 16. hoofdstuk van de negenhut. Deze LibriVox-opname is vrij van auteursrechten. Opname door Marcel Koenders. Negenhut door Harriet Beecherstow in de vertanen van zee en mensening. 16. hoofdstuk. Tom's nieuwe meesteres en haar gevoelens. En nu Marie, zei de Sint Claire, zullen naar gouden dagen voor u aankomen. Hier is nu onze knappe huishoudelijke nicht uit Nieuw-Engeland, die de gehele last van zorgen van uw schouders zal nemen. En uw tijd laten om u op te frissen, om weder jong en mooi te worden. Geen moest nu maar ter stond tot de ceremonie van het overgevend ter sleutels komen. Dit zeiden hij aan de ontbijtafel, enige ochtenden nadat hij met Ophelia was aangekomen. O, zij is welkom, zei de Marie, en liet kwijnend haar hoofd op haar handen rusten. Ik denk dat zij wel iets ondervinden zal, namelijk dat wij meesteressen hier eigenlijk de slavinnen zijn. O, zeker, dat zal zij wel ontdekken. En nog een aantal helzame waarheden bovendien, zei de Sint Claire. Men praat van slavenhouden, als of wij het voor ons gemak deden, hervatte Marie. Zeker, als wij daarom dachten, zouden wij hen allen ter stond laten gaan. Evangeline zag haar moeder ernstig aan, als of er iets gezegd was dat haar voorbijsterde. En vroeg toen eenvoudig, waarom houdt hij ze dan, mama? Dat weet ik zelf niet, of het moest tot ene plaag wezen. Zij zijn de plaag van mijn leven. Ik geloof dat zij meer de schuld van mijn ziekelijkheid zijn dan niets anders. En de onze, dat weet jij wel, zijn de eerste waarmee er ooit iemand geplaagd was. O, kom Marie, jij bent vanmorgen melancholiek, zei de Sint Claire. Gij weet wel dat het zo niet is. Daar is Mami, die is immers de beste meid van de wereld. Hoe zou het gij het zonder haar maken? Mami is de beste die ik ooit gekend heb, zei de Marie hierop. En Mami is toch zo eigenliefend, schrikkelijk eigenliefend. Dat is het gebrek van het hele ras. Eigenliefde is inderdaad een akkele gebrek, zei de Sint Claire ernstig. Nu, daar is dan die Mami, hervatte Marie. Mij dunkt, het is zeer eigenliefend van haar, de snacht zo vast te slapen. Zij weet wel dat ik gedurecht kleine diensten nodig heb als ik mijn ergste vlagend krijg. En toch is zij zo moeilijk te wekken, dat ik vanmorgen stellig erger was door de inspanning die ik vannacht van mij had moeten vergen om haar wakker te krijgen. Maar is zij niet al verschijdende nachten bij u opgebleven, mama, zeiden Eva. Hoe weet jij daarvan, zei de Marie Scherp. Zij zal er denkelijk over geklaagd hebben. Zij heeft niet geklaagd. Zij zeiden mij maar welke slechte nachten zij gehaald had. Zo veel achterheen. Waarom neemt jij Jane of Rosa niet voor een paar nachten in haar plaats en na haar uitslapen, zei de Sint-Claire. Hoe kunt jij mij zo iets voorstellen, antwoorde Marie. Gij zei het waardelijk ongevoelig Sint-Claire. Zo zenuwachtig als ik ben brengt het minste mij van streek. En in een vreemde helpte bij mij zou mij haast razend maken. Als mammy zo veel om mij gaf als zij doen moest, zou zij gemakkelijker wakker worden. Natuurlijk zou zij dat. Ik heb wel van mensen gehoord die zulke trouwe dienstboden hadden. Maar ik ben nooit zo gelukkig geweest. En Marie slaakte een zucht. Miss Ophelia had met een gezicht vol scherpe, ernstige oplettendheid naar dit gesprek geluisterd. En kneept nu haar lippen nog vaster dicht. Als of zij zich voornam, eerst met volle zekerheid waar te nemen welke mensen zij hier voor zich had. Eer zij zich enigszins comprometerde. Mammy heeft wel zekere soort van goedhartigheid hervatte Marie. Zij is vriendelijk en gedienstig. Maar eigenlijk is zij toch zeer eigend liefend. Zo wil zij maar nooit ophouden over die man van haar te kniezen en te malen. Gebegrijpt wel, toen ik getrouwd was en hier kwam wonen, moest ik haar natuurlijk medenemen. En haar man kon mijn vader niet missen. Hij was een smid en daar zeer noodzakelijk. En ik dacht en zijde toen dat Mammy en hij liever van Alcander moesten afzien. Daar zij waarschijnlijk toch nooit weder met Alcander zouden kunnen leven. Ik wensde nu wel dat ik had doorgezet en Mammy met iemand anders getrouwd. Maar ik was dwaas en al te inschikkelijk en wilde het niet doorzetten. Ik zijde Mammy toen dat zij niet denken moest hem meer dan nog een paar maal in haar leven weer te zien. Want dat de lucht van de streek waar mijn vader woonde niet goed voor mijn gezondheid is. En ik daar dus zeer zelden wederkomen zou. En ik radde haar om met iemand anders te leven. Maar nee, zij wilde niet. Mammy heeft zekere koppigheid in enkele opzichten. Die iedereen niet zo waarnemt als ik doe. Heeft zij kinderen? Vroeg Ophelia. Ja, zij heeft er twee. Het zal haar denkelijk wel spijten dat zij daarvan gescheiden is. Oh, natuurlijk kon ik die niet meenemen. Het waren nog kleine morseige dingen die ik niet onder mijn ogen velen kon. En bovendien namen zij te veel van haar tijd weg. Maar ik geloof toch dat Mammy daarover altijd enigszins is blijven vrocken. Zij wil met niemand anders trouwen. En ik geloof zeker dat zij, hoewel zij weet hoe ik haar nodig heb en hoe zwak mijn gezondheid is, morgen weder naar haar man zou gaan als zij maar kon. Ja, zeker. En zo eigenliefend zijn de beste van die wezens. Het is treurig om aan te denken, zeiden Sinclair Drogius. Ophelia zag hem scherp aan en bemerkte de bloos van ergenis en de spotten de krullende lip waarmee de hij dit zeiden. Nu is Mammy toch altijd ene soort van troetelkeentje van mij geweest, zeiden Marie. Ik wenste dat uwe vrije dienstboden uit het noorden haar kasten met kleren een skonde zien. Zijden en Moeselin in Japanen en ene van echt Kamerdoek heeft zij daarin hangen. En ik heb somtijds een hele middag gewerkt om haar mutsen op te maken en haar voor een partijtje op te schikken. Wat mishandelen betreft, zij weet niet eens wat dat is. Zij heeft niet meer dan eens of tweemaal in haar gehele leven de zweep gehad. Zij heeft allerdagen haar koffie of thee met witte suiker. Dat is wel overdadig, maar Sinclair wil dat zij in de keuken ook op een grote voet leven. En Ido doet daar dus wat hem bevalt. Om de waarheid te zeggen, onze bedienden hebben het al te goed. Ik geloof dat het gedeeltelijk onze eigen schuld is, dat zij zo eigenliefend zijn en doen als bedorven kinderen. Maar ik heb gepraat dat ik een moeder van ben. En ik ook, zei de Sinclair. Eva had naar haar moeder staan luisteren met die blik volgeheimzinnige ernst die haar bijzonder eigen was. Nu kwam zij naar haar moeder toe en sloeg haar arm om haar hals. Wel Eva, wat nu? zei de Marie. Mama zou ik u niet voor een nacht kunnen oppassen, maar één. Ik zou u zeker niet zenuwachtig maken, en ik zou ook niet slapen. Ik lieg toch dikwijls de snachts wakker te denken. Oh, dwaar zei het kind, antwoorden Marie. Welke wonderlijk kind zei-t hij toch. Maar mag ik mama? Ik denk, zei de zij schoonvaller, dat mammie niet wel is. Zij heeft mij gezegd dat zij tegenwoordig aanhoudend hoofdpijn heeft. Dat is weer een van haar akuren. Mammie is als de rest. Alle maken zij zulke beweging van wat pijn hier of daar. Maar daar geef ik nooit aan toe. Nooit. Dat is een grondregel van mij, vervolgde zij, zich naar Ophelia kerende. En jij zult zelf ondervinden hoe noodzakelijk die is. Als men bediende toe laat, om zich aan ieder onaan genaam gevoel te storen en over elke kleine onpasselijkheid te klagen, heeft men nog nooit rust van. Ik zelf verklaag nooit, niemand weet wat ik leid. Ik acht het mijn plicht. Om dat stil te dragen, en dat doe ik ook. Ophelia's ogen gaven haar ongeveenste verbazing over dit besluit de redenvoering te kennen. Het welk Sint Clair zo overmatig kolor vond dat hij in een luiderlag uitbarste. Sint Clair lacht altijd, als ik het minste woord van mijn ziekelijkheid zeg, zei de marie, op de toon van ene geduldige Martellaris. Ik hoop maar, dat er niet eens een dag zal komen dat hij daaraan denken zal. En daarmede heelt zij haar zakdoek voor haar ogen. Natuurlijk volgde er nu ene ene sinds lastige stilte. Eindelijk keek Sint Clair op zijn horloge. Zijde dat hij uit moest, stond op en ging heen. Eva trippelde hem na, en zo bleven nu Marie en Ophelia medelkander alleen. Zo maakt Sint Clair het altijd, zeiden de eerste, en nam met een tamelijk driftige zwij haar zakdoek van haar gezicht. Toen de misdadiger, wiens hard zij wilde roeren, buiten de deur was. Hij verbeeldt zich nooit, hij kan en zal zich nooit verbeelden wat ik jarenlang geleden heb en nog leid. Als ik veel van klagen hield, of ooit enige beweging over mijn kwalen maakte, zou hij gelijk hebben. Natuurlijk worden de mannen ene vrouwmoede, die altijd klaagt. Maar ik heb alles voor mijzelf gehouden en gedragen. Doch Sint Clair denkt dat ik alles dragen kan. Ophelia wist niet recht wat zij hierop moest antwoorden, terwijl zij zich nog bedacht wat zij zeggen zou, veeg daar Marie haar tranen af. Streek als het ware, haar veren glat, gelijk een duif naar een regenbuy, haar toilet maakt. En begon een huishoudelijk praatje over haar kasten met aardewerk, glas en tafelgoed, haar provisiekamers en andere dingen, waarover de nicht het beheer zou aanvaarden. En gaf zoveel regelen, waarschuwingen en aanwijzingen dat een minder koel en helder hoofd dan dat van Ophelia geheel door voorbijstert zou zijn geworden. En nu zeiden Marie, geloof ik dat ik u alles gezegd heb, zodat jij, als ik weder ene vlaag van mijn kwaal krijg, wel geheel zult voort kunnen, zonder mij ergens naar te vragen. Maar nu nog over Eva. Het is nodig dat er op haar gelet wordt. Zij schijnt een heel zoet kind te zijn, zeiden Ophelia. Ik heb nooit zoeter kind gezien. Eva is een vreemd kind. Een zeer vreemd, zeiden de moeder. Zij heeft dingen over zich die heel wonderlijk zijn. Zij gelijk volstrekt niet naar mij. En Marie zuchte, alsof dit een hetroevige gedachte was. Ophelia zeiden in haar hart. Ik hoop wel van neem. Maar zij was voorzichtig genoeg om dit te verzweigen. Eva is altijd liefst bij de bediende geweest. En dat houd ik voor sommige kinderen voor heel goed. Ik heb altijd met de kleine negers van mijn vader gespeeld. En dat heeft mij nooit kwaad gedaan. Maar Eva schijnt zich altijd met ieder die haar nabijkomt gelijk te willen stellen. Het is iets vreemds in dat kind. Ik heb haar dat nooit kunnen afwennen. Sint Clair, geloof ik, helpt haar daarin voort. Om de waarheid te zeggen, Sint Clair is erop uit om iedereen te believen, behalve zijn vrouw. Wederom bewaarde Ophelia een bodstil zwijgen. Men kan met bediende niet terechtkomen, zeiden Marie. Of men moet hen onder zich brengen en onder zich houden. Dat is mij van kinsbeen af altijd eigen geweest. Eva is in staat om een geheel huis vol te bederven. Hoe zij het maken zal, als zij zelf eens moet huishouden, betuig ik niet te weten. Ik ben gierne goed voor bedienden. En dat ben ik ook. Maar men moet zorgen dat zij op een afstand blijven en weten wat zij zijn. Dat doet Eva nooit. Men kan het kind geen zween van een denkbeeld in het hoofd krijgen wat een bediende is en op welke afstand hij behoort te blijven. Gij hebt wel gehoord hoe zij desnachts bij mij wilde waken om Mamie te laten slapen. Dat is nu een staaltje van de manier waarop het kind altijd handelen zou, als men haar niet begaan. Wel, zeiden Ophelia zonder omwegen. Ik meen dat gij toch ook denkt consult dat uw bediende menselijke wezens zijn en rust behoorend te hebben als zij moet zijn. Wel zeker, natuurlijk, ik ben er bijzonder opgesteld om hen alles te laten hebben wat mij maar enigszins gelegen komt. Alles wat mij, maar niet geheel van mijn streek brengt. Mamie kan haar slaap op een of andere tijd inhalen. Daar is geen bezwaar in. Zij is het slaperigste stuk vlees dat ik ooit gezien heb. Naaiende, zittende of staande, overal valt dat schepsel in slaap. Men behoeft niet bank te zijn dat Mamie geen slaap genoeg krijgt. Maar de bediende zo te behandelen, als of zij uit heemse bloemen of porcelijne fase waren, is inderdaad belachelijk, zei de marie. Terwijl zij zich in de diepte ene donzige sofa niet zinken en een vrijgeslepen reukvlesje opnam. Gij merkt wel, vervolgde zij, met ene flauwen, erg damesachtige stem, gelijk de stervende ademtocht van ene Arabische jasmijn, of iets even kwijnens en aetherisch. Gij merkt wel, ligt Ophelia, ik spreek niet dickwels van mijzelf, dat is mijn gewoonte niet. Om de waarheid te zeggen, ik heb er de kracht niet toe. Maar er zijn punten waarover Sint-Claire en ik altijd verschillen. Sint-Claire heeft mij nooit gewaardeerd. Dat geloof ik, is de grond van al mijn ziekelijkheid. Sint-Claire meent het goed. Dat ben ik verplicht te geloven. Maar de mannen zijn eigen liefend van aard en hebben geen gevoel voor ene vrouw. Zo denk ik tenminste. Ophelia, die geen gering aandeel van de echte Nieuw-Engelse voorzichtigheid bezat en zeer ongaar in huiselijke geschillen betrokken werd, begon nu te zien dat haar iets van dien aard bedreigde. Zij zette dus haar gezicht in de plooien ene stroeven neutraliteit, haalde een begonnen kaos uit haar zak, die zij daar bewaarde als een specifiek middel tegen datgene wat volgens Dr. Watts ene gewoonte van Satan is. Als de mensen ledige handen hebben en begon met ijver te breien, tegelijk haar lippen dichtknipende, op ene manier die duidelijk zeiden, jij behoeft niet te proberen om mee te doen spreken. Ik wil niets met u in zaken te doen hebben. Kortom, zij keek nagenoog, zomei deleidend als een stenen leeuw. Marie stoorde zich echt er niet eraan. Zij had iemand om tegen te praten. En dat was genoeg. Nadat zij nog eens aan haar flacon had geroken om haar krachten te herstellen, vervolgde zij. Gij moet weten, ik heb mijn vermogen en mijn bedienden in eigendom gehouden toen ik met Sint-Claire trouwde en heb een wette gerecht om er op mijn eigen manier mede te handelen. Sint-Claire heeft zijn vermogen en zij ne bedienden. En ik heb er volstrekt niet tegen dat hij daarmee naar zijn eigen zin handelt. Maar Sint-Claire wil zich altijd met het mijnen bemoeien. Hij heeft wonderlijk buitensporige denkbeelden over allerlei dingen, vooral over de behandeling van bedienden. Hij doet waarlijk alsof hij zijn bedienden boven mij stelde en boven zichzelf ook, want hij laat zich allerlei last door hen voor oorzaken en ligt nooit een vinger op. Nu is Sint-Claire wat sommige dingen betreft, schrikkelijk ongemakkelijk, zodat hij mij bang maakt. Hoe goed aardig hij er ook uitziet. Zo heeft hij zich in het hoofd gezet dat er, wat er ook gebeuren mag, geen slag in huis mag gegeven worden, behalve door mij of door hem. En dat drijft hij door op ene manier dat ik er mij waarlijk niet overheen durfzetten. Nu zult hij wel zien waar dat op uitloopt, want Sint-Claire zou de hand niet oplichten, dan liepen zij allen over hem heen. En ik, gij begrijpt wel hoe barbaars het zou zijn van mij te vergen om mij zo te vermoeien. En toch, gij weet wel die bediende zijn niet anders dan volwassend kinderen. Daar weet ik niets van en ik dank de heer dat ik er niets van weet, antwoorde Ophelia, nu kort af. O, gij zult het wel leren. En dat ten uwe kosten als gij hier blijft. Gij weet nog niet welke onverdragelijke, domme, loszinnige, onredelijke, kinderachtige, ondankbare ellendelingen zij zijn. Marie scheen altijd en een verwonderlijke kracht te bekomen als zij aan dit onderwerp begon. Zij hield nu haar ogen open en scheen haar kwijnende zwakheid geheel te vergeten. Gij weet nog niet vervolgde zij en kunt nog niet weten hoe een huishoudster altijd en overal door hen geplaagd wordt. Maar het baat niet bij Sint Claire daarover te klagen. Hij heeft dan de wonderlijkste redeneringen. Hij zegt, wij hebben hen gemaakt wat zij zijn en moeten hen verdragen. Hij zegt dat al hun gebreken aan ons te wijten zijn en dat het vreed zou zijn eerst de schuld te veroorzaken en dan te straffen. Hij zegt dat wij in hun plaats niet beter zouden doen als of er tussen hen en ons vergelijkingen konden gemaakt worden. Geloofd gij niet, dat de heren hen uit één bloed met ons geschapen heeft, zei de Ophelia wederkort af. Welwaarlijk niet, dat zou wat mooi zijn. Ze zijn een vernederd geslacht. Denkt gij niet, dat zij onsterfelijke zielen hebben, zei de Ophelia, met toenemende verontwaardiging. O, natuurlijk! Daar twijfelt niemand aan, antwoorden Marie geivende. Maar hen op gelijke rang te plaatsen als of wij met alkander te vergelijken waren, dat is immers onmogelijk. En nu heeft Sint Claire inderdaad wel met mij gesproken als of het hetzelfde was, dat Mami van haar man werd afgehouden, als het zijn zou als ik van de mijne werd gehouden. Zo kan men geen vergelijking maken. Mami kan zulke een gevoel niet hebben als ik hebben zou. Het is geheel iets anders, dat spreekt vanzelf. En toch houdt Sint Claire zich, als of hij dat niet begreep. En praat als of Mami, haar zwarte smerige kinderen, even lief zou hebben, als ik even heb. Ja, eens heeft Sint Claire mij werkelijk en ernstig willen overreden, dat het mijn plicht was, met mijn de zwakke gezondheid en al wat ik leid, Mami terug te zenden om iemand anders in haar plaats te nemen. Dat was een weinigje te veel, zelfs voor mij om te dragen. Ik tof niet dikwijls mijn gevoel. Ik maak er een regel van om alles in stilte te verduren. Dat is het harde lot ene vrouw. Maar toen barsten ik toch uit, zodat hij nooit weder daarover gesproken heeft. Maar uit zijn gezicht en uit kleinigheden, die hij zegt, kan ik wel opmaken, dat hij nog even eens denkt en dat is immers. Iemand dergen. Ophelia keek, als of zij zeer bang was, dat zij tegen wil en dank iets zeggen zou. Maar lied slechts, haar brein haalde raten op ene manier, zijde als men in een geheel boekdeel zou kunnen schrijven. Indien Marie het maar had kunnen verstaan. Gij begrijpt dus, vervolgde deze, wat gij hier te stellen zult hebben. Een huishouden zonder enige regel, waar de bedienden al in hun eigen zin volgen, doen wat hun aanstaat en nemen wat hun aanstaat. Behalve in zoveren, als ik met mijn zwakke gezondheid enige orde heb gehandhaven. Ik houd mijn zwee bij mij en slaar somtijds mee toe, maar het vermoeit mij al te veel. Als Sint Claire dat maar wilde laten doen, zoals andere doen. En hoe is dat? Wel, hen naar de kalabozen of een van de andere plaatsen senden om gestraft te worden. Dat is de enige manier. Als ik niet zo zwak en ziekelijk was, geloof ik dat ik hem met twee maand zoveel geestkracht naar mijn hand zou zetten als Sint Claire doet. En hoe zet hij hen dan naar zijn hand, zei de Ophelia. Gij zegt dat hij nooit slaat. Wel, mannen hebben een forse toon. Voor hen is dat gemakkelijk. En bovendien, als Gij een ooit vlak in de ogen hebt gezien, zij hebben iets bijzonders, die ogen. En als zij ernstig spreekt, is er een soort van flickering in. Ik ben zelf verbang daarvoor en de bediende weten dan wel dat zij oppassen moeten. Ik zou zoveel niet kunnen doen, met leven en kijven. Als Sint Claire door een enkele blik van zijn oog, als hij het ernstig meent. Sint Claire behoeft zich geen moeite te geven. En dat is de reden dat hij geen gevoel voor mij heeft. Maar, Gij zult ondervinden, als Gij in het huishouden komt, dat men zonder strengheid niet voort kan. Zo slecht, zo logenachtig en zo luid zijn zij. Het oude liedje zijde Sint Claire op zijn gemak binnenkomende. Welke geduchte verantwoording zullen die slechte schepsels eindelijkens hebben, vooral voor die luidheid. Gij ziet wel nicht, vervolgde hij, zich zo lang, als hij was, op een en zover tegenover Marie, uitstrekkende. Die luidheid is geheel onverschonlijk in hem, bij het voorbeeld dat Marie en ik hen geven. O, Sint Claire, nu maakt hij het al te erg, zijde Marie. Doe ik? Wel, ik dacht dat ik voor mijn doen al bijzonder goed sprak. Ik poog altijd kracht aan uwe gezichten bij te zetten, Marie. Gij weet wel niet gemeent heb, Sint Claire. O, dan moet ik mij vergist hebben. Dank, lieve, dat gemij terecht helpt. Gij probeert mij waarlijk boos te maken, zijde Marie. Oh, Kom Marie, het wordt een warme dag vandaag en ik heb juist een lange woordenwisseling met dolf gehaald, die mij geweldig vermoeid heeft. Eilieven, wees dus vriendelijk laat iemand eens in het licht van uwe glimlach rusten. Wat is er met dolf, zijde Marie. De onbeschaamtheid van die knap begint tot ene hoogte te komen, die mij werkelijk onuitstaanbaar wordt. Ik wens te maar dat ik een poosje naar mijn zin met hem doen kon. Ik zou hem wel klein krijgen. Wat ge daar zegt, lieve, antwoorde Sint Claire, is weder een blijk van uw gewone scherpsinnigheid. Wat dolf betreft, de zaak is deze, dat hij zich zo lang moeite heeft gegeven om al mijn goede eigenschappen na te boodsen, dat hij eindelijk inderdaad met zichzelf en zijn een meester in de war geraakt en de een voor de ander houdt. Ik ben dus verplicht geweest, hem zijn een vergissing eens aan het verstand te brengen. Hoezo, zei de Marie. Wel, ik was verplicht, hem duidelijk te doen verstaan, dat ik enige van mijn gekleren liever voor mijn eigen gebruik wilde houden. Ik heb zijn excelentie ook op een randzoen van Ode Colonje gesteld. En ben inderdaad zo vreed geweest om hem tot een dozijn van Kamerdoekse zakdoeken te beperken. Dolf was daarover bijzonder geraakt en ik moest hem vaderlijk aanspreken om hem tot berusting te brengen. Oh, Sint Kler, wanneer zult hij insleren hoe men zijn bediende behandelen moet? Het is eiselijk zoals je alles toelaat, zei de Marie. Maar wel bezien, wat kwaad steekt er eigenlijk in, dat de arme jakhals naar zijn meester wil gelijken. En als ik hem niet beter heb opgebracht, dan om hem zijn hoogste goed in Ode Colonje de Kamerdoekse zakdoeken te doen vinden. Waarom zou ik ze hem dan niet geven? En waarom het gij hem niet beter opgebracht, zei de Ophelia botweg. Te veel moeite, luidheid licht, luidheid die meer zielen bederft dan waarover gij knorren kunt. Als het niet door mijn luidheid was, zou ik zelf een voldmaakte Engel zijn. Ik begin haast te geloven dat luidheid, zoals die domine in vermond, zeiden, nog meer dan de gierigheid de wortel van alle kwaad is. En dat is zeker enig gedachte om iemand onrustig te maken. Ik denk dat gij, slavenhouders, enige geduchten verantwoordelijkheid hebt, zeiden Ophelia. Ik zou die voor geen duizend werelden willen hebben. Gij behoort uw slaven op te voeden en hem te behandelen als redelijke wezens. Als onstervelijke wezens. Waarmee de gij voor godsrechterstoel zult moeten komen. Ik denk erover. Zeiden de goede oude vrijster en liet al dus eensklaps al de ijver uitparsten die zij de gehele morgen in haar gemoet had opgekoppend. Oh, kom, kom, zeiden Sint Claire, snel opstaande. Wat weet gij van ons? Hij zette zich voor de piano en begon een levendig stuk te spelen. Sint Claire had veel aandacht voor muziek en was een goed, ja zelfs verbazend vlug en schitterend pianist. Zijn er vingers vlogen over de toetsen terwijl hij het ene stuk na het andere afspeelde. Gelijk iemand die zichzelf in een goed humeer wil spelen. Daarna schoof hij de muziek weg. Stond op en zeiden vrolijk wel nu nigt. Gij hebt ons gegeven en uw plicht gedaan. En over het geheel acht ik u er te meer om. Ik twijfel niet of jij hebt mij een echte diamant van waarheid naar het hoofd gegooid hoewel hij mij zo vlak in het gezicht raakte dat hij in het eerst niet naar waarde erkend werd. Wat mij betreft ik zie niet dat zulk praten ergens toedient, zeiden Marie. Als iemand meer voor bediende doet dan wij doen, zou ik wel eens willen weten, wie. En het doet hun toch geen goed, geen zeer. Zij worden al erger en erger. Wat praten of zo iets betreft ik heb tegen hem gepraat tot ik er moe en schoor van was. En hem hun plicht voorgehouden en dat alles en zij kunnen naar de kerk gaan wanneer zij willen. Hoewel zij toch even weinig van de prik verstaan als zoveel varkens zouden doen zodat het hun toch niet veel baat of zij gaan, zou ik denken. Maar zij gaan toch en hebben dus alle gelegenheid. Maar zoals ik reeds gezegd heb, zij zijn een vernederd geslacht en zullen dat altijd zijn. En er is niets aan hen te doen. Gij kunt niets van hen maken. Al doet gij nog zo uw best. Gij begrijpt wel, nigt Ophelia. Ik heb het geprobeerd en gij nog niet. Ik ben onder hen geboren en opgegroeid en ik weet het wel. Ophelia meende genoeg gezegd te hebben en zweeg dus. Sint Kler vloot een wijsje. Sint Kler. Laat ik u mogen verzoeken om niet te fluiten, zei de marie. Dat maakt mijn hoofd veel erger. Dan zal ik het later antwoorden Sint Kler. Is er ook nog iets dat gemij wou het verzoeken om niet te doen? Ik wenste dat gij wel enige medogen heeft, had met geen ik uitsta. Gij hebt nooit gevoel voor mij. Dierbare, beschuldigende engel zei de Sint Kler hierop. Als gij zo tegen mij spreekt moet ik inwas denken dat het is om mij te plagen. Hoe wilt g'n dan dat ik tegen u spreken zal? Ik wil spreken zoals g'n het maar verlangt om u maar te voldoen. Een vrolijk gelach klonk van het binnenplein door de zijde gordijnen de galerij. Sint Kler lichte de gordijnen op en begon insgelijkst te lachen. Wat is het, vroeg Ophelia, naar de deur komende. Daar zat Tom op een bank met jasmijnen in al zijn knoopschatend gestoken. Terwijl Eva vrolijk lachende hem nog een krans van rozen om de hal zing en toen nog lachende op zijn kniesprong. O, Tom, nu ziet gij er zo grappig uit. Tom zag haar met een stille welwillende glimlach aan en scheen zich op zijn bedaarde manier even zeer met de grap te vermaken als zijn kleine meesteres. Toen hij zijn meester zag sloeg hij smekend de ogen naar hem op als of hij verschoning wilde vragen. Hoe kunt gij haar dat toelaten? zei de Ophelia. Waarom niet? Vroeg Sint Kler. Wel, ik weet het niet maar het komt mij zo akelig voor. Gij zou daar geen kwaad in vinden als het kind een grote hond liefkoosde. Al was hij zwart. Maar voor een schepsel dat kan denken, reddeneren en gevoelen huivert gij, bekend het maar niet. Ik weet wel hoe dat bij u in het Noorden gesteld is. Niet dat het een het deugd is, dat wij anders zijn. Maar de gewoonte doet bij ons wat het Christendom behoorde te doen. Zij neemt het gevoel van persoonlijk vooroordeel weg. Ik heb op mijn reizen in het Noorden opgemerkt hoeveelsterker dat gevoel bij u is dan bij ons. Gij zei het vies van hen als van ene slang of padden. En toch verontwaardigt gij u over het onrecht dat zij leiden. Gij zou het hem niet willen laten mishandelen. Maar gij wil toch zelf niets met hen te maken hebben. Gij zou het hen naar Afrika willen zenden. Buiten uw gezicht en uw reuk. En hun dan een paar zendelingen willen sturen om al de zelfverlogening die nodig is om hen te verbeteren in eens af te doen. Is dat niet? Wel, neef. Antwoorden Ophelia nadenkend. Dat kan wel enigszins de waarheid zijn. Wat zouden de armen en geringen doen zonder kinderen? Hervat de Sint-Claire. Terwijl hij Eva nazig die met Tom aan de hand heen huppelde. Een kind is de enige echte democrat. Die Tom is een held voor Eva. Zijne vertelingen zijn wonderen voor haar. Zijne liedjes en methodische gezangen zijn plezieriger dan in de opera. De snuisterijen in zijn zak zijn eenemijn van Juwelen. En hijzelf is de verwonderlijkste Tom die ooit in de zwarte huid had. Dit is een der rozen van het eden welke de heer opzettelijk voor de armen en geringen heeft gestrooid die er weinig genoeg van andere soort krijgen. Het is vreemd Neef zijde Ophelia hierop. Als men u zo hoort spreken zou men haast denken dat hij een beleider waard. Een beleider. Herhaalde Sint-Claire? Ja een beleider van de godsdienst. Lang niet. Ik ben geen beleider zoals men dat bij u noemt. En wat erger is ik vrees dat ik ook geen beoefenaar ben. Hoe komt het dan dat hij zo spreekt? Niets is gemakkelijker dan het praten antwoorden Sint-Claire. Het is Shakespeare geloof ik die iemand laat zeggen dat 20 dingen kunnen tonen die goed waren om te doen dan 1 van de 20 zijn om mijn eigen aanwijzing te volgen. Niets gaat boven verdeeling van arbeid. Mijn fort ligt in het praten het uwe in het doen. Tom had nu in zijn uitwendige omstandigheden gelijk de wereld zegt niets om over te klagen. De kinderlijke genegenheid die de kleine Eva voor hem had opgevat de instinctmatige dankbaarheid van een edelhard had haar hun vader doen verzoeken om hem haar tot bijzonder geleider te geven. Als zij op haar wandelingen of rijdtourtjes een bediende nodig had. En Tom had een algemene last ontvangen om alle andere dingen te laten staan en Eva te vergezellen wanneer zij hem daarom vroeg. Een last die hem gelijk men wel denken kan verre van onaangenaam was. Hij was altijd wel gekleed. Want Sint Claire was op dit punt zeer keurig. Zijn staldienst was enerzinecure en bestond slechts in een dagelijks toezicht of de mindere bediende hun plicht deden. Van Marie Sint Claire zeiden dat hij geen paardenlucht moest medebrengen als hij bij haar kwam en nooit iets doen moest dat hem voor haar onaangenaam kon maken. De wel haar zenuwgestel was niet velenkom. Een onaangenaame lucht zou volgens haar zeggen genoeg zijn om op eens en einde aan al haar aardse onaangenaamheden te maken. Tom zacht er dus met zijn welgeborsteld lakenspak zijn een glanzigen roed zijn een blinkende laarzen onberispelijk linnigood en ernstig en goedhartig zwart gezicht deft er genoeg uit om bischop van cartago te zijn gelijk lieden van zijn kleur in vroegere ewen waren dan had hij ook een heerlijke woonplaats iets waarvoor zijn licht getroffen geslacht nooit onverschillig is en hij verheugde zich met stilgenot in de vogelen de bloemen de fontein het licht en al de andere schoonheden van het binnenplein en de zijde behangsels schilderijen kronkandelaars het beeld en verguldwerk waardoor de vertrekken tot salen van een toverpalijs voor hem gemaakt werden. In Dien-Afrika ooit de zetelwoord van een beschaafd mensengeslacht en op een of andere tijd moeten toch aan de beurt komen om in het grote drama van de vooruitgang der mensheid zijn rot te spelen dan zal het leven daar ontwaken met een glans en ene pracht waarvan onze koude westerse mensen stammen slechts een flauwe grip hebben. In dat afgelegen land van goud en juwelen spezerijen en wuivende palmbomen wonderbare bloemen en evenwonderbare vruchtbaarheid zullen nieuwe kunstvormen nieuwe soorten van wilde ontwaken en het negengeslacht niet langer veracht en vertreden zal misschien ene der laatste en heerlijkste openbaringen van de menselijke geestvertonen zeker zullen de negers met hun zachtmoedigheid met hun nederigheid van hart met hun neging om meer verhevend geesten te vertrouwen en zich op hogere macht te verlaten met hun kinderlijke eenvoudigheid liefderijkheid en vergevingsgezindheid de hoogste vorm van het eigenaardig christelijk leven aanbieden en misschien naar godkastijd wie hij lief heeft heeft hij het arme Afrika dan zo diep vernederd uitverkoren om het te maken tot het hoogste en edelste in dat koninkrijk dat opgericht zal worden wanneer alle andere koninkrijken zijn gewogen en te licht bevonden want de eerste zullen de laatste zijn en de laatste de eerste was het dit waar aan Marie Sinclair dacht toen zij op een zondagochtend prachtig gekleed onder de galerij stond en een juvele armband om haar tengere arm vastmaakten waarschijnlijk wel of indien zij daaraan niet dacht was het aan iets anders want Marie hield van het goede en ging nu in volle pracht met diamanten zijden, kanten en alles naar een fashionable kerk om een zeergoldsdienster te zijn Marie maakte er een regel van om zich op zondag vroom te tonen daar stond zij dus zo tenger zo elegant zo sierlijk in al haar bewegingen met de kant te vualen die haar als een nevel omhulde zij zag er bekoorlijk uit en voelde dat zij zeer goed was en zeer elegant Miss Ophelia stond naast haar als haar volmaakt contrast zij had, weliswaar ene evenvraie en een evenvijne zakdoek toch zeker een onbeschrijflijke maar duidelijke stijfheid en houtrugheid lagen even zeer over geheel haar voorkomen verspreid als zeker regatie over dat haar elegante nicht waars Eva zijde Marie het kind is op de trap blijven staan om iets tegen mammie te zeggen en wat zijde Eva tegen mammie op de trap luister lezer en jij zult het horen of schoon Marie het niet hoort lieve mammie ik zie wel dat jij schrikkelijke hoofdpijn hebt godzegen u u miss Eva ik heb tegenwoordig altijd hoofdpijn jij behoeft u daarover niet te kwellen nu ik ben blij dat jij nu ook uitgaat en hier mammie en daarmee de sloeg het meisje haar armen om haar heen jij moet mijn flacon ook meden nemen wat dat mooie gouden ding van u met diamanten wel jongen je vrouw dat zou je heel niet voegen waarom niet jij hebt het nodig en ik niet mama gebruikt het altijd tegen hoofdpijn dan zult jij ook beter worden kom nu neem maar aan om mij plezier te doen hoor dat lieve kindens zijde mammie bij zichzelf toen Eva de flacon in haar borst stopte haar een kus gaf en vervolgens de trap af haar moeder naliep waarom heb jij u opgehouden ik hield mij maar even op mama om mammie mijn flacon te geven om meden naar de kerk te nemen uw gouden flacon aan mammie zijde marie ongeduldig met haar voetstampende wanneer zult jij toch eens manieren leren kind ga die ter stond terug vragen Eva keek bedroefd voor zich en keerde zich langzaam om oh marie laat het kind begaan zij mag doen wat zij verkist zijde Sint-Claire maar Sint-Claire hoe zal zij ooit door de wereld komen zijde marie dat weet de heren antwoorden Sint-Claire maar zij zal beter naar de hemel komen dan gij of ik oh papa spreekt zo niet zijde Eva hem zacht aan de armstotende moeder verdrietig wel neef zijt gij ook gereed om naar de meeting te gaan zijde Ophelia zich vlak voor Sint-Claire plaatsende wel verplicht ik ga niet ik wens er zo dat Sint-Claire maar eens naar de kerk wilde gaan zijde marie maar hij geeft niets om de godsdienst het is inderdaad niet fatsoenlijk wat weet ik wel zijde Sint-Claire hierop gij dames gaat naar de kerk om te leren hoe door de wereld te komen narek mee en uw vroomheid deelt ons fatsoen mede als ik al ging zou ik gaan waar mami gaat daar is de minste nog iets om iemand wakker te houden wat naar die schrevende methodisten zijde marie afschuwelijk alles liever dan de dode zee van uwe fatsoenlijke kerk en marie dat is waarlijk te veel van iemand geverget Eva gaat gij wel gaar naar mede kom blijf de huis en speel met mij dank u papa maar ik wilde liever naar de kerk gaan is dat dan niet schrikkelijk vervelend zijde Sint-Claire ik vind het wel wat vervelend antwoorden Eva en ik ben ook wat slaperig maar ik doe mijn best om wakker te blijven waarom gaat gij dan wel gij weet papa antwoorden zij fluisterend nicht heeft mij gezegd dat god dit van ons hebben wil en hij geeft ons alles weten en het is niet veel om dat te doen als hij het hebben wil het is toch veel vervelend niet gij zeid een liefgewillig kind zijde Sint-Claire en kustte haar ga maar als een goed meisje en bid voor mij zeker dat doe ik altijd antwoorden Eva en zij sprong haar moeder na in de koets Sint-Claire bleef op de stoep staan en weer op haar hand kust na toen de koets wegreed er waren grote tranen in zijn ogen oh, Evangelien wel mocht gij uw naam dragen en zijde hij heeft god u niet tot een evangelie voor mij gemaakt zo dacht en voelde hij voor een ogenblik toen ging hij in een cigaroken en een onderhoudend boek lezen en vergat zijn klein evangelie verschilde hij wel veel van anderen gij begrijpt wel Evangelien zijde haar moeder het is wel behoorlijk de bedienden altijd goed te behandelen maar het is niet voegsaan hen eveneens te behandelen als wij onze bloed verwanten of mensen van onze eigen klasse zouden doen als mammy nu in het ziek was zou het gij haar dan bed willen leggen dat zou ik wel gaar noemen antwoorden Eva omdat het dan veel gemakkelijker zou zijn haar op te passen en ook omdat mijn bed beter is dan het haren Marie werd vanhopig over het gebrek aan zedelijk begrip dat dit antwoord aanduidde wat kan ik doen om mij door dit kind te doen verstaan zijde zij niets antwoorden Ophelia met nadruk Eva keek voor een oog om lichtroevig en verslagen maar bij kinderen blijft een indruk gelukkig niet lang bestaan en Weldra lachte zij wedervrolijk over alle handen dingen die zij in het voorbijrijden zag wel dames zijde Sint-Claire toen zij aan het dineen zaten wat heeft men u vandaag in de kerk opgedist O, Dr. G heeft vandaag een heerlijke preek gehouden zijde Marie het was juist zulke een preek als zij had moeten horen hij heeft alles gezegd wat ik dik was denk dat zal zeer stichtelijk geweest zijn zijde Sint-Claire en het onderwerp moet ook uitgebreid geweest zijn wel ik meen wat ik over de maatschappij en zulke dingen denk zijde Marie de tekst was hij heeft ieder ding schoon gemaakt in zijn tijd en hij bewees hoe alle rangen en onderscheidingen in de maatschappij van God kwamen en dat het zo gepast en schoon was dat sommigen hoog en sommigen gering waren dat sommige geboren werden om te gebieden en anderen om te dienen en al zo meer weetgen en hij paste dat zowel toe op de belachelijke opschudding die over de slavernij gemaakt wordt en hij bewees duidelijk dat de Bijbel op onze kant was en al onze instellingen bevestigde ik wens er maar dat hij hem gehoord had oh ik had dat niet nodig antwoorden Sint Claer ik kan datzelfde wel in andere boeken lezen en dan nog een sigaar erbij roken wat ik in ene kerk niet doen kan geloofd hij dus niet aan zulke stillingen zijde Ophelia wie? ik? dat ik ligt zinnig genoeg ben niet veel stichting te vinden in godsdienstige reddeneringen over zulke dingen als ik iets over de kwestie van de slavernij moest zeggen zou ik ronduit bekennen wij zitten nog niet mee wij hebben ze en willen ze houden het is voor ons gemak en voordeel dat is toch het lange en het korte ervan ook waar die schijnheilige praatjes eigenlijk op neerkomen en ik denk dat zou voor iedereen aan overal verstaanbaar zijn ik vind dat jij al heel onerbiedig zijt zijde Marie ik vind het eiselijk u zo te horen spreken eiselijk het is de waarheid dat godsdienstige babbel waarom drijven zij het niet nog wat verder en bewijzen hoe schoon het is als iemand op zijn tijd aan glas te veldringt of wat te laat bij de kaarten blijft zitten kortom het schone van al die beschikkingen der voorzienigheid die onder ons tamelijk dikwels voorkomen wij zouden willen horen al die dingen ook goed en goddelijk zijn maar zijde Ophelia houd jij nu de slavernij voor recht of onrecht gij moet mij niet op die akelige nieuw Engelse manier met zulke rechtstreekse vragen komen bestoken niet zijde Sint Claire scherzend als ik die ene vraag beantwoord weet ik dat gemij zo zijn meer op het lijf valt de ene al lastiger dan de andere en dat wil ik niet afwachten ik ben één van die soort die wel met stenen willen smijten naar de glazenhuizen van anderen maar nooit zelf een glazenhuis wil bouwen om hen met stenen te laten gooien dat is de manier waarop hij altijd praat zijde Marie kan nooit bepaalde antwoorden van hem krijgen ik geloof dat het is omdat hij niet van de godsdienst houdt dat hij er altijd zo omheen praat godsdienst zijde Sint Claire op een toon die beide dames naar hem deed opzien godsdienst is dat dat gij daar in de kerk hoort godsdienst is dat wat men zo kan buigen alle kronkelingen van een eigen lievende aardsgezindemaatschappij te passen godsdienst is dat godsdienst met wat minder billig minder edelmoedig minder rechtvaardig minder medoogend voor de mens is dan mijn eigen ongodsdienstig aardsgezind verblind gemoed nee dan moet ik zoeken naar iets dat boven mij is niet naar iets dat beneden mij is dus geloof gij niet dat de bijbel de slavernij rechtvaardig zei we Alphelia de bijbel was mijn moeders boek antwoorden Sint Claire daarmee heeft zij geleefd en is zij gestorven en het zou mij zeer spijten als ik denken moest dat hij dat deed ik zou mij even garne zien bewijzen dat mijn moeder brandewijn dronk en tabak pruimde en vloekte om mij zo gerust te stellen dat ik recht had om hetzelfde te doen dat zou mij met die dingen voor mij zelf een geheel niet beter te vrede maken en het zou mij de troost ontnemen van haar te erbiedigen en het is waarlijk in deze wereld iets te hebben dat mij een eerbiedigen kan kortom vervolgde hij een schlaps zijn scherzende toon hernemende al wat ik verlang is dat verschillende dingen in verschillende dozen bewaard worden het gehele samensteldermaatschappij zowel in Amerika als in Europa is van allerlei dingen gemaakt die niet voor de proef ener maar enigszins strenge zedelijkheid bestand zijn men is het tamelijk algemeen eens dat de mensen niet naar het absoluut de recht streven maar alleen om trend zo goed willen zijn als anderen als nu iemand opstaat en spreekt als een man en zegt dat de slavernij nodig voor ons is dat wij er niet buiten kunnen dat wij doodarm zouden worden als wij er van afzagen en dat wij ze natuurlijk denken te behouden dan is dat krachtige duidelijke bondige taal die het achterzwaardige op rechtheid heeft en als wij op het doorgaande gebruik kunnen afgaan zal de meerderheid ter wereld ons daarin gelijk geven maar als hij een lang gezicht wil zetten hemende preken houden en de schrift erbij aanhalen dan begin ik te denken dat hij niet van de beste soort is gij oordeelt zeer liefdeloos zijde Marie wel, hervat de Sainte Claire onderstellens dat iets de prijs van het katoen voor altijd zodanig dedalen dat slavergene waarden meer hadden zouden dan niet denken dat wij spoedig een of andere uitlegging van de schrift zouden krijgen welke vloed van licht zou dan opeens in de kerk stromen en ogenblikkelijk doen ontdekken dat de Bijbel geheel het tegen de leerde nu, zijde Marie zich op de sover uitstrekkende ik ben in alle gevallen blijde dat ik ergens geboren ben waar de slavernij bestaat en ik geloof dat zij rechtmatig is en ik voel dat zij dit wezen moet en in alle gevallen ik zou er niet buiten kunnen zeg eens wat denkt gij poesje zijde Sainte Claire tot Eva die juist met ene bloem in de hand binnen kwam waarover papa wel, wat bevalt u het beste zo te leven als bij uw oom in vermond of aan huis vol bediende te hebben zoals wij o, natuurlijk onze manier is veel plezieriger zijde Eva waarom zijde Sainte Claire haar over het hoofd streelende wel, dan heeft men er zoveel meer om zich heen om lief te hebben antwoorden Eva hem ernstig aanzienden dat is weder zo wonderlijk gesproken als gij altijd doet Eva zijde Marie is dat zo wonderlijk gesproken papa, vluisterde Eva toen zij op zijn knie was geklommen een beetje wonderlijk poesje bij het geen de wereld gewonelijk zegt antwoorden Sainte Claire maar waar is mijn kleine Eva onder het dineen geweest ik ben bij Tom geweest op zijn kamer ik heb hem horen zingen heeft mij eten gegeven zo het gij Tom horen zingen ja, hij zingt zulke mooie dingen van nieuw Jeruzalem en de heerlijke Engelen en het land van Canaan dat is nog veel mooier dan in de opera, niet waar? ja en hij zal ze mij leren zanglessen zo, gij begint te voorderen ja, hij zingt voor mij en ik lees voor hem in mijn de Bijbel en hij verklaart wat het beduit, weet je? nu, dat zal kluchtig zijn zijde Marie Tom is zo kwaad niet om de schrift uit te leggen zijde Sainte Claire hij heeft een natuurlijk talent voor de godsdienst ik wilde vanmorgen vroeg de paarden hebben en ging dus naar Tom's kamertje boven de stal en daar hoorde ik hem in zijn enigheid een meeting houden en waardelijk ik heb in lange tijd niet zo hartelijk gehoord als het gebed van Tom hij pad voor mij met een ijver die waardelijk apostolisch was misschien kon hij raden dat hij stond te luisteren ik heb wel meer van die streken gehoord als hij dat deed was het niet zeer politiek want hij zijde de heer tamelijk vrijposter zijn een mening over mij Tom ging te denken dat er nog vrij wat aan mij te verbeteren viel en het ernstig met mijn bekeering te menen ik hoop dat hij het er harde zult nemen zijde Ophelia het schijnt dus dat gij zo wat van dezelfde mening zijt antwoorden Sint Claire wij zullen zien, niet waar Eva Einde van hoofdstuk 16