 9e hoofdstuk van deel 3 van kleine Dorrit van Charles Dickens vertaalt door A.G. van Tricht. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten. Opname door Marcel Koenders. Artuur, beste jongen, zijn migels de volgende avond. Die voorname kennis van je, die lieve dame van gisteren, zou ons, wij leens, in ongenoegen met onze schoonzoom kunnen brengen. Ja, zelfs met onze pet. En dat zouden wij nu liever niet hebben. Wij zijn daarom overeen gekomen, moeder en ik, om onze koffers te pakken en door dat land van Marchon en Allon naar Italië te trekken, om onze pet eens te bezoeken. Nu, antwoorden Artuur getroffen, door de overeenstemming in beide ogen. Mij denkt, gezout niet beter doen kunnen dan morgen te vertrekken. Wel zijn migels dat is precies zoals moeder er over denkt. Bovendien, daar kwam die oude wolk weer over zijn gelaapt. Zit mijn schoonzoom weer in schulden en zal ik hem moeten bijspringen. Ook om deze reden zal het goed zijn er eens heen te gaan en hem eens op vriendelijke wijze toe te spreken. En dan, moeder is dwaas angstig, heel natuurlijk trouwens over petsgezondheid. En dat zij zich misschien juist in deze tijd zo eenzaam zal gevoelen. Het is ontegenzeggelijk verweg, Artuur, en dan in zo'n vreemd land. Dat is niet aangenaam voor onze lieveling, in deze omstandigheden. Zij mogen zo goed verzorgd worden als welke voorname dame in dat land ook. Het is verweg, redenen te over om erheen te gaan, zei Artuur. Ik ben blij dat je er ook zo over denkt. Dat is beslissend voor ons. Moeder, lieve, maak de koffers maar klaar. Wij hebben onze lieve tolk verloren. Zij sprak drie vreemde talen, alle evengoed, Artuur. Je hebt dat meer dan eens gehoord. Zodat, moeder, ons zo goed en kwaad als het kan, er doorheen moet helpen. Ik heb veel hulp nodig, Artuur, veel hulp. Ik blijf bij elk zelfstandig naam wordt steken, vooral bij de grote. Hoe zou het u erover denken? Cavaletto mee te nemen, vroeg Klemm. Hij zal graag meegaan, maar ik zou hem niet voor goed kwijt willen zijn. U moet hem dus ook mee terugbrengen. Ik ben je dankbaar voor het aanbod, mijn jongen, zijn migels. Er over nadenkende. Maar het is beter hem maar hier te houden. Jij hebt die cavaloren. Je ziet, ik kan zijn naam niet eens uitspreken. Te veel nodig. En bovendien, wij weten niet wanneer wij terug zullen komen en hem voor onbepaalde tijd mee te nemen zou niet gaan. Het is hier niet meer zoals het vroeger was. Er zijn maar twee persoontjes minder in. Pet en Tati Koran, haar ongelukkige kameniertje. Maar het is net als of het huis uitgestorven is. Wij kunnen dus niet zeggen wanneer wij terugkomen, als wij eenmaal hier vandaan zijn. Nee Arthur, moeder moet er mij maar door helpen. Kleinem dronk niet verder aan, menende dat zij zich misschien het best op hun gemak zouden voelen, als zij met hun beide alleen waren. Als je nu en dan herens een potie je tenten zou willen opslaan Arthur, haar naam migels, dan zou het mij een groot genoegen zijn te weten dat er weer leven in huis was. En moeder ook, en dat die twee kinderen hier aan de wand, nu en dan, eens een vriendelijke blik op zich voelden rusten. Je bent hier zo thuis Arthur, je hoort er zo bij, en wij zouden allen zo gelukkig geweest zijn als het anders gelopen was. Maar kon, laat ons eens kijken, is het goed reis weer? Migels keerde zich om, schrapte zijn keel eens en keek naar de lucht. Alle drie waren van oordeel dat het voor treffelijk weer was om op reis te gaan. En Kleinem bracht het gesprek in een richting waarin het veilig kon doorgaan. Zelfs begon hij over Henry Gohan en lees op de goede eigenschappen van verstand en hart die hij aan de dag kon leggen, wanneer men kan met hem omging. Ook trachte hij het ouderenpaar gerust te stellen door te verzekeren dat Gohan zijn vrouw ongetwijfeld heel die vat. En werkelijk bereikte hij zijn oogmerk om Migels wat op te beuren. De goede man riep zijn vrouw tot getuigen om te verklaren dat hij ten aanzien van zijn schoonzoom geen andere wensen koesterde dan dat zij elkander vriendelijk gezind zouden zijn en vertrouwen. Binnen enkele uren waren alle meubels van hoezend voorzien en was het huis gereed gemaakt om alleen achter te blijven. En de volgende morgen waren Migels en zijn vrouw vertokken. Zat je vrouw tikket op haar gewone plekje in het voorkamertje en gleden artus voeten door de ritzelende bladeren in de tuin. Aangezien Klenem Garnen op twigging hem was, liet hij Zelden een week voorbij gaan zonder er een bezoek te brengen. Nuens ging hij er alleen heen, van zaterdag tot maandag, dan weder in gezelschap van zijn compagnon. Soms bleef hij maar enkele uren en wandelde eens door het huis en de tuin om te zien of alles in orde was en keerde dan naar Londen terug. En wanneer hij ook kwam, altijd vond hij je vrouw tikket met haar donkere krulletjes en haar dokter buggen in het voorkamertje, uitkijkende of de familie nog niet terugkwam. Bij één deze bezoeken ontving je vrouw tikket hem met de woorden. Meneer Klenem, ik heb u iets te vertellen dat u verbazend zal. Zo verbazend wekkend was dit iets dat je vrouw tikket of er uit het voorkamertje in de tuin kwam, zodra Arthur het hek binnen trat. Wat is er je vrouw tikket, vroeg hij. Meneer antwoorde de trouwen huisbewaardster nadat zij Klenem meegenomen had in het voorkamertje. En de deur gesloten was. Als ik dat weggelopen, misleiden, schepseltje ooit gezien heb, dan is het gisteren avond in de schemering geweest. Bedoeld u Tati Koramja, die bedoel ik, zei vrouw tikket, met een sprong over de geheimzindigheid heenwipende. Waar? Meneer Klenem antwoorde zij, mijn oogleden werden wat zwaar, want ik had langer dan gewoondelijk op mijn kopje T zitten wachten, dat Mary Jane elke avond voor mij klaarmakt. Maar ik sleep niet. Ik was zelfs niet in de dud, zoals de mensen dat noemen. Ik zat eigenlijk om zo te zeggen te waken met de ogen dicht, zonder verder in te gaan op deze hoogstmerkwaardige, abnormalen toestand, zij Klenem, juist. En nu meneer, ik zat nu eens aan dit en dannens aan dat te denken, zoals u zelf ook zou doen, zoals iedereen zou doen, juist en toen. En als ik zo dan eens aan dit en dannens aan dat denk, meneer Klenem, dan behoef ik u zeker niet te zeggen dat ik denk aan de familie. Want niet waar, de gedachten van een mens. Je vrouw Ticket zei dit op argumenterende wijscherige toon. De gedachten van een mens mogen al eens afdwalen. Ze keren toch terug naar het geen waarvan hun neziel het meest is vervuld. Dat doen ze, meneer, en dat kan mensen niet beletten. Aartuur bevestigde deze ontdekking met een hoofdknik. Ik ben zo stoutmoedig, meneer, te beweren dat u dit zelf ook ondervindt. Dat alle mensen dit ondervinden. De stand doet er niets toe, meneer. Niet gedachten zijn tolvrij. Zoals ik al vertelde, ik zat nu eens over dit, dan weer over dat te denken. En het meest over de familie. Niet over de familie, zoals die tegenwoordig is, maar zoals die vroeger was. Want als een mens nu eens over dit, dan weer over dat begin te denken. En als het dan donker wordt, dan zeg ik altijd dat alle verleden tijden weer levend worden. En dan moet men de ogen open doen en zich eens bedenken in welke tijd men eigenlijk is. Kleinem knikte, nog eens bang een woord te zeggen, dat je voor het ticket tot nog meer omhaal van woordenaanleiding zou geven. Zodat ging zij voor het, toen ik even met de ogen knipte. En haar, zoals zij altijd geweest is, aan het hek zag staan, en naar binnenkijken, schrikte ik volstrek niet en deed de ogen weer dicht. Want haar gehele figuur paste zoveel komen in het verleden, waarover ik dacht, dat het feit dat zij weggelopen was, niet in mij opkwam. Maar meneer, toen ik voor de tweede maal de ogen open deed, en zag dat zij er niet meer stond, schoot alles bij weer te binnen en sprong ik op. En snelde onmiddellijk naar buiten, zij klennen. Ja, zo vlug als mijn benen maar voort wilden. Maar u moogt mij geloven of niet, meneer Klennem, er was aan de helderen hemel niet zoveel als een vinger van het meisje te zien. Klennem ging maar niet door over dat verwachten nieuwe sterrenbeeld. Maar vroeg of je vrouw ticket ook buiten het hek was geweest, zeker meneer, en rechts en links. Gekeken en vooruit en achteruit en naar boven en naar beneden. Maar er was geen spoor van haar te ontdekken. Daarna vroeg hij hoeveel tijd er naar je vrouw tickets mening verlopen was tussen de eerste en de tweede trilling in de oogleden. Waarop zij met haar gewone oomhaal van woorden antwoorden, dat het vijf seconden of misschien tien minuten geweest kon zijn. Zij was op dit punt zo weinig zeker van zichzelf dat Klennem begon te menen dat zij invouder gedroomd had. Hij wilde haar echter niet krenken en hield daarom deze onderstelling voor zich. Al heel spoedig daarna gebeurde er echter iets dat hem aan het twijfelen bracht. Terwijl hij enige dagen later tegen het vallend van de avond de strand doorging, waar juist de lantaarnopstikkers licht begonnen te verspreiden, noodzaakte ene verstopping door enige kolenwagens hem stil te blijven staan. Hij had in allerlei gedachten verdiept, vlucht doorgelopen, zodat dit plotseling stilstaan hem levendig deed rondkijken, zoals iedereen in dergelijke gevallen doet. Onmiddelijk zag hij, vlak voor zich, slechts enkele mensen stonden tussen Tati Koram in gezelschap van een vreemdeling, die een allerzonderlingste en alleronaangenaamste indruk op hem maakte. Een man die gemaakt gewichtig deed, met een kromeneus en een zwarte knevel, evenvals wat de kleur betrof als de uitdrukking van zijn ogen. Aan de zware mantel, die om zijn schouders hing, herkende men de vreemdeling. Hij maakte de indruk, als of hij pas van de reis kwam, terwijl hij zich bukte, om naar het meisje dat veel kleiner was dan hij te luisteren, keek hij met loerende ogen achter zich, als of hij vermoedde dat men hem volgde. Nauwelijks had hij het hoofd weer omgewend, of de verstopping was geëindigd, en de opgehoude mensenstroom vervolgde zijn weg. Nog steeds met gebogen hoofd luisterende naar het meisje liep hij naast haar voort, en Klenem volgde hem, vastbesloten het raadsel dat daar voor hem uit ging tot oplossing te brengen. Op eenmaal, nadat hij nauwelijks tot dit besluit gekomen was, hij had er niet veel tijd voor nodig gehad, sloegen zij de Adelfi in. Het meisje wees blijkbaar de weg, en wandelde zij voort in de richting van de rivier. Op het terras, dat al daarbovende rivier uitstikt, ondervindt men nog steeds de gewaarwoording, dat daar het gevoel van de grote stad ophoudt. Het is als of, men zich plotseling watten in de oren stopt, of een dichte kap over het hoofd trekt. In de tijd van dit verhaal was het contrast nog groter, want er waren geen stoombootjes op de rivier, geen andere aanleg plaatsen dan glibbruggen, houten trappen en paden voor voetgangers. Geen spoortrein langs de tegenoverliggende oever, geen hangende brug, nog vismarkt in de buurt, geen handel, niets dan enige kolen schuiten en roeibootjes. Lange, donkerzwarte rijen van die kolen schuiten, bijna vastgeklemmt in de modder, gaven aan de oever een doodszwijgend donker aanzien en hildende toch reeds weinig beduidende scheepvaart op het midden van de stroom. Na zonsondegang, en vooral in het uur waarop zij die thuis wat te eten vonden, waren heen gegaan en zij die niets hadden waren gaan bederen of stelen, was het daar zeer eenzaam en verlaten en op dat uur was het dat klennem op de hoep leefstaan om het meisje en de vreemde man na te kijken. De voetstappen van de man weer klonken, zo luid op de stenen, dat hij niet geneigd was het geluid van de zijnen erbij te voegen, maar toen zij halverwege waren ging hij hen toch achterna, zijn best doende om het voorkomen aan te nemen van iemand die toevallig ook deze kant uit moest. Zodra zij het terras bereid hadden, liepen zij op een gestalte toe die op hen afkwam. Had hij deze gestalte op die afstand en in de mist alleen ontmoet dan zou zij zijn aandacht zijn om te gaan, maar tans in verband met het meisje herkende hij in haar miswet. Hij bleef op de hoekstaan, keer nu en dan een son als of hij iemand verwachte met wie hij een afspraak had, maar hield het dritel in tussen in het oog. De man nam zijn hoed af en miswet maakte een buiging. Het meisje scheen een paar woorden te zeggen, als of zij hem voorstelde of voor onschuldigingen maakte over te laat of te vroeg en deed toen een paar passen achteruit, waarna miswet en de man op en neer begonnen te wandelen. Miswet scheen uit de hoogte tot hem te spreken. De man zelf was hoffelijk en onderdanig. Toen zij aan de hoek kwamen en daarom keelde hem, hoor de klennen miswet zeggen, dat ik daardoor in verlegenheid raak is mijn zaak, niet de uwen. U hebt mij niets te vragen. Goede hemel miswet, antwoorden hij met een buiging, mijn grote achting voor uw vastheid van karakter en voor uw schoonheid. Ik heb die achting niet nodig van niemand en vooral niet van u, vertel verder. Heb ik vergiffenis gekregen? Vroeg hij met iets wijvelens in zijn stem. U bent betaald, meer hebt u niet nodig. Of het meisje achterbleef omdat zij met de kwestie niets te maken had of er alles van wist kon klennen niet beslissen. Zij keerden om en het meisje volgde met de handen overalkander. Nu en dan na de rivier kijkende. Dit was alles wat Arthur van haar kon opmerken, zonder gevaar te lopen door haar herkent te worden. Een gelukkig toevall had nog iemand naar deze plaats gebracht. Iemand die werkelijk een afspraak scheen te hebben en nu en dan naar de hoek kwam om in de straat te kijken. Arthur's aanwezigheid viel dienst te gevolgen minder in het oog. Toen Miss Weed en de man terugkwamen, zeiden zij, u moet tot morgen wachten. Milfois, pardon, het komt u dus vanavond minder gelegen. Nee, ik zei u immers dat ik het eerst zelf moet rachten te krijgen om het u te geven. Nu bleef zij staan, alsof zij een eind aan het gesprek wilde maken. En hij bleef ook staan en het meisje ook. Het is wat lastig voor me, zeiden man. Maar, saakremiel, dat komt terecht. Ik heb toevallig geen geld bij mij vanavond. Ik heb wel een bankier in London, maar ik wil die liever geen wissel presenteren, voor ik het doen kan, voor een goede ronde zon. Harriet, zij Miss Weed, spreekens met hem, met deze heer af, waar je hem morgen wat geld kunt senden. Zij sprak het woord heer op minachtende toon uit en ging daarna langzaam heen. De man volgde al pratenen met het meisje. Toen zij haar gelaat, even naar Klenemwende, waagde hij het haar aan te kijken en merkte hij op dat zij de man met haar donkere ogen onderzoekend aankijk en steeds op het kleine afstand van hem bleef. Terwijl zij naast al kander naar het vers gelegen gedeelte van het terras wandelden. Enige ogenblikken waarschuwden hem, luiden, voetstappen, dat de man terugkwam. Klenem boog zich over de leuning heen en de verendeling ging achter hem langs, met de mantel over de schouder, een Frans liedje neuriende. Toen hij verdwenen was, besloot Klenem de beide vrouwen te volgen, ten einde zo mogelijk zijn goede vriend Miekels enige tijding aangaamde de verdwenen dat die korram te kunnen zenden. Hij zag ze als poedig in een blindesteeg verdwijnen. Blijkbaar om te voorkomen dat de verendeling haar zou bespieden. Enige tijd beleven zij daarop en neerwandelen, maar eindelijk verschenen zij weer op de hoek en namen de pas aan van mensen die met een bepaald doel liepen en nog een goede afstand voor zich hadden. Klenem volgde haar en hield ze in het oog. Na de strand overgestoken te zijn, gingen zij door Covent Garden lang zijn vroegere woning, waar kleine Dorrit die zekere nacht een schuilplaats gezocht had. Het grote gebouw voorbij waren tot die korram haar naam te danken had en sloeg hem daarna Grayson Road in. Hier was Klenem goed thuis, want hier woonden Flora, de patriarch en Pengs. Tot zijn grote verbazing bleven zij voor de deur van de patriarch staam. Een paar zachte slagen met de glimmende koperenklopper, een streep licht op de weg door de geopende deur. Even een vraag en een antwoord en de deur veel achter haar dicht. Na zich verzekerd te hebben dat hij niet droomde klopte Arthur aan en werd open gedaan door het gewone dienstmeisje, dat hem vlug en handig Flora zit kamer binnenliet gaan. Er was behalve Flora niemand dan meneer Flinching standte. Die zat te genieten van de geur van thee en geroosterd brood. Zij had een tafeltje na zich en een schone witte zakloek over haar schoot uitgespreid waarop twee sneetjes brood lagen te wachten om opgegeten te worden. Terwijl zij zat te blazen in haar dampende kop thee, riep zij uit, waarachtig, daar heb je hem alweer. Meneer Finching standte, scheen alleen rekening te houden met de uren op de klok, niet met dagen, weken en maanden, want er waren drie maanden verlopen, sinds Arthur de vermetelheid gehad had, zich aan haar te vertonen. Beware maar Arthur, Reep Flora, opstaande om hem hartelijk te ontvangen. Dois hem klennen, wat een verrassing, want of schoon, de machinefabriek en de gieterij niet ver weg zijn en zeker mag er tegen de middag zo niet op een andere tijd wel iets gebruikt worden, een glascherry en een eenvoudig centwitje, of als het toevallig koud vlees in de vliegenkastaat niet minder goed smaken, omdat het uit vriendelijkheid aangebodend wordt. Anders ergens kopen en waar gekocht wordt, moet voordeel behaald worden, anders kan men niet blijven bestaan, zoals meneer Finching zelf zei dat als zien geloven is, niet zien is, ook geloven, en wanneer je niet ziet, mag je gerust geloven dat er niet aan je gedacht wordt. Niet dat ik verwacht dat jij Arthur Dois en Klenham nog aan mij denken zult. Waarom zou ik, want die tijden zijn voorbij, maar ik haal nog een kopje en wat vers brood, en ga nu bij het vuur zitten. Arthur verlangde zeer de aanleiding tot zijn bezoek te verklaren, maar dit werd hem nog belet door Flora's wel bespraaktijd. En vertel mij nu eens, alles wat je weet, van dat lieve kleine ding ging zij voort, terwijl zij haar stoel vlak naast de zijne plaatste en van al de veranderingen nu rijk en rijtuig, natuurlijk en onttellbare paarden, heel romantisch en een wapen met wilde beesten op de achterpoten en gapende meulen, goede genaden, hoe zijn zij er aangekomen en heeft zij haar gezondheid teruggekregen, want dat is toch het voornaamste, want wat is geld zonder gezondheid, zoals meneer Finching zei, toen hij die stekend kreeg en dat zes stuifers daar en je bekrimpen en geen jicht veel verkieselijker was, niet dat hij daarvan had kunnen leven. Daarvoor was hij de laatste man of dat het lieve kleine ding veel te familiaar eigenlijk nu enige aanleg daarvoor had veel te klein en te tengen zag er zo erg deer uit, godzegen haar. Meneer Finching standte had nu een sneebrood op de kors na opgegeten en overhandigde de kors aan flora, die haar opat als of dat er zo bij behoorde. Daarna likte mevrouw Finching standte haar tiende vingers één voor één af en droogden ze in dezelfde volgorde met haar witte zakdoek, waarna het tweede sneetje de weg van het eerste volgde, terwijl zij hiermee voortging, keek zij klen hem met silk een gestrengen blik aan dat hij zich verplicht voelde die blikte beantwoorden of schoon dit niet met zijn voornemend strokte. Zij is met de gehele familie in Italië flora, kon hij eindelijk kwijtraken. Deze mening bracht flora er toe over alle bekende steden van Italië haar opmerkingen ten beste te geven, maar eindelijk stond het verlangen om over wat anders te spreken zo duidelijk op Artius gezicht te lezen dat zij in eens ophield hem een verliefde blik toewierp en vroeg wat hij eigenlijk kwam doen. Ik zou graag een oogblik spreken met iemand die hier in huis is zonder twijfel bij meneer Kesby. Ik zag die persoon hier binnen gaan en zij is blijkbaar in verkeerde handen gekomen nadat zij van mijn beste vriend is weggelopen. Papa krijgt van zoveel en zulke rare mensenbezoek zij flora opstaande dat ik het voor niemand dan voor jou zou wagen naar beneden te gaan, maar voor jou zou ik zelfs in een duikerklok naar beneden gaan. Dat is erger dan naar een eetkamer als jij zo lang bij meneer Fincing standte wil blijven en op haar letten en toch niet op haar letten. Na deze woorden en een vriendelijke blik tot afscheid ging flora met veel drukte de kamer uit. Plannum achterlatende in angst en vrees over de minder aangename opdracht. Het eerste teken van leven dat meneer Fincing standte gaf nadat zij het tweede sneetje veroorberd had, was hard en luid haar neus op te halen. Kleine mengden dit als een uitdaging te moeten beschouwen. En keek daarom de voortreffelijke, toch bevoorordeelde dame enigszins medeleigend aan, hopende haar met zachtmoedigheid te ontwapenen. Houd uw ogen voor u, zij meneer Fincing standte, bevend van kwaadheid. Hier neemt dit aan. Dit was het overgeblevend korsje. Kleine deed zo als een bevolen werd. Hij vatte het geschenk met een dankbare blik aan en bleef er mee in de hand zitten onder de druk van enige verlegenheid, die er niet op verminderde, toen meneer Fincing standte, met verbazend luidestem uitriep. Kijk, hij is kieskeurig, divend. Hij is kieskeurig om het op te eten, divend. En toen kwam zij uit haar stoel en schudde haar vuist zo dicht onder zijn neus, dat hij die in zijn gezicht voelde. Waren Flora niet bij tijds teruggekomen om hem uit deze netelige toestand te verlossen, wie zal zeggen wat er dan nog meer gevolgd zou zijn? Flora toonde, zich nog verlegen, nog verbaasd. Zij zeiden alleen maar tot de oude vrouw op een toon die haar woorden eigenlijk tot een compliment maakte, dat zij erg op haar praatstoel was en bracht haar naar haar plaats terug. Hij is kieskeurig, divend, riep zij. Toen zij, weer zat, geef hem kalf te eten. Oh, tante, ik geloof dat hem dat niet bevallen zou, antwoorden Flora. Geef hem kalf te eten, zeg ik, riep meneer Finching's tante. Terwijl zij, van Flora, naar haar vijand keek. Dat is het beste, voor zo'n kieskeurige maag. Laat het hem tot het laatste stukje opeten. Geef hem kalf te eten, die duivel ze vindt. Onder het voorwenzel, hem een portie van deze lekkernij te gaan halen. Bracht Flora, hem naar de overloop. Mame ne Finching's tante's, mannenstem, vervolgde hem ook daar nog. Zo'n donkere overloop en zo'n ongemakkelijke trap, artuur, fluisterde Flora. Zou je er op tegen hebben je arm om mijn middel te slaan, onder mijn pelarine. Hoewel zich bewust dat hij een belachelijk figuur maakte, daalde artuur in de verlangde houding de trap af en gaf zijn schone last eerst bij de deur van de eetkamer de vrijheid weer. Maar ook toen nog kon hij moeilijk van haar afkomen. Zij bleef in zijn arm hangen, om hem in het oort te fluisteren. Laat papa er in zijn hemelsnaam niets van merken, artuur. Toen zij samen binnenkwamen, zat de patriarch daar alleen, met zijn zelfkanten pantoffels op de haartrand, terwijl hij met zijn duimen draaide, als of hij er nog nooit mee had opgehouden. De jeugdige patriarch, 10 jaar oud, keek met dezelfde kalme uitdrukking op zijn gelaapt uit de schilderijlijst boven hem, op hem neer. De beide gladde hoofden waren even glimmend, even grof en even knobbelig. Het verheugd mij u te zien, meneer Klenham. Ik hoop dat u van een goede gezondheid geniet, van een goede gezondheid. Ga zitten, als u blieft, ga zitten. Terwijl Klenham aan deze uitnodiging gevolg gaf, en tegelijkertijd rondkeek, zij hij enigszins te leugen stelt. Ik had gehoopt, meneer, u niet alleen te vinden. Zo, zei de patriarch, zoetelijk, waarlijk. Dat vertelde ik u al, papa Ripflora. Oh ja, dat is ook zo. Zeker, dat is ook zo. Vertel mij eens, meneer, vroeg Klenham. Eerst mis weet nog hier. Miss, oh, noemt u haar, weet. Heel goed. Hoe noemt u haar dan? Weet, zeker, altijd weet. Na enige tijd, het filantropische gezicht en de lange, zijdeachtige witte haren bekeken te hebben, terwijl de eigenaar daarvan, met zijn duimen zat te draaien, en tegen het vuur glimlachten, als of hij het nu reeds vergeving schonk, indien hij, zich er misschien aan branden, hernam Arthur. Neem mij niet kwalijk, meneer Kesby. Nee, dat niet, dat niet, zei Kesby. Maar mis weet, had iemand bij zich, ging Arthur voort. Een jong meisje, dat bij vrienden van mij is grootgebracht. Er wordt vermoed dat de invloed van mis weet op dat meisje niet zo heel gunstig is voor haar toekomst. En nu zou ik dat arme kind graag de verzekering willen geven, dat haar beschermers nog steeds veel belang in haar stellen. Zo waarlijk, zout u daarom, zo goed willen zijn, mij het adres van mis weet op te geven. Oog hemel, oog hemel, zei de patriarch, als of hij het diep betreurde. Hoe jammer, hoe jammer. Ik heb geen adres van haar, meneer. Mis weet is meestal buitenslands, meneer Klenem. Dat is zij al jaren achtereen. En als ik dat van een mede mens nog wel van een dame zeggen mag, zij is wat ongestadig en wispeltuurig, meneer Klenem. Ik zal haar vermoedelijk in lange tijd niet terugzien. Misschien wel in het geheel niet meer. Hoe jammer, hoe jammer. Had u het, mij maar laten vragen, toen zij hier was. Ik zag dat jonge meisje ook, meneer Klenem. Een mooi meisje, met een gezonde kleur. Donkere ogen en donker haar, als ik goed gezien heb. Goed gezien heb. Hoe jammer, hoe jammer. Maar haar adres kan ik u niet geven. Klenem zag nu wel in dat hij het even goed aan het portret aan de wand had kunnen vragen, maar zij toch nog. Meneer Kessby, zout u mij om de vrienden over wie ik u sprak gerust te stellen en onder zodanige verplichting van geheimhouding, als u mij mee te moeten opleggen, niet enige inlichtingen kunnen en willen geven over miswet. Ik heb haar op reis ontmoet en haar naar huis gezien, maar ik weet niets van haar. Kunt u mij iets omtrent haar mededelen? Niets, antwoordde de patriarch, het dikke hoofd schuldende en met een welwillende glimlach. Niets. Oog hemel, oog hemel, hoe jammer dat zij maar zo kort bleef. En dat u te laat kwam. Als voor trouwtzaak waar nemer, alleen als zodanig, heb ik die dame nu en dan geld uitbetaald. Maar wat bat het u? Dat de weten, meneer. Niet het minst, zei Klenem. Waarlijk stemde de patriarch toe met een filantropische glimlach naar het vuur. Niet het minst, meneer. Dat is een verstandig antwoord, meneer Klenem. Niet het minst. Het draaien van zijn gladde duimen overalkander was voor Klenem een simbol van de wijze waarop hij om de zaak heen zou draaien wanneer hij op werd doorgegaan. Hij zou niets nieuws laten zien, niets verder komen, zodat dit duimen draaien hem eigenlijk van verdere pogingen deed afzien. Hij had over dit besluit zolang als hij wilde kunnen nadenken, want de heer Kessbie gewoon zich met de hulp van zijn knobbels en zijn witte haren overal doorheen te slaan, wist dat zijn grootste kracht gelegen was in zwijgen. Hij bleef dus met zijn duimen zitten draaien, terwijl al knobbels op voor- en achterhoofd blonken van mensliefendheid. Juist wilde Arthur zich doorop te staan en heen te gaan aan dit opwekkend gezelschap onttrekken. Toen uit het binnendok, waar Pengs lag vastgemeerd, wanneer hij niet aan het kruisen was, een geluid gehoord werd, alsof de stoomboot naderde. Het trof Arthur dat het geluid met opzet al op verre afstand begon, alsof Pengs de indruk wilde geven aan een ieder die er over wilde denken dat hij al buiten gehoorsafstand was begonnen te werken. Pengs en Arthur schudden elkaar de hand en eerst genoemde verzocht zijn principaal een paar stukken te tekenen. Terwijl Pengs Arthur's hand schudden, begon hij eens flink te snuiven en streek met de linker voorvinger lang zijn wenkbrouwen. Waaruit Klendem, die zijn geheimzinnige gebarentaal nu beter begreep dan vroeger, meende te mogen opmaken dat hij hem iets te zeggen had. Toen hij dan ook afscheid van Kersby en Flora genomen had, het laatste ging niet zo geheel gemakkelijk, bleef hij nog wat in de straat op en neer lopen. Nog niet lang had hij dit gedaan, of daar was Pengs al. Schudden weer handen, liet weer een veel betekend gesnuiven horen en zette zijn hoed af. Ten einde zijn horen wat op te strijken. Uit al welke handelingen Arthur de gevolgtrekking maakte dat hij vrijwel op de hoogte was van het gesprek in de eetkamer. Zonder enige inleiding vroeg Arthur dan ook. Ze waren werkelijk weg, is het niet Pengs? Ja, ze waren werkelijk weg. Weet hij waar ik die dame vinden kan? Ik kan het niet zeggen, maar ik denk het wel. Wist Pengs het misschien zelf? Nee, Pengs wist het niet. Wist Pengs iets van die dame? Ik denk, antwoorden Pengs, dat ik even veel van haar weet als zij van zichzelf weet. Zij is iemand's kind, van iemand en van niemand. Zet haar in één of andere kamer met een half do zijn mensen oud genoeg om haar vader of moeder te kunnen zijn. En ja, daar kunnen mijn ouders wel bij zijn, zal zij zeggen. Zij zal ze ontmoeten in huis of op straat, tegen ze aanlopen op het trottoir, erkennes meemaken bij de ene of andere gelegenheid en er niets van weten. Zij weet niets van hen, nog van enige bloedverwand. Zij heeft er nooit iets van geweten en zal er nimmer iets van te weten komen. Zou meneer Kesby haar misschien licht kunnen verschaffen? Het is mogelijk, ik vermoed het wel, maar ik weet het niet. Hij heeft lange tijd geld onder zijn berusting gehad. Niet zo heel veel, voor zover ik heb kunnen nagaan, om aan haar uit te keren wanneer zij er behoefte aan had. Soms is zij te trots en raakt er een tijdlang niet aan, maar op andere tijden is zij zo arm dat zij er wel toegenoodzaakt is. Bozer, hartstochtelijker, onberekenbaarder, vraaggierige vrouw bestaat er niet. Vanavond kwam zij geld opnemen, voor particuliere doeleinden, zoals zij bewerden. Ik meen te weten, bij toeval te weten, zij artuur, voor welk doel en in winzak het verdwijnen zal. Zo waarlijk, nu, als het volgens een overeenkomst is, mag de andere partij wel voorzichtig zijn. Ik zou mij niet graag aan die vrouw toevertrouwen, als ik haar onrecht had aangedaan. Zo jong en mooi als zij is, voor al het geld van mijn principaal niet. Dan, zei ik, volgde hij erbij een slepende ziekte had en daarvan wilde afkomen. Het verbaasd mij, ging hij voort, dat zij nog nooit een poging gedaan heeft om mijn principaal de enige persoon die iets van haar geschiedenis kent en die zij dagelijks bereikend kan uit de weg te ruimen. Ik moet erbij voegen, dat ik nu en dan in verzoeking kom, hetzelfde doen. Artuur ontstelde van dit gezegde en zei, mijn hemel pengs, zeg toch zulke dingen niet. Begrijp mij goed, antwoorden pengs, terwijl hij vijf zwart gerande vingertoppen op Artus arm legde. Ik bedoel niet hem de keel af te snijden, maar bij alles wat mij dierbaar is. Als hij te ver gaat knippe ik hem zijn haren af. Na het uitspreken van deze vreselijke bedreiging die een nieuw licht over hem deed opgaan, stoomde pengs, als snuivende en blazende, maar met een hoogst ernstige gezicht weg. Einde van het negen de hoofdstuk van deel drie. Tiende hoofdstuk van deel drie van kleine Dorrit van Charles Dickens, vertaald door AG van Tricht. Deze LibriVox opname is vrij van uteursrechten, opname door Marcel Kunders. De halfdonkere wachtkamers, van het circumlopitiekantoor, waar Artu een goed deel van zijn tijd doorbracht, in gezelschap van onderscheidende lastige misdadigers, al een veroordeeld, om door deze instelling levens geradbraak te worden, hadden hem ruimschootsgelegenheid geschonken om een drie of vier tal, dagen na te denken, over het geen, hij van miswet en taticorum gezien en gehoord had. Hij was echter niet in staat om deze geheimzinnige sluier die beiden aan zijn oog ontrok, ook maar een tikje hoger op te lichten, zodat hij daartoe ook niet verder moeite deed. Hij had in die tijd de sombere woning zijn moeder niet bezocht, maar het tijdstip waarop hij dit gewoondelijk deed, was nu aangebroken en zo begaf hij zich op zekere avond tegen negen uur naar de dove plek waar hij zijn jeugd had doorgebracht. Dat ouderlijk huis had altijd iets geheimzinnigs, iets treurigs en dreigend zelfs in zijn verbeelding, en hij bezat genoeg voorstellingsvermogen om de gehele omgeving in een somberwaas voor zich te zien. Wanneer hij er zich desavonds heen begaf, schenende mistige straten die hij door moest, alle voldrukgende geheimen, de verlaten geldkantooren met hunne geheimen in boeken en papieren weggesloten, in laden en brandkasten, de geheimen van de verspreid wonende malers, in de grote molen waaronder ongetwijfeld diven, falsarissen en misbruikers van vertrouwen van allerlei soort waren, weer praktijken elke nieuwe dag aan het licht konden komen. Hij zou zich verbeeld kunnen hebben, dat al deze dingen in het verborgenen meewerkten om de lucht zo zwaar te maken. Na mate hij de bron van al deze duisternis naderde, werd hij hoe langer, hoe dikker en rees de akelige kamer die zijn vader eenmaal bewoond had, voor zijn verbeelding op. Nu in gebruik, bij zijn moeder, wie gelaten hij had zien verbleken, wanneer hij alleen met haar was, en voor haar bed stond, de droefgeestigheid, de schimmel en het stof in die woning. Alles was vol geheimen, en te midden daarvan zat zijn moeder met het onvoorstorbaar strak gelaad en de onverzettelijke wil, hartnekkige bewaarster van al de geheimen van zijn vaders en van zijn eigen leven, wachtende met stuursen onversrokkenheid op het grote eindgeheim van haar leven. Hij was de nauwe, steile straat afgegaan, die op het huis aanbiep, toen hij zo vlak achter zich een stap hoorde, dat hij wilde omkijken, maar op hetzelfde ogenblik bijna werd om ver gelopen. Zozeer was hij in gedachtend verdiept en zo weinig op een dagelijke botsing voorbereid geweest, dat de voorbijganger die hem een pardon, het was mijn schuld, toeriep, al bijna in de duisternis verdwenen was, eer hij zelf geheel van de schrik bekomen was. Evenwel, zodra hij zijn bezinning terug had, zag hij dat de man die daar voor hem uit liep, dezelfde was, met wiens voorkomen en geheimzinnig optreden zijn gedachten gedurende de laatste dagen zo vervuld geweest waren. Het was geen toevallige gelijkenis, het was de man zelf die hij had nagegaan toen hij met dat die koram liep en die hij met mis weet had zien en horen spreken. De straat liep vrij stijl naar beneden en was bovendien niet recht en de man die hoewel niet dronken toch onder de invloed van sterke drank, scheen liep zo hard dat Klenem hem spoelig uit het oog verloren had, zonder het bepaalde voornemen op te vatten om hem te volgen, maar in een opwelling om hem in het oog te houden, verhaast de Klenem evening zijn pas. Ten einde de kromming in de straat voorbij te komen, maar toen hij die bereikt had was de man verdwenen, er was niets waarachter hij zich had kunnen verschuilen, geen enkele steeg die hij had kunnen inslaan. Ook had Klenem geen deur horen openen of sluiten, de man moest zelf een sleutel gehad hebben om ergens binnen te gaan. Over deze zonderlinger ontmoeting en de geheimzinnige verdwijning nog pijnzinde, bereikte hij het hek om de woning zijn na moeder. En toen hij, zoals hij gewoon was, na de slecht verlichte vensters van haar kamer keek, ontdekte hij dezelfde gestalte die hij zo even uit het oog verloren had. De man stond tegen de spijlen van het verwaarloosde hek geleund, naar boven te kijken en lachte daarbij in zichzelf. Enige rondswervende katten die bij zijn nadering op de vlucht waren gegaan, zaten nu op muren en afdakjes naar hem te loeren, met ogen die veel overeenkomst hadden met de zijnen. Hij bleef maar een ogemelijk staan, sloeg toen de mantel weer met de punt over de schouder, beklomde halvergane stoep en klopte aan. Klenems verbazing belette hem niet, eveneens de stoep op te gaan. De vreemdeling keek hem uit de hoogte aan en neurde. Daarna klopte hij nog eens. U bent wat ongeduldig meneer, zei Arthur. Dat ben ik meneer. Bij alle goden, dat ligt nu eenmaal in mijn aard, antwoordde de vreemdeling. Het geluid dat Evry maakte toen zij voorzichte de ketting op de deur deed, deed beiden opkijken. Evry, met een brandende kaars in de hand, opende de deur, opend keer en voor wie daar zo hard klopte, zo laat in de avond. Ha, Arthur, vroeg de zij erop, verwonderde toon bij, want zij zag hem het eerst. U niet wel? Oh, de hemel bewaren ons nee, reep zij uit, toen zij de vreemdeling zag staan. Is hij daar weer? Ja, het is waar. Hij is er weer, je vrouw Flintvinch. Antwoordde de vreemdeling. Maak de deur toch open, want ik verlang ernaar die brave Jeremia in de armen te sluiten. Doe de deur open en laat ik vlug mijn brave Jeremia onhelzen, mijn Flintvinch. Hij is niet thuis, zei Evry. Haal hem dan. Haal mijn Flintvinch. Vertel hem dat zijn oude vriend Blandois juist in Engeland is aangekomen. Zeg hem dat zijn beste jongen zijn Engel er is. Doe toch open, schone je vrouw Flintvinch, en laat mij naar boven gaan, om mijn complimenten maken. De complimenten van Blandois. Aan mevrouw. Mevrouw leeft immers nog. Goed dan. Doe open. Tot Arcus klimmende verbazing, nam Evry de ketting van de deur en opende deze. Intussen hem, met grote ogen aankijkende, als of zij hem wilde waarschuwen, dat hij zich met die vreemdeling niet moest inlaten. Deze liep, zonder complimenten te maken, de gang in. Het aan Arthur overlatende, of deze hem wilde volgen, of niet. Haas je toch. Haal hem dan toch. Breng Flintvinch toch hier. Dien mij bij mevrouw aan, riep de vreemdeling, zodat zijn woorden door de stenen gang weergalmden. Vertel mij eens, Evry, zij Arthur, op luide ernstige toon, terwijl hij een verontwaardigde blik op de vreemdeling wierp. Wie is die heer? Oog vertel mij eens, Evry, herhaalde de vreemdeling op zijn beurt. Wie? Ha, ha, ha. Wie is deze heer? Juist, op het goede ogenblik, riep mevrouw Klenem van boven. Evry, laat beiden boven komen. Arthur, kom onmiddellijk bij mij. Arthur, rieplandwa. Zijn hoed met een zeerlijke zwij afnemende en een buigingmakende. De zoon van mevrouw. Ik ben de onderdanige dinaar van de zoon van mevrouw Klenem. Arthur keek hem nog eens aan, doch volstrek niet vriendelijker dan de eerste keer, en ging zonder enig bewijs van toenadering te geven naar boven, gevolgd door de vreemde bezoeker, terwijl jevrouw Evry de sleutel uit de deurnam en flux wegsloop om haar heer en meester te halen. Iemand die ooggetuigen geweest waren van de vorige ontvangst van monsieur Blandois in dezelfde kamer zou een groot verschil ontdekt hebben in mevrouw Klenems optreden. Haar gelaat verriet dit niet, en haren manieren en stem had zij even goed in bedwang. Het bestond hoofdzakelijk daarin dat zij van het ogenblik af, dat hij binnen trat de ogen niet van zijn gelaat afwende, en twee of drie malen als hij luidruchtig begon te worden voor op haar stoel ging zitten, alsof zij hem de verzekering wilde geven dat hij straks aan het woord zou komen en blijvend kon, zolang hij wilde. Arthur merkte dit zeer goed op, of schoon hij het verschil tussen dit bezoek en het vorige niet kende. Mevrouw, zei Blandois, bewijs mij de eer mij voor te stellen aan meneer uw zoon. Het schijnt dat meneer uw zoon zich over mij heeft te beklagen, hij is niet beleefd. Meneer zei Arthur onmiddellijk, de handschoen opnemende, wie u ook mocht zijn en wat de reden mogen zijn van uw aanwezigheid in dit huis, indien ik hier meester was zou ik u ter stond buiten de deur zetten. Maar dat ben je niet, viel zijn moeder in, zonder hem aan te kijken. Het is wel jammer, want je zult je dwaas humeur nu niet kunnen botvieren, want je bent hier de meester niet, Arthur. Ik maak daar geen aanspraak op, moeder, indien ik bezwaren maak tegen de wijze van optreden van deze man in uw huis, zulke buiten gewone bezwaren dat ik hem zo ik de macht daartoe bezat hier niet zou dulden, geen minuut langer zou dulden, dan doe ik dat ter wille van u. Indien het nodig was bezwaren te maken, antwoorden mevrouw Klenem, zou ik dat zelf doen. Natuurlijk zou ik dat doen. Het voorwerp van het twistgesprek tussen moeder en zoon lachte luidkeels en sloeg zich met de hand op het been. Je hebt niet het recht, hernamme vrouw Klenem, terwijl zij Blandois strak bleef aankijken, of schoon zij het woord richten tot haar zoon, iets te nadelen van een gentleman, vooral niet van een gentleman uit een ander land te zeggen, omdat hij niet in je smaak valt, of zich niet gedraagt volgens regelen die jij beliefd te stellen. Het is zeer goed mogelijk dat die gentleman op gelijke gronden bezwaren maakt tegen jou aanwezigheid hier. Dat hoop ik, zei Artuur. Deze gentleman ging me vrouw Klenem voort, bracht ons bij een vorige gelegenheid een aanbevelingsbrief mee van, door ons hoge achter, correspondenten, die daarvoor zelf de verantwoordelijkheid dragen. Wat deze gentleman hele avond hier komt doen, is mij vollekomen onbekend en kan ik zelfs niet gissen, terwijl zij de volgende woorden, nog langzamer en met meer nadruk uitspraak, kwamen er nog meer rimpels op haar voorhoofd dan gewonelijk. Maar wanneer, deze gentleman, het doel van zijn bezoek blootlicht? Het ging, hij zal doen, zodra Flintwins terugkomt, zal doen aan Flintwins en mij, dan zal het zeker blijken dat hij over zaken komt spreken. Het kan over niets anders zijn. Wij zullen zien, mevrouw, zei de zakenman. Zeker, wij zullen zien, stemde mevrouw Klenem toe. U kent Flintwinsch, ik herinner mij, gehoord te hebben, dat u, toen u de vorige keer in Londen waard, cameraadschappelijk uit bent geweest, met Flintwinsch. Ik verneem zo weinig van het geen er buiten deze kamervoorvalt en zulke beuzelachtige wereldse dingen interesseren mij ook niet. Toch herinner ik mij, het gehoord te hebben. Dan hebt u het goed gehoord, mevrouw. Het is zo als u zegt. Hij lachte weer en begon het refrein te fluitend van het liedje dat hij buiten geneurigd had. Je ziet dus, Arthur, dat deze gentleman hier komt als een bekende, niet als een vreemdeling. Het is daarom te betreuren dat je je boos humeur niet hebt weten te beteugelen. En deze gentleman beledigd heb. Ik betreure het en ik spreek dat in de tegenwoordigheid van deze gentleman uit. Ik weet dat jij dit niet zult doen en daarom doe ik het uit naam van Flintwinsch en mijzelf, want wij hebben zaken met hem te doen. Men hoorde de sleutel in de huis dus teken en deze openen en sluiten. Na enige ogenblikken kwam Flintwinsch boven en onmiddellijk stond de gentleman op en sloot hem in de armen. Hoe gaat het waar de vriend? Hoe is het op dit ondermaanse? Alles rozegeur zeker. Zoveel te beter, zoveel te beter. Je ziet er zo jong en fris uit als de bloemen in het voorjaar. Ha, beste brave jongen. Terwijl hij Flintwinsch zo hartelijk begroeten, bleef hij hem zo schudden en heen en weer rollen door op elke schouder een hand te leggen dat de oude man, die er nog uitgedroogder en bochtiger uitzag dan gewoonlijk, veel begon te lijken op een bijna uitgedraaide tol. Ik had de laatstemaal een voorgevoel dat wij, nog beter, nog intimer kennis zouden maken, Flintwinsch. Heb je dat ook gevoeld? Voel je het nu? Nu neem meneer, antwoorden Flintwinsch. Ik voel niets bijzonders. Zou het niet beter zijn als u ging zitten? Ik vermoed dat u de portfles weer aangesproken hebt, meneer. Ha, ondeugd, rappenmaker, riep de bezoeker. Ha, ha, ha, uit aardigheid, smeet hij Flintwinsch, een eind van zich af en ging toen weer zitten. De verbazing, de achterdocht, de woede en schaamte, die dit toneel bij Arthur opwekte, deden hem verstommen. Flintwinsch, die tentgevolgen van de laatste liefkozing, enige passen achteruitgetuimeld was, vond eindelijk zijn evenwicht terug. Op zijn gelaad was van de ondegraane behandeling niets merkbaar. Het was even onverstoorbaar als altijd, alleen keek hij Arthur scherp aan. Behalve dat zijn adem wat sneller ging dan gewoondelijk, was er niets aan hem te bespeuren dat afweek van het gewone, dan dat zijn das, die anders onder zijn linker oor zat, nu geheel naar achteren, was verschoven, zodat het scheen als of hij een haarzakje droeg, het geen aan zijn voorkomen iets deftig schaf. Terwijl mevrouw Klenem haar ogen niet van Blandois afhield, haar blik had een uitwerking op hem, zoals een strakke blik op een hond heeft. Wende Jeremia, de zijne, geen ogenblik van Arthur af. Het was alsof zij dat zwijgend overeen gekomen waren. Er volgde een algemeen zwijgen. En in die tijd stond Jeremia voortdurend lang zijn kind te strijken, als of hij met zijn stekelige ogen wilde lezen wat er in Arthur Siel omging. Toen dit zwijgen enige tijd geduurd had, stond Blandois, wien deze stilte blijkbaar niet aanstond met een ongeduldige beweging op, en ging met de rug naar het heilige vuur staan dat reeds zoveel jaren had gebrand, waarop mevrouw Klenem voor het eerst één haar handen bewegende, evenmaar, en alsof zij iemand zijn afscheid gaf, zijde, je moest ons nu aan onze zaken laten beginnen, Arthur. Dat zal ik doen, moeder, maar met tegensin. Het doet er niet toe. Met wat of met wat niet, antwoorden zij. Wees zo goed ons alleen te laten. Kom op een andere tijd terug, indien je hebt je plicht mocht achten je hier een half uur te zitten vervelen. Goedenavond. Zij stak haar omwikkelde vingers uit, die hij naar gewoonte even aanraakte terwijl hij zich over de leuning van haar stoel boog, om zijn lippen even op haar gelaad te drukken. Toen hij dit deed, meende hij dat haar wang strakker was dan gewoondelijk en ook kouder. Zicht oprichtende volgde hij de richting haar ogen naar Blandois, de beste vriend van Flintwinch, en zag hem een beweging maken met vinger en duim om zijn verachting te kennen te geven. Ik laat je goede kennis, die hiervoor zaken komt, in de kamer mij naar moeder. Flintwinch, zij artuur, maar ik doe dit met grote weerzin en ben ten hoogste verbaasd. Noggens die beweging met vinger en duim. Goedenavond, moeder, goedenavond. Ik heb iemand gekend, mijn brave cameraat, Flintwinch, zij Blandois, wijtbeens voor de hart staande en blijkbaar met het doel artuur, die al bij de deur was ter rug te houden. Ik heb iemand gekend, die zoveel had horen vertellen van het donkerlonden, dat hij zich, desavonds, niet in het gezelschap van twee personen, die er belang bij hadden, hem onder de grond te zien, zou gewaagd hebben. Zelfs niet in een zoachtenswaardige woning als deze. Tenzij hij lichamelijk sterker was, dan beide te samen. Bah, wat een lafaard, heflintwinch. Een nummel, meneer. Juist een nummel. Ja, hij zou niet uit een glas hebben gedronken. Zelfs niet in een zoachtenswaardige woning als deze. Tenzij één der anderen eerst gedronken had. Clanum verwaardigde zich niet te antwoorden. Eigenlijk was hij er niet toe in staat. Hij stikte bijna van woede, maar keekbland was even aan en ging toen heen. Met de vingers klappende, terwijl zijn neus ver over zijn knevel hing, en er een lelijke valse glimlach om zijn mond kwam, keekbland was hem na. Vertel mij toch, in godsnaam Evry, wat er hier in huis omgaapt, fluisterde hij je vrouw flintwinch toe, toen deze hem uitliet. Zij zag er zelf uit als een spook, zoals zij daar in het donkere voorhuis stond, met de schort over het hoofd en met een grafstem antwoorden. Vraag mij niets, Arthur. Ik heb juist weer een lange droom gehad. Ga maar heen. Hij ging naar buiten en onmiddellijk sloot zij de huisdeur. Hij keek naar boven, naar de vensters van de kamer, zijn er moeder, en het vlouwen ligt, dat door de gele luikendrong Schim Evries antwoord te herhalen. Vraag mij niets, ga maar heen. Einde van de tiende hoofdstuk van deel drie. Elfde hoofdstuk van deel drie van kleine Dorrit van Charles Dickens, vertaald door AG van Tricht. Deze Librie Vox opname is vrij van uteursrechten, opname door Marcel Koenders. Een brief van kleine Dorrit. Beste meneer Klenhem. Aangezien ik in mijn laatste brief schreef dat het beter was mij niet terug te schrijven, en ik u dus, wanneer ik u, nog een schrijf, geen andere last voor oorzaak, dan het te lezen, wil ik nog een z'n uurtje daar aan besteden. Ditmaal schrijf ik uit Rome. Wij verlieten Venetia, nog voor meneer en mevrouw Goan, maar zij bleven minder lang onderweg dan wij, en namen ook dezelfde weg niet, zodat wij hem te Roman aankomende daar eens ingericht vonden in de Via Gre Goriana. U zult die straat wel kennen. Ik zal nu maar eerst alles wat ik weet van mevrouw Goan vertellen, omdat u zoveel belang in haar stelt. Zij hebben geen prettige woning, maar misschien trof mij dit ten eerste keer minder dan het u zou gedaan hebben die al in zoveel vreemde landen geweest zijt, en zoveel meer gezien hebt. Natuurlijk is hun woning een veel beter en prettige verblijf dan dat waarin ik tot voor korte tijd gewend ben geweest, zodat ik mij verbeeld misschien meer met haar ogen te zien dan met mijn eigenen, want het is zo duidelijk te zien dat zij in een aangename gelukkige omgeving is grootgebracht. Zelfs al had zij er mij niet met grote liefde van verteld. Hunne woning is een vrijarmoedig appartement, op een donkere, algemene overloop en bestaat eigenlijk slechts uit één grote hollekamer waar meneer Goan schildert. De vensters zijn zo dicht gemaakt dat men nog niet door naar buiten kan kijken en de muren door vorige bewoners met krijt en houtskool volgetekend beschreven en beklapt. Jarenlang, denk ik, dat vertrek wordt door een gordijn meer stofkleurig dan rood in tweeen verdeeld, en het gedeelte achter het gordijn is de zitkamer. Toen ik, daarvoor de eerste maal bij haar kwam, zat zij er alleen. Het werk was op haar schoot gevallen en zij keek op naar het plekje hemel dat door de bovenvensters te zien is. Maak u nu niet ongerust als ik zeg dat ik het daarlang zo vrolijk, zo prettig, zo licht en fris niet vindt. Nog zo gelukkig en jeugdig als ik het haar zo graag zou gunnen. Aangezien meneer Gohan papasportret schilderde dat in tussen niet zo lijkt dat ik papa er dadelijk uit erkend zou hebben als ik het niet had zien gebeuren. Nu, ten gevolge van deze gelukkige omstandigheid, was ik veel vaker in de gelegenheid om haar eens op te zoeken dan ik anders geweest zou zijn. Zij is veel alleen, heel veel. Laat ik u ons vertellen van mijn tweede bezoek aan haar. Op zekere dag, waarop ik geen andere plichten had, ging je tegen vijf uur's avonds naar haar toe en vond haar alleen aan het middagmaal dat haar ik weet niet waar vandaan gebracht was op een groot comfort en zij had geen ander gezelschap dan de man die het haar gebracht had. Uit de wijze waarop de tafel gedekt was, maakte ik op dat zij ook niet het voor uitzicht had, op ander gezelschap. De man vertelde haar een lang verhaal van de rovers die buiten de stadsmuren door een heiligen beeld vastgehouden waren. Hij deed dat, zei hij bij, toen ik heen ging om haar wat afleiding te bezorgen, want hij had ook een dochter van die leeftijd of schoon niet zo mooi. Eer ik nu, over haar doorga, om het weinige te vertellen dat ik nog van haar weet, zal ik u, een en ander van meneer Gohan, medelen. Hij moet haar wel bewonderen en trots op haar zijn, want iedereen roemt haar schoonheid en hij moet wel veel van haar houden en dat doet hij ook wel, maar op zijn manier. U kent zijn manier en als die in uw ogen even zorgenloos en ontevreden schijnen als in de mijne, dan zult u mij wel geen ongelijk geven, als ik zeg dat zij wat meer met haar in overeenstemming gebracht konden worden. Mocht u er niet zo over denken, dan zal ik mij zeker vergissen, want ik ben nog altijd uw arme kind en stel meer vertrouwen in uw kennis en uw goedheid dan ik u zou kunnen zeggen. Al wilde ik het beproeven, maar schrik niet, ik denk er niet over de proef te nemen. Ik vind, als u het ook vindt, dat meneer Gohan zich ten gevolgen van zijn onstandvastigheid en onvergenoegheid veel te weinig wijd aan zijn beroep. Hij doet niets, onafgebroken of met geduld. Maar begint iets en gooit het weer na zich neer, of laat het ontvolteut zonder er verder naar om te zien. Doen ik hem zo met papa hoorde praten, terwijl hij pappersportaat schilderde, heb ik mij wel eens verbaasd afgevraagd of hij in niemand geloofd, omdat hij geen geloof heeft in zichzelf. Is dat zo? Ik weet hoe u nu kijkt en hoor bijna de stem waarmee de u tot mij sprak op de ijzere brug. Meneer Gohan verkeert veel in wat men hier de eerste gezelschappen noemt, of schoon hij niet kijkt als of hij zich erg amuseert. En nu en dan gaat me vrouw Gohan met hem mee. In de laatste tijd gebeurt dit weinig. Ik meen opgemerkt te hebben dat er wel eens op ongepaste manier over hun huwelijk gesproken wordt, alsof het een groot geluk voor haar geweest is, dat meneer Gohan haar tot zijn vrouw begeerd heeft. Of schoon diezelfde mensen hem zeker niet voor hun dochters gewenst zouden hebben. Ook gaat hij veel naar buiten om schetsen te maken en overal waar vriendelingen zijn treft hij kennissen aan en schijnt men hem goed te kennen. Bovendien houdt hij er een vriend opna die veel met en bij hem is, zowel in huis als daar buiten. Of schoon hij die vriend erg koel behandeld. Ik weet zeker, want zij heeft het mij zelf gezegd dat zij een hekel aan die vriend heeft. Ik zelf walg van die man, zodat het een verlichting voor mij is dat hij op het oog omlijk niet meer hier schijnt te zijn. Hoeveel groter nog voor haar. Maar wat ik u hoofdzakelijk wil doen weten en waarom ik besloten heb u dat te vertellen al ben ik bang dat het u niet aangenaam zal zijn, zal ik nu laten volgen. Zij is zo waar en zo inner aan hem gehecht en weet zo heel beslist dat liefde en plicht haar voor altijd aan hem verbinden. Dat u er zeker van kunt zijn dat zij hem tot haar dood zal lief hebben, bewonderen, prijzen en al zijn gebreken bemantenen. Ik geloof dat zij ze nu reeds bemanthold. Ook voor zichzelf, zij heeft hem een hart gegeven dat nimmer teruggenomen zal worden. En hoeveel moeite hij er ook voor mogen doen, haar liefde zal hij nimmer verliezen. U kent de waarheid je van. Zoals u? Alles kent. Veel, veel beter dan ik. Maar ik kan niet nalaten u te vertellen welke karaktereigenschappen zij aan de dag legt en dat u nooit te goed van haar kunt denken. Ik heb in deze brief haar naam nog niet genoemd, maar wij zijn langzamerhand zulke vriendinnen geworden dat wij elkaar altijd bij de voorname noemen wanneer wij met ons beide alleen zijn. Ik bedoel dat zij mij bij de naam noemt die u mij gegeven hebt. Toen zij mij Amy begon te noemen vertelde ik haar mijn korte levensgeschiedenis en dat u mij altijd kleine dorret noemde. Ik voeg er erbij dat deze naam mij dierbaarder is dan welke ook en nu noemt zij mij altijd kleine dorret. Misschien hebt u de laatste tijd geen bericht gehad van haar vader en moeder en weet u dus nog niet dat zij een baby heeft, een zoontje. Het werd twee dagen geleden geboren juist een week nadat haar ouders hier aangekomen waren. Zij zijn er erg gelukkig mee. Ik moet er echt erbij voegen want ik vertel u nu eenmaal alles dat naar het mij voorkomt hun omgang met meneer Goam enigszins gedwongen is en zij in zijn spottende toon een minachting zien van hun liefde voor pet. Gisteren nog toen ik bij hen was zag ik meneer Meegels van kleur veranderen en onmiddellijk opstaan en uitgaan als of hij bang was iets te zeggen waarvan hij later beraal zou kunnen hebben. En toch zijn zij beiden zo kies, zo goed hartig en billig dat hij henwaarlijk wel wat mocht ontzien. Het pleit niet voor hem dat hij ook niet eens aan hen denkt. Zie zo, nu heb ik dit alles nog eens overgelezen en ben ik op het punt geweest deze brief maar niet te verzenden. Ik vond mijzelf onder het lezen zo aanmatigend om alles maar te willen begrijpen en verklaren. Maar toen ik er ons goed over nadacht begon ik te hopen dat u wel weet dat opmerkingen die ik maak alleen voor u bestemd zijn en ik door uw belangstelling in hen aangespoord ben ze te maken. Ik verzeker u dat dit de zuivere waarheid is en nu is dit onderwerp in deze brief afgehandeld en heb ik weinig meer te vertellen. Wij maken het allen goed en Fanny verbetert met de dag. U kunt nauwelijks begrijpen hoe vriendelijk zij voor mij is en hoeveel moeite zij zich voor mij geeft. Zij heeft een ambiddag die haar uit Zwitserland naar Venetie en vandaar hierheen gevolgd is en mij in vertrouwen meegedeeld heeft dat hij haar zal blijven volgen al reis zij de hele wereld door. Het maakte mij wel wat verlegen toen hij mij dit vertelde maar wat kon ik eraan doen. Ik wist eerst niet wat ik antwoorden moest maar eindelijk vertelde ik hem dat hij volgens mijn idee beter deed het niet te doen. Want Fanny dit vertelde ik hem echter niet is veel te verstandig en te geestig om bij hem te passen. Toch zou hij het doen, zei hij. Ik heb natuurlijk geen ambiddag. Indien u ooit zo ver komt in deze lange brief zult u misschien zeggen, kleine door het zal toch zeker niet eindigen zonder iets van haar reizen te vertellen. Zeker wordt het tijd om daarmee te beginnen maar ik weet heus niet wat ik u zal vertellen. Na Venetien hebben wij tal van prachtige stelen bezocht onder andere genua en florens en zoveel moois gezien dat ik er bijna duizelig van word wanneer ik raam terug denk. Maar u zou er mij zoveel meer van kunnen vertellen dan ik u. Waarom u dan te vervelen met allerlei verhalen en beschrijvingen? Beste meneer Klennem, nadat ik de moed gehad heb. U vroeg er al de bezwaren mede te delen die mijn ziel vervulden zal ik nu niet laf zijn. Een gedachte die veelvuldig in mij opkomt is deze, dat al die steden zo oud zijn is niet zo heel merkwaardig. Maar wel dat ze er al waren in de dagen toen ik nog maar het bestaan van 1, 2 of 3 tel ervan kende en eigenlijk nog niets wist van het geen er buiten onze oude wallen bestond. Daar is iets in dat mij melancholiek maakt, maar ik weet niet waarom. Toen wij de scheeve toren te Pisa gingen bekijken was het een prachtige zonnige dag en de toren en alle gebouwen er omheen leken zo oud en de aarde en de hemel zo jong en de schaduwen zo zacht en zo bescheiden. Ik kon in het eerst niet beseffen hoe mooi, hoe merkwaardig dit alles was. Maar ik dacht, oh, hoe menigmaal, wanneer de schaduw van de muur in onze kamer viel en die afgemeten voetstap op de binnenplaats op en neer ging. Oh, hoe menigmaal was het op die plaats even rustig en vriendelijk als vandaag hier. Die gedachten overweldigde me. Mijn hart was zo vol dat mij de tranen in de ogen sprongen. Of schoon ik al mijn best deed om ze binnen te houden. En datzelfde gevoel heb ik oh zo dikwijls. Zo dikwijls, weet u wel dat ik, sinds wij rijk zijn geworden, veel meer droom dan vroeger en altijd uit de tijd toen ik nog heel jong was. U zult zeggen dat ik nog niet oud ben. Nee, dit is niet het geen ik bedoel. Ik droom altijd uit de tijd toen ik nog leerde nagen. Ik zie mij zelf in mijn dromen, daar dikwijls terug, zie gezichtend van mensen die ik bijna niet gekend heb. En al lang vergeten, meende te zijn. En ook heel dikwijls ben ik, in mijn dromen, buitenslands, in Zwitserland, Italië of Frankrijk, maar altijd als klein kind. Ik heb gedroomd dat ik naar m'n vrouw General ging, met de lappen op de kleertjes die ik als kind droeg. Herhaaldelijk heb ik gedroomd dat ik te Venetie aan tafel kwam, terwijl er een aantal gasten waren in de rouwkleren die ik droeg, toen ik acht jaar oud was en mijn moeder verloren had. En later nog gedragen heb, tot ze geheel versleten waren. Ik ben, met het angst weet op mijn voorhoofd, wakker geworden, omdat Fanny en Edward boos op mij waren, toen ik in zulke toilet aan tafel verscheen. In al die dromen was en bleef ik het kleine kind van de Marshallsea. En het is meermaal een gebeurt dat ik, in mijn dromen, bijna wanhopend werd, bij de vraag hoe al die dure dinees betaald moesten worden. Nooit heb ik gedroomd over de veranderde omstandigheden zelfen, nooit over die gedenkwaardige ochtend, toen u met mij de tijding ging brengen. Ja, ik heb zelfs nooit van u gedroomd. Beste meneer Klenem, het is mogelijk dat ik overdag zoveel aan u en anderen denk dat ik desnacht geen gedachte over heb om de weg naar u te vinden. Ik moet u echt nu bekennen dat ik er heimwee heb, dat ik al lang zo vuurig en ernstig verlang naar een vaste huis, dat ik soms, wanneer ik alleen ben, schrijn moet. Ik kan het niet uitstaan dat wij al verder en verder weggaan. Mijn hart is al verlicht wanneer wij ook maar een paar meilen teruggaan, terwijl ik toch weet dat wij de volgende dag weer verder zullen trekken. Zo ben ik gehecht aan de plaats waar ik arm was en waar u zo vriendelijk voor mij waard. Oh, zo gehecht, zo gehecht, de hemel alleen weet wanneer uw arm kimpt Engeland zal terugzien. Allen, behalve ik, genieten van het leven hier en dus is er van terugkeren geen sprake. Mijn beste vader wil in het voorjaar eens voor zaken naar Londen gaan, maar ik heb niet de minste hoop dat hij mij zal meenemen. Ik heb mijn best gedaan, zoveel mogelijk te profiteren van de lessen van mevrouw General en ik hoop nu niet meer zo dom te zijn als vroeger. Ik ben begonnen de talen van de landen die ik u opnoemde te leren spreken en begrijpen. Toen ik u de vorige keer schreef herinnerde ik mij niet dat u ze ook kent, maar later wel en dat heeft mij veel geholpen. God zegen u, beste meneer Klenem, vergeet niet uwe, u eeuwig dankbare en toegenegende kleine dorret. PS, onthoud vooral dat minnie Gohan bij u in de beste herinnering verdient te blijven. U kunt niet te goed en te hoog van haar denken. De vorige keer vergat ik Pengs. Wilte u hem bij gelegenheid de hartelijke groetsen overbrengend van kleine dorret. Hij was heel lief voor kleine dorret. Einde van het elfte hoofdstuk van deel 3.