 Alpşamınız qeyrolsun, dəyərli kanalı çizləyiciləri kanalı çefirində bugün 9 deqabur 2021-cu tarixində ənə bir vaxtımızda 21.00-da vaşı vaxtıydə asox söz proqramının canlı bağlantısına başlayırıq. Əzləyicilər, 9 deqabur tarixi bildiyiniz kimi benəxalq seviyyədə əsasən bugün Əmək Ləbləşim ışıdaqlarında star götürən demokratiyası ammiti ilə son gürlər gündəmdədir. Əmək Ləbləşim ışıdaqlarının resdenti, son resdenti, yəni, boyun ki, resdenti Joe Biden məz 9-10 deqaburda Əmək Ləbləşim ışıdaqlarında demokratiyası ammiti adlı bir forum keçirir. O forumda bəzi ölkələr demokratik ənələrinə təqdim edəcək, bəzi ölkələrə demokratiyası edəcək. Təsilər olsun ki, Azərbaycan o samitə dəvət olunmayıq. Şimdi izləcilər düşünə bilər ki, dəvət olunsaydı nə olabiləridir? Dəvət olunsaydı bəlkə də Azərbaycan nam bağlı məyin hesabatlar ortaya çıxabiləridir. Və yaxud da, dediğim kimi, o demokratik ənələrin bölüşməsi, Azərbaycanın tətəltə rejimlərin uzağına düşməsində imkan verməməkdə bir də bu amir qəbləşim ışıdaqları kimi demokratik ürkələrin misiyas sahidini alır. Bugün biz, o forumun, o samitin təşkili prinsiplar haqqında danış az-yuq, nələr baş veririz? Gərb, bəzi tətəltə rejimləri də demokratiyasından nə qədər səmi midir? Ötən 20-lik də biz bunun Azərbaycanında millət olaraq nə qədər şahid olmuş? O bütün bu suallara aydını kətirməkdən ötürün siyasətçəyin, Azər qasımını bu hüküvəli işimize dəvət etmişik. Azərbay, salam biram. Salam, Röfək bəd. Salam, Azərbay. Hər vaxtınız xeyr olsun. Hər vaxtınız xeyr. Azərbayla, ilk önce mən izləyicilərinin Azərbaycanı satdırım ki, bu samitin artıq gündəliyi də təsdik olunur. Gündəliyi də qeyd olunur ki, demokratiyanın gücləndəlilməsi və aftalik tarizmə qarşımı barizə, məsələləri karupsiyeləmi barizə, insanıqlarına hər mətin təşvikim. Yəni, əsas bu üç məsələ trafında müzakir olacaq, və əslən ki, biz bu gündəliyə baxandı özümüzü də orada görüyüdə, bu da bizim az qərişəyimizdir. Sizin dəyərləndirməndiz, nədir izləyicilərimizdən çox xayrşə edirəm ki, efir-i paylaşın bəyanın ki, Azərbayla, bu söhbətimiz, mən düşünürəm ki, olabilsin ki, bizim izləyicilər hər zaman mürajiyyət edirlər ki, ölkə dəxilində sosial problemlər, iqsadi problemlər, inanın ki, bizim ölkəmiz dəxilində başverən proseslər qəməs, bu gündə keçirlən demokratiyyə samiti irə, bu və digər şəkibdə əlaqəldir. Yəni, dünyanın taliyi əlaqəldir bu məsələrlərinə. Çünki, məzən, biz məsələrinin lokal çərkibədə görüyəmə, global çərkibdə seviyyədə, global çərkibədə, millətlərin taliyi həlil olunabilecək bir samiti keçirilir, və bu vaxt da Azərbay eşidək. Açıq, əlifət bəlçic, sualın qapsını belədiyədə açdınız, amma çox geniş açdınız. Yəni, üsürbət mənim şəhəmdən gedirsə, belədiyədə, geniş şəhəmdən mən burada sahtlarla təbii ki, damışa bilərəm. Çünki, bu məsələnin bir tarix kəsi barda, necə oldu ki, məsələn, bu samit elan olundu, nəyə görəməsi indi elan olundu, umyətlə, nə elan olundu, necə oldu ki, dünya vaxt gəldə bu seviyyə çıxdı, necə oldu ki, məsələn, əsəri dağlandan sonra yeri gəlmişkə bugün, əsərinin dağılığı gündür. Yəni, Bilabir kuşyasında bildəyiniz kimi, 1991-cildə, əsərinin dağılmasıyla bağlı, sənətlər imzalandı. Və əsəri dağlandan sonra hər kəs düşündük ki, artıq dünyada demokratik bir inqşaq başlayacak, dünürkələ demokratikə keçəcək, hətta məyən, o dönəm əsərlər deyə yazıldı, məsələn, bu qıyamanan tarixin su olun, əsəri yazıldı, hansında ki, o konkretkeydə edirdi ki, vaxt ilə ideoloj arasında bir mübarizə gedirdi, kaminizmlən, də mələ, faşizm arasında, və təbii ki, bunların da alternativli liberalizm idi, və sonuç olaraq, kaminizm faşizmə qalip gəldi, sonra da liberalizm, kaminizmə qalip gəldi, və bundan sonra liberalizmlən daha yaxşı ideya yoxdur. Yəni, insanoğlu ondan daha yaxşı bir ideologe keçmətməyibdir. Bundan sonra bütün dünyə liberal olacaq, demokratik olacaq. Amma bu baş vermədi. Mələ bir dönəm, məsələn, Amerikanın bir liderliyi altında keçti, əsəri dağlandan sonra, çünki aydın idi ki, soyuq muharibə idi və bu soyuq muharibədə iki əsas bloq var idi da, və biri dağıldısa, təbii ki, obirsinin lideri abış idi və hamı, hər kəs abışı bir lider kimi baxırdı və ondan bir gözləntləri var idi ki, inkişafla bağlıcama, qaracayla bağlı və hətta yeri gəlmişkə öz əsərində, ahıncı şans adlanan əsərində, Zbikny Brzynski bu haqda yazır ki, Amerika çox böyük səflər etdi, çünki əsəri dağlandan sonra bütün dünya Amerikaya bir ligitim lider kimi baxırdı. Yəni, o baxımdaki Amerikadan ədalət gözlirdi, adı Amerikadan daha düzgün dünya düzəni gözlürdü və hər kəs bunu Amerikadan gözlürdü və bu gözləntlidə ligitimi idi. Amma təsürflər olsun ki, Amerika çox böyük səflər etdi, bu haqda indimən danışsan çox baxdınıza alacaq söz söz ki, və hal azırda vəziyyət ondan ibarəttir ki, gördüğümüz posavvet məkanında artıq Rusya bütün autoritar rejimlərin pratikdar atma çeviribdir. Hər bölgədə o cümlədən də, yəni posavvet məkanı fərqli-fərqli bölgələrində və ilk günə bədə də canlı kafqazda da əsas maceradrolunu oynamaya çalışır. Yəni, yeri gəlmişkə 24 günlük dəkinci deyirlər, amma üçüncü qarabaq arıbəsi deyərdim. Üçüncü qarabaq arıbəsinin sonucularından birisi de odur ki, Rusya bu bölgədə öz gücünü daha da artırdı və bu günün məsələm, elə qarabaq məsələsində elməni Azarbaycab nasibətlərin də əsas maderadrolu məsəl Rusya edir. Yəni, bu təbii ki, qərbəyin ilk növbədə də abış prizidentlərin səf siyasətləri nəticəsində baş verir, söz söz kimi. Və hətta biz görürük ki, Rusya nəyin ki, poz-savvet məkanında autoritar rejimlərə dəstək verir? O hətta fəqli-fəqli qitələrdə yerləşən ölkələrə, autoritar ölkələrə dəstək verir. Məsələ, Suriyaya, məsələ, Venezuela-ya, Qubay-ya, və s. və ahirəm. O cümlədən də Afrikada vəzi ölkələr var, çoğun haqada hətta dəstək verir. Yəni, bəziyyət budur. Və bu səf siyasət məsələ, qərbin səf siyasətləri və eknobidə abışın bayaq dedin kimi, səf siyasətinin nəticəsidir. Bir bu məsələni qeyd edelim. İkinci məsələ de odu ki, əslində, demokratiyanın bağlı, düzdür. Yəni, bunlar aydındır ki, dünyada gədən proseslərdən, yəni, hər bürgədə demokratiyanın inkişafı, liberalizmin olub olmaması, təbii ki, bəynaq haq sistemdə gədən proseslərdən və yaxud regional proseslərdən asıl düşürsünüz ki, amma demokratiya nədir? Demoz və qıratısından gətərəndir. Yəni, xalqın hakimiyyəti, məsəxalqın hakimiyyəti. Amerikanlar çox iş görə bilərlər və yaxşişlərdə görə bilərlər, pis işlərdə görə bilərlər. Amma demokratiyanın qurulması, şimdi konkret məsələn, sövbət azərbaycandan qedirsə, çünki biz bizi daha çox vararlandıran, təbii ki, azərbaycandır. Bu, azərbaycan xalqının işidir. Azərbaycan cəmiyyətinin edəcəyə bir işdir. O cümlədən də gücüstan cəmiyyətinin, gücüstan xalqını, yaxud ərməstan xalqının, rüsyan xalqını və s. Yəni, bu demokratiyanı ilk növbədə biz özümüz daxil də istəməliyik, bunun üçün məyən işlər görməliyik. Amma təbii ki, xaricidən də bunun üçün məyən bir dəstək olmalıdır, söz üçün. Yəni, sövbət bir başa hansı siyasi qövvəyə verilən dəstəkdən qətmir. Sövbət dünyada gədən proseslərdən qedir ki, məsələn, aftaritar ölkələr daha da gücləməyə başlayıb, aftaritar liderlər nəinki öz xalqlarının hüquqlarını pozur. O cümlədən də öz, hələ bil ki, səhədlərin çəkərçi vəsindən çıxıb, dünyada fərqli-fərqli qitelərə yaxud ölkələrə regionlarla belə mudaqlə edirlər. Və bu mudaqlə olduğu təqdirdə də təbii ki, demokratik ölkələr bunun qarşısına almalıydılar. Və situatsanı o yərə çatdırma malıydılar ki, məsələn, post-savvet mekanında və yaxudcağın bu qaqqazda aftaritar rejimlər, ikni növbədə də HUSI əkimli aftaritar bir ölkə at oynatsın. Bunun üçün nə etmək lazımdır? İndi mən bilmirəm, bu demokratiyalar səhəndə bugün və saba nələr danışlılar? İndi siz dediniz bayaq gündəmi, Karupça qarşı mübarizə, aftaritarizm sonra, insanaqları və s. Yəni, bu mövzular aydındır, amma oradan hansı qərarları beləcə veriləcək və bu çox önəmlidir. Və strateja olaraq məsələn, abış sadəcə bu demokratiyalar samitini bir dünyaya biz demokratiyanın istiyrik abu havasını yaratmaq üçün mü edir? Yoxsa həqi qətən də onun strategiyası var? Mən açıq hələ bu strategiyanı görmərəm, açıqını deyirmişsə. Və bu sadə bir strategiyu olmama aldı, məsələn Putin-də gəlin Putin-də qarşı iqtisadı sansalab yer edək. Vəxud, dəyərim ki, hansısa bir aftaritar ölkədə gəlin buna qarşı iqtisadı sansalab qəbul edək. Bu mümkün də, vəxud, dəyərim ki, hansısa bir fontlara, dəyərim ki, abışın vəxud, Avropa piliyində olan məyən fontlara daha çox mailə vəsələti ayrımaq, ki, bunlar, dəyərim ki, fəqli-fəqli ölkələ də medjaya dəstək versinlər, yəni müsləqil medjaya dəstək versinlər nə bilinməyə gəli ökmət təşkilatlarını dəstək. Yəni, bununla olmur bu işlərdə sadəcə. Bu belə deyədə, bu məsələlənin ən xırda bir tərəfi dirdə, belə deyə, xırda bir isəsidir. Mən düşünən, mən strasiq yədiyəndə, mən daha global bir məsələləri nəzərdətürməm. Sövbət nədən gedir? Sövbət ondan gedir ki, bir, əgər siz, məsələn, post-sabət məkanında olan ölkələrə, bəxud cəmaq, rətçik olmaq istiyən və qərbin insutlarına integratça etmək istiyən ölkələri, məsələn, konkret deyində, Ukrayna nədən gücüstən. Siz həqiqətən də öz insutlarınıza nəyin ki, integratça etməlisiniz? Siz onların təliqəsizliyində qarancə verilməlisiniz? Məsələn, vaxtı illə Azərbaycan'a qarancə verilsəydir, məsələn, bilirəm ki, 90-ci illərdə situatsiyon tamamı ilə fərqlidir. Və yaxud, 2000-in əvvəlində, həm dünyada, həm də Azərbaycan'da situatsiyon tamamı fərqlidir. Və də yəni, ki, Azərbaycan'a ilə ilk növədə, məsələn, heydər əli dönəmində, Yəri gəlmiş ki, bu haqda fəfə Quluzal'da bir nə çi dəfə çıxış etmişdim. Məsələn, Azarlıq Radyosunda mənə onun bir çıxışını dilləmişdim. Fəfə Quluzal'da da bilirsinizdə, yəni ki, prezident administratisasında hacı siyasətə cevabdə olan bir şəxsiydi, heydər əli dönəmində. Məsələn, o deyir ki, heydər əli əslində nalqoyunan integratçı etmək istəyirdi. Sadece qarancəla verilmirdi. Yəni, tərkəsli qarancası verilmirdi. Və bu, bugün də eyni şəkildə, məsələn, Quluzalına məsələn, tərkəsli qarancası verilməli idi, amma bu edilmədi, eyni şəkildə, Azarlıq Radyosunda, qaranciya Rusya müqabilində verilməyədən şöbəldiyim, yəsasın. Məsələn, orasındadır ki, post-səbət məkanında kimi demokratiya yolunu tutursa, məsələn, vaxtillə, əbülfəzə elçibə, demokratiya yolunu tutmuşdur. Bu nəyənə sonuzlandı? Rusya bizi cəzalandırdı. Yəni, Qarabakh işxalı olundu, yəni, Yəttirayınımız işxalı olundu. Yəni, hə, Ermənstan burada iştirak edirdi, yaxud Ermənstanın əliyindən edirdi, amma sonu cə etibarilə, Ermənstan arkasında Rusya durmuşdur. Məsələn, Rusya olmasa, Ermənstan bir kilometr belə Azərbaycan torfağlarını işxal edə bilməzdir. Bunu hər kəs bilir. Və bu dəgə biz də açıq görür ki, məsələn, Rusya suskunluluğunu saxlayır, susur, və bunun nəticəsi də olaraq da Azərbaycan torfağlarını böyük bir əksəriyyətini işxaldan azad etdir. Niyə? Çünki, hələ, əbülfəz elçibə kimi Ermənstan'da da dəşliklər başverdi 2018-ci ildə və bir demokrat, yəni bu keçmiş pard namünklaturasına daxıl olmayanı, yəni bu elitəyə daxıl olmayan bir şəxs gəldi, paşunyan gəldi hakimətə və demokratik islahdara başladı. Və təbii ki, burada Ermənstanı cəzalandırmaq lazım idi. Eyni şəkildə Sakashurli gəlmiş hakimətdə, Gücustan'da və demokratik islahdara başlamışdı və daha müstəki siyasət yürütməyə başlamışdı. Ona görə, onu cəzalandırdılar Gücustanı. Eynisi Ukrayna nın başına gətirildi. Yəni, gəl, bu ölkələrə hansılar ki, demokratya qurmaq istirlər, demokratik olmaq istirlər, bunlara garanti verməli idi. Və yal garansalar verməli idi. Ona ələb garanti verilməli idi ki, onların torpaqları işxal olunmasın. Onların torpaqlarında gələr Rusya oturmasın. Və bunlar edilməli idi. Amma bunun yanında da, məsələn, diyəlim ki, Rusiyanı durdurmaq istirlər sə və yaxud digər aftaritar rejimləri durdurmaq istirlər sə, və adı bir şey istə deyim, demək. Onların bütün maliyyət, o karuptya yollarını bağlamalıydılar. Bunun üçün ətməliyyətlər ilk növədə, məsələn, dünyada özlərinin yarattıqları aftorları bağlamalıdır. İndi baxın, aftorlar haradadır. Məsələn, qərbin özünün yarattıqın məkanlardadır. Bu aftorları bağlamalıydılar. Bir, bu aftorlara yaxud yəni ki, hansı bir ölkə qərbin nəzarətində deyilisə bir aftor yaradırsa yaxud yaradacaqsa irəldə. Ora hardan pul gəlir, hardan çıxır, bu da hammısı, belə deyədir. Sivif sistemi, iban və digərləri, məsələn, maliyyət sistemi hal-hazırda qərbin nəzarətin altındadır. Və hardan hansı pul hara gedir, bunu çox gözəl bilirlər. Məsələn, Azərbaycan iktidarı, yəni, konkreta elivlər ailəsi, Londonı mülklər alır. E, də mən biləm ki, bu yalnız Londonda olmaq, yəni? Yəni, bunu qərp bilmir mi? Bilir, Rusya da Putin'a yaxın çevrəsi İsveçədə, Londonda, abuşun özündə mülklər alır, şirqətlərə sahib olur. Bunu bilmirlər mi? Bilirlər. Hətta bundan zivizantlərdə qazanırlar. Yəni, bu qəri sənməmidir, də mən bunu demək istəyirəm. Ne itməndilər Azərbayc? Bir-bir də o məsələni, lütfen. Afşorları bağlamalı. Afşorları bağlamalı. Bu praktikasi son verməldiklə. Çünki, asşorlar vasitəsi ilə qara pullar, karruksiyon pullar yollu. Bu bir, iki, konkretolara məsələn, keçən səfər, demək Azərbaycan ilə Azərbaycan numunəsi ilə deyirəmdir. Ölkelərin də autoritar numunələri var sözcürük. Yəni, Azərbaycan bize yaxın olduğuna görə, bize daha çox doqunduğuna görə, ona gör Azərbaycan'ın numunələ çəkirəm. Geçən səfər, bildiyiniz kimi məsələn, məlumat çıxtı ki, hətta məqalələr araşdırmalar çıxtı ki, Azərbaycan iktidarı İsrail-dən və bir sıra başqa ölkələrdən deməli teknikalır ki, mühalifətçiləri, sivil toplum numəndələrini dinləmək ki, bunu edirlər. Yəni, masir teknologiyalara sahib olurlar. Bakın, də mən də deyərəm, siz niyə satırsınız bu masir teknologiyaları autoritar rejimləri? Niyə satırsınız? Aydın də ki, orada böyük harparatsalılar, böyük şirkətlər var ki, pul qazanırlar, sözcürük, aydındır. Və onların da lob biçilik faaliyyəti var, hələ, ölkələrin daxılında. Qangretsədə giri bilər, nə biləmi islənilən, ölkənin parlamentinə giri bilər, nə biləmi icredici hakimiyyətdə numəndələri var ki, təmsil olunlar. Yəni, bu təhsil, bu lob biçiliyi var, sözcürükdə. Mən bunu başa düşürəm. Amma mən sonuc olaraq onu demək istəyirəm ki, təbii ki, bu məsələdə də böyük pullar qazanılı. Amma bunu da, aftaritar rejimlərə satırlar. Məsələ, İham əliyiv rejimlərə satırlar ki, o müxalifəti dinləsin. Onun telefonlarını, bot satınlıyı, nə biləm, başqa platformlarda nələr yazılır, nələr deyilir, bunu həyatı keçirsinlər. Sonra, məsələm, indi, bir çox başqa qərb ölkələri, bu texnoloqələri istəyəsə alədir, qərb ölkələrində olan şirkətlər bunları edir. Bak, onların qarşısında, hələk qanunlar qəbul olunmalıdır ki, bunun qarşısı alınsın. Yəni, mükləq deyildə, sən bunu bütün dünyaya satasam və ham bundan yararlansın, və sən böyük milliardlar qazanasam bələr. İndi, bir az az qazanacaqsən. Yəni, on milliard yox, yəni, 70 milliard qazanacaqsən. Amma anti-demokratik ölkələrə satmayacaqsən bunu. Aftaritar ölkələrə satmayacaqsən bunu. Qər, hazırdırmır bunu etməyəm? Qər, konkret olaraq abur, elə onun prezənti Biden? Bu attımları atmaqa hazırdırmır? Onu gücü çatacaq mı? Bunu edəcək mi? Onun belə strategiyası var mı? Bak, mən bilmirəm. İndi, mən bu nələr edilməlidir siyafsını uzadı bilərəm, təbii ki, amma mən indi bir neçəsin, dedim. Mən ona görə, haqqiyd etməsdirəm ki, burada məsələ, strategiya məsələsidir. Sadaca iki günləy bir samit keçirib, demokratiyaların gözəl olduğunu, demokratiyanın daha yaxşı olduğu haqqında muhazələlər oxunacaqsa, bu kabləmi həllətməyəcək. Hətta aftaritar rejündə güləcəklər. Bir məsələndə gədiyim, bu çox önəmlidir. Məsələ, post-safət məkamın mübiynəzəlmə. O, bizə də aidiyyatı var. Bak, indi Ukrayna məsələsi ətirafında, bu isə inan, Abrışın bir sürtüşməsi, bir aralanda bir konflik var. Bu konflikdən çox şəyhəsli olacaq. Yəni, bu konflik necə həllə olunacaq? Əgər qər, konkret olaraq Abrış, Biden, geri çəkilsə, bu mevzu da, Ukrayna'nın arxasında durmasa, Ukrayna-ya ciddi yardım etməsəm, Putin-i durdurmasa, mənsi inandırıram ki, bu samitlərin və s. heç bir mənası yoxdur. Yəni, Azərbayc, qısa desək, Ukrayna məsələsi, Amerika demokratiyasının bir növ məhəkdaşına çevirdi bugün. Yəni, Ukrayna da. Ukrayna demokratiyasının bütün dünyada, bundan sonraki, taleini, onun gələcəyini belirləyəcək bir proses gibi həllə olunacaq. Ukrayna məhəkdaşına. Bir deyəcə izləyicilərimizin fikirlərin də alaq, sonura mənim suallarım var təbii ki, sizəm. İzləyicilərdən qajı edərəm, efil-i paylaşın bəyənin yeni qorşulanlar nəzərinə çatdırıram ki, həlləzırda efilimizdə, siyasətçiyi Azər qasımlıdır və Azərbayc, Amerika Büləş müşdatlarında keçirilən, Sammit, ümumiyyətlə Azərbaycə də çox gözəl keçid etdir. Qərbin, demokratiya məsələsində səmi-mumiyyət məyərlərinə biz danışırız. Bizim üçün çox önəmdir. Bu, 2013-ci idlən üzübəri, biz bu azı girşəyirəm, üzücə qalmışız. Təbkükəsliy məsələri, iqsadi məsələlər, görpaytlik məsələlər, bütün bunlar hər zaman, önlə keçən məsələlər olub, yəgin ki, bundan bağlı, Azərbayc əndə fikirini alacıq. Sizləyicimiz yazır ki, özümüzünkülər demokratiya hidiyyəsində səmi-mumiyyətlərinə göstərsələr, vizə hisqər lazım deyil. İlgar Qarayev yazır, Canab baydəni demokratiya təsamiyyətlə çox şey gözləyirən, Trump'ın hakimiyyətlə dövründə diktatorlar çox azğınlaşmışdır. Və ki, bəlkilə bununla davam ediyək. Nə başverdi Amerikada, gerçəylən də resmub kaçılardan sonra demokratların yenidən hakimiyyətlə gelməsi, obama dönəmində də bir demokratiya ideoloqya çevriləcək, bu kimi idealar vardır. Sizcə, o xət baydəni dönəmində öz apa qeyinə çatabiləcək mi, eyni zamanda bayaq səmiyyətməyətlə bağlı danışdıq. Bir də o məsələni, bir də sizdən eşitməyə maraq olardı. Rüfət bə, baxın, Amerika xarcı siyasətindən bağlı əsasən iki xət var və iki fikir var. Demək, biri odur ki, Trumpizm deyəq, Trumpdan əvvəldə, məsələn, bu siyasətə hərpikəti keçilən siyasəçlər, prizentlər olubdur. Sövbət nədən gedir? Yəni, vaxttaşırı Amerika'da məhəm krizizmətlər hərpikət gəlir və izələ sənis siyasəti əlan ediblər və bu qət nədə imbarətdir? Bu qət ondan imbarətdir ki, Amerika nın demokratcə, insanakları və s. bu təbii ki, Amerika nözünə lazımdır. Xaricdə nələr başverir, nələr başverir, bu bizim künoglər önəmli deyir. Amerika, dünya liderliyini, demokratcə insanakları bu mövzu da deyir. Məsə, iqtisadi mövzularda bu liderliyini yürütməlidir və Amerika için bir nömrəli əsas problemi Çindir. Çünki iqtisadi olaraq Amerika'ya çatmaqladır. Yəni, bunu bir konkurencə kimi, rəqadət kimi götürsək və Çini durdurmaq lazımdır iqnövədə və daha çox iqtisadiyyətə düşünmək lazımdır. Və Trump da bunun bir az numunəsiydi də, yəni bu siyasəti hərdə keçirəm. İkinci xətta odur ki bu dələ yeri gəlmiş kəməsələn bayaq adını çəkdim zübiklə bir rüziziniz ki, və digələr onlar, yəni, bu xəttin daha çox iqtisadi olaraq ki, ABÜŞ dünyada legitim bir lidrə çevrilməlidir və lidrə çevrilməsi iqtisadi ABÜŞ demokratcə insanakları dələrə önəm verinəlidir. Niyə? Çünki məs bu mövzulara görə dünya daha yaxşı olabilər, dünyada sürq olabilər və dünyada sürq olacaqsa, dünya daha çox demokratik olacaqsa bu Amerikanın təlikəsli nöktənəzərdə Amerikanın marağınındadır və həmçin də Amerikanın təlikəsizliyinə uyğundur. Yəni, təlikəsli Azərbaycanda demokratiyanın olması Amerikanın milli marağlarına uyğundur. Amma Trump, kimi siyasətçilər deyirdi ki, Azərbaycanda stir-aftaritarizm olsun, məncəl-pərgələmi, əsas məsələ, Azərbaycana biz nəsə sata yaxud nəsə alıb sata daha çox təbii ki, biz sata və buradan pul qazana Amerikə iqtisadiyyatı gücülə olsun və də hafifdə də bizim rifaamımız olsun və s. Yəni, onların belə deyirək, konsepçası bundan ibarət. İndi hakimətdə Biden-də. Biden yenidən o daha əvvəl o, dediyim o, konsepçanı, demokratya, insanakları, liqitim, lidirlik, bu konsepçanı yenidən belə deyədə, bu siyasəti yenidən hərətdə keçirilmək istiyirlər. Və təbii ki, bu samitində elan olunmasını məqsədə də budur səssür. Sada cəməhəmi demək istədiyim odur ki, şimdi bu samitində elan edin biləm, çox gözəlməm, dəstəklirəm bunu səssür. Amma stratege var mı hərqiqətən? Arxasında stratege durur mu? Bak, bunun biz samitdə nələr danışılacaq, nələr deyiləcək, kansik gərarlar veriləcək və ondan sonra nələr ediləcək. Bak, bundan sonra biz bunu biləcək. Ki, bu hərqiqətən ciddi şəkildə onlar qərar verib yenidən abışı dünyada demokratialara dəstək verən insan azallarını yüqlarını önə çəkən bir siyasət yürüdəcək hər yerdə demokratialara dəstək verəcək səndolara. Yəni, bu siyasətdə hər qətən yürüdəcək, yürütməcək bunu biz ilə eldə görüncək. Yəni, bugün bu haqda nəsət demək yanlışdır məsələ, mələ, təsir. Azərbəvi sal İbrahim Obadli izləyicimi soruşur ki, Azərbəyi, Afdartar ölkələrdən çikli pullar aparlı və Avropa da mürkdər alır, o ölkələr apul qazandırır və gələcəkdə həmin Afdartar rejimləri rəhbələr hakimiyyətlə gidelimdə pullar həmin ölkəyə qalır. Mən bayaqları Azərbəvi məsələyə şəhər ettik, süslə oşur zonalar inan bağlı. Mənim ildiyim qədər ilə təxminən üç gün əvvəl. Amir qəbləşmiş tatlılar hökuməti yeni antikarrupsiya strategiyası dərcədiyib. Həmin strategiyada amir qəbləşmiş tatlılar hökumətinin amir qana maliyin ümustu varında xarcı hökumət karrupsiya isə ağaqəli oğurlamış aktivlər müəyyən etmək və kləktəkrateya aktivlərinin bərbansı üzüləm şafak programını qaradılması nəzərdət olur. Məhzət xaldan oğurlamış karrupsiya pullar ilə amir qəbləşmiş tatlarında yaralılmış aktivlərini aşyarə çıxarıb mülkiyyət sahiblərinin qarşı saksiyalarını tətbiq edilməsi və həmin şəhsləri cünayet məsuliyyətlə cəl olunmasıdır. Şimdi bir çox gözəl bilirik ki bu kləptə kritik rejimlər öz sərmayələrinin məhz amir qəbləşmiş tatlarına yatır mullar? Off-shore zorlarını yatırılırlar? Avrupa ölkələrinini yatırılırlar? Siz necə düşünürsünüz? Bu strategiyanı dərci etməsindən sonra karrupsiya qarşı mübarizə çərşivəsində dünyada yeni bir dönəmin başlanmasını görmüyorlar mı? Yəni bu məsələdə də nizə düşünürsünüz? Amir qəbləşmiş tatlarına qədər sənmə olacaq? Açmın deyim bələ bir indi qərar verəcəklərsə bu təbii ki müsbətdir sözsürs. Amma biri var qərar vermə, qanlılar qəbul etmək. Onu icra etmək və onun icrasında hansı yolu tutmaq. Həm her zaman deyilən o standardlar varə, ikili üçlü standardlar bələ bu da çox önəmdir. Yəni bunun praktikada nəcə baş verəcəyəni baxmaladırdır. Bu bir və iki də bilirsiniz, sadece bu qərarı vermək nə olmalı, məncə bu azdır, mən yenə deyirəmiyək. Əqət istəmirsiniz səki nədə olsunla. Bütün afşorları bağlayın. Bu praktikadan əlçəkin. Afşorlar praktikasından. Bax bunu edin edə bilirsinizsə. Mən yenə deyirəmək, mən başa tüşrəyən, bu sədəcə o dövlət başısının və yaxud siyad səkçilərin edəcəyə işdir. Amma ki, onlar üçün də çətin deyəmən bunu da anlayayım. Çünki demokratiaların öz qayrası var. Orada parlament var, parlamenten keçməlidir. Sədəcə təşlaqlar var, siyad səkçilər var, cəpdaqlar var. Onlara da kanardan təzglər, kanardan müdaflələr, kanardan lopiçli var. İlk növədə Amerikan özündə bu lopiçili fəaliyyətə çox yürüdür. Bunlar da var, səsür ki. Amma bu yenədə ki, qərbin öz daxili problemidir. Məsələk, Amerikan öz daxili problemidir də bu sistem. Onlar bunu çözü məlidlər. Onlar bunu çözüb və məsələni lətməlidir. Sədəcə qərharlar və yaxud qanunlar qəbul etməyələn olun. Bunu principal şakilində məsələn çözməyələ lazım. Afşorozon alın müyətlə bağlanmalı lazım. Ləzim deyir Afşorozon olsun. O hər şey şəhbab olsun, təmiz olsun. Və qəssiz təmizlikdən danışırsınızsa eləyik növədə bunu özünüz etməlisinizdə. Çünki bunu yaradan sizsiniz. Siz, yəni, əsasq Afşorozonları amması yəni bayağı də edim kimi qərbin nəzarəti altında olan ölçələrdədir. Bunlar amması. Və yenilə deyirəm, siviv, iban bütün bu sistemlər yəni pul köşulmə sistemləri dünyada beyn alxalq yəni maaliyyət sistemlərim məsəl qərbin nəzarəti altında. İknövbədə apışın nəzarəti altındadır. Onun nəzarəti altındadırsa bu problemi principal şakilində də həllətməlidir. Mən belə görür. Yəni, bunun üçün təbii ki, mən kirləşirəm ki, açıqı tək dünyada deyil tək geri demokratik ölkələrdir. Hətta Amerikan özündə də bir işlələrdə işməlidir. Orada da bir yenilikçi bir dalqayı ehtiyacı var, sözləsdir. Sadece Biden'ın hakimətdə olub, bunu etməsi də açıqı deyim. İnandırıcı gəlmir mənə. Amma belə deyədə dama-dama göl olar. Yavaş yavaş bunu eləməyə başlamak lazımdır. Çünki işya əvvər ki eləklər var idi, o sətləri düzətməl lazımdır. Həmən dəkə olmayacaq olabilər. Yəni, amma ən azı bir kərpiç, bir-bir kərpiçləri koyuq, bir evi tükməl lazımdır. Diyə düşünürəm. Çox də çəkürləs, amla xanım şəhri yərbəy, məzəl bəy, həkimələtdən bəy, bizə yazan, biz də səkdiyən, bizə mezdiyyələr, çanlı bağlantımızın daha maraqlı olma suçun qaqqıda olan hər kəsə dəşəkürəyirik. Higanı xaşımız budur ki, əfiri bəyənin paylaşın. Aynı xanım size bir ətras eləyir. Yəmin başa düşündüm, kəndə xizdən çıxdı səhbət. Rüfət bəy, azərbəy deyin, əlçıbəyin vaxtında deyir, həydə əliyi faximiyyətdə olan da işxal edildi. Yəni, bədə başa düşündüm, azərbəy dönəmdə ki, siyasətdən sonra Rusiyanın azərbəcini gönədik, o agressiv siyasətini əşar etdi. Nikəl Bözər o dönəmdə getdi, ondan sonra da bədik, ərayımlar getdi. Azərbəyin əlabəsi varsa, buyursun mən müəvvət sualı keşif. Ha, əlabəm odur ki, Sadıca mənim, nə dedimsə, tamhi adımdadır. Mən dedim ki, çübəy daha müştəqil siyasət yürütməyəm və ölkədə demokratik dəşdiklər etməyə başlamışdı. Və təbii ki, Rusya buna gözə bilməzdir. Rusya bu daxil etməliydi və azərbəcanı cəzalandırmalıydır. Və bizi də Qarabağına, yəni, azərbəcanda indi, çeviriliş oldu. Sürət Seyinini vaxtasın, indi onu hər kəs bilir. Ondan sonra həydər əli gəldi hər kəlbəcər daha ədvər qətti azərbəcandan sonra digər rayonla, altı rayonu biz itirdik. Və hər təbii ki, ondan əvvəldə dağlı Qarabağına gətmişdir. Vələ, yəni, mən demirəm ki, bir də fər gələm də, kimin dönləminlər, məsələ, burasında, mən prosesi allatır, hər mən şəxsətlər haqqında işlədim. Proses odur ki, umumən, azərbəcandan daha müstəqil olmaq istəyirdi demokratik olmaq istəyirdi. Bunun qarşısına alındılar, cəzalandırdılar, torpaq olamızı elmizdən alqlar. Mən prosesi deyirdim. Həydindir. Bizim dəli zəyyidimiz rəfilə agaibə yazır ki, bizim ölkələ qazimiz ölüm azlığı keçirir isəm. Qazlarımız döyüdür isə, tərtərdə əskərlərimizi eşkəncə belirir isə, şahid anası intihara cəhd edir isəm. Fərbələr səfayət üçün də böyüyür isə demokratiyadan danışmaq olar. Mən düşünəm ki, azərbəyi biləcəyəm. Azərbaycanda qazilər ona görə döyülür. Ona görə işkəncə alfındadılar ki, azərbaycanda demokratik. Və əgər dünya hərifəsini baxsanız, görərsiniz ki, dünyada ən inkişaf etmiş, iktidiyyatı ən gücülü ola və əhalesini rifahı ən yaxşı olan ölkələr məz demokratik ölkələr, inkişaf etmiş demokratik ölkələr. Yəni, rifahın ədalətin azadlıqların bir başı demokratiyadan əlagəsi baxşıq. Bu da sizin suala zavabın. Çok teşekkürlər. Mən də razıyəm bul cəvabına nəyə görə, mən də yetmişəm o demokratik ölkələrin. O demokratik ölkələrdə düşünmirlər ki, biz əlimizdə olan vəsaiti ən içerisində daşa divara offshorelara kösürədək bu millətin sərmayəsini bu millətin gəlif yerlətlərinin dağdaq. Sünki, o demokratik ölkələrdə baxın, birinci şərt ən üzülsürəm, azərbayın vaxtına giri, birinci şərt ölkədə azad seçkinin olmaz. Azad seçkin olmasa nə prizidin, nə deputat, nə yerli organlar sizin qarşıda ötəlikli olmayaca alır. Sürki, onun sizin səsinizə itiyazı yox. Məs, o ölkələrdə ona görə qalqın qarşısında ötəlik edirlər ki, o da demokratiya var, vaazdaq səski var. Dəməli, Qamantir 313 adlı izləyicimiz yerlər ki, ilə malibdir ki, her şey bir gündə çasımın bitti, her şey bitti, gündə çasım bağları şəhid olur, oyan millət süsma, sonra her şey gez olaca ölkə tam süruma yedir. Yeri gəlmişkən bugün süp sahtlarında daha bir şəhidimiz var onun qarşısında var, şəhidimiz 313 adı olsun kəlbəzər istiqamətində bizim şəhidimiz olub həzi dostlar, həzisləyicilər və azərbaycan ərməstansələdinim kəlbəzər istiqamətində səyəzən rayonunun deməli zarad kən sakin, əli vasıb adlı oğlu şəhid olub, kimikin cil kəvəl lütdüdür. Tamizan rəhmət delirik, amma keç şəhidən bir də qarabax savaşı və demokratiyar kənk texisində mən istəyərdim hüsöbətimiz daha müdək örmətli azərbayda. Azərbaycan bugün ərasında suverin uyğuları taptanır. Nəyi görəsin ki, yabancı güvbələr var. Rusya ortsu buradadır. Indirəfiləx hanımın sualının bir başıda formasına soruşmaq istəyirim. Azərbaycanı demokratiyada olsaydı, şey orduya çıxabilərdim. Mən düşünürəm ki, yox. Amma mən istəyərim, bir də mövzut durma, qarabağlıdaki durma azərbaycan daxrində bugün salir üstəmdi 34 gündür ki, azrı qaxisiyasına başlayıb ve onun taliyi ambağın, yəni belə deyik, bir siyasi qarara bağlıdır. Amma hakimiyyət susur bu məsələnim qabibindir. Qarabağ qazisidir, başkəndin qaramanını başkəndin alınmasında elkəstir, vətəndaşdır. Amma belə bir şəra etdə, azərbaycanı demokratik sistem olsaydı bu azır yalıqları özləşə bilərdik. Mən istəyədim bu yöndə. Yəni, ölkədə axtrindəki durum kanteksində biz demokratiyaya anlaşına biz tərif edək. Buyurun, azərbaycanı. Amma mən onu qeyd etmək istəyərim ki, ölkəd demokratik də ya aftaritardır. Bunun muharibdəyə münahsibbətdə belə deyədə bir fərqlər var söz söz ki, çünki demokratiyalar məsələt ki, daha çox sülhəm elə olurlar, daha çox sülq istiylər nəyənki savaş. Amma aftaritar ölkələr isə daha çox savaşılırlar. Bu, artıq tarixən subut olunmuş bir faktdır söz söz. Amma əgərsən bir ərazin işxal altındadsa fərq eləmir, sən demokratik isən ya aftaritar ölkəsən, dövlətin başında demokratik bir rətbərdir və yaxudu demokratik bir sistem formalaşıb yenədəki bu, sənin torpaqlarındır, yenədəki sən bu torpaqları işxaldan azad etməlisən hər bir falda. Onu görə məsələn, bəz insanlar düşünür ki, hə, demokratik bir hökumət olsaydı o gedə vuruşmazdı, savaşmazdı, mən belə düşünməm, bu yanlışdır, bu bir. İkinci, mən suallı, nəyə bu şəkildə qoyla, mən bunu anlayıram, başa tüşürəm amma mən başqa dür yanaşmaq sirəmdə bu məsələyə. Əgər Ərmənistan'da paşınyan hakimətə gəlməsəydi, sarkisyan hakimətdə qalsaydı və yaxudu kaçaryan hakimətdə olsaydı, biz torpaqları işxaldan azad edəbilecəkdikmi, hətta indiki sistemləndə daha aftaritar bir sistem qurulsaydı belə. Yəri gəlmiş ki, ilham əliyyib 2003. ildə hakimətdə gələdir və artıq 20 ilə yaxınır ki, hakimətdədir. Həydər əliyyibdə o da demokratik bir sistem formalaşdırmamış təzərbaycanda, onun dönəmində da aftaritarizmi idi. O da 93. hə də 93. ildə hakimətdə gəlməti gəlməti. Yəni, artıq 30 ilə yaxındır ki, 28 ilə yaxındır ki, Həydər əliyyib ve ilham əliyyib hakimətdədər. Və necə oldu ki, bugün məs, bugün dedikdə, yəni, bir il əvvəl biz torpaqlarımızın bilgismini, böyük bilgismini işxaldan azad ettik. Bu necə oldu? Mən sə deyim, ərmənslanda Putin'ə və yaxud, Rusya yaxın siyasəçilər hakimətdən qətməli oldular. Onların gərinə başqa birisi gəldi, hansını ki, Rusya görmək istəmirdi ərmənslanda, rəhbər olaraq. Və məs, bunun nəticəsi olaraq bugün bu dəyişiklər baş verdi. Azərbaycanda demokratik bir rejim olsaydı və diyəlim ki, məsələn, bugün gəl, həm demokratik, həm diyəlim ki, müstəqiliyə tam olaraq bayaq mən dediğim kimi qarancalar vermir. Həma bütün bunları nəzərə alıb bir siyasət yürütsəydi, təbii ki, Rusya inanda mən asbətləri sləşdirmədə, mən iləşirəm ki, bu çox çətin bir işdir. Bayaq dediyim, məsələ konteksini də çox çətindir. Həm təbii ki, bu mümkündür. Yəni, bunu etməy olaraq etməyəm mənə. Bunun yolu var, sözcəs. Və məsələn, sizin əfirdəm, mən bunu demişdim, yoxsa yox, amma digər çıxışlarında mən dəfərlərlə bunu qeyd etmişəm. Yəni, Finlandiya madələ haqqımda da anlaşmışam ki, Azərbaycanda diyəlim ki, qərb insutlarına integratsa etmədən, yəni ilk növbədə NATO-ya nəm nasibətlərini hələ qurabilərdik ki, üzərlə məyən ötəliklər götürərdik ki, o öz ərasında heç bir ölkəni hər bir bazalarını yeləşdirməyəcək. Amma bunun müvabilində də Rusya, Azərbaycanın ərazı bütünləyini tanısın. Yəni, bu səpqidə siyasiq yürütmək olardı. Və mən düşünəm ki, belə olan təqdir də mümkündür ki, biz yenə də Muharib bəynən öz tofağlarımızı qeri alaq. Nəcək ki, məsəl, biri əvvəl bunu ədə bildik. Amma tam da ətmədi, çünki Buraqədər danışılmışdı, Buraqədər icaza belirmişdir, amma yenə deyirəm. Ermənsanda getməsəydi, məsələn, Qaçaryan, bir yüz yüldə oturub gözləməli olacağıdır ki, Ermənsanda hansı bir paşıniyan qərisin hakimətə və Rusya da, bize imkan verirəsin ki, yəttir aynımızı ışxaldıran azadir, belə mi? Örkə daxilində heç bir cemakoratya vurmiya insan və höyquq azadırlarını da pozar. Məhkemələri də saxda yollarla idare edək, insanlar orada ədalət tapabilməsinlər, qazilər ışkənci altında olsunlar, normal pensi almasın bu ölkədə insanlar, belə mi? Yəni, bir iki yüz yüldə biz otururuz gözləməliydik. Məsələn, heydər əlibqətdə ilham əlibqəldi, sonra ilham əlibqələcək, yəni ki, onun oğlu gələcək, sonra onun oğlu gələcək və biz də belə deyəcək ki, ha cəmakraca olmasın, cəmakraca olsa, biz toparlarımızı qəri alabilirsiniz. Ona görə bu yanlış bir yanaşmadadır, bələt düşünürəm. Doğru yanaşma odur ki, sən seçim edəndə təzinin gözündə belə də hər ikisini qoymalısan, həm tərkəsizliyə bir təmin etməyi bacarmalısan, çalışmalısan, sözcür ki, həm dəki ölkənin rifahını və ölkənin gələcəyini düşünməzsən, onun iqtisadı inkişafını, onun mələliyyəni inkişafını, insanların insan qaktalının inkişafını, çünki gələcəyin bunun üzərindədir. Mən belə düşünürəm. Baxdil Azar Bacan müstəqildiyini seçdi, amma Qarabab itirdi. Amma mən kirləşirəm ki, bu strateja olaraq düzgün attı mıydı? Tamami ilə düzgün attı mıydı? Çünki biz müstəqildiyimizi itirsəydik, biz sonra həm müstəqildiyimizi, həm Qarabab, həm də bütün ərazını itirəcəkdir. Ona görə, məsələ, müstəqildiyimizi... Məsələyəsli tohsqı sülü anlayışı var da, səni sizində bizi təsdikləyin. Bəli, bəli. Yəni ki, hərdən hələ məsələlər var ki, onu zamana bırakmazsan. Amma hələ məsələlər var ki, yox, səni ondan əl çəkə bilməssən. Mən nəsə biləməsiniz? Amma Azar Bacan, müstələm, burada bir məsələ var da, xalq qarşısında, legitim olan hakimiyyətlər, belə qərarların verməsinə, məsələn, Rusqoşunların Azar Bacan'a daxılmasıyla bağlı qərar verməsinə görə, məsələn, məsuliyyət daşıydılar. Yəni, Rusqoşun Azar Bacan'a gələcək isə Azar Bacan'ın suverin yüqqları, dövlətin suverin yüqqları pozlacaqdır. Bizim konstitusiyon norma var da, başqa ülkənin orduysa Azar Bacan'da olabilməsin. Bunun adını sursevərdə qoya bilərsən, sulməramda qoya bilərsən və s. Yəni, gələtin suverin yüqqları miziyyəsi belə olur. Yəni, bir ölkə gəlsin, bu ölkənin arasında sulmər anlayam deyə yerləşsin. Basıraşkar suverin yüqqlarımızın təzavüzüdür. Bak, demokratik ölkə, bu adını atabilərdim, mən istəyərdim, bir də bu məsəliyyəri sizin fikrinizə işidəki. Xəri, demokratik ölkədə bu, əgər baş verseydir, təbii ki, bu, xalqın iştirakiyna həmin qərarı ilə iştirakiyna baş verəcəkdir. Və, xalqın seçti, xalqın seçti, əgər qərar verəcəkdir. Bu, ili gizim qərar olacaktı və bu, dolayısını, azərbayca xalqının qərarı olacaktı. Çünki, həmin, xalqın seçmiş, hələ deyir. Və, xalqda bunu bildiynə görə, təbii ki, əgər, həmin dönəmdə gərarada, gərarla da razı deyildisə, öz hüquqqlarından, demokratik hüquqqlarından istifadə eddir, buna qarşı çırşədə bilərdir, etrazlar edə bilərdir. Amma indi nədir? İndi nə parlament müzakir edir? Halbuki, yer gəlmişkə sağda parlamentdir, hakimətin təyin etdiyi parlamentdir, azərbayca xalqın seçməli bir parlamentdir. Amma çorda da müzakirə görmədik. Nə də ki, azərbaycan iştim aliyyət nəsə deyildik? Gəcə yarısı bir inzalandı, bizə də məlumat verirlər, aldaqdılar, sonra mevzunu manipulaksa edirlər və təbii ki, məyən insanlar buna inandı, çünki məlumatsız edirlər. Bə, böyük əksə eriyyətdə ki, nəsə sözdürməyədə qorsur, çünki hələ bir abo hava, hələ bir situaksiyar adıqlar ki, hələ tərtər məsələsini bilirsiniz, də hamı bilir. İnsan olmanıc işkəncilər verir, və hər kəs özünü işkənci olan insanların yerində qord ki, nə görə mən burada ektiraz edim? Kim mən hürlarımı müdafi edəcək, kim məm artamda duracaq və mənə də mənə də qarşı işkənci edəcəklər, yaxud ən yavşu halda işdən çarğılacaq, və çöre gətirə bilməcək, və əsara və yadafı, bununla mənə intama çəkəcəkdir. Və insanlar bunu düşünürlər, nə bunu düşünürlər? Çox üzərində, gücü üzərində formalaşan bir sistemdir. Bu doğrudur. Hama cəmakratçı olsaydı, təbii ki, bu fərqli olacaq biz özümüz qərarınızı verəcəkdir ki, diğer düşünürlərdən. Üzür istəyirəm. Bir ilə işin sonuna yaxınlaşdıq zaman izləyəciləmizin fikirlərini əksətirmə istəyirəm. Şəhriyər bəyi yazır, bəyi ölkədən yetər qədər insanları qəsi, bunun fəsadları indiki rejimin və qazamış ölkələrin praktikası öyrənisə necə əldə olunup, bizdə də o praktikadan istifadə edilsin, müxalifət bürge fəaliyyət göstərmir, hələs söz mənafəyini güdür. Bürge fəaliyyət olsa qalan düşmüyü bir təsivlər olsun ki, ilə hərki sualı mən biriləşdirmə istəyirəm. Azərbək sizin bu məsələyə yanaşmalızı necədir və dünya praktikası. Biz nə etməli yəsində, bu nə etməli sualına? Burada çox kəskin ifadələr də var, cahil toplum demokratiyanı anlavır mən düşünürəm ki, biz 103 yıl öncə şərgin ilk demokratiyi cumhuriyyətini yaratmış olsa, həməli bizim patensiyalımız var. Həmin xaldır. İndi genofondu deyəşiblər, neyiniyiblər, həralda biz əsasını cumhuriyyət qurucularımız, başta Məhədəmürə suzalı olmağlan, bir ölcü var, bir nimuna var ortada. Ona görə biz ümidli danışıraq, dəbii ki, hal azırda dünya praktikası da, bu məsələ də çox önəmlidir və Azərbəyi eşidək, lütfen siz də nefri bəyənin əzid olsunlar. Dünya praktikası nə deyir? Dünya praktikası onu deyir ki, inkişaf etmir demokratik bir sistemi yaratmaq şunun müvlək şəkində cəmiyyətin özündə məyən o institlar formalaşmalıdır ki, yəni, açır, şimdi bunun adını qoylar inkluyuzir. Inkluyuzir insutlar, açır insutlar formalaşmalıdır. Amma bu açır inkluyuzir insutlar formalaşması iki məsələyə daha çox bağlı olur. Birinci məsələ odur ki, bu bir şans məsələsidir. Yəni ki, hələ bir dönəm olur ki, sən, yəni, o dönəmlən keçirsəm və həmin dönəmdə düzgün atılmış attığım məsələm, diyəlim ki, iki-doxsan üç də məsələn, əbül fəzəyi iki bəyə, azabacan, diyəlim ki, o zaman səflər edilməsəydir və hakimiyyət qorunu saxlanılsaydı və bir nəkə il davam etsəydir, bu ətimal azabacanda inkluyuzu bayaq dediyimiz, açır insutlar formalaşacaqdır. Yəni, cəmiyyətin özünün içində. Yəni, indi açır insutlar nədir? Yəni, açır insutlar müstəkil, fəyqli-fəyqli mələm mərkəzlər, diyəlim ki, məkəmə, sistemi məsələm elə formalaşabilərdik ki, oraya heç qəs müdaxil edə bilməsin. Və irələdə, məsələm, o məkəmə sistemi demokrasiyanın aradan götürülməsinə imkan verilməyət edilməsin, başaçıyoruz ki, məsələm, bir numunəsi səkəkim. Türkiyədə Erdoğan Nəçəli də hakimətdə, hələ deyil, o da haqlı, iki, yirmi liyatında hakimətdədir. Və biz Türkiyədə də aftaritar meyilləri gözlük alasın. Məsələm, İmamoğlu İstanbulda İstanbul Böyük Şəhər Belədiya Başkanı seçildi. Amma hakimiyyət hər şey etdi ki, o seçilməsin. Hətta seçkiləri, sonra ləhvətdilər nəticələrini, qeyri demokratik, qeyri legitim olaraq, ləhvətdilər ki, o seçilməsin. İmkan verilməsin. Amma yenədəki, yenədəki, həmin o seçki institutu, yəni, bu inkluziv azad açıq institut formalaşmışdı ki, məsələm, ərid olan və onun hakimiyyəti, bunu aradan götürə bilmədi. Məz bu formalaşmış institut ona imkan vermədi. Sonra iki ya üç gün əvvəl barolar birliği var, yəni ki, avukatlar, demək vəkillər, vəkillər, mələli asad, asad, asad kallegiyası var. Amma bizim şindən fərqli olaraq, bizim şindən fərqli olaraq orada qeyri üçün bir təşkilatıdır, bəli. Bəli, seçki keçirildi və seçki nəticəsində hakimiyyətdə yaxın olan namizət uduzdu. Yenədəki seçki institutu. Amma seçki institutu hərdə məsələm, başqa bir institutun içində. Yəni, vəkillər kallegiyası da. Formalaşmış, açık bir institutuydu ki, bu baş verdi. Və tam olaraq bunu manapoli altına alabilmədiklər. Artıq yirmildi çalışqlar bunu ədə bilmədiklər. Yəni, açıq institutu hərdə mən bunu nəzərdir. Tariq herdən şans verir. Hətta başqa bir nümun ediymişsə. Vaxdıyla, məsələm, 18. əsirdədə səhbətməm rüsyada cikaparislər hərəkata var idi da. Məsələm, o dönəmdə, bilmirəmində siz məsələm tarifdən nə qədər, araşdırmısınız, okumusunuz. Amma cikaparislərin o siyasi dimək konsepçalar var idi məyəm və bunu sənət halına da gətirmişlər. Və onlar əgər qalip gəlsə edilər. Və onlar kansisi, manarkəs sirdilər. Və səhbət 18. əsirdən qədər. 18. 25-də oldu ordu da üsyanları ondan sonra ağıttılar. Və onlar uğrlu olsaydılar. Halbuki orda gəri gəlmişkə uğur 50 əliyə idi. Yəni, hər qətən də uğrlu olabilərdirər. Və onlar məsəlidin bir 20 il plan hazırlaşırdılar. 20 ildə yaxın hazırlaşmışlar. Rüsyada fəyqili-fəyqli orunun içində mərkəzlər qurmuşlar. Ki onlar üsyana qalqacarlar və manarkəni çarı yıxacarlar. Və artıq müvəffəq olmuşlardır. Yüzdə 50 yəni 50 əliyə idi. Yəni, onlar uduzlar. Yəni, siz indi bir düşünün. Onlar uduz masaitlər, rüsyanın tarixini necə olacaqdır? Dünyanın tarixini necə olacaqdır? Eyseri yaranacaqdır mı? Necə olacaqdır bundan? Bak, bunda çox önəmlidir. Ona görə tarix onu göstər ki, hər ölkəmir, tarixində belə anlar, belə dönəmlər olur. Belə dönəmlərdə, təbii ki, ya ölkə bucurunki şafədir, bir-bir yolundan gedir ya da yəni, qaranlıs belə bir tunelə girir ya da ki, işıqlı bir yola qədən qoyur. Yəni, şəkildə biz Ameriq qaqdında deyələrik, Ameriqada iki yərə bölünmüştü, və artıq bucur idarı olma bilməzdir ölkə. Ya ölkə iki yərə çalan azaldı, iki dənə fəqli Ameriq olacaktı ya da ki, bir Ameriq olacaktı. Və iki dənə dünya görüşü tokuştü. Demokratik, qeri demokratik. Azad, qeri azad. İdiyalar, tokuştü. Və vətəndaş muharibəsi, nəticəsində azallıq tərəfində olanlar qalip gəlirlər. Və Amerikanın tarixi bucur inşaq etti və bugünkü Amerika yarandı. Aq, ən içəkildə o Azarbacana da islənilən ölkə ayettir. Tarix bunu göstərir. Və ikinci məsələ, bu da çox önəmlidir, lidirlik. Bayaq fələ, bununla da bağlı suval varədir ki, bizim muhalifət birləşmir, bizim muhalifət sətlər edir və s. Səhvif mən səhvif mələk varədir. İkinci suvalda bunların vələtdirdir. Mən bunları birləşdirirəm, lidirlikdən çox şəyhəslidir. Bak, numunə var. Afrikadan numunələr var. Botswana, Afrikana, Afrikadə iləşən bir ölkədir və onun bütün ərafı qeyri demokratik. Yanında Nigeriyadı, Qanadır, səhvif mənim səhvif mənim səhvif mənim səhvif. Bunlar hamımız qeyri demokratik. Və Botswana həmin o Afrikada həmin o qeyri demokratik, Afri taritar ölkələrin əhatəsində demokratik bir sistem durabildi. Bugün Botswana, məsələn, qədib araşdırsanız görərsiniz ki, onun iqtadı və inkişafı, iqtadı inkişafı və demokratiyasının səviyəsi NATO-nunuzu Avropa Birliği'nin üzvü olan Estonia-səviyəsinlədir. Düşünə bilirsiniz mi? Bütün ətrafı anksizim. Və onlara heç bir GERD falan yardım etməmişdir. Amma bu başı, biyimsə, lidirlik. Onların parifində bir dönəmoğlu şans oldu ki, onlar demokratik olsunlar və bütün əsas üç ya dört qəblənin başışısı yığışdı bir yerdə, oturduqları danışdıqları və qərar verirlər ki, ölkə demokratik olacaq. Və oyun qaydasını bu şəkildə qurdular və hamıda buna əməl ettik. Lidirlik çox önəmlidir. Ego'sunu hansı bir dönəmdə qoymasın. Eini şəkildə, Azarbaycanda məsələn 98. ildə bunun künüyü idi. Amma siyasətçilər ego-larına ortaya doyudular. Birisi dedi ki, bu halifətin vahid namizə mən olacaq, obisi dedim, mən olacaq. Nə bu qətti seçkiyə, nə obisi qətti seçkiyə, üçüncüsü qətti seçkiyə? Və təbbi ki, heydər əliq qalip gəldi. 2000-ci ildə də əni soldu. 2000-ci ildə də əni soldu və hələ də bizələ sosyal şəbəkələrdə görürük ki, hərə əlinə taş götürük hakimətdə o akma qəbəzində birbirlərində daha şaqdınlar. Görmürükmək onu? Görürük, təbbi ki. Yəni, bu Lidirlikdən düzgün akdımlardan, düzgün səmimi siyasətləndə təbbi ki, çox şəyasidır. Nə isəm, mən cəlmən, bu suala birə daha ətraqlı olsa Biz yeni suala keçməzdən öncə ilan edəyim ki, cəmi iki deyə qəmiz qalı. Buna görə, yeni suala keçmirik, mən dirəm qəkunlaşdıra, bizi izləyən dostlara təşəkür ediyem. Qədir Bəytərləm Bəyək, hakim Bəyək, hakim Bəyəsində sual vermiyyib çox azınca allı haldır yazır. Şəyid, şəyid dalaca gelir. Bu müsibətin sonu görünmür. Biz qalib, halqol ola yerməndi qalara baxtaşır meydan, adayla hakimiyyət dağızına sualı oturur. Yəni, hakimiyyətinin yarattığı bir konfigurasiya mu deyək, yaz situasiya mu deyək, halda hakimiyyət bu situasiyanın özü yaradı, bir özlə imzası da yaradı. Sualı bağızına oturmağında anlayabilmirəm nə görəm? Bizim bu üç canlı yayımız sona çarptı. Biz bugün demokratiyanın danışdık. Dünyada demokratiyanın önəmi haqqını danışdık. Bir təcrübəsin də örmətli Azərbək siz əzizləyicilərə çatdırdı. Biz de o düşüncəydə bugün ki, və eləşimizin sona çatdırırıq ki, hər şey ondan başlayır. Demokratiyaslından ədalət deməydi. Bu ədalət islam, biz islam ölkəsi, onun da fikdə də var, quranda də var, islam prinspilərində də var. Ədalət lazımdır. Ədalət olarsa ədalətlə qalqın hakimiyyət olan yeri doldur. Bak, bizim taliyyimiz belə olacaq. Ədalət olmasa Afrikadakı Botswana yox, Qabon var ortada, Somali təcrübəsi var ortada, və s. Və s. Bu iki vəlişimiz burada sona çatırıq, sonu da Azərbək, eqər sözünüz varsa bir nəsikəlməyilə size işidək və nöqdəliyə bu üçün səhəni bağlantınısa təşəkürəyir. Mənim sözüm ondan ibarətdir ki, bayaq dədiyim kimi hər bir haqqın tarixində təqli-fəqli dönəmlər oluq ki, şanslar olur ki, o şansdan o haqq ya istifadə edir ya istifadə edir. Bizim tariximizdə bir nəçə dəfə belə bir dönəm oluq, tansımız olub, amma mən iləşəyəm ki, bu şansı əldəm və yermişik. Lakin, mən düşünürəm ki, rəldələ bizim şanslarımız olacaq sözünüzdür. Mən mən çox umud edirəm və inanıram ki, biz bundan sonra əlimizə düşən nöq fırsətlərdən şanslardan istifadə edəcək və diləyəm də oluq ki, tanrıda bu işdə həm xaldımıza, həm siyasətçilərmizə kömək olsun. İnşallah. Çox sağ olun, Azərbayc. İzləyicilərə çox təşəkür edirik, bizi dəstəkləyən, yazan bizim beləşimize, sus anlam qətan izləyicilərmizə təşəkür edirim. Və xaşı edirəm ki, efir bir daha bəyənin bəyəmiyənlər və paylaşın ki, Azərbayc çox maraqlı çöpəti daha genişi auditoriya çatsın. Sağ olun, sağ olunla qalın. Tanrı və təlimizəyir. Tanrı bilətimizi görürsün. Sağ olun.