 Son illərdə Azərbaycanda əhalinin sosial durumunun kəskin pisiləşməsi ilə əla qədər bir qrup hüquq şunas bircə bəyanat yayıblar. Bəyanatda dövlət organlarında əhalinin konstitusiyon hüquqlarının pozulmasından və azdəminatlı aylərin vəziyyətinin daha da pisiləşməsindən ciddi narahatlıq keçirildiyi bildirilip daha ətraflı videosu ciddə. Biz bir qrup hüquq şunaslar Mətlə Mərləm başlı olmaqla fəxrətləm mehtiv və mən namizə səxurub. Son zamanlar müniyyətlə hökədə baş verən sosial-siyasi hadisələrdən dərin narahatlıq istikəsilirlik. Məsəl ondadır ki, əhalinin yaşayış səbiyəsi, həs şeydən əvvəl əhalinin yaşayış səbiyəsi günü gündən pisiləşməklədir. Öçənin deyimi olar ki, bütün sahələrin də idarətsilik bərbad bir haras alınırdı və bu vəziyyətin düzəldilməsi aradan qaldırılması istiqamətində heç bir liyal adımlar atılmır. Əksinə, son zamanlar cəhbaş proquror ölkədəki hüquq sistemində məsuliyyət taşıyan şəxslər baş proquror ədliyə naziri və yaxud da ki, ölkədəki sosial durumun gözülməz bir vəziyyətinə məsuliyyət taşıyan sosial müdafiyyə naziri babayev. Olduqca məsuliyyətsiz bəyanıqlarla çıxiliyirlər. Yəni, son günlərdə məsələn, sosial müdafiyyə naziri babayevin uşaq kullarının verilməməsində haqq qazandırmaq üçün qətirdiyi bəhanələr ümumiyyətlə cəmiyyətdə olduqca böyük ətrazə səbab olubdur. Və biz də hüquqşinaslar grubu olaraq, o cümlərdən də yalnız bizdən başqa digər hüquqşinas dostlarımızla da telefon ələqası yaraqmışıq. Hamının bu də qəbi yeri toplaqması fiziki cəhətdən mümkün deyil. Olar da bu bəyanata qoşdurlar. Və biz bəyək-bəyət gələrə gəlmişi ki, ölkədəki sosial durumla bağlı bəyanatla çıxiliyyət. İndi bəhətdən məkdiyəf bu bəyanatı elan eləsin və bizim hamımızın hatundan və bu bəyanatı qoşunmaq isteyən hüquqşinaslar varsa imza qoyabilən dər açıqdır, bəyanatın altı. Biz bu bəyanatı imcalayan hüquqşinaslar ciddi nəraqlıq isirlə bildiririk ki, son illər dövlət organlarında vətəndaşların kanustisyon hüquqları puzunur. İnsan hüquq vaazalqlarına əməl edilmir. Az təminatlı aydələrin sosial vəlcəti ciddiyəcə pisləşməkdə davam edir. Təbbi sərbətlərlə zəngin olan ölkəmizdə, kamulal xidmət haqlarının hətisiz dərədədədə güçlək olması, pensiyaların, sosial yardımların əssasız şəsilməsi, müxtəlif bəhanələrlə uşaqlara mabinətlərin verilməməsi ağır sosial durum yaratmışdır. Bizdə belə bir təsəbür yaranmışdır ki, azərbaycan hakimiyyəti vəzifəli şəslər mövzud riyalıqla hesablaşmır, çəssin bahalaşma müqabilində hər bir vətəndaşın, xüsusən də az təminatlı aydələrin sosial müdafiəsinin qayıqsına qalmalır. Yaranmış kritik vəziyyətlə bağlı əmək və halin sosial müdafiəsi naziri, sahil baba yəvən qeyri pəşəkər çıxışları, heç bir əsası olmayan dırnaq sərisində uşaq doğumuna artan bina məkələ davam edir, deməsi uşaq muavinətlərinin verilməməsində müxtəlif bəhanələrlə əsaslandırmaqa çalışması yol verilməzdir. Son aylar sosial yardımların ənirlik pensiyalarının kütləvi surətlə kəsilməsi, insanları normal yaşama qayıqlarının ardızıq xozurması bir daha sübut edir ki, hakimiyyətin bu siyasə tipahalaşma ilə üssə qalmış vətəndaşları maraqları eləzə də mövzud qanunları tam ziddiyət təşkilidir. Hakimiyyətin yaranmış sosial vəziyyətin nəticəsidir ki, Azərbaycanda son 10 il də uşaqların doğum sayıq yetkilizə azalmış, ölüm fanları isə artımaqda davam edir. Təsə bir fakti göstərmək çifayətdir ki, 2011-ci il də doğulan uşaqların sayı 176,072 əfər olunmuşdursa, 2020-ci ilə bu rəqəm 10 faiz, yəni 50,000 nəfər azalmış və 126,171 nəfər olunmuşdur. Bu hakimiyyətin düşünülmüş, düşünülməmiş siyasəti nəticəsində nəsil artımanın 7 əcə azalması, milli faciə hesab edilməsi, bunun dərhal qarşısın alınmasını, ən cüsək iş alımlarda korupsiyanın, rüşvetin qarşısın alınması hesabına ahalinin sosial vəziyyətinin təxris alınmadan yaxşılaşdırılmasını tələ bilir. Hüquqları pozulmuş bütün vətəndaşların mürazilət idərəc onların öz hüquqları uğrunda qormağa çağrır, bu səhədə istənilə vətəndaşı zəruri hüquqı yardımla göstərilməsinə hazır olduğumuzu bildirir. Hüquq uxşunasları mətəl mütələmli namzət səfəru fəxrədi mehtiyyəm və digər hüquq uxşunaslar da təbbi ki, bu səhədə davam edəcək. Biz hüquq uxşunasları belə bir bəyanat verməyə məzur edən əsas səhədə qorlar barətdəkə, əhalinin sosial vəziyyətinin yaxşılaşmasına cəvəldi olan məhsu şəxs, əmək və sosial həndafərin naziri sahib baba evin qeyri peşi şarq çıxşdarıdır. Və o bilməyən şəxslərə, bu məsələdən, oqada da məlumatlı məlumat şəxslərə öz hərəkətlərin belə izah edirlər ki, güya uşaplarını belə ilməsi nə ihtiyacı oxtur. Güya uşaaların doğum dinamik şəxildə 45-ci ilə qədər belə də davam edəcək. Həmə bu tam yangış bir məlumat doğunun tərəbində verilir. Mən bu rədəmlərdən bəzi əsə çatırmasırım. Son 17-di ildə ən aşaq doğum və ən yürsək ölüm xarları baş verir. Bu doğumdan başlasaq, eğer 2010-ci ildə 165.000 doğum olmuşsa, 2011-ci ildə 176.000 doğum olmuşsa, artıq 2020-ci ildə bu rədəmi 50.000 azalaraq 126.000 oldu. Yələcədə, digər illərdə də bürəqəmlər gəttəyicən azalır. Yəni, sahir babayev kimi qeyri peşə çarrar öz krislosundan möhşəm yapışıq xaldıq şirəşmənlər. Hizaba illələr ki, yəyi böxdur. Millət hətta digərələr isə gətsədə, müəllət gəttəcə nəsəl tüşənsədə, oların təki krisoları korunsun qasın. Məhsuliyyətsiz bəhanətdə onun tərəfindən, deyək ki, cüvət biz 39 milyar dələyir, bu onl müddətində. Nəsə həli babayı kimlərə demək istəyərəm ki, oların bəzən misal şəkdirləri həmişə, nümunə göstərirlər, Avrupa ölkələrinə biri, Almanya də hər il 39 milyar euro uşaq pələli ayrılırlar. 39 milyar deyəvro. Yəni, bunu manahtasə şəbəsəcə də nə qətər pürələyir? İləcə də bizim düşmən hesabələdiyimiz, Ermenistan'da, uşaq pələli hər uşaqa 100 dolar pələlirlər. Hətta paşindən göstərir ki, 2021-ci ildən bu məvlaq 150 dolara qasın. Həmi bizdə necədə nefti qazı bol olan bir ölkədə, bunlar hətta uşaq pələli verməyə biləcə can çəkirlər. Və həs bücəyən əldırmaq lazımdır. Bücəyən dağdanların haqqında ölçü götürülməldi. Milyardlar nə manaht azərbaycandan çıxaran və s. şəxslədə məmurarı kulların azərbaycandan qətərəsə onun uşaq kulu birməyə kifayət edir. Hətta bu günün özündə də bu uşağı doğum faktarı ciddi naradsı da doğrur. Ər 2011-ci ildə, 2021-ci ildə, bu ildə bu ildə təşsək can var ildə 10.000 nəfər uşağı dünyaya gəlibsə, çəkəldir, eyni vaxtında bu 11.687 nəfər olub. Hətta can vardan baxcırəx həmən azalmaları gedir. Ölüm halları da yenə də həddindən çoxdur. Əgər 2011-ci ildə ilərizində 53.000 nəfər ölüm vardı isə, artı keçən il 75.647 nəfər ölmüşdür. Hərdi görürsünüz mü? 53.000 narağı 75.000 narağı. Hətta burada biz gəl ki, pandemiyeni nələ qədər 2.641 nəfər görübəyik. Bu harbədə şəhət olan 3.000 nəfər. Bunlara çıxandan sonra belə yenə də 15.000 artı ölüm var. Bundan başqa. Ən narağıhaçlıra doğraz hərlədində biri bu nicaq məsələsidir. Bu nicaq gələyik, nicaq olsun ki, uşaq olsun da. Əgər 2019-ci ildə 63.000, 869 niçəq olmuşsa, bu ötənil 2020-ci ildə bu rəqam cəmi 28 milionuq, görürsünüz mü? Hər qəbaqın 40 qaçı 30.000 az nicaq olub. Yəni, bu özü də çox bələ azın azalı bir göstərcidir. Dəmək istəyərim ki, əgər Azərbaycan hakimiyyəti istəsə uşaq kulu versin, iki faya qədər mənbələr var. Mənbələrdən biri Azərbaycanın 90 milyard doldurlar həzmində, dövlət nefti fununda pul var. Əbənin nə, hansı günə səxiləyirlər. Millet qırlarından zor xəşləcələr. Bundan başqa bir daha deyirəm ki, həmənin nefti funları xalqında və xalqıda sərf olunmalıdır. Faktib qarıq neyin illər? Bəxtəli bəhanələrinə cüya şaqqılı verməyək ehtiyazı yoxur. Bütün dünya bunu qeymətləndirək, bizdən neyinəyirlər? Aqırıncı dün ənlər bir cədvəl veriblər. 5 uşaqda artı uşaq oluna nə qədə müaqnət nəzərtürlər? Əvəl 55 muhaqdin doldur, 70 muhaqdin. Ermenistan neftə qazı olunmək bir ölkə güzəllə doldur verir. Həmə səxil bəba evcimlər, 70 muhaqdin. Əbəlinə, çox kəribədi ki, dünyanın başqa ölkələrində əcə dövlət, uşaq pulu verə bilmirlisə müaqinətlər aşaqıdırsa, pensiyalar aşaqıdırsa işsizlik varsa, bunu özünün mənfi cəhətişimi ilgəmətləndir. Yəni, bən idariyi qə bilmirəm. Bunlar isə bu faqlardan özlərinə bəraqcım istifadə edirlər. Bizim turumuz yoxdur uşaq pulu verməyək. Aqırıncı pulun yoxsa, zəhəmət çək, qət istifə ver. Bu, bir başqa hakimiyyət kəsinin uşaq pullarını verməyə qadir olsun. İşləsin demək, siz işləmsinizdir. Siz iləriyə doğru ilələyəşir, yoxdur. 30 il hakimiyyətdə siz, hələ, 100 manak uşaq pulu verə bilmişsinizdir. Siz hakimiyyətdən cətmələsinizdir. Biz, elbət də məhbətdən doxururuz və özümüz də iş olaraq sahib babaya bir gün iləklendiririz. Həmələ, faqt ki, sahib babaya heç kimdir? Sahib babaya heç kimdir? Sadəcə, bu göstərişi birəm, və başaq prezindil həməl yoxdur. O istəsə, bu manətlərin də qaldırılmasına gidən göstərişiyələrlər bu əllərin pensiyalarının çəsilməsin də qarsınılabilər. Təsəvürlək ki, mincəsevür şəhərin də şəhid anası əllildini grubu ləq olunur. Və sahib babaya və faxırlən raport verir ki, son unaydə, bizcə 500 milyon ilə manad qəniyyət eləmişir. Yəni, mən demək istəyərim ki, burada təksə, sohbət sosial sahədən cətməlir, şəhb mavrətlən cətməlir. Burada sohbət qaraba qazılər var. Mən qaraba qazılər tanirəm ki, 2. grubu belədi 130 manad pensiyalar. 130 manad nən üzül istəyərim, bir dənə iti saxalamaq olunur. Bir insan nezə yaşayabilər? Buna görə də, mən bir başa hesab eləmişim ki, bütün bu halsələrin məhsulətin ilham eləyəm taşımaldı. Azərbaycanında, anı çıpsən, milliyyətin dirfanı yaxraşmasına, anı çıpsən, burana da, kanustiyada zəhmət çəkə halının normal doğanışını təmirlər. İnsanlar səfalət yönündə yaşayılər. Milyardar bir daha deyirəm. Məhsulətin yazır. Milyardardan da çarlıdan azərbaycanından biləməliyəm. Höçmən lazımdır, bücədəsən, hasələ, ayrəsən ki, hardonsa kəsivara qoyma. Mən bu dəli belə bir dənə, mən səhər şəh, nazir, komitəsə də tanımıram ki, bu doğrudan da vizidandan iş deyir, bücəni yəyib dağıtmır. Bunda görə də, mən bir daha deyirəm. Mən son uğraq demək istəyirəm ki, bir çəxsən mən özüm, mən özüm məhkəməm bir asəyəcəyəm. Mən deyir, nazirək komitəmirəcəm məhkəmə. Yəni, dəki, sosial, fəmnat nazirək ki, mən məhəm nəvələrim, məhsün mavnət almalıdır. Şahalar böyəndə yaxşırsan, boğazdan, dartbob arasan, öldürməyəni gətirirəsən. Bəs, pul gelməkdən nə vermirsən? Deməni, torpaq vətən çaxsıbındır. Çaxsıbın uşağı böyə bilər, çaxsıbın uşağı az qalabilər, amma yeməyət məmurlar milyar tarəyə bilərlər. Bəs, esə biləm ki, biz höyük şunafsərbən, bu məsələdən, cildinlə haraklatağımıza gürə, istənlən nüradəcətlər biz və qətlə yaraşın, istəyən vətəndaşın, iddiazəsinin məhkəmi xazıranlarısından xazıraq ki, nəhək bizim başqa yorumuz yoxdur ki, biz insanları üstənə çavramı mərək ki, bir insanlar anzad yə bilər ki, bəli məhşəmə qaydasınız, yuğuların qorusunlar və bunda da biz ən yaxınlanışlara şəhəlimə və azırıq.