de meester had weer een gezicht moeten zetten van allemaal praatjes, we kennen die opsnijderij maar even zou er toch een glimlachje om zijn mond gekomen zijn en de jongen zou ook geglimlacht en in zijn eigen gedacht hebben ik zal hem toch eens laten zien dat hij geen dood-eet ervoor heeft en dat ik het zou te mijn pap waard ben dan? wel, na een paar dagen al zou de meester hem eens op zijn schouder geklopt hebben en gezegd de jongen van aanpakken en ik ben er zeker van dat als er dan een makker geweest was die een woordje ten ongunsten van de meester had durven zeggen de grote mond van paddeltje een paar heel krassen dingen aan die makker verteld zou hebben en zijn handen er waarschijnlijk de maat bij hadden geslagen maar de meesters uit die dagen waren voor het meerendeel niet zulke gezellige mensen waarin ook de oorzaak valt te zoeken dat Michiel de Ruiter van de dag en zijn scheepsjongen van de avondschool de meester die zo'n aap van een jongen leren kan had deze onderwijzig tot de vader van paddeltje gezegd moet nog geboren worden in al de Nederlanden want het is nog voor geen Turk om dat gesar uit te houden dat gaf in het grote huisgezin een leven en geweld van je welsten en paddeltje was ook al op geen tienpas afstands te naderen die was helemaal door de vang hij zag er zo onverschillig uit dat het meer dan bar was zo stond zijn gezicht ten minste maar in zijn minneste stormde het als of er een noordwester aan het lawaïen was nu kon hij nooit meer naar een oude terug die zou hem niet meer willen hebben al was hij dik met tucatergoud beslagen poe, de hele wereld stond van hem open hij, een brani die al zeebenen had en zich niet uit de mas liets slaan al maakte het schip ook nog zulke valse bewegingen overal kon hij terecht en wat beter eigenlijk dan bij die Michiel Arianzen bij die schoot je eigenlijk niet op daar ging niet één van de equipage ervan door of hij moest over boord slaan in het grote matroosengraf bij die Michiel Arianzen kon paddeltje wel tot zijn hondeste jaar tuvelstoeljaar herblijven nee hoor, dan maar bij een andere schipper natuurlijk zou hij nog een poos voor jongen moeten varen maar na een jaartje of zo dan was hij al half wassen, brasen of licht matroos en kon hij lange meewis uitfluiten lange meewis daar plies paddeltje als een bruin vis want hij wou wel onverschillig zijn maar hij kon het niet blijven als hij aan al die aardige maats van zijn schuid dacht zijn schuid o, o, die was nu niet meer te zijn en dat enkel omdat hij in school niet had kunnen stilzitten en dat hij zo'n brommige stem had waarmee je zo slecht vluisteren kon wel wie zijn schuld was dat en zo een heleboel dingen meer als hij zijn benen eens opnam en heel dat lange, lange eind naar vlissingen keuwerde en de nauwe opzocht hij kneep zijn vuister samen de nauwe had maar één woord die commandeerde vandaag niet zus en morgen zo en als hij bij ongeluk lange meewis tegenkwam, sloeg hij hem de ribbestuk paddeltje zat erin lelijk in en zijn ouders zat hij met hem omhoog wat moeten we nu met de jongen aanvangen jammerde zij dood slaan, zei een bierman dat was nu wel een heel eenvoudige oplossing maar paddeltjes moedig kregen ruzie om met die bierman die zelf jong koren terveld had daarmee bedoelende dat bierman thuis ook jong goedje had met eigen hoofdjes en eigen zinnetjes en met dit al schoopt mij niet op nu had de vader en moedig het zich niet zo sterk aangetrokken indien niet Michiel Adriaansen zelf hun aanvervolen had de jongen wat te doen leren de schipper had toen zoveel goed van hem gezegd na dat paddeltje veiligheidshalve eerst op een boodschap was uitgezonden want hij behoefde zoveel loftuitingen niet aan te horen dat moedig tot haar dood toe net zo hard met een oude bleef weglopen als lange meeuw is de ouders voor wie het werkelijk een buitenkantje was geweest dat paddeltje met zo'n aardig hoopje buiten geldt als thuis gekomen waren ervoor om hem tot aan het uurtje van een dood bij de oude te laten varen en daar had men nu zo'n zeldere mensen rakker al de mooie plannetjes van de vlissingse schipper en al de mooie plannetjes van vader en moedig waar gegooid de meester liep hele dorp door kwaad te spreken van paddeltje de mensen schudden hun boel en kwamen met een lijzig gezicht zeuren en klagen bij vader en moedig alleen bij de jongens en meisjes van het dorp was paddeltje nog groter held geworden ik wou dat het voorjaar was moedig zij paddeltje waarom kind dan zocht ik een schip op waarom nou niet voeg zijn boer Jan te spelen maar nu toch wel tegen hem opzag ten eerste om die zaak van de duinkerkers ten tweede om die zaak van de school paddeltje zette een grote mond tegen hem op en snouden hem af dat moeder tussen beide moest komen en weet je waarom paddeltje zo onrechtvaardig ter werk ging? omdat Jan gelijk had en er ook in de herst en zelfs in de winter wel degelijk vaard te vinden was maar dan zou paddeltje vermoederlijk niet in het voorjaar terug zijn dat voorjaar zelde immers de oude uit had paddeltje er nog altijd hoop? ja en daarom gevoelde hij zich zo ongelukkig want al ging de onderste steen boven de oude zou hem niet meenemen of paddeltje moest hem zijn schrift laten zien en de sommen uit het rekenboek kunnen maken precies naar het voorbeeld als je nu maar vanzelf schrijven en rekenen kon leren nachts de boeken onder je hoofd kunnen duwen en als je eens morgens opstaat dan ken je je les morgen breien dat was precies een middeltje als om een musten vangen door wat zout op zijn staar te leggen nee voor het leren van je lessen heb je nu eenmaal een meester nodig dat was al het water van de noordzee niet af dan met hangende poortjes naar de meester terug dat had zijn vaardig eist en zijn moeder had er hem haast schrijend omgebeden toen had paddeltje het erg benauwd gehad als hij hem in die ogenblikken voor een partijtje duinkerkers gezet had hij dat volk part douce in de gezicht geflogen onverschillig dat hij was nee maar daar leek wel geen voorbeeld van maar zijn zusje Lentje de enige in het grote en door en door gezonde gezin die ziekelijk was had hem over zijn haar gestreken en hem aangehaald toen ze samen op de bank achter het huis zaten hij in diepe wanhoop en zij al maar zeggende in haar kindertaal dat hij een zoete jongen was zusje Lentje was de enige geweest die wist dat er grote waterlanders in zijn brutale ogen gekomen waren en zelfs voor haar had hij dit niet willen weten omdat hij om de drommel niet om een paar sommen en een schoon schift en voor alle meesters van de wereld aan het janken wou gaan maar toen zij er armpjes om zijn hals geslagen had en haar fijne kopje tegen zijn gezonde dikke konen had geleund voelde ze wel iets laus en vochters en heel veel medelijden had ze gekregen met haar grote broer oh als toen de meest gekomen was en zijn hand had uitgestoken ze zegt goeie maatjes paddeltje wel dan zou paddeltje toegeslagen hebben dat het klapte en vader en moedig en de oude en lange meewis en al het scheepsvolk van de oude en schuid waren in de schik gekomen maar met hangende poortjes naar de meester toegaan en als een peuerwurm van een jaar of zes te soebatten en te smeken of hij alsjeblieft weer terug mocht komen met een suiker mondje beloven oh hij kon het niet hij kon het niet gelukkig maakte de meester zelf een eind aan deze zware strijd voor paddeltje door bij een lichte toespeling van vader om zijn zoon weer in genade aan te nemen kort en bondig te verklaren dat hij zijn leven te lief had om weer met zo'n bengel opgescheept te zitten en mijn lieve hemel wat moest er toen met paddeltje gebeuren de hele winter met een gezicht als een onweerswolk in huis zitten want hij bleef erbij geen vaart zoeken voor het voorjaar de hele winter dus het gezanik en gezeur en gebeklaag van de mensen dat was geen leven voor vader en moeder naar vlesingen wilde hij ook niet en als soms de oude zelf eens naar het dorp kwam om berichten in te winnen over zijn scheepsjongen en lange meewis was elke dag te wachten paddeltje krapte zich eens achter de oren wat zat hij er lelijk in als nu de maats van de schuid hem eens zagen zitten met een gezicht als een oorwurm ja, toen paddeltje dat dacht had hij aan een ander gezicht en het werd al ronder en, Parjan, daar had je ineens die leuke kop van de scheepsjongen van Michiel de Ruitenwitterig wat was hij toch een stumpert en een toppert kijk, dat krijg je nou aan wal moeder, ik ga er vandoor waar naartoe? naar vlesingen heb je soms een boodschap? maar op die laatste vraag moeder geen antwoord, ze hadden hier niet eens gehoord naar vlesingen? naar de schipig? nee hoor, ik ga lange meewis opzoeken goed kind en moeder lachte want ze zag het prettige gezicht van paddeltje weer terug, daar oudste aan wie ze van de zomer met zwaar weer zo dik was gedacht had en die op zijn eerste reisje zich door de duinkerkers heen geslagen had en al ze verdient geld in haar handen had gestopt een goede jongen toch, maar een dik kop nee had gezegd en ze zag hem achterna, zoals hij daar de weg naar vlesingen opzuilde hij kwam met hetzelfde opgeruimde gezicht in vlesingen, als dat voor een paar weken het geval was geweest geen wonder, hij was het met zichzelf in eens geworden en wist precies wat hij wilde en wie dat weet en haar vredesnaam maar niet aanzeld in het nemen van een besluit, heeft een goed leven voor zichzelf lange meewis dacht ze wat eerst dat de jongen hem voor het lap hield een heel gemodereerd vertelde dat hij van school was gejaagd heus meewis, het is waar ja, dat kan je net begrijpen je zult precies tegen de oorders van een oude in gehandeld hebben de oorders van een oude die hebben er niks niemand dan mee te maken ik moest cijferen en schrijven en, en dat heb ik gedaan dat ik er van zweten meewis dan ben je ook niet weg gejaagd wel, goeie genaden viel paddeltje uit en heb ik gewoon van kwaadheid op te zwellen geloof je me niet zeg er eens maatje een beetje meer respect alsjeblieft of, of ik geef hier op de openbare straat een aframmeling die je nog een aardig tijdje heugend zal lange meewis dacht nu niet anders of zijn beschermeling zou op zijn gewone manier danig opstuiven en heel wat te vertellen hebben toch, hij vergiste zich voor dit maal geheel en toen, ja toen gelooft hij de jongen hij werd nu zelf heel boos ben je weg gejaagd heb je dat gedurfd de oude zoon schandaal aan te doen hij schreeuwde zo danig en maakte zoek een lawaai met zijn lange armen dat er voorbijgaans bleven stilstaan nou ja, dat kon lange meewis in het geheel niet scheren hoe meer mensen erbij kwamen hoe liever hij het had heel vlissingen moest eigenlijk weten dat de jongen voor wie hij een zeevader was geweest wie hij geleerd had armen en benen uit te slaan in het wand en flink op de voeten te blijven staan hoe het schip ook stamt op de golven dat diezelfde onbeschamende bengel uit dat durven wagen de orders van een oude te praveren tegen alle wetterder natuur in bleef paddeltje calm en bedaard op al wat lange meewis hem voeg knikte hij van ja en toen de matroos daar ook alweer neidig om werd en voeg of hij hem bij kris en bij krass voor de gekst om te houden en toen om even op adem te komen zijn mond hield vattepaddeltje het woord op en zij een beetje schorg ga je gang maar meewis hoe meer me uitschelt hoe liever ik het heb lange meewis stond daarvan een paar ogen op ik ben blij dat je zo doet meewis zie je, dat lucht me een beetje op ze hebben me genoeg uitgescholden de laatste dagen nou ja, dat ging langs mijn koude meren en mijn moeder heeft geschrijd en toen had ik mijn eigen wel voor mijn gezicht kunnen slaan maar geen mens wist toch eigenlijk wie er een oude is? dat weet jij en nu weet ik dat ik hem niet meer onder de ogen wil komen nee, je durf niet viel meewis uit paddeltje werd bloedrood durven dat is flauw van je meewis dat is zo ingemeen dat nou nou, stil maar hoe lang een meewis kom paddeltje, dat moet je je niet aantrekken als een ander het van je zij, sloeg ik hem neer maar je weet wie ik ben en oh paddeltje ik heb er zo'n verdriet van dat je van school bent gejaagd hoe is dat toch eigenlijk gekomen ze waren nu weer verzoend en liepen als de beste maatjes verder en de scheregen die op een standje gehoopt hadden de leur gesteld achterlatend paddeltje liep nu met een hoge stem als de vermoorde onschuld er waren precies als bij alle jongens lag de schuld niet bij hem, maar bij de meester lang een meewis ging geheel op in het verslag van zijn jeugdgevriend zeg paddeltje, presenteerde hij wil ik soms bij je luinen doorkomen om met die meester eens onder vier ogen af te rekenen paddeltje schoot hierover eerst in een lach maar toen ineens voelde hij hoe hij de zaak wel wat al te veel van één kant beschouwd had weet je wat hij tegen mijn vader verteld heeft nee dat de meester die met mij kon opschieten, nog op boeren moest worden hij heeft hij toch voeren op school gehad ja, maar toen was ik nog een zoet ventje, zie je nou ja, dat nog geen zeevaardig als lang een meewis had gehad lang een meewis slug zijn pleeg zo'n op de schouder jij, riep hij opgetogen uit jij bent een jongen uit duizend paddeltje lag de stil voor zich heen in de laatste dagen hadden verschillende personen heel andere noten over hem gekraakt en hij kon het niet helpen hij deed hem goed weer in zijn woordje te horen dat hij hem niet nedrukte omdat hij nu eenmaal een stormvogel was die onmogelijk in een klein kooitje kon blijven opgesloten zwijgend liepen zijn poosje voor het toen begon meewis weer drommels, zei hij misschien zal een oude niet zo erg kwaad op je wezen weet je wel dat hij ook van school is gejaagd hij heeft me zelf verteld heeft hij dat? riep lang een meewis, vol bewondering uit ja en lachte hij er nog niet om? dat is juist het ergste meewis hij zei dat met een gezicht of hij er nog spijt van had dus het is niet goed om je van school te laten jagen nee, gaf paddeltje ten antwoord, want een oude heeft het gezegd wat moet je nou beginnen? duivelse jongen dat weet ik, meewis weet je het? riep lang een meewis uit en zijn gezicht klaarde helemaal op ja klon kort en bondig het antwoord wat is dan je plan, paddeltje? mijn plan? om weer met een oude uit te varen daar zou je voor gezegend worden ik heb het gezegd daar zou je voor gezegend worden riep de matroos uit en weer sloeg hij de scheepjongen op de schoudig paddeltje glimlacht er nu niet meer zijn gezicht stond nu precies zoals de oude hemme eens van ter zijbespied had toen het noodweerdreigde te worden en toen had de oude de overtuiging opgevat dat er wat stak in die jongen, meer dan een gewoon matroos die enkel de gegeven bevelen opvolgd en hoe zal je dat aanleggen? volg lang een meewis na een poosje stilswijgen even glansten de ondeugende ogen van paddeltje dat wou ik juist aan jou vragen, meerwis daar keek de matroos heel verbouwereerd vanop aan mij, maar ik weet niet hoe ik dat aan moet leggen je lacht paddeltje oh, jouw aartschelm, je weet het zelf al paddeltje knikten ik zal het proberen, meerwis maar ik heb je hoop nodig wil je me helpen? zonder antwoord te geven stak meewis zijn grote, brede hand uit alles wil ik voor je doen, jongen moet ik soms voor je naar de oude gaan? nee, zei paddeltje zeer bezwist lang een meewis keek hem ten hoogste verbaasd aan moet een oude er dan niets van weten? die zal het wel gauw genoeg horen, meerwis want hij zou bij de meester onderzoek naar me komen doen en dan begrijp je zelf al dat hij een boekje van mij open zal doen beaan de lang een meewis dat ziet er heel lelijk voor je uit dat ziet het ging paddeltje voort, terwijl hij even de wenkbrauwen fronsten maar daar is niets aan te doen al ging ik nu gindig tegen die boom mijn hoofd links en rechts staan slaan wat gebeurd is, is gebeurd en hoe het komt weet ik niet, meerwis maar als er wat achter me rug is, kan ik niet bezeuren lang een meewis wist hij geen antwoord op te geven en schudde bedenkelijk het hoofd hoor nu eens, meerwis de oude zal me voor eerst niet zien als die me eens onderhandig ging nemen zomaar het zijn vriendelijk gezicht en net of hij er erg veel verdriet van had wel, dan was ik in staat om in de schelde te springen lang een meewis knikte hij begreep paddeltje voorkomen nee, ging de scheep jongen voort de oude ziet me niet eer voor het tijd wordt dat ons schip weer zal uitzijden dan kom ik bij hem, meerwis en als hij dan vraagt of je je schrift meegebracht hebt en of je somber kunt maken want hij is een man van zijn woord wat zal je dan zeggen, arme jongen wat ik dan zeggen zal, meerwis wel, niemand dal maar ik zal hem mijn schrift laten zien en mijn somberboek erbij lang een meewis bleef staan, waar hij stond daar begrijp ik niets van, paddeltje hoor eens, meerwis ik moet met je luid mee anders ga ik dood van z'n gerijn of ik moet het bevel van een oude opgevolgd hebben dus dus ik zal eraan moeten en leren, leren dat ik groen en geel word ga je dan aan de meester terug nooit dan begrijp ik er niets meer van het is toch anders nog alleen voudig de meester heeft immers gezegd dat wie mij wil leren, nog geboren moet worden kijk mee jongens dat geloof ik niet misschien bestaat er zo meester nog wel op de wereld oh oh je wilt hier een vlissingen zo meester opzoeken nee want hier woont een ouwe maar die zal er blij om zijn nee, pas de paddeltje uit ik schame om hem als een weggejaagde scherm onder de ogen te komen wat wil je dan riep langer meewis, half 1 hopend uit meewis, begon paddeltje en hij praat er weer een beetje schoor wat altijd als een teken kon opgevat worden dat hij wat ontroerd was je moet me helpen om ergens in ons land voor deze winter onder dak te komen werken wil ik werken dat er bloed onder men nagels vandaan komt als ik maar ergens onder dak kan komen als ze me maar hebben willen meewis want ik kan toch eigenlijk niemand dal niemand dal als varen en als ik zo gelukkig ben dan meewis, dan zal ik nog wel een paar stijvers in de week overhouden en dan zal ik opzitten en pootjes geven een heel zoet jongetje wezen jij paddeltje ja klonk het kort want nu wil ik een ogenblik zwegen bijden toen ging langer meewis vooruit en en wat waar je nu van mij dat je iemand op is te schommelen die me ergens onder de dak wou hebben voor de kost wil ik alles doen wat ze maar van me gedaan willen hebben maar oh meewis zie dat ik ergens kom waar ik schepen kan zien er zijn toch meer plaatsen waar er vaart is zie ik zee of brouwers haven of den bril oh schepen moet ik zien anders kan ik het niet uithouden dan ga ik dood van naarigheid en je ouders paddeltje schudde het hoofd die weten toch dat ze me niet houden kunnen vader had ik graag geholpen met de schuit maar ik heb toch aardig wat buitgeld meewis en dat mogen ze allemaal houden wat moet ik van de winter thuis een dood-eater zijn nu ik ze zoveel verdriet heb gedaan want ik ben toch eigenlijk een slechte jongen maar weet je wat veel erger is mijn zusje leentje is altijd ziekelijk er was eens een marskramig en die zei dat ze niet oud zou worden maar dat is een leugen zo waar als ik hier naast je loop want als leentje zo aakelijk was nee, dan geloof ik niet dat zelfs hun oude me van huis kreeg toch heb ik het land eraan van leentje weg te gaan nu ik heel de winter bij haar kon blijven maar ik wil weg en nu moet het er maar vandoor en jij, je moet me helpen je kent altijd luien de haven daar komen er hier zoveel van andere zeeplaatsen zou er nou geen één mij kunnen gebruiken oh meewis ik zal al mijn body zo aanzetten lange meewis liep niets anders te doen dan zijn handen tot vuister te ballen en dan weer uit te strekken hij had er maar op willen slaan maar ongelukkig wist hij op dit ogenblik niet opwinserig zwijgend wandelde zijn eindje voort toen viel lange meewis opeens uit het zal je gebeuren paddeltje zo waar als ik het leven heb einde van hoofdstuk 3 hoofdstuk 4 van paddeltje deze liep je voxtopname behoort het publieke domein opname door Anna Simon paddeltje, de scheepsjonger van Michiel de Ruiter van Been, hoofdstuk 4 een wonderdokter paddeltje, bleef die nacht in vlistingen over de ouders van lange meewis hadden niet gewild dat de jongen nog zo'n lange tocht terugmaken zou de dagen begonnen al korter te worden en de toestand van de landwegen was in die tijd ellendig paddeltje had het wel verwacht en thuis gezegd dat, als het wat later werd hij zeker in vlistingen zou blijven een jongen als hij, die werkelijk op zee niet verwend was, had maar een klein hoekje nodig om er een nachtverblijf in te vinden een kamerdenaar om hem bij het uitkleden behulpzaam te zijn voer niet op het schepje van paddeltje hij kwam het handiger dan de knapste lakij dat ging rits, rats met alle beide handen tegelijk en de voeten kwamen er ook al bij te pas om met de ene voet de kaas van de andere af te stropen en voor je het ABC op gezicht had lag paddeltje al op 1 oor nu, maar voor deze nacht behoeft hij niet op een bundeltje goed of zo te rusten de moeder van meewis kon de jongen gast in een bedstee stoppen die op de dag stijf gesloten was en waarin je s avonds niet anders kon komen dan met een larretje net iets naar paddeltjes zin hij maakte allerlei grapjes bij het klauteren, hiel toen of hij uit de bedstee viel en het vrouwtje stond bij al die kunststukken half de beven voor een ongeluk en toch lachte ze de hele avond hadden ze schik in de praatsmaker gehad en zijn verdriet spakt paddeltje ook niet meer dat was achter de rug en wat er verder gebeuren zou nu ja, dat was van later zorg meewis had beloofd hem ergens onder dak te zullen brengen waar, kon paddeltje ook al niet meer schelen omdat lange meewis nu wist dat op die plaats schepen moesten zijn en waarvoor nu de scheepsjongen deze winter spelen moest voor boerenknecht, ambachtjongen, kruier of sleper dat was bijzaak aan boord noemden ze hem de heuvelse toejager wel nu, dat kon je op elk ambacht zijn aan uitschelden was hij gewoon voor randsel was hij niet bang als het maar niet te erg werd, want dan sloeg hij terug eten zou hij ook wel want het was in het land toch geen horstnoot van leiden wel, waarvoor zou paddeltje nu zijn strijd al weer gestreden was zich wat in zijn haar trekken alles komt terecht en als je je nu gezond en wel gevoeld een goede maandheid door je kraag hebt geslagen en heel hoog bed krijgt wie zou er dan nog mopperen wie naar bed gaat, doet dat om te slapen en daarom sliep paddeltje en dromen deed hij van niemand dal toen hij er de volgende dag vandoor was gegaan en de geboordplaats van zijn schipper al een heel poosje de dikke rug had toegewend oordeelde zijn ouderen scheepsmakker het ogenblik gekomen om met de vervulling der afgelegde beloften een begin te maken ook lange meewis kende daarbij geen aarzeling van schipper Michiel Adeljansen de nauwe weet overal raad en uitkomst voor had hij bij zichzelf gedacht paddeltje zal wel opspelen als er van hoort, maar daar weet ik een goed middeltje voor en zijn handen bewogen zich alsof hij zijn kwekeling al te pakken had wel meewis, voeg te schipper welke gunstige wind waart je hier naartoe nou schipper ik geloof niet dat die wind zo heel gunstig is helemaal mis met paddeltje wat zeg je is er een ongeluk met hem gebeurd ik wou dat het waar was schipper de schipper keek hem aan alsof hij zeggen wilde hoe heb ik het nu met je oh zie je schipper als er een ongeluk met de deugd niet gebeurd was zou ik er niet zo tegenop gezien hebben om naar je toe te komen maar nu wou ik dat het zaakje al achter de rug was de schipper zag nu heel ernstig is de jongen soms de verkeerde weg opgegaan nou schipper of het een goede weg is daar twijfellijk hard aan maar dat kan ik je wel zeggen dat hij er niet uit zijn eigen opgekomen is ik begrijp je niet meewis spakt Michiel Adeljaansen en het zou maar een groot plezier doen als je nu maar ineens alles zei wat je van de jongen wist of plezier en over het glimne geluid van de schipper viel een schaduw van spijt en teleurstelling oh schipper de meester de meester de meester wat bedoel je toch meewis wel dat de rakker van school gejaagd is wat zeg je van school gejaagd ja schipper en nu durft hij je niet onder de ogen te komen dat werd ik best geloven riep de ruiterhuit wie eens gezicht toch opgeklaard was want hij had inderdaad aan een groot ongeluk gedacht toch leedt het niet lang of er kwam weer ernst op zijn gelaat dat valt me tegen van de jongen hij is toch geen kind meer en hij had mij beloofd zijn beste zullen doen nee meewis dan stek er toch geen flink zeeman in die jongen oh dat dit lange meewis zich niet gezeggen zelfs niet van een ouwe geen flink zeeman schipper nou maar ik heb liever dat je mijn klap in mijn gezicht heeft hij kan dit al en hij kan dat al en hier begon lange meewis een hele oplepeling van al wat hij paddeltje aan boord van het schip geleerd had toch met een kort gebaar maakte michiel adriaansen een einde aan deze redenering een zeeman moet meer hebben dan handen en voeten en ogen meer dan een lichaam meewis in de eerste plaats moet de matroos bij mij aan boord een keer van zijn woord zijn en het grieft me dat paddeltje daarin te kort geschoten is hij is ook nog geen matroos sprak lange meewis vergoelijkend hij zal het op die manier bij mij te minstens niet worden verklaarde de schipper kort af die er grievend leed van gevoelde zich zodanig vergist te hebben de ruitig kon driftig worden en erg ook lange meewis zag het aan het fronzen aan het zwellen er aderen op zijn hoofd aan het trillen zijn er neus vleugels schipper zijn lange meewis op zijn zeewis zou je je niet eens omkeren hij zei dat heel nederig is want al bevond hij zich niet aan boord van het schip die man voor hem was toch zijn bevelhebber en een gezagvoerdig had op de weide plas leven en dood zijn er onderschikten in handen het lichte uit de donkere ogen van Michiel Adriaansen wat bedoel je je hebt eens tegen me gezegd toen ik neidig op paddeltje was en hem wel op slag over boord had kunnen gooien dat een driftig mens zich eens even om moet keren dat heeft geholpen schipper want de rakker leeft nog hij kon het niet helpen maar een beetje angstig keek hij de schipper toch wel aan toen hij zo sprak hij kon gerust zijn een lichte glimlach vloog over het gelaad van de schipper toen was er plotseling weer grote ernst op te lezen het deed hem leed het stuur over zichzelf een ogenblik te hebben opgegeven de ruiter was driftig van aard dit zo goed als iedere man of vrouw van betekenis geweest die waren het ook die tenslotte toch baas beleven over zichzelf je hebt gelijk meewes bekende hij eerlijk en je moet het er nu maar voor houden dat ik me omgekeerd heb dus mag paddeltje terugkomen de ruiter zag hem uit forstend aan stuurt hij je na maar toe als bemiddelaag heftig ontkennend schudderlange meewes het hoofd als hij wist wat ik nu doe vergaf hij me nooit schipper en ik verzoek je wel of je het alsjeblieft en je leven aan hem vertellen zult het geluid van de schipper klaarde op en lange meewes die je dadelijk zag was doel in zijn schik dat de papieren van zijn kwekeling weer een heel eind naar boven gingen ik heb het uit mijn eigen gedaan schipper ik dacht zo dat jij wel uitkomst zou weten uitkomst voor die zaterdag ze qua jongen natuurlijk nee schipper voor mij want paddeltje weet uitkomst nu begrijp ik er weer niets van meewes wil hij soms weer aan het leren gaan ja schipper en hij laat zich van de school jagen wat een wonderlijk soort jongen lange meewes kratten zich weer achter de oren zie je schipper ik geloof dat als hij het zonder leren af kon uit zijn dood niet zou wezen maar hij wil weer van het voorjaar met ons schip mee en maar dat mag je nooit van je levensdagen aan hem vertellen dan wil hij voor we uitvaren naar je toekomen en zeggen hier ben ik schipper dan vraag je natuurlijk paddeltje laat met je schrift eens zien en reken met dat sommetje eens uit en dan schipper zal je het zien gebeuren dat de aapje een paar letters onder je neus doet waarvan je op zult kijken en zo gek zal je het niet kunnen verzinnen om een som op te geven of hij zal het je voorrekenen de ruiter lachte neemt de meester hem dan weer op school lange meewes vertelde het oordeel van de meester en dat viel lang niet mee wil hij dan van de winter hier in vlissingen school gaan geen denken aan schipper waarom niet hij wil jou niet als een weggejaagde schelm onder de oog gekomen zijn zijn eigen woorden schipper dat woord slug er bij de ruiter in lange meewes zag het maar voet schipper ernstig wat wilde jongen dan lange meewes vertelde het en zie je schipper al dus besloot hij zijn verhaal nu wou ik dat jij een zeeplaats voor paddotje opzocht om van de winter op de avondschool te gaan Michel Adriaansen gaf op deze vraag niet dadelijk antwoord hij bleef even in diep nadenken verzonken toen sloeg hij de ogen op en alsof hij afgeluisterd had wat lange meewes aan paddotje beloofd had sprak hij nu op zijn beurt het zal je gebeuren meewes verheugd sprong die op oh dat had hij wel veruit geweten de oude van hem mist overal raad op die zou ook in dit netelige geval een uitkomst vinden voorzeker die had nu al een planetje bedacht dat zo netjes in elkaar zat als het dwars door zeeroofers en kapers heen moesten zeilen hij stond te grinnigen van plezier schipper schipper nu gaat paddotje weer mee dat weet ik nog niet meewes ik zal mijn best doen en als die rakker ook zijn best wil doen oh maar dat zal hij schipper ik ken paddotje we willen er het beste van hopen meewes want je weet het de voorwaarden die ik hem gesteld heb moet hij vervullen daar gaat niets van af lange meewes knik de toestemmend hij zal er aan voldoen want koppig dat paddotje is wel ik zou haar zeggen net zo koppig als hier hield lange meewes plotseling op nu als wie meewes als jij schipper kwam het er eerlijk bij de matroos uit de ruiter gaf op deze opmerking geen antwoord maar glim lacht er toch even en van blijdschap lachten nu de matroos heel zijn vrolijke brede lach terwijl hij aanstalte maakte om heen te gaan dus schipper voeg hij wanneer moet ik terugkeren om te horen wat ik tegen paddotje zal zeggen ik zal je laten waarschuwen en het zal wel heel gauw zijn want ik ga haar dadelijk werk van maken diezelfde dag nog sprak hij er een der heren lampzins over aan en die had verbaasd veel schik in het geval hij keek de schipper veel beteken het aan dat had je toch niet kunnen dromen toen je zelf van school gejaagd werd nee gaf de ruiter eerlijk en eenvoudig ten antwoord en ik beschouw het als een rechtvaardige straf voor me dat ik nu als zedenmeester moet staan voor een jongen die hetzelfde kwaat als ik heeft bedreven meneer lampzins zei dat hij het maar uit scherz gezicht had en dat de schipper het niet zo ernstig moest opnemen dat doe ik wel verklaren de ruiter ik voel diep hoe machteloos ik tegenover de ondeugende streken van mijn eigen scheepsjongen sta en waar ik mij vooral over moet schamen is het geval dat hij alleen daarom berouw toont en weer door een zure appel wil heen bijten om bij mij aan boord te komen ik ben de toewijding van die jongen niet waard kom kom schipper adriaansen bijt dan ook door een zure appel heen en neem de jongen weer bij je aan boord op mij bereiden van letters en sommen dat mag ik niet meneer lampzins mijn eigen scheepsjongen mag zich desnoods beroepen op mijn weinig gevoel harding in die dingen van de school ik zal het als een verdiende straf rustig en in onderworpenheid dragen al zou ik mij kunnen verontschuldigen een weinig verontschuldigen tenminste door op te wijzen dat ik toen een kind was dat zo onderdacht handelde gelijk een kind soms tijds kan doen maar als ik nu zondig en het verkeerde doe met mijn matrozen zouden allen die de ogen op mijn gevestigd willen houden hoe onwaardig ik mij ook tegenover een hogere macht gevoel zich beroepen op de dwalingen van een man wie weet dat hij verkeerd doet mag niet verkeerd doen en mogen mijn scheepsjongen door mijn schuld een verontschuldiging vinden voor zijn afdwaalingen op de school hij mag dat niet kunnen doen toen ik het beroepen op mijn handelingen als man ik heb hem eenmaal gezegd waarop het stond in gemoeden overtuigd dat ik het beste met hem voor had nu moet het zijn een man, een man, een woord, een woord en houdt het mij ten goede dat ik het u met zeelse rondheid zeg daar gaat niets van af met klimmende belangstelling had meneer Lampsons na deze op eenvoudige en bescheiden wijze uitgesproken woorden geluisterd hij moest de schipper gelijk geven en dat beleed hij eerlijk kom vanavond nog eens aan lopen schipper je zult er mij een groot genoegen meedoen nu heb ik nog enige zaken in oorden te brengen maar zo spoedig mogelijk zal ik me wijden aan de oplossing van het vraagstuk dat ons beide zo plotseling bezig is komen houden ja ja, dat jongen goedje kan wat moeite en last veroorzaken wie kinderen heeft is niet zonder zorgen hoor en als je niet van je eind gekroost hebt komt mij daar zo'n zeelse qua jongen en spannt ons maar eventjes voor zijn eigen levenswagen de ruiter moest glimlachen ik had het ook nooit kunnen denken maar nu ik aangezicht heb wil ik ook B zeggen en ik zal de andere letters wel opdruinen lachte meneer Lampsons en gaf de schipper met een hartelijke handdruk zijn afscheid met opgetogenheid wachtte meneer Lampsons hen die avond af Schipper Adriaansen wat een prachtig mooi plannetje volpen langs tenne de verwachting zag de ruiter hem aan jammer, dood jammer dat het niet in jaren 30 vroeger zo mocht wezen want, denk eens aan ik heb de enige man in al de Nederlanden gevonden die zelfs in staat zou geweest zijn om zekere beruchte vlissingse qua jongen die van zijn voornaam Michiel heet met lust en plezier op de schoolbanken te houden dat zou Kras geweest zijn erkende de ruiter en er kwam een uitdrukking in zijn ogen die het vermoeden konden opvatten dat die beruchte vlissingse guit en Schipper Michiel Adriaansen wel enige kennis aan elkaar moesten gehaald hebben of wat Kras is wel, als die meester van zaken heeft zet hij een school op enkel en alleen voor zee jongens en ze zullen vechten om bij hem te komen rijk zou hij toch niet van worden merkte de ruiter op waarom niet omdat het jonge zeemansgoetje veel te voeg naar zijn zin uit zou vladderen de zee trekt toch nog sterker dan dat wonder van een meester zou ik zeggen misschien gaf de heer Lampsons half in Schertz half in Ernst hier op zijn bescheid wie maakt mij werkelijk nieuwsgierig meneer kon toen de ruiter niet nalaten te zeggen de heer Lampsons knikten met enige voldoening ja ja schipper het is een vondst uit duizend en ik derf je verzekeren dat je het pracht exemplaar van een scheepsjonge van je als een bolleboos terugkrijgt meneer Lampsons trok een beetje aan het lijntje om Michiel Adriaansen nog een weinig nieuwsgierig te houden en daarom des te meer te genieten van zijn ontdekking zegt druppje voor druppje die te zijn geheim los vertelde dat hij vanmiddag op het kantoor een brielse schipper gesproken had die voor hem op reis geweest was toen de zaken afgedaan waren had hij zich het verzoek van de ruiter herinnerd en de brielse schipper gevraagd of die voor de winter geen onderdak voor paddeltje wist en om maar recht door zee te gaan hem de zaken precies verteld zoals ze zich hadden voorgedaan de brielse schipper had er veel schikking gehad en dadelijk gezegd dat er voor zo'n snuitig maar één wonendochter in de hele wereld was en die woonden voor deze keer in de briel ik hoef je niet te zeggen hoe nieuwsgierig ik werd ging meneer lamsters voort ga maar eens even op je eigen nieuwsgierigheid af het plan dat je lachte mij al dadelijk zodanig aan dat ik me er maar zelf voor gespannen heb om het te doen gelukken vooral kun je het grote geheim op een baar kan ik je meedelen dat de jongen voor deze winter onderdak kan komen bij een van de schippers op het brielse veer dat is mooi kon de ruiter niet nalaten uit te roepen op die manier blijft de jongen op het water zeker en hij doet een hele hoop mensenkennis op als hij tenminste zo schander is als je gelooft je kent het veer van de briel over de brede mond der mazen naar Maas Sluis dat is een rijkdom voor die stad al wat uit Zeeland en het land over de maas naar Den Haag moet en wie moet op zijn tijd daar niet heen passeert het brielse veer en al wie van het vaste land van Holland de kortste weg naar Engeland in wil slaan moet over dat veer naar de briel over dat veer komen kramers en faarslieden, soldaten en matrozen maar ook grote heren tot zelfs prinsen en koningen die van Engeland komen of naar Engeland gaan de jongen zal daar wat zien hij komt er enkel voor de kost maar is hij een handige snuiter waar de luien eens om lachen dan valt er menig voortje af genoeg tenminste om avonds bij de wonderdokte te gaan dat puikje van de meesters voor Zeemans jongens wie is dat dan toch nu werkelijk ongeduldig geworden plaagend maakte meneer Lampsen een gebaar alsof hij zeggen wilde we zijn er nog niet laat maar toch uitsprekend schipig glimlacht hij ik dacht dat je meer belang zou stellen in het toekomstig lot van paddeltje ik wou hem nog bijvoegen dat hij enkel voor de winter is aangenomen omdat er dan ijsgang kan komen op de maas en in dat geval is er veel volk nodig om het veer te bedienen een goed lesje voor de jongen om bij leven en wil zijn in de ijszee op de walvisfangs te gaan maar het schijnt dat mijn verhaal je maar matig belang inboezend dat doet het ook bekende de ruiter eerlijk al wat hij daar zegt is mij als zeeman bekend en heel blij ben ik dat u zo prachtig voor paddeltje gezorgd hebt ik danker u met heel mijn hart voor alleen zou je graag het fijne van die zaak met de wonderdokter willen weten precies meneer en ik weet vooruit dat je er verbazend veel schik in zult hebben in die veronderstelling bedroog zich de heer Lampsons niet schipper Michiel Adriaansen was er opgetogen over het is een beschikking voor de jongen riep hij uit spoedig verliet hij nu de heer Lampsons en liet lange meo's bij zich komen die de opdracht kreeg om zich met paddeltje in betrekking te stellen hij moest de jonge mede delen dat hij wat voor hem gevonden had er viel ook niet voor te vreesen dat de brielse koop verdijschipper het geheim schende zou want die ging voor vele maanden het zee gaat uit enig en alleen bleef hij in de zaak nog gewikkeld doordat hij een brief zou schrijven die paddeltje slechts mede te nemen en aan de commissaris van het veer die in de briel woonde te overhandig had om als noodhulp bij de veermand geplaatst te worden en een onderdak te vinden en hij moest de heer Lampsons en een onderdak te vinden maar tegen de lange meo's spakt er uit er geen woord over die ene en enige meester daar zou ook paddeltje voorlopig niets van te weten komen hij dwalt er vanzelf heen had de brielse schipper met een veel beteken het lachje gezegd en ik weet zeker dat als hij ingeert zo heette de veermand of anders aan zijn brielse kameraden die hij zich na de nodige kloppartijen wel spoedig zal maken zijn planten kenne geeft te spijken te worden de wonderdokter spoedigel te propper zal komen lange meo's kreeg de brief mee en hij behandelde die zo eerbiedig en voorzichtig als of het een kindje was dat hij voor de doop moest houden van zijn levensdagen had hij nog niet dik was de eer ondervonden een missieve in zijn zeemansknuister te hebben die rare raadselachtige krabbels op het adres en dan zo'n cachet met zwart lak aangebracht vertrouwde hij niet erg hij was blij toen hij die raregheid in paddeltjesknuister konden overgelijden nu werd door de handen van onze twee maats het witte papier er niet blanker op daarmede willen we allerminst beweren dat ze niet zinlijk waren dat had je in ze lange meo's moeten zeggen en zelfs als je bij een jongen als paddeltje over die opmerking er niet heel genadig afgekomen maar als je een ding al te veel ontziet is het net over juist daarom allerlei ongelukken mee gebeuren hoe dit zij paddeltje was in de wolken hij zong en vloot en danste en thuis was de boodschap van lange meo's ook een hele uitkomst nu dat Akeleg met de meester gebeurd was zou het een lende geweest zijn heel de winter door dat gezan ik te hebben want de machtige persoonlijkheid als een meester die de klok luidde drie mal op een dag wie smorgers na de preek de bekendmakingen of aanstaande verkopingen voorlas die uitbidden ging voor de begravenissen dat zou zeggen de familie en de vrienden gelijk mentoen zij de bloedmagen en vrienden uitnodigde om bij de uitvaart tegenwoordig te zijn zo een meester die de tien geboden en de twaalf artikelen des geloofs voorlas en de psalmenvoorzong na zijn voorgelezen te hebben die je brievenlas en voor je beantwoorden verzoekschriften voor je opstelden in de almenak voor je keek en met de slacht een paarzijden spek en ham of lever en met pasen eieren van je kreeg wel zo man en nu het met paddeltje misgelopen was hoe zou dat nu moeten gaan je kunt toch niet altijd je eigen kind achterstellen daarom was er een algemene vreugd in het huis leentjes lik ook fleuriger dan ooit tenminste zat een paar scherp rode plekjes op het fijne door schijne de huidje haar wangen en zo ging paddeltje met een opgeruimd hart de blijde reis naar den briel aan een paar dagen na zijn vertrek kregen zijn ouders een bezoek van schipper Michiel Adriaansen van Vlissingen hij zei hun dat het misschien nog wel terecht zou komen met paddeltje en sprak met zilk een hartelijkheid de hoop uit dat hun oudste zoon meer als scheepsjonge bij hem aan boord zou monsteren dat de moeder vooral hem een man uit duizend vond dat vond de meester niet wie de schipper ook nog even bezocht om wat het geld aangaat met hem af te rekenen je kan wel merken dat hij in zijn jeugd ook van school gejaagd is dacht de meester maar het geheim van paddeltje kwam hij niet te weten eigenlijk kenden de ouders dit ook maar voor een gedeelte want van de wonderdokter die ene en enige meester uit al de Nederlanden zweeg de ruiter ook tegenover hen einde van hoogstuk 4 hoogstuk 5 van paddeltje deze liepenvoxtopname behoort tot de publieke domijn opname door Anna Simon paddeltje de scheepsjonge van Michiel de Ruiter van Johan Been hoogstuk 5 de trommelslager van Admiral Vechtgaag de kloppartijtjes met de brilse jongens waren niet uitgebleven paddeltje was een zeel in hart en nieren en sprak dus de A uit als A raakte in de wag als hij goed op de letter H wilde letten en kon wel eens lijmen met zijn praat in Den Bril nu sprak men vrij zuiver Holland binnen de stadspoorten spraken tot zelfs de ergste straatjongens de A in volle zuivere klank uit hoewel men ging 5 minuten van die poorten de lambevolking ja, hoorde zeggen als men vroeg of de Han 2 poorten had de brilse jongens zeiden, misschien onder de invloed van de Engelse bezetting die jaren lang in de stad gelegen had of van het Engelse zeevolk waarmee de mendagelijks omging wel dat het by 5'en was als het carillon van de Sint marinatoren 2 klankjes van zilverliet vervloeien over stad en rivier maar die jongens hoorden dat zelf niet zij hoorden dat paddeltje zeel sprak en erg ook, vergaten dat hun eigen geboorteplaats, tans in der stem hebben de steden van het wereldbeheersende Holland feitelijk tot Zeeland moest behoren en waren er zich ten volle van bewust dat zij met hun velen best over dat zeelse boertje konden heenzitten je moet er maar op timmeren het zijn de kwaarste niet hoor maar ze moeten eerst je vuist de gevoel te hebben je kent toch dat verhaal wel van de vieze apparaal Witte de Wit die een boeren jongen was en hoe hij op elfjarige leeftijd je vijf kwartier van de stad zich in Nieuwenhoorn liet dopen en toen links en rechts die brielse poortlikkers op de tabernakelsloeg nu, of paddeltje dat verhaal kende en nu hij in de stad was waar de vieze apparaal tot nog voor kort woonde had hij ook al zijn huis gezien uit Marland en eens had hij hem zelf vlak voor de ogen gehad toen de vlootvocht die van Tessel kwam waar zijn schepen binnen gevallen waren zich over het ver had laten zetten het was geen vriendelijke man die Witte erg nors zag hij eruit dat ging alles maar kort en bondig geen woord te veel maar ook geen woord te weinig boven zijn grote neus had hij een rimpel die je loodrecht op dat voorhoofd stond en telkens zag je die rimpel even dieper worden dan wist je vooruit dat hem iets niet beviel en scherp en bits had je dan dadelijk de opmerking beet de matrozen hielden niet veel van hem zeiden de vierman hij jakkerde ze af en kon ze uitschelden dat de honden er geen brood van gegeten zouden hebben maar ieder moest erkennen dat er geen dapperder hart was op heel de vloot even kort en scherp als hij ieder afbitste en daarin spaarde hij zelfs niet de opperbevel hebben er vloot greep hij de vijand aan en om zijn norscharacter had hij er veel in onder zijn volk er kende volmondig dat ze ging vlekje van lafhartigheid hoe klein ook op zijn dubbelwitte naam konden werpen en hoe zij hem in hun binnenste haten als het op de vijand los ging volgde ieder hem moest je hem wel volgen hij sleept hiermee door zijn voorbeeld en desnoods hadden ze vuisten niet dat gedaan door je bij de kraag van je wambuist te pakken en hij vloot graag noemden hem de matrozen en padeltje die in de eerste tijd dag in dag uit aan het vechten was en voor het blauwe oog dat men hem bezorgde een paar andere blauwe ogen en een respectabel aantal bloedneuzen ingewisseld had kreeg toch wel op tegen die admiraal vecht graag die vlak bij hem zat en hem afsnouden toen hij daarom even wat geluid had met roeien en de opperbevel hebben er zelfen de beroemde overwinnaar in de Zeeslag bij Duins Maarten Harper zo'n tromp ook over het veer helpen zetten die was nu een rijk en voorna man die in Den Briel een paar grote herenhuizen bezat maar die geboren was in een klein en zeer invoudig huisje dat men padeltje aangewezen had en waarvoor hij een poosje was blijven stilstaan wat een goeie vriendelijke man was die Maarten tromp padeltje kende hem wel want schipper Michiel Adriaansen had dik was met eerbied over hem gesproken en aan padeltje vertelt hoe de grote beroemde admiraal die van vreemde koningen gouden ketens en rederoorden kreeg als elfjarige jongen de slaaf was geweest van een zeerover en die zeerover had zijn vader vermoord en het zondje gedwonen hem jarenlang als kajuitse jongen te dienen en later, toen er alhaast een man was geworden hadden de turken hem weer te pakken gekregen en hem als matroos op een galijn geketend maar door zijn ervarenheid had hij de aandacht op zich getrokken en de bassa van Tunis had hem tot admiraal willen maken van zijn vloot dat had tromp gewijgerd hij was een jongen van Nederland en dat wilde hij blijven toen had de bassa hem niet doodgemaakt maar de vrijheid hergeven en hem met eer en vereringen naar het kleine landje en de noordzee terug laten gaan dat ook het vaderland van padeltje was en die beroemde admiraal was niks groot hij had voor ieder een goed woordje en de matrozen hadden hem beste vaar genoemd hoe het kwam wist padeltje niet maar toen hij beste vaar tromp voor het eerst zo vlak bij zich zag moest hij onwilligeurig aan een oude denken ze leken niet zo op elkaar en beste vaar tromp was ouder en zag er met die vele rimpels op zijn doorweer en wind gebruind voorhoofd eigenlijk net uit of hij veel verdriet had ondervonden en daarom medeleide had met ieder die tegenspoed moest ondervinden het was padeltje of hij al jarenlang met de admiraal gevaren had en toch zag hij hem pas voor het eerst ook nu liet hij de riemen een ogenblikje door het water slieren de admiraal merkte dit even spoedig op als admiraal vecht graag dat had gedaan ze waren allebei te veel zeeman om zoiets niet dadelijk op te merken maar een snouw had hij niet gekregen twee ogen van een helderblauwe kleur zo verschillend van de bruine doordringende ogen van de nauwen werden op hem gevestigd de admiraals geen bespeur te hebben dat de jongen hem onderzoekend had aangekeken ben je nog een jong maatje in het roeien lanche voeg de admiraal met een stille glimlach die het heel innemenschaf aan het pijns in de gelaat paddertje kleurde tot achter de oren nee, nee admiraal stopte er hij toen onder die vriendelijk ogen vond hij plotseling zijn gewonnen durf terug ik heb al als scheepsjongen gevaren en door de duimkerkers is de nauwen van ons heen geslagen hier bent een zeel, is het niet voeg best de vaartrump paddertje knikte dat iedereen dat ook hoorde en wie is je schipper Michiel Aadenaanzen van Vlissingen admiraal wat zeg je maar jongen hoe komt het dat je bij zo'n schipper niet gebleven bent ik varen het voorjaar weer met hem uit admiraal zij paddertje en zijn velle ogen lichten met een staalglans de grote vlootvoogte gemoet ferm zo, zei de admiraal en lanche dan mag je hem zeggen dat ik hem niet vergeten ben nu ben er de admiraal zit op een heer die naast hem zat ook op een kussen met een wapen voorzien want zulke kussen doen er de veerlui in de boot als er een hoge meneer over gezet moest worden en de macht geregenten van de briel hadden ze met het stadswapen erop en paddertje die nu roeide van geweld om de admiraal in staat te zien dat het heus niet voor de eerste keer was hoorde hoe best de vaartrump al maar goed sprak van een ouwe oh, dacht paddertje alslange meeuw is dat eens hoorde maar paddertje kreeg nu andere makkers en wel dezelfde brielse jongens met wie hij eerst gebakken leid had en die hem nu uit Eerbied voor zijn stevige knuisten in hun midden hadden opgenomen het was van hetzelfde soortje als paddertje ze zouden naar zee gaan of ze hadden een reisje achter de rug en meest waren ze te vinden op het havenhoofd waar paddertje de hele dag blijven moest en daarom hadden daar de meeste vechtpartijenplaats gehad met de jongens die in het zuidelijk deel ter stad woonden en die voor puin gescholden werden kwam hijzelfden in aanraking wat die scheldnaam pui betekende wist niemand maar die puin scholdende jongens waarmee paddertje omging voor zeelepers ook niemand van dat volkje wist wat deze scheldnaam precies te beduiden had maar ze waren naar groots op en het ging met vuisteren en stokken en stenen tegen de puin gelijk het later tegen de zeerovers in de middelandse zee en de bloutjes in de indien zou gaan van de jeugdige zeelepers was het gegaan als met paddertje die hier in Den Bril zijn zondag zijn naam van Klaasdoog voeg van school en dan de weide wereld in maar en daarin waren ze tenminste echte lepers ook menigin van hem wist dat je in de tegenwoordige tijden op zee vooruit vloog als je bij je eigenschappen van goed zeeman ook goed lezen en schrijven en cijferen kon nu was het onderwijs in Den Bril op uitmuntende wijze ingericht de jongen goed je had even min als paddertje een zin om weer als een gewone schoonjongen behandeld te worden ze gaven paddertje voorkomen gelijk toen hij beweerde dat als je gevaren hebt je eigenlijk een ander soort meester moest hebben die hebben we ook Klaas zeiden ze hebben je luidin hier zeker en jij kunt ook bij hem komen waarom moet je eerst een belofte van geheimhouding afleggen paddertje voelde een rilling van verrukking door zijn korpus gaan heerlijk voor een jongen zo'n belofte van geheimhouding toch was hij slim genoeg om te vragen waarom hij haar af moest leggen de heren van het stadhuis moeten er niets van weten paddertje had de eerbied van zijn dagen voor die machtgeregenten wie je armen zo ontsagelijk ver rijkten en rijken konden als ze gelijk hier burgemeesteren en regiëerders enigst hem hebben de stad van Holland waren hij vocht toen hoe hij de belofte moest afleggen wel zeiden die jongens of eigenlijk zeiden ze even goed als paddertje bel je geeft er ons je pootje op dadelijk stak paddertje zijn hand uit toen was hij opgenomen in geheimzinnig gebond en vertel me nu eens wie die meester van jullie is de trommelslager van apmiraal vechtgraag wat zeg je een trommelslager hoor eens klaas je moet het zelf maar ondervinden alleen willen we je zeggen hij heeft geen permissie om de jongens te leren waarom vraagt hij die dan niet hij wil niet waarom niet goeiemorgen lacht er de jongens jij bent ook geen klein beetje nieuwsgierig en ze liet de paddertje staan net zo wijs als hij was aan zijn baas vroeg hij of hij een paar avonden in de week vrij mocht hebben nou, zolang als het niet vriest kan je naar zo'n zondergang ophoepelen als je maar zorgt voor tap toe binnen te zijn anders kom je voor een gesloten deur dat zou nog zo erg niet zijn lacht de paddertje dan kroop ik maar in de veerschuit een paar zeilen over me en klares kees de vierman lacht er ook je bent geen teerpoppetje maar alle gekheid op een stokje mijn vrouw zou geen rust hebben en leer het van mij klaas met de vrouwtjes moet je altijd op een goede voet zien te blijven paddertje schoot in een lach dat is nummer 2 ik zie me dat in m'n oerbrond en hij vertelde van een heel lange kameraad van hem een matroost bij schipper Michiel Adriaansen die hem hetzelfde geleeraard had nou jongen, hebben we ongelijk? nee schipper, dat heb je niet want de vrouw van een oude van ons stopt hem vol met brood en ham en appels en de vrouw van de brielse veerschipper die bederft je dat het een schande is paddertje grenst even maar het tegenspreken kon hij niet en, voeg zijn baas wat ga je nou zavonds in de bril uitspoken een beetje straatslijpen kattekwaad uitvoeren of bij de buien vechten geen van drie schipper ik wou nog een beetje leren braaf jongen en dan ga je zeker bij de trommelslager van apparaal vecht graag paddertje kijk op de veerschipper spakt ook al van die geheimzinnige persoon wie is dat toch voeg hij, de veerschipper lachte laat hij je dat zelf vertellen klaas en daarom had die klaas alia's paddertje geen rust voor hij op een avond in de tijkslop aan de deur van de nederige woning aanklopte, waar de trommelslager van apparaal vecht graag met zijn vrouw en een hele troep kinderen wonen tja, als je trommelslager bent moet je vanzelf van aan hok met jongens erop na houden, zie je sla je niet op het kalsvel dan trommel je op de ruggen van je kinders de persoon die zilk een wonderlijke leer op luchtige vrolijke toon aan paddertje verkondigde een groot, zwaar gebouwd man met een gebaard en gebruind gezicht om haar kinderen mee naar bed te jagen maar dat lukte hem zelfs niet bij zijn eigen kinderen, die bleven aan vader hangen trok aan zijn leeuwenmanen en aan zijn baard en dan pakten ze hij bij de leurven en rolden met ze over de vloer dat eindelijk moeder tussen beide moest komen al had ze tranenstaan lachen over al de gekheid die haar man met de kinderen en als ze niet oppasten met haar ook kon uithalen ik geloof, dat ik aan een verkeerde deur heb aangeklopt Frans schuldigde zich paddertje terwijl hij zich wilde verwijderen toch de grote gebaarder man was lenig als een kat opgesprongen en stond nu voor onze jonge vriend nee maat, je bent precies waar je wezen wilt je bent die dikke jongen van het veren nu hoor, je makkers hebben me alles al verteld dat helpt gaf paddertje een antwoord die het geval hoe langer, hoe kluchtiger begon te vinden dan heb ik er niet veel woorden over vuil te maken net geraden, maar voor mij moet je nog te weten komen je bent geen brilse jongen, anders wist je het al maar ik vertel het graag hoor ik werd dat mijn vrouw het al van buiten kent ik kan het wel dromen bevestigde die, maar ze lachte haar man toe alsof ze zeggen wilde ik ben er net zo groot op als jij, toe vertel het maar weer eens en de oudste kinderen schoven bij hun vader en zeiden ja, ja, wil je van de zeeslag bij Duins en de kleintjes krabbelden tegen hem op de grote na Duins, he ja, Duins je hoort het jong of zalkig ze wenden zich tevaardig tot zijn gast het zal alweer over Duins wezen zet je daar niet op die bank en als je er zin in hebt wil ik voor jou nog eens uitpakken ik heb er zeker zin in, gaf paddertje een antwoord maar heus toch zou ik voor alle zekerheid willen weten of ik eigenlijk wel terecht ben ik kwam ja ja, viel hem de trommels lager in de reden je kwam om nog een kruibeltje in te halen van wat je op school verluidt of verzuimt hebt je wilt nog wat beter leren rekenen een goede handschrijven en uit het gebedenboek voor de zeeman wat flotte leren lezen precies, en en nu kan je niet geloven dat ik een meester ben nee beleed paddertje, volmondig het is toch zo, maat ja, hoe heet je eigenlijk klaas maar dat begint me te vervelen paddertje op er best, nou paddertje steek je wijze neus dan eens in dit vertrekje hij opende een deur die toegang gaf tot een kamer iets groter dan het vertrek waarin het gehele gezin thuisde de vrouw kwam ze met een brandende vetkaars achterna dat hun schaduwen zich vlak voor hun werk uitrijkten en heen trillden over een paar banken en een paar planken op schragen de enige meubelen in deze ruimte welke vroeger voor een stal had gediend toen de kaars op één van die planken stond zag paddertje er overal inkt op inkt ook op de roodachtig bestreken muren een bos pennen die vermaakt of nog aangepunt moesten worden wat grofschrijfpapier en op evengrofpapier gedrukten lees- en cijferboeken met grote letters en cijfers boeken die haast alle uit de omslagingen wat ook met een paar bibles het geval was ja, het was een school het rook ernaar dag, hoe paddertje ook zijn ogen uitkeek hij zag geen lessenaar geen plak, geen roede geen ezelsoeren en dat beviel hem al dadelijk en ben je nou heus hier de meester? voeg paddertje ja jongen, dat kan je nog niet geloven het is ook zo raar met me gelopen toen ik een jonge knul was wel, toen heb ik in een lessenaar gezeten en had een plak en de roede op zij hangen en de kinderen moesten als ze dood van mij wezen maar, dat waren ze niet zou jij dat hebben kunnen uithouden nee, zeker niet ik wil immersie man worden dat wou ik ook jongen maar ik mocht niet, zie je ik moest en ik zou meester worden en daar had ik toen geen zin in de mensen zeiden ook dat ik geen goede meester was want ik sloeg de kinderen niet genoeg dat kon ik niet doen jongen als al dat kleine goedje binnen trippelde en lachte en grapjes maakte wel, dan lachte ik ook en ik voorkocht ook grapjes dat was niet heftig genoeg allerlei vermaningen van hen die boven mij gesteld waren en dan moet dat verlangen naar de zee allemaal aan je hart zitten knagen hooreens, viel paddetje uit dan was je geen vind de trommelslager lachte luidkeels nee, hield paddetje starvol je was geen vind want je had er uit moeten breken en het zee gaat uit varen als je al een heel eind in de twintig bent veel te stijf al voor het wand wijk jongen, jouw benen beginnen al kom te groeien naar het wand en heel je lichaam zal groeien naar het schip daar komt in zijn tijd dat men te oud voor scheepsjonge is en daarom ben ik toch mee beginnen dat is waar, beaande paddetje en voegt hij er aan toe wat heb je toen gedaan? want meester, ik bedoel een echte meester, ben je toch niet gebleven wat er gebeurt is paddetje wel, ik had toch eigenlijk moeten doen en jij wilde er van door moeten gaan dan had ik als een vent gehandeld maar, ik was zo'n doorbijter niet als jij en toen ik zo'n poosje getreuzeld had was het te laat ik had mijn wijfje gevonden en was met haar getrouwd daar heb ik nooit berouw van gehad maar toen mijn schooltje ging verlopen omdat al de grote en deft geheren de mensen voor zo'n rare meester waarschuwden ja, wat bleef er toen veel anders over dan soldaten worden ik heb toch nog geprobeerd om een schip te komen en ze lachten me uit een meester in het veronder een man met blanke handen en het gezicht van de manier nu maar, als er een zeeslag op handen is gaan er toch ook soldaten mee en ze gaan ook mee met de schepen naar westindien en naar de oost zo kwam ik langs een zijpaatje toch waar ik wezen wou en trommelslaagig ben ik toen geworden zie je, daar maak je geweld en lawaai en je gaat vooruit bij de aanval je commandeert door je grombom in de jaren, altijd nog in en je verdient meer ook wat moeder de vrouw alweer goed te pas komt paddeltje wist heus niet wat hij van dit alles zeggen moest het kwam hem alles heel wonderlijk voor toen deze meester van zijn blanke handen sprak had paddeltje er een blik op geslagen ze zagen niet blank meer en onder de rechterduim zag hij in blauwe inkt een anker getatueerd zulke fratzen had paddeltje ook op zijn handen en zelfs op een van zijn bovenarmen had zijn naam erin en nu begon hij toch wel een weinig tot deze meester op te zien nu moest hij mee naar binnen en kreeg daar het verhaal van de zeeslag bij Duins de verteller was toen trommelslaagig aan boord bij de viesa admiraal die met nog vier schepen bij zich langs de zuidkust van Engeland heen en weervoer terwijl Maarten harpert zo'n tromp een eind het kanaal in die uit Atlantische Oceaan zou komen en de commandeur Joost Banker hield met 12 schepen de duimkerker Capers binnen hun haven plotseling was een daar kleinste vaartuigen van tromp met volle zeilen komen aansnelen te hulp de spanjool komt witte was er als dol om geworden want het moest schier tegen de wind in maar het ging vooruit en ja daar hoorden ze de seinschoten van het admiraalschip en dat rees op uit de zee en de witte vlag wapperde al als teken dat de kapiteins voor de krijgsgraad werden bijeen geholpen witte zat al in een bootje en zijn trommelslagger ging mee wat moesten ze matrozen roeien hij zou er opgeslagen hebben wanneer ze niet hun uiterste best hadden gedaan en zelf zond hij hoog opgericht bij het roer al maar de turen naar het westen waarom wolk van zijlens geen op te gaan de spaanse vloot en hij krabbelde het eerst van allen tegen het admiraalschip op wat moeten we doen voeg tromp die blij was hem te zien aanpakken was zijn enig antwoord geweest en in de krijgsgraad had hij dat weten door te zetten ze waren nu met 17 schepen omdat het ene van tromp nog op de zoek was naar bankig en de spanjaarden hadden 67 grote kolossale schepen dat zou dus 1 tegen 4 zijn wat kon dat admiraal vecht graag schelen hij was alweer aan boord van zijn eigen schip terug en toen ging het maar dadelijk op de spanjool en wel het eerst van al op het schip ging de trommelslager voort en ik dacht niet anders of mijn laatste uurtje was gekomen of eigenlijk denk je op zijn ogenblik niet en als je wat anders had willen denken dan wat dubbelwit wilde had hij geloof ik de hals gebroken onze zeilen vlogen in brand hij lag daarom want daardoor ontstond er ook brand op de spaanse schepen hij zag van de kruidamp als een neiger zo zwart alleen zijn ogen glansten als grote, lichtgevende plekken door het zwart heen en dat deed het bij al onze jongens we waren door het dolle heen links en rechts en voor en achter kraakte en donderde en vlamde het ik zelf was aan het worstelen geraakt en als ik me wel herinnig vloeg ik er niet alleen met mijn trommelstokken maar ook met de scherpe onderkant van mijn trommel oplos zo raakte ik al worstelend en vechtend op het achterdeck een huizenhoge vlam onder mij opleiden en ik onder een geweldige oploffing dat ik niet anders dacht of de hemel stort in elkaar, maar met geweldige kracht midden tussen vlammen en brockenhout naar boven voelde slingeren alles was gloed om me heen mijn haren en brand zengden weg en mijn kleren brandden daar bemerkte ik hoe ik begon te vallen pijl snel ging het daarom laag een plons, het water van de zee omsloot me en ik voelde me zinken hier hielte vertelig een ogenblik stil een dochtertje had in angst de armpjes om hem heen geslagen en oh, vader! geroepen, de jongens zaten met kleuren van de spanning op hun gezicht en het was paddeltje geweest of hij naast Abmiral vecht graag gestaan had en op de vijand was ingevlogen nu zucht hij even van inspanning de trommelslagen glimlachten om de angst van zijn dochtertje kom, push je, vleide hij wees wijzig, vader zit immers bij je dat was zelfs heel gelukkig dat ik in zee terecht gekomen was want nu doofde mijn branden de kleuren vanzelf uit en, een mens is als een stuk kerk ga haar kopje onderin en je komt weer bovenhoor als je dan maar zo wijs bent niet voor de tweede maand naar de kelder te gaan want dan begin je water te maken en dat is voor een schip niet goed maar voor een mens helemaal niet wat jij paddeltje paddeltje lacht om deze opmerking en zei dat hij het volkomen met hem eens was hoe kwam je er uit, voeg hij eerst geef ik een stuk hout er lagen stukken en brokken genoeg daar had Vest graag wel voor gezorgd zo dreef ik een poosje rond maar dat was lang niet plezierig het was zelfs gevaarlijk want het gevecht was nog in volle gang op de oude manier waren de onten in de roebootjes gegaan om tegen de Spaanse schepen op te krabbelen maar de Spanjolen hadden ook bootjes uitgezet en nu sloegen ze elkaar dik was met de roeispanen op het hoofd en daar had ik respect en ik had er zeker dubbel het land aan gehad als een Nederlandse roeispaan op mijn hoofd terecht was gekomen nou daar had je nog niet bang voor te wezen ja, denk je dat de Nederlands matroos aan mijn half geblakend gezicht had kunnen zien dat ik bij zijn volk hoorde ik ben nog blij dat niet een van die driftige jantjes me in de gaten heeft gekregen wat ik moet meer van een Spanjaard hebben weggehaald tenminste, die pikt hem op en stond er wat rare op haar neus te kijken toen ze tot de ontdekking kwamen dat ik een Nederlander was verint, dacht ik bij mezelf dat grapje zal je niet navertellen want zo dadelijk ga je weer over boord tot mijn grote verbazing hadden ze dat niet gedaan en zei dat kan ik in mijn hart niet meer dol op een Spanjaard wezen ze hebben je misschien willen martelen als ze weer op haar gemak kwamen meemd dit paddeltje wat ze gedacht hebben, weet ik niet maar wel dat ze me beneden in een hok gooiden opmaken dat ik hun gevangenen was je begrijp nu wel dat ik verder niet te weten kwam wat er in de wereld gebeurde hoe tromp en witte bij wie nu ook Joost Banker gekomen was de Spanjaarden tot het zoeken van een toevlucht aan de Engelse kust hebben gedwongen en ik keek raar op toen ik weer onder de mensen kwam en moest vernemen dat ik me op de reden van Duins bevond hoe vernam je dat? van de Engelse wat zeg je van de Engelse ja, want de Spanjaarden schelen met mij om hoog te zitten ze vroegen toen of de Engelsen me hebben wilden en die zeiden geen nee paddeltje vloot tussen de tanden wel heb ik ooit riep hij uit je bent er nog niet paddeltje wat denk je dat de Engelsen met me gedaan hebben in een gevangenis geworpen een mis ze hielden me geloof ik voor een baal koopwaar die van een schipreuk uit de zee is komen aanspoelen en daarom hoopten ze een mooie penning aan met te verdienen en we hebben een koop aan de Nederlanders die op hun vloot voor Duins de Spanjaard lelijk ingesloten hadden en wel van dag tot dag al lelijkig omdat onze vloot tot bij de honderd schepen aanwies en dat wel in een paar weken dat weet ik verklaar de paddeltje die er dik was overal hoe we spreken omdat ons volk trots was op die schier ongeeven naar de geestkracht welke wij toen tot verbazing en bewondering van heel de wereld tentoongespreid hebben en wie denk je dat mij kocht vroeg de trommelslagig hoe zou ik dat raden admiraal tromp denk ik nee, ik werd teruggekocht door niemand anders dan door admiraal vechtgraag en dat is de enige keer in mijn leven dat ik hem mij opgeruimd heb zien aankijken en hoeveel gaf hij voor je een grote somszeker jonge, dat klaagt altijd nog aan mijn gevoel van eigen waarde de Engelsen hadden wel een grote mond opengezet en onbehoorlijk veel voor mij gevraagd maar er was geen gebrek aan Nederlanders die snelden bij duizenden uit het vaderland aan om er bij te wezen nu de Spanjool er voor goed onder zou komen en zo heeft admiraal vechtgraag me voor een paar rijks daaldes gekregen en daar ben ik wat om uit te lachen maar ik ben dan toch maar bij moeder de vrouw teruggekomen die me nog een standje toegaf want ze zei dat ik eruit zag als een geplukte kip toch zijn vrouw is sleutende mond en van de weeromstuit begonnen de kinderen weer met hem te solen paddeltje had hartelijk op het slot van dit zonnendikke verhaal moeten lachen maar toen hij tegen tap toe langs het havenhoofd in zijn eentje naar huis ging en over het gebeurdig liep nadenken begon hij te vinden dat men voor een meester die dergelijke avonturen ondervonden had en die overal heen was gezuild en verschillende zeeslagen had medegemaakt waarvan hij vertellen kon aan zijn leerlingen in je zeemans hart wel een beetje respect mocht voelen toch bleef hij er zeer benieuwd naar hoe het met het leren zou gaan wel dat ging boven verwachting goed dat was nu een echte meester voor het lastige jonge zeemans volkje er werd niet geslagen of gestond gedreigd of gescholden als je zat te luieren voeg hij of je geen zin meer had en als je zei nee nu dan zei dat je het zelf moest weten maar dat je hem een groot plezier zou doen een straatje rond te kuuren dat deed je niet want het was een vaste wet dat wie op zo'n manier de deur uit ging er nooit meer in kwam het ging alles op zijn zeemans praatjes werd er niet gemaakt maar hij werd aangepakt je zei precies wel op het stond en de meester lachte met je mee als het aardig was maar keek je eens even uit de hoogte aan als hij het vlouw vond of uit de hoogte de trommelslager van Admiral Vechtgraag was helemaal niet hoog maar je hebt het immers niet graag dat een makker iets vlouw van je vindt en je daarop aankijkt en juist een makker was hij voor zijn leerlingen met hun albreed woordende schouders paddeltje gevoelde er zich erg op zijn gemak het was zo aardig met een paar brandende vetkaarsen in die altijd nog half donkere ruimte en als het buiten stormde en de wind van de bomen op de wal neersloeg op de kleine woning in de tijkslop rekten de kaarsvlammen zich uit en gingen heen en weer en dan zag je al die lange schadewen ook heen en weer gaan het was soms bij hoe weer als de regenvlagen langs de muren en de kleine venstertjes hoeren moorden in het volkslogies van een schip zat allemaal zeemans jongens rond hem wel een half dozijn en de meester zelf was toch ook eigenlijk een zeeman had de mist de meeravonturen beleefd dan menig ervaren zeer op en of de jongens het aan hun kleren meeprachten en aan hun schoenen dan wel dat het in het vertrek zelf hing er was een lucht van tegen en ledig en paddeltje zitplaats was een oude zeekist en de meester had vooral schik in hem hij leerde vlugger dan de anderen want hij had een bijzonder goed hoofd ervoor en bovendien hij wilde hij deed zijn best zoveel hij kon en spanne alle krachten in want de dagen en weken stonden niet stil en hij moest van het voorjaag immers met een oude weer de weerde wereld in avonturen het speet de meester daarom werkelijk toen de tijd aangebroken was dat paddeltje die nu bij al de zeedelepers onder die bijnaan bekend stond en ze waren goeie maats van hem geworden de vrijheidstad zou verlaten dat speet paddeltje ook maar ach, een zeemant jongen kan zich dat niet erg aantrekken zijn leven zal immers altijd in komen en gaan zijn als hij daar niet tegen kan moet hij maar bij moeders papa opblijven voor het laatste dan zocht hij in het tijkslop waar eenmaal ook de bekende vierman Jan Pieters zo'n koppelstok gewoond had de woning van de trommelslager op om de wille van dat afscheid heel te meestig die naavond geen school dat is zo gemakkelijk voor me paddeltje maar als ik erin heb geef ik er de brui van dat kan de meester van de grote school niet en ook de meesters van de bijscholen mogen dat niet doen maar ben je soldaat en houd je stiletje school dan doe je precies wat je wil hoor eens meester, zei paddeltje nu je daar toch over praat moet me een vraag van het hart waarom vraag je aan de heren van het stadhuis geen toestemming ik zou je danken dan ging mijn baantje van trommelslager er aan en als er weer in zijn zee gevecht kwam dan liep ik weer uit mijn school maar ik geloof dat de heren het je toch kunnen verbieden de veerschipper zei dat te minste en dat zou zonde en jammer zijn meester ik dank je voor die woordend paddeltje maar stel je mag gerust de burgers klagen er wel over als een soldaat wat beunhaast pannensoldeert of schoenenlapt of wat timmerwerk knutselt en dan komen de heren dadelijk te sebijden maar over mij zouden de meesters moeten klagen maar zo'n goedje dat zij weggejaagd hebben bovendien Admiral Vechtgraag is er ook nog en die houdt me wel een beetje zijn hand boven het hoofd maar als ze nu eens klagen nu, dan zal ik naar het stadhuis wandelen en aan de heren heel nedrigjes toestemming vragen en de meester worden als de rest en weet je wanneer dat zijn zal? nee meester als de oorlog met Spanje geëindigd is dan danken ze de soldaten bij hopen af en de trommelslagers erbij en dan moet ik toch ook eten de trommelslager van Admiral Vechtgraag had gelijk en het was een jaar na het sluiten van de vrede van Munster dat hij op haar steden huizen ontboden werd en toen heeft hij de toestemming moeten vragen welke hem niet gewergend is geworden wat nu paddeltje bedreft die ging weer naar vlistingen terug en toen het schip van de oude weer zeilreen lag met lange meoes als patrozen op dat spreekt maar het ook paddeltje weer onder zijn naam van Klaas op de rol ingeschreven want de schipper had hem laten lezen en laten schrijven en erg moeilijke sommen laten maken en daar was paddeltje net zo glorirekt doorgekomen als in de tijd door de duimkerker kapers het anker werd geheven de zeilen ontplooid en daar ging het heen de wijde, wijde wereld in en lange meoes sloeg als van ouds de scheepsjongen op de schouder hij heeft toch zo'n goeie bui denouen zo'n goeie bui dat weet je zo niet paddeltje lachte en lachte het was wel het schip van de oude en het waren dezelfde maats en toch was er wat veranderd aan alles en allen zag hij dat hij in die winter een flink stuk was opgeschoten en een veel potiger bellen was als die in het najaar van boord was gegaan zou hij een reus worden als zijn vader, zo groot als lange meoes maar veel breder in de schouders veel steviger en klukker groot worden, opwassen boven vroegere makkers uitsteken de droom van iedere jongen en hij lachte, lachte de stormvogel was uit zijn kooi ontsnapt en repte de jonge sterke weekend over de vrije zee einde van hoogstuk 5