 12. De hoofdstuk van Alleen op de wereld. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten. Opname door Marcel Koenders. Alleen op de wereld door Hector Malo, vertaald door Gerard Keller. 12. De hoofdstuk mijn eerste vriend. De moeder van Arthur was een Engelse. 13. Zij heette me vrouw Milligan. 14. Zij was wederwe en Arthur was haar enig kind. 15. Altans haar enig kind inleven. 16. Want zij had een oudse zoon gehad, die op geheim zinnige wijze was verdwenen. 17. Toen het zes maanden oud was, was dit kind verloren of gestolen. 18. En nooit had men er een spoor van kunnen ontdekken. 19. In de tijd waarin dit plaats had gehad, kon me vrouw Milligan dan ook niet het nodige onderzoek instellen. 20. Haar echtgenoot lag toen op sterven. 21. En zijzelfde was zwaarziek, zodat zij buiten kennis lag en niet wist wat er om haar heen gebeurde. 22. Toen zij weder tot bewustzijn kwam, was haar man gestorven en haar zoon verdwenen. 23. Het onderzoek was ingesteld door haar schoonbroeder, James Milligan. 24. Maar in dienst keuze was iets zonder links, omdat de heer James Milligan belangen had die in lijnrecht de strijd waren met die zijn schoonzuster. 25. Immers stierf zijn broeder zonder kinderen, dan was hij diensterf genaam. 26. In Engeland, Frankrijk, België, Duitsland en Italië, nergens was iets van het verdwenen kind te ontdekken. 27. Toch erfde de heer James Milligan niet van zijn broeder, want weinige maanden na de dood van deze was er een nieuwe erf genaam. 28. De kleine Arthur, maar dat tengere en ziekelijke kind kon niet lang leven, zeidende genezeren. 29. Hij moest poedig sterven en na zijn dood zou James Milligan eindelijk de erf genaam worden van de titel en het fortuin van zijn ouderen broeder. 30. Maar de wetten betreffende de-na-latenschappen zijn niet dezelfde in alle landen. 31. En in Engeland kan zich het geval voordoen dat een oom erfde te nadelen van ene moeder. 32. Het uitzicht van de heer James Milligan werd dus beperkt door de geboorte van zijn neef, maar geheel weggenomen werd het niet. 33. Hij behoefde slechts te wachten en hij wachten. De voorspelling van de genezeren werd er niet verwezenlijkt. 34. Arthur bleef wel zwak en ziekelijk, maar hij stierf niet, zoals men voorspeld had. 35. De zorgvuldige verpleging van zijn neef moeder hield hem in het leven. 36. Het is een wonder dat de hemel zij dank zeer dikwijls plaatsheeft. 37. Twintigmaal meende men dat hij bezwijken zou. 38. Achtervolgens, ja somtijds, twee tegelijk, had hij alle ziektend gehad, waaraan kinderen onderhevers zijn. 39. In de laatste tijd had zich ene treurige kwaal van hem meester gemaakt, ene verlamming in de heupen. 40. Als geneesmiddel had men de zwavelbaarden voorgeschreven en mevrouw Milligan was met hem naar de Pirineen gereist. 41. Na daar vruchteloos de badem te hebben gebruikt, had men een andere kuur aangeraden. 42. De knap moest het lichaam gestrekt houden en niet op zijn voeten rusten. 43. Toen had zijn neen moeder de boot laten inrichten, waarop ik de reis medemaakte. 44. Zij kon nog niet toe besluiten haar zoon in huis opgesloten te houden. 45. Dan zou hij gestorven zijn van zijn verveling en gebrek aan lucht. 46. Daar Arthur zelf niet lopend kon, liet zij een huis voor hem maken, dat zich kon verplaatsen. 47. De boot was dan ook geheel als een drijvende woning ingericht, met huiskamer, keuken, salon en veranda. 47. In het salon of onder die veranda bracht Arthur de dag door van desmorgens tot desavonds met zijn ne moeder aan zijn ne zijde. 48. En de landschappen trokken hem voorbij. Hij behoefde de ogen maar te openen. 49. Een maand geleden hadden zij bordel verlaten en na de garonnen te zijn opgevaren, hadden zij nu het zuiderkanaal bereikt. 50. Dit bracht hen in de vijfers en kanalen naar de Middellandse Zee, van waar zij de ronnen zouden opvaren en daarna de salonen. 51. Van deze rivier zouden zij in de Loire komen en dan te briaren, de scene nemen, om de loop deze rivier te volgen tot Roewaan, waar zij een grote schip zouden huren om naar Engeland te rug te keren. 52. Natuurlijk vernam ik al deze bijzonderheden omtrend mevrouw Milligan en haar zoon niet de dag waarop ik aankwam. 53. Ik vernam ze eerst geleiderlijk, één voor één en vroeg ze hier slechts in volgorde samen, om mijn verhaal duidelijker te maken. 54. Op de eerste dag maakte ik kennis met het vertrek dat ik op de zwaam, zo heet in het schip, bewonen zou. 55. Het was heel klein, twee L lang en één L breed. Het was het aardigste huisje dat de verbeelding van een kind zich kan voorstellen. 56. De meubels bestonden uit een enkele kast, maar die geleek wel op een toverfles van een googelaar. Er kwam van alles uit. 57. Het bovenste gedeelte was er niet vast op bevestigd, maar kon opgelicht worden en dan had men een volledig bed met trass, hoofdkussen en dek. 58. Natuurlijk was het niet heel groot, maar toch groot genoeg voor mij om er lekker in te liggen. 59. Onder dat bed was een lade waarin men alle voorwerpen vond, die men voor zijn toilet nodig heeft en daaronder was een andere lade met verschillende afdelingen voor ondergoed en bovenkleren. 60. Tafels of stoelen waren er niet. Al dans niet in de gewone vorm, maar aan het hoofdeinde van het bed was tegen de wand een plankje dat men kon neerslaan en dat dan een tafel vormde en tegen de aangrenzende wand een de andere plank, welke neergeslagen als een stoel kon worden gebruikt. 51. Een rond gat dat met een glas kon worden afgesloten diende om lucht en licht te geven aan deze kamer. 52. Nooit had ik zoiets aardigs en netjes gezien. Alles was van eikenhout en vernist en op de grond lag een verlakte zeildoek met witte en zwarte ruiten, maar niet mijn ogen alleen genoten hier. 53. Toen ik mij had uitgekleed en op het bed neergevleid, onder vond ik een gevoel dat geheel nieuw voor mij was. Voor de eerste maal streelden de lakens mijn huid in plaats van ze open te rijten. 54. Bij vrouw Barberin sliep ik in ruwe lakens van hen op gesponnen. Met vitales heb ik gewoonlijk stro of hoi onder mij, maar geen dek op me. En wanneer ben dit alles al eens in de logement te kregen, gebruikten wij ze wel zo lief niet. 55. Wat waren die waarin ik mij nu wikkelde, fijn en zacht. En wat riekten zij lekker? En die matras scheen wel tons, in vergelijking met de dennennaalden waarop ik de vorige nacht doorgebracht had. 56. De stilte van de nacht had niets meer dat mij vrees aanjoeg. De duisternis was niet meer met schimmen bevolkt. En de sterren, die ik door het rondevenster zag, spraken mij slechts woorden in van moed en hoop. 57. Hoe lekker ik ook in mijn bedje lag. Ik stond de andere morgen, reed stijdig op, want ik was ongerust. 58. Hoe mijn acteurs de nacht doorgebracht hadden. Ik vond mijn ganze troepje waar ik het de vorige avond had doen nederleggen. En alles liepen zo gerust, of zij reeds maanden op het schip hadden gewoond. 59. Bij mijn nadering werden de honden wakker en kwamen vrolijk naar mij toe om mij goedemorgen te wensen. Alleen Jolie Keur verroerde zich niet. Hij had wel het ene oog open, maar hij begon te snorken als een trombone. Men behoefde niet lang te gissen om te begrijpen wat dit te betekenen had. Jolie Keur was zeer licht geraakt en werd spoedig boos. En als hij eenmaal boos was, kwam hij niet zo gauw weer in zijn humeur. In dit geval was hij beledigd dat ik hem niet medegenomen had naar mijn kamer en hij toonde zijn ontevredenheid door zich te houden of hij sleep. Ik kon hem de reden niet duidelijk maken. Die mij tot mijn grote spijt genoopt hadden hem op dek te laten en daar ik gevoelde dat ik, althans in schijn, onrecht, hiergens hem gepleegd had, nam ik hem in mijn armen om hem door liefkozingen mijn leedwezen te betuigen. Eerst bleef hij uit zijn humeur, maar wel draa, met de wispeltuurigheid hem eigen, dacht hij aan wat anders en gaf hij mij door gebaarn te kennen dat, wanneer ik met hem aan wal ging, hij mij misschien vergeven zou. De schipper, die ik de vorige dag aan het roer had zien staan, was reeds op en bezig een dek schoon te maken. Hij was zo goed om een plank uit te leggen waarover ik met mijn tropje aan wal ging. Al spelend met mijn honden en Joliekeur, springend en lopend en in de bomen klimmend, ging de tijd spoedig voorbij. En toen wij terugkwamen, stonden de paarden reeds aan de lijngespannen en vastgemaakt aan een populier op het jaagpad. Een klap met de zweep was voldoende om hem te doen voortgaan. Spoedig waren wij in het schip en enige oog omdikke later werd het touw waaraan de boot gemeeerd lag losgemaakt. De schipper nam zijn plaats weder in aan het roer. De jager zette zich op een der paarden. Het schip kraakte even en wij vervolgde weder onze weg. Hoe heerlijk is dat reizen in een boot. De paarden stappen voort op het jaagpad en zonder dat wij enige beweging gevoelden, geleden wij zachtkens over het water. De twee dichtbegroeide oevers spoeden ons voorbij en men hoorde geen ander gedruis dan van het lekken van het water tegen het schip. Dat zich vermengde met het rinkelen ter schellen die de paarden om de haals drogen. Wij geleden voorwaarts en op de oever zag ik de populieren. Die, in het Malse gras geworteld, zich vier verhieven en weer nooit rustende bladeren, treelden onder de zachte adem van de morgenwind. Hun ne eindeloze reeks in rechtenlijn langs de oever geplant vormde een dicht groen gordijn. Dat de schuintjesstralen der zon opving en slechts één door het gebladerde getemperd licht doordiet. Op sommige plaatsen was het water pik zwart, als of het opbordelde uit onpelbare diepten. Elders daarin tegen vormde het door schijnende vlakken waar onder men de schitterende stenen en mosachtige planten zag. Ik stond verdiept in ene aandachtige beschouwing toen ik mijn naam achter mij hoorde uitspreken. Ik keerde mij om en zag Arthur die op zijn plank bij mij gebracht was. Zijn moeder stond aan zijn zijde. Het gegoed geslapen vroeg hij beter dan onder de blote hemel. Ik kwam daarbij en antwoordde naar beleefde woorden zoekende om zowel Arthur als zijn moeder mijn dank te betuigen. En de honden zeiden hij, ik riep ze, evenals joliekeur. Zij kwamen bij ons en bogen en ook de aap maakte allerlei dwase bewegingen, allesgene te verwachten dat wij in de voorstelling zouden geven. Maar die morgen was er geen sprake van in de voorstelling. Mevrouw Milligan had haar zoon buiten de zon geplaatst en had zich naast hem neergezet. Weeld gij de honden en de aap wegbrengen, volg zij. Dan kunnen wij gaan werken. Ik deed wat zij verlangde en ging met mijn troepje naar de voorsteven. Maar voor welke arbeid was die arme zieke knap geschikt? Ik zag dat zij een moeder hem in een les overhoorde en aandachtig in een boek volgde wat hij zeiden. Op zijn plank uitgestrekt zijde Arthur zijn les op, zonder een enkele beweging te maken. Lieve gezegd, hij trachten zijn les op te zeggen, want hij haperde geweldig en bracht geen drie woorden flotter uit. En dan nog vergisten hij zich dikwels. Zijn moeder verbeterde zijn fouten met zachtheid, maar toch met ernst. Gij kent uw fabel niet, zeiden zij. Het trof mij, dat ene moeder tot haar kind u zeiden, want ik wist toen nog niet dat dit in Engeland de gewoonte was. Ach moeder, sprak hij, op treuren getoong. Gij maakt vandaag veel meer fouten dan gisteren. Ik heb toch mijn best gedaan om te leren. En gij hebt niet geleerd. Ik kon niet. Waarom niet? Ik weet het niet, omdat ik niet kon. Ik ben ziek. Gij zei het niet ziek van hoofd. Ik zal nooit gedogen dat gij niets leert. En dat gij onder voorwensel dat geziek zijt in onkunde opgroeit. Mevrouw Milligan scheen mij zeer streng toe, maar zij sprak toch zonder drift en met een vriendelijke stem. Waarom doet gij mij zo'n verdriet aan door uw lessen niet te leren? Ik kan niet mama, ik verzeker u dat ik niet kan. En Arthur begon te wenen. Maar mevrouw Milligan liet zich door die tranen niet van haar stuk brengen. Of schoon zij aangedaan was en bedroefd, zoals zij zelf had gezegd. Ik had u vanmorgen met Remy en de honden willen laten spelen, ging zij voort. Maar gij mocht niet spelen, vorig jaar uw fabel zonder fouten opzegt. Met die woorden gaf zij aan Arthur zijn boek en verwijderde zich enige schreden als of zij naar beneden wilde gaan, terwijl zij haar zoon op zijn plank alleen liet liggen. Hij snikte van het wenen. En waar ik stond, kon ik duidelijk horen hoe zijn stem hockte. Hoe kon me vrouw Milligan zo streng zijn voor haar arme kleine jongen die zij zo innig lief scheen te hebben? Als hij zijn les niet kon leren, was het zij ne schuld niet, maar ne schuld van zijn ziektezeker. Zou zij dan heen gaan, zonder hem een vriendelijk woord toe te voegen. Maar zij ging niet heen. In plaats van in het beneden gedeelte van het schip te verdwijnen, kwam zij bij haar zoonje terug. Wullen we het samen nog eens beproeven, volg zij? Oh ja mama, samen. Toen ging zij bij hem zitten en nam het boek weder op en begon langzaam de fabel te lezen van de wolf en het lammetje. Arthur herhaalde elke volzin, woord voor woord. Toen hij dit driemaal gedaan had, gaf zij het boek aan Arthur en zeiden dat hij nu maar alleen verder moest leren. Daarop ging zij naar beneden. Arthur begon dadelijk te leren en van de plaats waar ik was blijven staan kon ik duidelijk zijn lippen zien bewegen. Het scheen dat hij met aandacht leerde. Maar die aandacht duurde niet lang. Wel daar sloeg hij zijn ogen op. Zijn lippen bewogen zich minder snel en op één zweeg hij geheel. Hij las niet meer, hij herhaalde niet meer. Zijn ogen, die nu her, dan derwaarts waalden, ontmoeten de mijnen. Met mijn hand wenkte ik hem, dat hij voort zou gaan met leren. Hij glimlachte vriendelijk, als of hij mij wilde bedanken voor mijn waarschuwing en zijn ogen vestigden zich opnieuw op zijn boek. Maar Weldra sloeg hij ze weder op en zij dolden van de ene naar de andere oever. Daar hij niet in de richting zag waar ik mij bevond, stond ik op om zijn aandacht te trekken en wezen toen op zijn boek. Hij begon weder, half beschaam te lezen. Ongelukkiger wijzen schoot een ogenblik daarna een ijs volgen, peil snel over het water, vlak voor het schip en liet als ene blauwe straal achter zich. Arthur hief het hoofd op om hem te volgen. Toen de vogel verdwenen was, vesterde hij zijn blik op mij. Daarop sprak hij mij aan. Ik kan niet, zeiden hij. En toch zou ik zo garen. Ik kwam bij hem. Die fabel is toch zo moeilijk niet, zeiden ik. O, dat is ze wel. Heel moeilijk. Ze scheen me zo gemakkelijk en toen ik ze uwenmoeder hoorde voorlezen dacht ik ze al te kennen. Hij glimlacht ongelofig. Wil ik ze eens voor u opzeggen? Maar dat is onmogelijk. Dat is volstrekt niet onmogelijk. Wil ik het eens proberen? Neem het boek maar. Hij nam het boek en ik begon het vers op te zeggen. Slechts een paar maal behoefde hij mij te helpen. Maar hoe is het mogelijk dat Gij ze kent? Reep hij verbaasd uit. Ik ken ze nog niet heel goed. Maar nu geloof ik wel dat ik ze zonder fouten zou kunnen opzeggen. Hoe hebt Gij ze dan geleerd? Ik heb ze uw mama horen voorlezen. Maar ik heb aandachtig geluisterd zonder te letten op het geen erom mij gebeurde. Hij bloosde en wende het gelaad af. Na een ogenblik van schaante vervolgde hij. Ik begrijp hoe Gij geluisterd hebt en ik zal trachten te luisteren zoals Gij. Maar hoe hebt Gij het toch aangelegd om al die woorden uit elkaar te houden die in mijn geheuren zich met al kan de verwarm. Hoe ik dat had aangelegd wist ik zelf niet juist. Want ik had er niet over nagedacht. Toch trachten ik het hem uit te leggen en daardoor Tevens mijzelf een regenschap ervan te geven. Waarover loopt eigenlijk die fabel voeg ik. Nu begon ik te denken aan Lammeren. Dan denk ik aan het geen zij doen. De Lammertjes waren zo veilig in het park. Ik zie die Lammeren neergevleid en slapend in een park. Omdat zij daar veilig zijn. En nu ik ze eens gezien heb vergeet ik ze niet meer. O ja, zeiden hij, nu zie ik ze ook. De Lammertjes waren zo veilig in het park. Ik zie witte en zwarte. Ik zie ook de schapen. En het park zelf. Het zijn elzenbomen. Dus zult hij het niet meer vergeten? Oh nee. Wie waakte gewoonlijk over de schapen? Honden. Als ze niet op de schapen behoeven te passen omdat deze veilig zijn wat doen dan de honden. Dan hebben ze niets te doen. Dus kunnen zij slapen. Daarom zegt de fabel de honden sliepen. Oh ja, nu wordt het gemakkelijk. Niet waar? Het is heel gemakkelijk. Nu denken wij aan iets anders. Wie bewakende schapen nog meer dan de honden? Een herder. Als de schapen veilig zijn en de herde niets te doen heeft waar brengt hij dan zijn tijd mee door. Met op de fluit te spelen. Ziet ge hem? Ja. Waar is hij? Onder de schaduw van een grote onboom. Is hij alleen? Nee. Met andere herders uit de omtrek. Wel nu. Als jij de schapen ziet. Het park, de honden, de herder kunt jij dan niet zonder fouten van uw fabel opzeggen. Dat geloof ik ook. Probeer het eens. Toen hij mij zo hoorde praten en hem uitleggen hoe hij gemakkelijk een les kon leren die hem eer zo moeilijk toescheen zag Arthur mij met ontzag en zelfs enig sinds vreesachtig aan. Als of hij nog niet overtuigd was van de waarheid van het geen ikzijde. Op de blikken van Aarseling was hij echt gereed. De lambetjes waren zo veilig in het park. De honden sleepen en de herder onder de schaduw van een grote onboom speelde op de fluit met andere herders uit de buurt. Toen klapte hij in de handen. Maar ik ken ze. Riep hij. Ik heb geen enkele fout gemaakt. Wilt Gij het over gedeeld van de fabel dat hij ze leren? Oh, met u ben ik zeker dat ik ze zal kennen. Wat zal mama in haar schik zijn? En hij leerde de rest van de fabel zoals hij het eerste gedeelte geleerd had. In minder dan een kwartier kende hij ze letterlijk en hij was juist bezig om ze op te zeggen toen zijn moeder bij ons kwam. Eerst keek zij een heilig knorrig dat zij ons bij Elkander zag. Want zij dacht dat wij samen speelden. Maar Arthur liet haar de tijd niet een woord te zeggen. Ik ken ze, riep hij. En hij heeft ze mij geleerd. Mevrouw Milligan zag me enigszins verwonderd aan en zij zou mij zeker iets gevraagd hebben toen Arthur zonder dat zij het hem vroeg. De fabel van de wolf en het lammetje begon op te zeggen. Hij deed dit opgewonden en vrolijk. Zonder een ogenblik te haperen en zonder een enkele fout. Onder de hand keek ik mevrouw Milligan aan. Ik zag een glimlach op haar schoon gelaad en toen mengde ik haar ogen vochtig te zien worden. Maar daarzij op dat ogenblik zich over haar zoon heen boog en hem teder met beide arme omhelsten kon ik niets zien of zij weenden. Die woorden of, zei de Arthur, die betekenden niets. Men moet de dingen zien en Remy heeft mij de herder laten zien met zijn fluit. Als ik onder het leren de ogenopsloeg dacht ik niet meer aan het ging om hij was. Ik zag de fluit van de herder en hoorde wat hij speelde. Wille ik u eens voorzingen wat hij speelde mama en hij zong in het Engels een drofgeestig lied. Nu weende mevrouw Milligan bepaald en toen zij zich ophief zag ik haar het tranen op de wangen van haar kind. Toen kwam ze bij mij naar mijn hand en drukte die zo inner dat ik ervan ontroerde. Gei zijt een goede jongen zijde zij. Als ik deze kleine geschiedenis wat uitvoerig verteld heb is het om de verandering te doen begrijpen die van dat ogenblik af in mijn toestand plaats had. De vorige dag had met mij aangezien voor een knap die hondenkuntjes liet maken en voor niets deugde als om met zijn dieren de mensen een ogenblik van vermaak te bezorgen. En nu juist van pas kwam om een ziek kind wat afleiding te geven. Maar deze les scheiden mij geheel van mijn honden en mijn aap. Ik werd een makker bijna een vriend. Ik moet hier al dadelijk bijvoegen dat ik eerst later vernam. Dat me vrouw Milligan zeer verdrietig was dat haar zo niet leerde of liever niet kon leren. Al was hij ziek zij wilde dat hij werken zou. En juist omdat die ziekte van lange duur kon wezen wilde zij van nu af aan zijn geest de vorming geven die hem in de gelegenheid stelde want als hij genezend zou zijn zijn schade in te halen. Tot hier toe was hij daarin niet geslaagd. Al had Artu geen tegenzin in het werken hij had geen aandacht en fleitig was hij ook niet. Zonder tegenstand nam hij het boek dat men hem in de handen gaf en hij nam het zelfs gretig aan. Maar al deed hij zijn boek open zijn geest opende zich niet en slechts werkt tuigelijk herhaalde hij zo goed of zo kwaad als het ging de woorden die men met moeite hem inpompte. Dit deed zij naar moeder inner verdriet en zij werd er bijna van hopend onder. Maar zoveel te blijder was zij toen zij hem de fabel hoorde opzeggen die hij in een half uur ingeleerd had. En die zij verschijndende dagen lang vruchteloos getracht had hem te doen onthouden. Als ik nu aan de dagen denk op de boot doorgebracht met mevrouw Milligan en Artu komen zij mij nog voor de gelukkigste van mijn jeugd zijn geweest. Artu had enige genegenheid voor mij opgevat en van mijn zijde gaf ik toe zonder er over na te denken aan hun sympathie en beschouwde hem als mijn broeder. Nooit hadden wij de geringste twist. Van zijne zijde gaf hij nooit enige blijk dat hij zich boven mij verheven achter en ik was nooit verlegen voor hem. Ik dacht er zelfs niet aan dat ik verlegen kon zijn. Dit lag waarschijnlijk aan mijn jaren aan mijn onbekendheid met het maatschappelijk leven maar zeker nog veel meer aan de kiesheid en goedhartigheid van mevrouw Milligan die mij vaak toesprak of ik haar kind was. En dan die reis in ene boot was voor mij zo rijk aan allerlei vreemde dingen. Geen oogomlik verveelde ik mij of voelde ik mij vermoeid. Van de morgen tot de avond konden wij onze tijd besteden. Zee dat men spoorwegen heeft aangelegd reist men niet meer door het zuider kanaal. Men kent het zelfs niet meer. Toch is het een der merkwaardigheden van Frankrijk. Het is een van de meest belangrijke gedeelten van het land. Dat het door snijdt aan de devens. Als wij een van de schoonste partijen bereikt hadden legde wij maar enkele meilen per dag af. Was daarin tegen de streek eentonig, dan voorderden wij wat sneller. De weg zelf beslistte of wij zouden blijven of verder gaan. Geen van die lastige bemoeyingen waarmee de andere reizigers zich bezig hebben te houden van ons gevecht. Wij hadden geen lange dagreizen te maken om een geschikt logemen te vinden. Waar wij zeker zouden zijn een goede tafel en een goed logie te bekomen. Op de daarvoor vastgestelde uren werd de tafel voor ons aangericht onder de veranda. En terwijl wij van de maaltijd gebruik maakten volgden wij kalm de oevers die voor ons voorbij schoven. Als de zon onder ging hielden wij stil waar de duisternis in wiel en wij bleven daar tot het weer dag werd. Naar wij altijd thuis waren kenden wij die einde lozen vervelende avonduren niet welke de reiziger zo zwaar vallen. Die avonduren waren in tegendeel voor ons nog te kort en de tijd om ons te rusten te begeven overviel ons voor dat wij nog aanslapend dachten. Als de boot stil lag en het koud was bleven wij in het salon waar een vuurtje werd aangelegd om het vocht en de nachtlucht te verdrijven die voor een zieke zonaar delen zijn. Er werden lampen ontstoken en Arthur werd bij de tafel geschovem. Zodat hij bij hem zitten en mevrouw Milligan liet ons boeken met platen of fotografieën zien. Evenals het schip waarop wij waren ingericht was voor deze bijzondere tocht. Zo waren ook de boeken en platen met het oog op de reis gekozen. Waren wij moe van het kijken dan las me vrouw er het een en ander uitvoer. Dat wij begrijpen konden en dat ons belang inboezemde. Soms bergden zij ook de platen weg en sloot de boeken en verhaalde ons de legenden de gebeurtenissen die plaats gevonden hadden in de streken waar wij ons bevonden. Onder het vertellen keek zij haar zoon steeds aan en het was aandoenlijk te zien hoeveel moeite zij zich gaf om zo te vertellen dat hij haar voelkomen begreep. Wat mij betreft als het mooi weer was had ik ook mijn taak. Dan nam ik mijn harp, ging aan land en op enige afstand zette ik mij onder een boom waarvan de schaduw mij verborgen en zong en speelde dan alle liederen die ik kende. Voor Arthur was het een groot genot in de steelte van de nacht muziek te horen zonder te zien wie speelde. Deque wel schiep hij nog eens en dan speelde of zong ik het lied ten tweede malen. Dat was een kalm en gelukkig leven voor een knap als ik die de hut van vrouw Barberin verlaten had om rond te zwerven door de johor Vitalis. Welk een verschil tussen de schotel aardapplen met zout van mijn arme pleegmoeder en de heerlijke vruchten taarten de gelijen en de bastijdjes uit de keuken van mevrouw Milligan. Welk een onderscheid tussen de lange tochten te voet door slijk en in de regen of onder een verzengende zon achter mijn meester en deze spelenvaart door de kalme wateren. Maar om mij zelf recht te doen wedervaren moet ik erkennen dat ik nog gevoeliger was voor het sedelijk genot van dit nieuwe leven dan voor de stoffelijke voordelen die het mij gaf. Ja, zij waren lekker die pastijdjes van mevrouw Milligan. Het was een genot geen honger meer te hebben te leiden van koude en hitte. Maar hoeveel beter en aangename waren voor mij die gedachten in gevoelens die mijn hart troffen en vervulden. Tot twee malen toe had ik de banden zien verbreken welke mij hechten aan hen die ik lief had. De eerste maal toen ik aan vrouw Barberin werd ontdrukt de tweede maal toen ik gescheiden werd van Vitalis. Tot twee mal toe had ik alleen gestaan op de wereld zonder steun, zonder hulp met mijn dieren tot enige vrienden en levensgezellen. En nu had ik in mijn verlatenheid en mijn wanhopende toestand iemand gevonden die mij liefde had betoond en die ik lief kon hebben. Een vrouw zacht minzaam en teder een knaad van mijn leeftijd die mij behandelde als of ik zijn broeder was. Welk een genot welk een geluk voor een hart als het mijne dat zoveel behoefte had aan liefde. Als ik Arthur aan zag die bleek en roerloos op zijn planklag uitgestrekt. Hoe dikwijls had ik hem dan zijn geluk benijd. Ik die zo gezond en sterk was. Niet de wilde waarin hij leefde benijdde ik hem. Zijn boeken nog zijn vrij speelgoed nog zijn schip maar de liefde die zijn moeder hem betoonde. Wat moest hij gelukkig zijn zo bemint te worden. 10, 20 mal een kusten krijgen van die schone dame en zelf een kust te mogen geven aan die edele vrouw. Wie je hand ik nauwelijks durf te aanraken als ze mij die toestak. En dan zeiden ik treurig tot mijzelf dat ik nooit een moeder zou hebben die mij zou kussen en die ik zou mogen kussen. Misschien zou ik nog eens mijn pleegmoeder vrouw Barberin terugzien en dan zou ik mij gelukkig achten maar dan zou ik haar niet meer moeder kunnen noemen want ik wist nu dat zij mijn moeder niet was. Alleen altijd zou ik alleen zijn op de wereld. Die gedachten deed mij dan ook zoveel te hoger het genot waarderen dat ik smaakte als me vrouw Milligan en Arthur mij vriendelen behandelden. Ik mocht niet te veel vergen voor mijn geluk en daar ik nooit een moeder een broer of familie op de wereld zou bezitten moest ik al tevreden zijn als ik vrienden vond. Ik moest gelukkig zijn en dit was ik ook volle komen. Nog tans hoe aangenaam voor mij dit nieuwe leven ook was Weldra moest ik ermee de breken en tot mijn vorige bestaan terugkeren. Einde van hoofdstuk 12. 13. hoofdstuk van alleen op de wereld deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel Koenders. Alleen op de wereld door Hector Malau vertaald door Gerard Keller 13. De Wondeling Gedurende deze reis was de tijd zeer snel omgegaan en de dag was bijna aangebroken waarop mijn meester de gevangenis zou verlaten. Naarmate wij ons meer en meer van Toulouse verwijderden werd de gedachte daar aan voor mij kwelender. Het was zo heerlijk op een schip te zijn zonder zorg of kommer. Maar ik moest terugkeren en de weg die ik op het water had afgelegd moest ik de voet terugmaken. Dat zou minder prettig wezen. Ik zou dan geen zacht bed meer hebben. Geen melk drinken of taartjes eten en de avond nooit meer in zulke gezellige kring doorbrengen. Maar het meest speelt mij toch dat ik Arthur en mevrouw Milligan zou moeten verlaten. Ik zou hun liefde niet langer ondervinden en ook hen verliezen evenals ik vrouw Barberin reeds verloren had. Zou ik dan altijd wanneer ik van iemand hield op zulke vredewijzen gescheiden worden van hen met wie ik mijn gansen leven zou willen doorbrengen. Ik moet bekenden dat dit de enige sombere gedachte was die in deze gelukkige dagen bij mij opwelde. Eindelijk op een morgen besloot ik mijn verdriet aan mevrouw Milligan te vertellen. En haar te vragen in hoeveel tijd zou kunnen terugkeren want ik wilde graag voor de deur van de gevangenis staan als mijn meester die zou verlaten. Toen ik van vertrekkend sprak begon Arthur te wenen Remy mag niet vertrekken, riep hij. Ik gaf hem ten antwoord dat ik mijn eigen baas niet was dat ik aan mijn meester behoorde mijn ouders mij verhuurd hadden en dat ik weder bij hem in dienst moest gaan zodra hij mij nodig had. Ik sprak van mijn ouders zonder te zeggen dat zij mijn vader en mijn moeder niet waren want dan zou ik tevens hebben moeten bekennen dat ik slechts een vondeling was. En die schande te vertellen kon ik niet over mij verkrijgen waar ik altijd onnoemelijk veel geleden had als ik zag hoe de kinderen uit het gesticht in ons dorp behandeld werden. Een vondeling het scheen mij toe dat er geen ellendige wezens op deze wereld waren mijn meester wist dat ik een vondeling was maar hij was mijn meester liever op de plaats zelf dood zijn neergevallum dan aan mevrouw Milligan en Arthur die mij in hun kringhandel opgenomen bekend te hebben dat ik een vondeling was. Zouden zij mij dan niet met afgeer van zich hebben gestoten mama, geen moeder remie hier houden vervolgde Arthur die, als het niet zijn werk betrof het meeste zeggen had en alles van haar verkreeg wat hij verlangde ik zou remie gierne bij mij doen blijven antwoorden me vrouw Milligan gij houdt veel van hem en ook ik ben hem zeer genegen maar om hem bij ons te houden moeten wij het eerst omtrend twee voorwaarden eens zijn die van u bankelijk zijn in de eerste plaats wil remie bij ons blijven oh remie wil wel veel Arthur haar in de reden niet waar remie gij wilt liever niet naar Toulouse terugkeren ten tweede vervolgde me vrouw Milligan zonder mijn antwoord af te wachten moet zijn meester eerst van de rechten die hij op hem heeft afstand doen remie remie in de eerste plaats wil Arthur haar in de reden vitales was ontegenzegelijk een goed meester voor mij geweest en ik was hem ook oprecht dankbaar voor zijn lessen maar er was geen vergelijking te maken tussen het leven dat ik bij hem leiden en dat het welk me vrouw Milligan aanboot ook zou ik moeilijk een vergelijking kunnen maken tussen de genegenheid welke ik voor vitales gevoelde en die welke mevrouw Milligan en Arthur mij in Boezemden als ik daar aan dacht dan zijde ik wel tot mezelf dat het slecht van mij was om die vreemde mensen boven mijn meester te stellen maar het was de waarheid ik hield innig veel van mevrouw Milligan en Arthur voordat remie hierop antwoord vervolgde zij moet hij goed bedenken dat het geen leven van lauter plezier is dat ik hem aanbied maar dat hij wel degelijk moet werken hij moet studeren en Arthur in al zijn lessen volgen hij moet dit wel in overweging nemen en vergelijken met zijn vorige vrijheid dit kan niet tegenlokande opwegen mevrouw dat verzeker ik u en ik gevoel voel komen welk een waarde uw voorstel voor mij heeft zie je nu wel mama rep Arthur remie wil wel en hij klapte in zijn handen van genoegen blijkbaar had ik hem uit de ongerustheid geholpen want toen zijn moeder van werken en boekenspraak had zijn gelaad een angstige uitdrukking aangenomen als ik een zwijger had en deze vrees moet zeer groot bij hem geweest zijn daar hij een afkeer had van boeken gelukkig echter koesterde ik niet dezelfde angst en in plaats dat ik een afkeer van boeken had trokken zij mij veel eer aan wel eens waar had ik er nog niet veel gelezen maar de boeken welke men mij gegeven had hadden mij altijd meer genot dan verdriet verschafd het aanbod van mevrouw Milligan maakte mij dan ook zeer gelukkig en ik meende het oprecht en ik haar bedankte voor haar edelmoedigheid ik behoefde dus de zwaan niet te verlaten en van dit heerlijk leven zou ik geen afscheid nemen ik behoefde van Arthur en zijn moeder niet te schrijden wij hebben nu slechts de toestemming van zijn meester nodig ging me vrouw Milligan voort ik zal hem schrijven en zeggen dat hij ons de zet vinden kan daar wij niet meer na te loezen kunnen terugkeren ik zal hem de reiskosten overmaken en wanneer ik hem uitgelegd heb waarom wij niet met de trein kunnen gaan dan hoop ik dat hij mijn uitnodiging zal aannemen als hij mijn voorstel goed keurt dan behoef ik het nogmaak met remisch ouders eens te worden want ook zij moeten hierin geraadpleegd worden tot nog toe was het gesprek voor mij geheel naar wens gelopen het was als of een goede vee mij met haar staf had aangeraakt maar deze laatste woorden brachten mij op een vrede wijze tot de werkelijkheid terug mijn ouders raadplegen ongetwijfeld zouden deze alles vertellen wat ik verswijgen wilde de waarheid zou aan het licht komen een vondeling dan zou Arthur nog zijn moeder mij meer willen kennen dan zou de genegenheid die zij voor mij hadden opgevat geheel verdwijnen de herinnering aan mij zou hun zelfs on aangenaam worden Arthur zou met geen vondeling gespeeld hebben deze zou nooit zijn makker, zijn vriend bijna zijn broer zijn geweest ik stond als vastgenageld aan de grond mevrouw Milligan zag mij uiterst verbaasd aan zij wilde dat ik spreken zou maar ik durf de haren vragen niet beantwoorden toen meenden zij echt er zeker dat de gedachten aan de naderende komst van mijn meester mij zo aandeed want zij drong niet langer bij mij aan gelukkig vond dit gesprek avondsplaats weinige uren voordat wij ons ter rust begraven ik kon mij dus poedig aan de nieuwsgierige blikken van Arthur onttrekken en mij in mijn hut met mijn angsten en zorgen opsluiten dat was mijn eerste slapeloze nacht die ik op de zwaan doorbracht wat zou ik zeggen wat moest ik doen ik vond geen uitkomst en nadat ik honderd mal van gedachten veranderd was de meest tegenstrijdige denkbeelden elk kan er waren opgevolgd kwam ik eindelijk tot het besluit niets te doen en niets te zeggen ik zou alles zijn gewone looplatend gaan en mij aan mijn lot onderwerpen wat er ook gebeuren mocht misschien wilde Vitalis geen afstand van mij doen en dan zou de waarheid ook nooit bekend worden en zo zeer vreesde ik dat de waarheid aan het licht zou komen dat ik zelfs begon te hopen dat Vitalis het voorstel van mevrouw Milligan niet aannemen zou ik moest van Arthur en zijn moeder scheiden om ze nooit weer te zien maar in elk geval mochten zij geen aangename herinnering aan mij houden drie dagen later ontving me vrouw Milligan een brief van mijn meester dat hij de daarop volgende zaterdag met de trein van 2 uur de set zou komen ik vroeg aan mevrouw Milligan verlof om naar het station te gaan en de honden en Jolie Keur met mij mede te nemen om onze meester op te wachten de honden waren onrustig als of zij enig vermoeden hadden van het geen gebeuren zou Jolie Keur was onverschillig en ik zelf voelde mij geducht zenuwachtig er zou dan zijn beslissing over mijn leven genomen worden oh als ik maar gedurft had hoe graane zou ik Vitalis gesmeekt hebben vertellen dat ik een vondeling was ik was in een hoekje van het station gaan staan met mijn drie honden aan een touw, naast mij en Jolie Keur onder mijn jas wachten ik hem daarop zonder achter slaan op het geen om mij heen gebeurden de honden waarschuwden mij dat de trein aangekomen was en zij onze meester geroken hadden plotseling voelde ik mij voortrekken en daar ik niet op mijn hoede was ontsnapte de honden mij zij sprongen op Vitalis toe en deze zag ik eensklapps voor mij in zijn bekend gewaad Kapi was reeds in zijn armen gesprongen en ze rebino en doltje klouterden tegen zijn benen op ik ging tans op mijn beurt naar hem toe en toen Vitalis Kapi op de grond had gezet drukte hij mij in zijn armen dit deed hij voor de eerste maal en hij preefelde herhaalderlijk beyond die pover Ocaro mijn meester had mij nooit mishandeld maar hij was toch ook nooit bijzonder zacht tegen mij geweest en ik was dergelijke ontboezemingen niet van hem gewoon zij troffen mij dus te sterk en de tranen stonden in mijn ogen want ik was in een toestand waarin het hart zich spoedig ontsluit ik zag hem aan en ik bespeurde dat hij in de gevangenis veel verouderd was hij ging lang zo recht niet meer zijn houding was gebogen de blos was van zijn wangen verdwenen en zijn lippen waren kleurloos gij vindt mij veranderd niet waar de gevangenis is een ongezond verblijf en de vervelingen kwaad de ziekte maar dat zal nu allemaal wel overgaan hij veranderde toen plotseling van onderwerp en vroeg de leren kennen die mij geschreven heeft toen vertelden ik hem mijn ontmoeting met de zwaan en hoe ik zeer dat die tijd bij mevrouw Milligan een artuur geleefd had wat wij gezien en gedaan hadden mijn verhaal duurde zeer lang daar ik bang was om aan het einde te komen en onderweg te spreken over het geen mij zoveel angst aanjoeg want ik zou nooit aan mijn meester durven zeggen dat ik hem verlaten wilde om bij mevrouw een artuur te blijven maar ik behoefde hem deze bekenten is nooit te doen want wij waren het hotel genaderd waar mevrouw Milligan haar intrek genomen had voordat ik mijn verhaal had geëindigd vitale sprak mij bovendien in het geheel niet van de brief die hij had ontvangen even min als van het voorstel dat zij hem waarschijnlijk daarin gedaan had en die dame wacht mij vroeg hij toen wij het hotel binnen traden ja ik zal u naar haar kamer brengen dat is onnodig zeg mij het noem maar dan kunt gij hier met Jolie Keur en de honden op mij wachten als mijn meester iets zijde dan was ik niet gewoon hem tegen te spreken toch waagde ik ene opmerking en verzocht hem opnieuw hem naar mevrouw Milligan te mogen vergezellen wat mij niet meer dan billig en natuurlijk toeschem maar met een wenk legte hij mij het zwijgen op en ik moest hem wel gehoorzamen ik bleef in de gang met de honden bij mij op een bank wachten zij wilden hem ook volgen maar zij durfden even min zich verzetten als ik vitales wist gehoorzaam te worden waarom wilde hij niet dat ik tegenwoordig zou zijn bij het onderhoud dat hij met mevrouw Milligan hebben zou dit volg ik mezelf gedurig af en beschouwde deze vraag van alle zijden ik had zelfs nog geen antwoord daarop gevonden toen ik hem reedsag terugkomen ga van deze dame afscheid nemen zijde hij ik wacht u hier binnen 10 minuten zijn wij vertrokken ik was buiten mezelf van schrik wel nu hervalt hij naar een ogenblik begrijpt hij mij niet hij blijft daar staan als of gestombzijd haast u het was zijn gewoonte niet om mij op zulke een harde toon toe te spreken en zolang ik bij hem was had hij nog nooit zoiets tegen mij gezegd ik stond op om werktuigelijk zonder hem te begrijpen hem te gehoorzamen maar toen ik enige schreden gedaan had voeg ik hem gij hebt dus gezegd ik heb gezegd dat gij mij van dienst waard en dat ik u van het hoogste nut was dus dat ik niet van plan was om van mijn recht een afstand te doen ga en kom spoedig terug dat gaf mij weder enige moed want ik verkeerde geheel en al onder de invloed van het besef een vondeling te zijn en verbeelde mij dat indien wij binnen 10 minuten vertrokken moesten zijn het was omdat mijn meester mijn geboorte had verteld toen ik binnen trat vond ik Arthur in tranen badende terwijl me vrouw Milligan zich over hem heen boog om hem te troosten gij gaat immers niet vertrekken Remi rip Arthur uit mevrouw Milligan antwoorde hem in mijn plaats en vertelde hem dat ik gehoorzamen moest ik heb uw meester verzocht u bij ons te mogen houden zeiden zij op een toon die mij de tranen in de ogen deed komen maar hij wilde er niet in toestemmen en niets heeft hem van zijn besluit kunnen afbrengen het is een slechte man rip Arthur nee het is geen slechte man sprak zijn moeder gij zeid hem van dienst en ik geloof bovendien dat hij veel van u houdt uit zijn spreken kan men opmaken dat hij een fatsoenlijk man is en dat hij het vroeger stellar beter gehad heeft om mij zijn wij gering te verklaren zeiden hij ik houd van dat kind en hij van mij het leven dat hij bij mij leidt is hem van meer nut dan de dienstbaarheid waarin hij ondanks uzelf bij u verkeerd gij zou het hem laten leren en een rijke opvoeding geven dat is waar gij zou het zijn geest vormen maar niet zijn karakter hij kan uw zoon niet wezen hij zal de mijne zijn dat is beter voor hem dan dat hij de speelbal van uw ziek kind is en hoe goed en braaf deze knaap mij ook schijnt zal ik hem toch een opvoeding weten te geven maar hij is toch de vader niet van Remy Rip Arthur hij is zijn vader niet daar het gij gelijken maar hij is zijn meester en Remy behoort hem toe daar zijn ouders hem verhuurd hebben voor het ogenblik moet Remy hem gehoorzamen Remy mag niet vertrekken hij moet zijn meester volgen maar ik hoop slechts voor korte tijd wij zullen aan zijn ouder schrijven en ik zal het met hen wel in orde brengen oh nee, riep ik uit wat niet oh nee al zette u beliefd niet dat is toch het enige middel mijn jongen oh, doe dat niet zeker zou mijn afscheid langer geduurd hebben 10 minuten zo me vrouw Milligan niet van mijn ouders gesproken had zij wonen te Chavanon, niet waar vervolgde zij zonder haar te antwoorden trad ik naar Arthur toe en hem in mijn armen neemende kuste ik hem raaldelijk en in mijn kus lag al de broedelijke genegenheid die ik voor hem gevoelde ik rukte mij toen uit zijn omhelzing los en mij na zijn moederkerende knielde ik voor haar neerder en drukte een kus op haar hand arme jongen stamelde zij terwijl zij zich over mij heen boog en ook zij gaf mij een kus op het voorhoofd ik richtte mij toen plotseling op en snelde naar de deur Arthur ik zal altijd van u blijven houden zijde ik snikkend en u me vrouw nooit zal ik u vergeten Remy, Remy steunde Arthur maar ik hoorde niets meer ik was verdwenen en had de deur achter mij gesloten een ogenblik later stond ik naast mijn meester en nu vooruit zijde hij wij verlieten set en sloegen de weg naar front in Jan in zo verliet ik mijn eerste vriend en tal van lot gevallen werden mij deel waarvoor ik anders bespaard zou zijn gebleven indien ik niet het slachtoffer van een afschuwelijk voorordeel waren geweest en mij niet door een dwaze vrees een beheersen einde van het dertiende hoofdstuk eerste deel van het veertiende hoofdstuk van alleen op de wereld deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel Koenders alleen op de wereld door Hector Malau vertaald door Gerard Keller eerste deel van het veertiende hoofdstuk sneeuw en wolven ik moest voortaan weder achter mijn meester lopen met het kort van de harp over mijn schouder geslagen en verre tochten door regen en wind warmte en koude met hem afleggen het zou weder mijn lot zijn om mij op pleine en markten zo don mogelijk voor te doen en het geërde publiek te doen lachen of wenen de overgang was vreed want niets wend zo spoedig als een gemakkelijk en gelukkig leven ik gevoelde mij dikwijls vermoeid en uitgeput ergerde of verveelde mij gedurig en onderfond allerlei gevaarwoordingen die vroeger nooit door mij gevoeld werden gedurende onze wandelingen bleef ik dikwijls ver achter om aan Arthur aan mevrouw Milligan en de zwaam te kunnen denken en in mijn herinnering leefde ik dan weder in het verleden oh welke goede tijd was dat en als wij zavonds een vuile kamer van de een of andere herberg sliepen dan dacht ik aan de hut die ik in de zwaam had en hoe hard vond ik dan mijn beddelakens ik zou niet meer met Arthur spelen ik zou nooit die lieve vriendelijke stem van mevrouw Milligan meer horen gelukkig echte een ding in mijn zeer groot en voortdurend verdriet mijn meester was voor mij veel minzamer, hartelijker zelfs zo deze uitdrukking van toepassing kon zijn op Vitalis dan hij ooit geweest was zijn karakter of liever zijn omgang met mij had in dit opzicht een grote verandering ondergaan en dit althans gaf mij de kracht om mijn leed te dragen en mijn tranen te bedwingen wanneer de gedachte aan Arthur mij het hart vervulde ik gevoelde dan dat ik niet alleen op de wereld was en dat Vitalis meer voor mij was dan een meester dik wel zelfs wanneer ik slechts gedurfd had gevoelde ik een onwederstaanbare lust om hem een kust te geven zulke behoefte had ik om aan de genegenheid die ik hem toedrog lucht te geven maar ik had de moed niet want Vitalis was het de man niet naar tegenover Wienmend vertrouwelijk kon zijn in het begin en ook gedurende de eerste jaren een zekere vrees die mij op een afstand van hem hield dans was het een gevoel van eerbied dat hij in mij opwekte toen ik mijn dorp verliet was Vitalis in mijn ogen mens zoals alle anderen want ik was toen nog niet in staat om enig onderscheid te maken maar mijn verblijf bij mevrouw Milligan had mij tot op zekere hoogte ogen geopend en zonderling wanneer ik Vitalis soms aan dacht de gadesloeg dan scheen het mij toe als of hij in zijn houding zijn manieren en alles enige overeenkomst had met mevrouw Milligan ik zijde dan wel tot mijzelf dat dit onmogelijk was daar mijn meester slechts honden een apen vertoonden en mevrouw Milligan een aanzienelijke dame was maar al zijde mijn verstand mij dit mijn ogen moest het toch geloven wat zij aanhoudend zagen als Vitalis het wilde dan was zijn voorkomen even voornaam als dat van mevrouw Milligan het enige onderscheid tussen hen was dat mevrouw Milligan altijd een dame was terwijl mijn meester slechts in enkele omstandigheden zich als een heer voor deed maar hij was het dan ook zo voorkomen dat hij zowel de stoutmoedigste als de onbeschaamde ontzag zou hebben ingeboezend maar daar ik nog stoutmoedig nog onbeschaamd was gevoelde ik mij wel onder die invloed maar toch durfde ik mijn hart geen lucht geven al lockte hij dit ook door enige vriendelijke woorden uit nadat wij zetten verlieten hadden wij verschijnen de dagen lang niet over mevrouw Milligan en mijn verblijf op de zwaan gesproken maar langzamerhand was dit het onderwerp van onze gesprekken geworden en mijn meester was altijd de eerste die het aanroerde en Weldera verliep er geen dag zonder dat de naam van mevrouw Milligan door ons uitgesproken werd gij hield veel van die dame vroeg Vitalis mij eens ja, ik begrijp het zij was goed zeer goed zelfs voor u gij moet dan ook altijd met dankbaarheid aan haar denken hij voegde er dan ook dik was bij het moest wat moest in het eerst begreep ik dat niet maar langzamerhand kwam ik tot de overtuiging dat het geen zo moest zijn betrekking had op het voorstel dat mevrouw Milligan had gedaan om mij bij haar te houden dat betekende het zeker wanneer mijn meester zeide het moest en het kwam mij voor dat die enkele woorden enig berouw verieden hij had mij wel bij Artur willen laten maar dat was onmogelijk geweest en in mijn hart was ik hem dankbaar voor dit berouw hoewel ik niet gissen kon waarom hij het aanbod van mevrouw Milligan had moeten afslaan de uitlegging welke door deze herhaderlijk aan mij gegeven was scheen mij niet zeer duidelijk toe misschien zou hij later het voorstel aannemen en dit gaf mij weer enige hoop waarom ook zouden wij de zwaan niet weder ontmoeten zij moest de ronde opvaren voor de oeuvre van dezelfde rivier onder het wandelen wende ik dan ook dikwijls de blik naar het water dat aan beide zijden door vruchtbare oevers begrenst werd zodra wij in een stad kwamen in Arles Terrascon Montelimar Valance Turnon en Vienne begaf ik mij altijd het eerst de zwaan en als ik van verre een boot die half in een nevel gehuld was ontdekte dan bleef ik altijd een poos wachten om te zien of het de zwaan ook wezen zou maar zij was het nooit soms verstouwte ik mij om het aan een schipper te vragen en ik beschreef hem de boot die ik zocht maar zij hadden haar nog nooit voorbijzien varen nu mijn meester besloten had om mij aan mevrouw Milligan af te staan tenminste ik verbeelde mij dit zou ik ook niet langer bevreesd behoefend te zijn dat met mij naar mijn geboorte zou vragen of aan vrouw Barberin schrijven zou alles zou tussen mijn meester en mevrouw Milligan kunnen afgehandeld worden zo stelde ik het mij althans voor en ik had alles reeds geschikt mevrouw Milligan verlangde mij tot zich te nemen mijn meester stond haar zijn rechten op mij af en meer zou er niet toenodig wezen wij blevend verschijnende weken in Lyon en zodra ik vrij was ging ik naar de oevers van de Rhône en de Saône ik wist eventgoed als een inwoner van Lyon waar de brug van One van Tilsit van Guillotière en die bij het gasthuis gelegen was maar hoe ik ook zocht de zwaan vond ik nooit wij moesten Lyon weder verlaten en ons naar Dijon begeven toen verloor ik alle hoop om ooit me vrouw Milligan en Arthur terug te zien want in Lyon had ik alle mogelijke kaarten van Frankrijk die ik op de boekenstalletjes had kunnen vinden bestudeerd en ik wist dat het kanaal dat de zwaan zou opvaren om de Loire te bereiken bij Chalon zich van de Saône scheidt wij kwamen te Chalon en verlieten die stad zonder de zwaan te hebben gezien er viel dus niets meer aan te doen ik moest mijn droom opgeven dit kostte mij echter veel moeite en om mijn wanhoop nog groter te maken begon het weder ondraagelijk te worden de wind er naderde met rasse schreden en onze tochten door weer aan wind werden hoe langer hoe onaantenamer wanneer wij avonds een armoedige herberg of een schuur tot nachts verblijf hadden gevonden en ik uitgeput van vermoeienis tot op mijn hem toe nat en tot over mijn enkels beslijkt was dan begraf ik mij niet met de gelukkigste gedachte te rusten toen wij die John verlaten hadden en de heuvels van Codor overtrokken werden wij plotseling door een hevige koude overvallen die al onze ledemaaten deed verstijven en Jolie Keur nog treuriger en knorriger stemden dan mij mijn meester was van plan om Parijs binnen de kortst mogelijke tijd te bereiken eerst de Parijs zou er voor ons kans bestaan om gedurende de winter enige voorstellingen te geven maar het zij hij geen geld genoeg had om deze afstand met de trein af te leggen of om welke andere reden ook wij moesten te voet de weg volgen die die John van Parijs scheidt als het weer het ons toestomt dan gaven wij een korte voorstelling in de steden of dorpen die wij doortrokken en wanneer deze ons dan enig geld opbrachten zetten wij onze reis wedervoort tot Siathilion ging alles zijn gewone gang hoewel wij altijd veel van de kouder en vochtigheid leiden hadden maar toen wij deze stad hadden verlaten werd het weder droog en draaide de wind naar het noorden in het eerst was ons dit welkom hoewel het lang ging aangenaam gevoel is als de noorden wind ons vlak in het gelaat waait maar toch was in elk geval aan deze scherpe wind nog de voorkeur te schenken boven die regen en mist die in de laatste weken zonder ophoudend gevallen was ongelukkig echter heelde wij het met deze wind ook niet droog donkere wolken pakten zich aan de hemel samen de zon scheen niet meer en aan alles kon men zien dat er weldra sneeuw zou vallen waarschijnlijk zouden wij voor het vallen van de eerste sneeuw een groot dorp hebben kunnen bereiken maar het plant van mijn meester scheen zo snel mogelijk te Troi te zijn omdat Troi een grote stad is en de regelingen voorstellingen zouden kunnen geven als het slechte weer ons dwong om daar geruimed tijd te vertoeven ga spoedig naar bed zeiden hij toen wij in onze herberg waren aangekomen morgen ochtend gaan wij reeds vroeg op reis maar ik vrees dat de sneeuw ons al overvallen hij zelf begraft zich echter niet zo spoedig te rusten maar hij bleef bij de kachel zitten om eerst je liqueur nog wat te verwarmen welke die dag veel van de koude had geleden en aanhoudend gesteund en gekermd had ondanks alle voorzorgen om hem in de nodige degens te wikkelen de andere morgens stond ik bij het aanbreken van de dag op zo als hij mij bevolen had het was nog donker en aan de zwarte hemel flickerde ging enkele ster het was als of een groot zware deksel op de aarde was neden gedaald en deze zou verpletteren als men de deur opende joeg het scherpe wind door de schoorsteen die de sindels aanblies welke men de vorige avond onder de as had ingerekend als ik in uw plaats was sprak de waardin tot mijn meester dan zou ik niet vertrekken het begint zo straks te sneewen ik heb haast antwoorden vitales en ik hoop Troy te bereiken voordat het begint te sneewen legt me niet gemakkelijk in een paar uur af toch begraven wij ons op reis vitale stopte Jolie Keur onder zijn jas om hem wat van zijn eigen warmte te geven en de honden welke blijden waren met die droge weder liepen voor ons uit mijn meester had de Dijon een schaapervacht voor mij gekocht waarvan ik de wol waar binnen gekeerd had en waar mede ik mijn gelaad bedekte zodat de wind die ons in het gezicht blies alleen mijn nichaam trof het was niet prettig de mond te moeten openen wij liepen dus swijgend na slokande voert en stapte zo snel mogelijk door zowel om spoediger ons doel te bereiken als om ons te verwarmen hoewel het uur reedslang was aangebroken waarop de zon op ging werd het toch niets lichter om ons heen eindelijk brak in het Oosten een witte streep door de duisternis maar de zon vertoonden zich niet het was geen nacht meer maar ik zou toch zeer overdrijven als ik bewerde dat het dag was toch kon men de voorwerpen op het veld reeds duidelijker onderscheiden het witte waas dat over de aarde verspreid lag en van het Oosten uit ging als uit een oven die op de grond was geplaatst deed ons het gebomb te zien ontdaan van zijn reuzachtige lommer en hier en daar de heggen waaraan nog verdoorde bladeren hingen die een dof geluid maakten door de wind welke ze telkens deed ruizen in de gehele omtrek was geen schepsel te ontdekken nog het rollen van een rijtuig nog het klappen met de zweep trof ons oor de enige levende wezens die men hoorde maar niet zag waren de vogels die zich tussen de takken verscholen alleen de eksters sprongen over de weg met opgeheven staart en de kop in de lucht vlogen zij eilings op wanneer wij nadelden om zich boven in een boom te zetten van waar zij ons vervolgden met hun gekras dat de indruk maakte van scheld te worden of onhelst spellende waarschuwingen plotseling vertoonden zich in het noorden een witpuntje aan de hemel het nam zeer snel in grote toe terwijl het ons nadelde en wij hoorden een zondelingemengeling van ontsamenhangende geluiden het moesten wilde enen of zwanen zijn die van het noorden naar het zuiden trokken zij vlogen boven ons hoofd en zij waren reeds een eind ver wij nog enig dons en veertjes door de luchtzagen dwarlen waarvan de witheid scherp afstak tegen de donkere hemel het landschap dat wij door trokken was zeer somber en verspreiden over al wat ons omringde een droevige eentonige tint zover onze blikken rijkte zagen wij kalevelden stille heuvels en dorrebomen de wind was een weinig naar het noordwesten gedraaid de horizon had aan die kant een koperkleurige tint hij was zwaar en laag als of hij op de toppen der bomen rustte hij duurde ook niet lang of enige vlocken sneeuw die zo groot waren als flinders begonnen te vallen zij stofen op en neer en warrelden door een zonder ooit de grond te raken wij hadden nog niet lang voor het gelopen of het scheen mij reeds onmogelijk toe om trooi voordat het sneeuwde te bereiken daarover maakte ik mij echter niet bezorgd en ik dacht zelfs dat wanneer het begon te sneeuwen de noordenwind zou ophouden en de koude zou afnemen maar ik kende geen sneeuwstorm spoedig zou ik ondervinden wat die was en wel op een wijze om het nooit te vergeten de wolken die uit het noordwesten al nader en nader gekomen waren en de hemel als schijnsel verlichten waren van alkande gespleten en grote sneeuwvlocken begonnen te vallen het waren nu geen vlocken die voor ons uitwalden het was een regen van sneeuw die op ons nederviel het stond zeker geschreven dat wij trooi niet mochten bereiken spakvitales wij moeten dus een schelplaat zoeken in de eerste woning de beste dat waren woorden die mijn hart goed deden maar waar zouden wij gastvrije mensen vinden voordat er sneeuw ons nog in zijn sneewidkleed had gehuild had ik een onderzoekende blik over het gehele landschap geworpen maar geen huis in de omtrek ontdekt dat ons de nabijheid van een dorp kon aankondigen wij stonden in tegendeel op het punt om een bos binnen te treden welk sombere diepten van alle kanten met het oneindige samensmolten wij moesten dus niet al te vast op die woning rekenen maar misschien zou de sneeuw spoedig ophouden zij bleef echter vallen en veel erger dan in het begin in weinige ogenblikken had zij de weg bedekt of liever alles wat zich op de weg bevond de steenhopen het gras aan de zijde van de weg de struiken en heggen langs de sloten want door de wind voortgedreven die niet was gaan liggen stoof zij over de grond verder om zich vast te zetten op alles wat haar tegenstand bood het lastigste voor ons was dat ook wij behoorden tot de hinderpalen op haar weg als de vlocken ontstroffen gleden zij over het gladden heen maar in elke plooi of opening drongen zij binnen als tof en smolten daar ik voelde hoe ze als koud water langs mijn hals afdropen en mijn meester die de schapenvacht had opgelicht om show die keur lucht te verschaffen was niet beter beschut toch gingen wij verder tegen wind en sneeuw in wij spraken geen woord maar keerden ons van tijd tot tijd om ten einde weder eens adem te scheppen de honden gingen niet meer vooruit zij volgden ons vlak op de hielen en schenen ons een schuilplaats te vragen die wij hun niet kondend geven slechts langzaam kwamen wij vooruit en met moeite half blind door en door nat en verstijfd of schoon wij reeds geruime tijd in het bos waren vonden wij nergens enige beschutting daar de weggeheel aan de wind was blootgesteld gelukkig moet ik wel gelukkig zeggen ging de wind die eerst zo heftig was langzame hand liggen maar toen begon het harder te sneewen en in plaats van zich als stof te verspreiden viel zij nu in dichte zware vlocken nedig in korte tijd was de weg bedekt met een dikke sneeuwlaag waar over wij onhoorbaar voor het liepen van tijd tot tijd zag ik hoe mijn meester naar de linkerzijde keek als of hij daar iets zocht maar men ontdekte daar niets dan een open vak waarin men in het afgelopen voorjaar het hout had geveld en waar nu de jeugdige boompjes met hun buigzame takken bijna bezweken onder de vracht sneeuw wat hoopte hij daar te vinden ik voor mij keek maar recht voor mij naar de weg die zich daar uitstrekte en zorgt of dan het bos nooit zou eindigen en of wij niet de laatste aan het huis zouden komen maar het was in een vruchteloze poging om door die witte sneeuw muur te willen doordringen reeds op weinige ellen afstand verloren de voorwerpen hunne vormen en voor ons zagen wij niets dan de sneeuw die in steeds dichter vlocken neerviel en ons omringde als in de mazen van een onmetelijk net de toestand was niet opbeurend want ik heb het nooit zien sneeven zelfs niet als ik voor de ramen stond in een goed verwarmde kamer zonder dat zich een zeker weemoede gevoel van mij meester maakte en hier waren wij alles behalve in een goed verwarmde kamer toch moesten wij maar voortlopen en de moed niet opgeven want onze voeten zakten hoe langer hoe dieper in de sneeuw lag die wel draad tot onze knieën rijkte terwijl bovendien de sneeuw vracht die wij op onze hoeden en kleren droegen hoe langer hoe zwaarder werd op eens zag ik vitales de hand naar de linkerzijde uitstrekken als om mijn aandacht in die richting te vestigen ik keek en het scheen mij toe dat ik op de open vlakte de onbestemde vorm het heurtje zag uitboomstammen samengesteld ik vroeg geen uitleg want ik begreep dat mijn meester mij niet op dat huurtje opmerks aanmaakte om het effect te bewonderen dat het in dit landschap twee gebracht het kwam er maar op aan de weg te vinden die er heen leiden dat was moeilijk maar de sleuteling lag al hoog genoeg om elk spoor van een weg of een pad te doen verdwijnen in tussen aan het uiteinde van het open vlak op de plaats waar het hoge kreupel houdt weder aanving scheen het mij dat de sloot langs de grote weg eindigde daar begon zonder twijfel de onderstelling was juist de sneeuw bezweekt niet onder onze voeten toen wij in de gracht afdaalden en weldra waren wij bij de houteloods deze bestond uit takkenbossen en boomstammen waarboven takken in de vorm van een dak waren gelegd dat dak was dicht genoeg dat de sneeuw er niet had kunnen doordringen deze schuilplaats was zo goed als een huis de hondenschenen nog meer haast te hebben of vlugge te zijn dan wij want zij waren dadelijk in de hut en zij rolden zich over de droge grond en in het stof terwijl zij luid en blijde keften onze blijtschap was niet minder dan de hunnen maar wij legten ze op een andere wijze aan de dag dan door ons in het stof te wendelen al was dit misschien ook zo kwaad niet geweest om ons te drogen ik dacht wel, zei de vitalis dat bij dit pas gekapte hout ergens een houthakkers hut moest zijn nu kan de sneeuw vallen wat mij betreft ja, laat ze maar vallen zei de ik op uitdagende toon en ik ging naar de deur of liever naar de opening van de hut want zij had geen deuren of ensters om de sneeuw van mijn buis en mijn hoed te schudden opdat ons vertrek niet dat er werd dan nodig was dat vertrek was zeer eenvoudig zowel wat zijne inrichting betrof als zijne meubels deze bestonden slechts uit een bank van klei en enige steenen die tot zitplaatsen konden dienen maar wat in de gegeven omstandigheden voor ons nog van het meeste belang was waren de 5 of 6 gepakken steenen die in een hoek lagen gerangschikt en een haard vormden vuur wij konden de sfeur maken het is waar dat een haard al ding niet voldoende is om vuur te maken en dat men ook houd moet hebben om te branden in een huis als wij nu betrokken hadden was houd echter niet moeilijk te vinden wij konden het van het dak en de wanden nemen wij behoefden namelijk slechts de takken uit te trekken zo we maar oppasten dat wij de muren niet in een deden starten dit was spoelig gedaan en wel draaf landen een flickerend vuur lustig op onze haard een vuurtje een heerlijk vuurtje weliswaar maakte het veel rook en daar er geen schoorsteen was verspreidde deze zich door de hut maar wat bekommerde wij ons daarover wij hadden vuur en het was ons om de warmte te doen terwijl ik op mijn beide handen steunende het vuur aanblies hadden de honden zich om de haard geschaard en ernstig zaten ze nu daar op hun staart met uitgestrekte hals zo dat zij op hun natte verstijfde buik de vlammen lieten spelen wel draaf verlieed ook zo die keur de vacht van zijn meester en heel voorzichtig zijn neus naar buiten stekend keek hij eens om zich heen om te zien waar hij zich bevond het onderzoek stelde hem gerust en hij sprong vlug op de grond nam de beste plaats bij de haard in en stak zijn de kleine sidrende pootjes naar de vlammen uit wij waren dan zeker dat wij niet van koude zouden omkomen maar hoe wij aan eten zouden komen wisten wij niet in die gastvrije hut was geen broodkast en stonden geen pannen op het vuur gelukkig was mijn meester een man van ervaring die steeds zijn voor zorgen nam voordat wij die morgen op weg waren gegaan had hij reeds voor levens behoefte gezorgd een half brood en een stuk kaas veel was het niet maar het was waarlijk het ogenblik niet om veel te eisen en aanmerkingen te maken op het geen wijk kregen toen dan ook het halve brood tevoorschijn kwam voelden wij allen enige waarwoording van innige tevredenheid ongelukkig waren de stukken niet heel groot en voor mij was de teleurstelling nog sterker want mijn verwachting dat wij al het brood zouden krijgen werd niet verwezenlijk mijn meester gaf ons niet meer dan de helft ik ken hier de weg niet zeiden hij in antwoord op de vragende blik waarmee ik hem aanzag en ik weet niet dat het brood trooi nog wel in de herberg zullen voorbij komen bovendien ben ik ook in dit bos niet bekend alleen weet ik dat er zeer veel bossen in dit land zijn en dat het ene zich aan het andere aansluit misschien zijn wij vele meilen van elke woording verwijderd en het is ook mogelijk in deze hut opgestoten blijven het eten moeten wij dus bewaren voor ons middagmaal ik voor mij begreep de toestand heel goed nu Vitalis mij die uitlegde maar toen de honden het brood in de zak zagen wegbergen terwijl hun honger nog ver van gestilt was staken zij de poten naar een meester uit kratten zijn knieën en vertoonden enige pantomieme om hem te beduiden dat hij de zak moest openmaken waarop zij onafgebroken de ogen gevestigd hielden maar hun smeken en liefkozen was te vergeefs de zak bleef gesloten hoe schaal in tussen ook het mal geweest was het had ons weer kracht gegeven wij waren beschut tegen het weer dankzij het vuur doortintelde ons in de aangename warmte wij konden wachten tot het ophield met sneven in die hut te blijven vond ik volstrekt niet naar vooral niet omdat ik er niet zo lang dacht te blijven als Vitalis mij had voorgespiegeld om zijn zuinigheid te rechtvaardigen in tussen niets was af te leiden dat het spoedig zou ophouden met sneven door de opening van de hut zagen wij de vlocken dicht en snel naar beneden vallen daar gaat niet meer waiden vielen zij bijna loodrecht naar beneden en de ene volgde de ander zonder tussenpozen men zag de hemel niet en het licht viel niet van boven maar steeg van beneden op, van de schitterende witte vlakte die de grond bedekte de honden hadden zich geschikt in dit gedwongen oponthoud alle drie lagen zij voor het vuur uitgestrekt de een in alkandengevouwen de ander op zijn nezijde kapie met zijn neus in de as alle drie sleepen ik kwam op de gedachte om te doen als zij ik was al vroeg opgestaan en ik vond het veel plezierrachter in het land daar dromen rond te zwerven dan naar de sneeuw te kijken ik weet niet hoe lang ik sleep toen ik wakker werd had het opgehouden met sneven ik zag naar buiten de sneeuw lag nog veel hoger voor onze hut als wij ons op weg begraven zou ik er zeker tot over de knieën zijn ingezonken hoe laat zou het wel wezen ik kon het niet aan vitales vragen want in de laatste tijd hadden wij maar weinig verdiend zodat het ging hij in de gevangenis en door zijn proces verloren had niet was aangevuld daarom had hij de dijon ten einde een schapenvacht en enige andere voorwerpen voor zichzelf en mij te kunnen aanschaffen zijn horloge moeten verkopen het grote zilveren horloge waarop Capi nog gezien had hoe laat het was toen zijn meester mij bij zich in dienst nam ik moest dus aan de dag zien welk uur het was daar wij ons horloge niet meer bezaten maar niets daar buiten kon mij enig antwoord geven op de grond lag ene onafzienbare witte laag sneeuw daar boven hing een donkere mist de lucht was effend grijs en hier en daar vertonen zich slechts in een flauwe gele streep uit niets van dit alles kon ik opmaken hoe laat het was mijn oren vertelde mij al even weiner als mijn ogen want al omheerste in de doodse stilte die door geen vogel werd gestoord nog door het klappen van een zweep of het rollen van een wagen geen nacht was ooit zo stil geweest als deze dag bovendien was alles om ons heen roeren door stil de sneeuw sching alle beweging te hebben gedood alles te hebben versteemd slechts van tijd tot tijd zag men na een bijna onhoorbaar kraken de tak van een dennenboom zich beweging onder de vracht die hij torkste was hij langzamerhand tot de grond doorgebogen en als hij al te schuin hing was de sneeuw er afgevallen en de tak had plotseling zich wederverheven zijn donkergroen loof vormde dan een sterk contrast met het witte sneeuwkleed dat de andere bomen van de top tot de voet omhulde zodat men op een afstand meende een zwarte opening te zien in de witte lijkwaarde einde van het eerste deel van half stuk 14