 Hət tə Azərbaycan da vahid iqtisadi kamanında olsab elə o bu şəraətdə işlə bilməyəcək. Yəni, bunlar, yəni, köyünə qadırlar imkan bilməyəcək. Dəyəvli ziləclər, kanın oncun efendən sizləyəsə alamlayıram, efendən bən Şamimli siz inləyəm. Qonağım isə tanınmış yüksunas, iqtisadcısı, əkəvən, həsanovdu. Əkən bəyi, xoş kövdü sizi. Əkən bəliyəcək. Əkən bəyi, bilirsiniz ki, hazırda Azərbaycan nefti çox yüksə kemətə satılır. Təxminən 90-ki dola civarında bir bayilin keməti dünya bazarında satılmaktadır. Yəni, Azərbaycanın əsas iqras məlsunuda müəlum olduğu üç müyə nefti. Bu baxımdan ölçəyə doların taxılı olmasa atıb neftin baha satıldığı üçün. Əmə bunu ərmən banklara, vətəndaşlara müracət etdikdə dola almaxta çətinli çəkilər. Hatta 100 dolar belə insanlara banklar satmaq istəmir. Məhid ki, nədir buna səbəb? Nye dola satmaq istəmir banklar? Belə deyəyi. Abjektivli namilə deyəyi ki, bütün banklarda bəziyyət belə deyəyi, Ətəndaşlara bilqayda olaraq satılıqlar. Amma bizə müəliki vətəndaşlara üçün də illik bir limit məliliyibdə, ilmiminlik. Və o limitik keçənlilərə dolda satmaqdır. Halbuki bunun özü qanun olsun. Qanunda kimiz əlimit alması, yəni ki, hansısı əlimit kərküvəsində qarici valiyuta alması nəzərdə tutulmayı, iləftən də validata, təminaqın, dedinəsə, aqqanı, kansisi qanunu var. Həmin qanuna gəli heç qəstən nəyi hardan əldə edib ümumiyyətlilər soruşulabilməz. Susəndədə validatı. Diya əsas problem indi sahibkarlarda. Sahibkarlar ümumiyyətə doldur almaqı çətinini çəkirlər. Yə, mən bunun səhbini onda görürəm ki, mərkəzi validata ətiyyatlarına qənaət edir. Çünki düzləsi, samam elə düzgün gədiyətdir ki, neftin qeymətə qaldır, həmin bu nə qədə uzun müddətdir? Acə buna heç kət təminaq verə bilməz. Dünyada geosiyasi vəziyyət çox gəliyindir. Yəni, bu də yə qəlbır, uqrani ətrafında gədən proseslə rəhamımız görür, və bunun sonu nə ilə bitəcə bilmirik. Bu baxımdan da mərkəzi bank vədəki validata ətiyyatlarına qənaət edir. Həm də deyikə tədəfdən dövlətimizin de son dövürdə heçləri çox artıdır. O istiqamətdəki biringisi, işxaldan azad olunmuş torqbaların bərbasıdır. Giymət artımı fonunda dövlət müəyyən sosial dödən işləri də artırdı, maqtlar, pensiyaları və əsair. Yəni, bu da dövlət müəyyənə bir... Amma onun özü üstüye manatla vətəndaşlara bilinir. Bildim, amma ki, o manatı çox verəndi, o manatla gələ bakaq, əgib validata alma əhtimalı var. Və və ələb sövbət de ondan gedir ki, manat kütləsi artırsa, insanlar da o manatla gələ doldular alma əhtimalı çox alır. Və buna gəl də faktiki olularlara... Yəni, gəlmiş kən onun demək, bu pahalaşma insanlarda o dolduları alma qəmkən verirmiş, yəni... Yəni, o indi səbət, ayn qə adi vətəndaşlarından gedmir. Mən bir de dilim, əsat problem sahabcarlardadır. Sahabcarlardadır ki, onlara faktiki olara bankdan doldular alabilməyən sahabcarlara, nə edir, əgər ona doldular lazımsa, o qaraq bazara gedir. Yəni, mən də xatırla, adıram ki, adıram ki, azərbaycanla 2015-ci ilə gedər, qaraq bazar yoxuydu. Yəni, qaraq bazar olubə bizdə, bu dosanıncı illərdə. 2015-ci ilə gedər, yəni, milli valudan devalə vasiyasına gedər, qaraq bazar yoxuydu, çünki ona əhdiyac yoxuydu. 2015-ci ildən sonra qaraq bazar yaranda, amma 2017-ci ildən başlayara qaraq bazar yenə geddir. Niyə, küncə dolduların alışınında problem yox idi. Iki ildən çoxdur ki, bu ilmimi manaslı limitin azərbaycanda tədbik olunması ilə qaraq bazar yenə, belə deyimdə xorqladı. Yəni, bu yenidən gəldin meydan, çünki harqdaki məhdudiyyət qoyursuzsa oradan müdləq qaraq bazar oldu. Və mələsində və kirləşiləm kədə bunun arkasında duran şəxslərin elə əsas belə deyimdə azərbaycanda qara işləndə belə kütləbi edirsə, dövlət məhmurlarının icazəsi olmadan mümkün deyir. Yəni, və mən ehtimal edirəm kədə bunu elə bilə bilə edirlər ki, sahibkarlar harqi valutanı mərkəzi bankın mədənləsindən daha bahaldə etsinlər və bundan da belə deyə, faktiki olaqlar bugün ölkəddə iki mədənlə var. Biri, Adi Vətən Taşdar kündü, o biriyyət dedi, amma orada da dediğim kündə lihlimit var, illə ilmimin. Bir mədənlədə ki, qara bazardı, o da ki, sahibkarlar kündələ. Və də bu vəziyyət çox arz olunmazdı, yəni ki, həm qanun bilgiliyə ziddi, həm bazar iqtisadiatı principlər nəziddi. Amma ki, əssas məksəl belə deyimdə, bir gürlə ilə iki quşu vurmalıdır. Həm bir tərəfdən istirlək ki, milli valuta sabiddi, güyətçi, mədənlə sabiddi. Eyni zamanda da, həmin mədənləydən çox valuta sattı, valuta iqtisadlarını, aqaqma istəmirlə. Bak, belə bir şeydir. Mərkəzi Bank dediriz qəniyyət edir, dolayı satışına. Amma eyni zamanda da qara bazarı bir imkan yədilər. Yəni, bu halda siz maraqlar açqladır ki, səbəb dolayısıyla, o insanların hansı ki, məminlərdə, bu işin aqasında duranlar, o süsrək edən bir vəziyyətdir. Amma nətizədə dolayısıyla, səbkəli dolayı baha alırsa, umulikdə öykədə baha alışmaya təsir etməyəm bu yaxsı? Bu təsir ki, təsir edir, amma gəlin yenə baxaq. Mərkəzi Bank qara bazarda fakt ki, ona aqı bir yetmiş nə ısısaq mı onlar? Yəni, azərbayada nəyəsə bir şey baş verir, mələ bu arada hamının payı var. Yəni ki, bu bələdiyimdə ehlə belə baş verə bilməzdi. Amma son nətizədə mələsizlə razıya, sahibkar gün doları alma baha alışırsa, təbii o da həm sattığı mallarda, həm də göstərdiyi ki, mətlərin qimetini qadıraca. Ondan sonra da ki, iqsadiyyət nazirliyi dəyindir, biz onu görür, hükümet məlumatlar edir ki, kim ki, sünni qimet ardımla yol verir isə qadıraca. Bakələ, burdan çırda, yəni ki, sahibkar da deyirlik ki, mən qimetini sünni qaldır müramıyı, sizə gəlmənə xarqi var yutanı alma baha alışdırırsa, faktiki və mən də həmin o dolarla da, mən ahı bilədiyimdə sahibkar kim baha alışanda, o da xarqi dən əldə eləyir, təhəmdə malı, o da bunu bura baha satır. Həndə burada bir dən də şey nələr alma aladın. Bu prosesdə geri sağlamır bəqəbət də var. Çünki sahibkardan da sahibkarı ahı, hanslı sahibkarı böyətdim alma nələr, yəni bir yetdin əndə. Yəni doları satırlar. Yəni bu bələ, bir informasyanız var mı? Yo, yəni sahibkarları var. Çünki gəlirləri öz bankınla, xarqi validanı ilə yəni bir yetdin alırlar. Və bu dəyə elə, bəqələ, bəl ki, bizim bu yəni müsabəmizdən sonrə, səhər. Yəni ki, çıl yəcələr ki, hanslı sahibkarı, yəni ki, doları satırlar. Çıl an ilə bir holdingın, yəni şirqətlərinə xarqi validanı gedirlər banklarda alırlar. Yəni tün bu prosesdə geri rəsmiddir. Yəni tün bu prosesdə geri rəsmiddir. Yəni bələ, bələ, bələ, bələ, bələ, bələ, bələ, bələ, bələ, bələ, bələ. İki yirlən çoxdur köylükədə ilmi mimatlıq limit var. Yəni rəsandaşlara. Hansı dəvrədə hodanına zoruşursan ki, bunu kim tətbiq edir, bir də bilətməmiş. Kimlər ediblər banka verir. Yəni banklar bir gündə toplaştılar və dedilər ki, gəlin üçlərlər... Siz müəhəzi bankın icazası olmadan banklar onu ediblər mi, ilə imiti tətbiq etsin? Mühərbət de belə də yəni bankın hətta ehtiyarı var ki, ümumiyyət də vətandaşlara yəni xarjuvalıda xaqmasın. Yəni, baxın. Qanın vericiliyə görə banklar yağlınız iki əməliyatını həyata keçilməsindən intinə edə bilməz. Bank hesabı və bank əmanətləri üzrə, yəni, yəni, kimsə gəlif hesabı açımaq, əmanət kurmaq, yəni bank diyə bilməz yox. Və əp pul kökürməsin. Burda bank diyə bilməz ki, mən bunu etmirəm. Amma bütün digər əməliyyatlarda kredit vermədi, valuta dəyişmədi. Dövüş bir bankın belə bir vəzməsi yoxdur. Həndə gəlin, gəlin belə rəyədə adı birimi saldırayım. Mən yedi bugünləri, istənilən bankdan deyə bilərəm ki, sən mənlə bir Afrika ölkəsinin, yəni, gəlində Filan ölkəsinin valutasını saksın. Yoxdur, diyəcə yoxdur məlidə. Yəni, eyni ilə dolları da diyə bilər bank. Sadece hamur paşa də külükü dolları bilə deyimdə, dünyanın ən mühtəşən bir valutasılı belə diyə, hər yerdə istifadə olunur və banklar buna görsak mılarsa deməni problem var. Və mən məsəlinə də bir gələri başqa gün qoyardım. Ümumiyyətlə, nəyəsə tələbat varsa, tələb varsa, o deyigə təhlifdə olur. Yəni, bu bazar iqsaatiyatın prinspiri. Mən deyədiyim kimi də Afrika valutasına tələbat yoxdur, təklif də yoxdur. Hətta qanunsuz bir mallara, məhsullara belə tələbat varsa, təklifdə olur. Yəni, adı verimi saldının hər şəni götürək. Tələbat varsa kimsə onu sataca. Eyni ilə buradır. Yəni, xarici valutaya tələbat var mı var? Xarici valutan azərbaycanında satmaq qanunudur mu qanunudur? Yəni, biz tovet dövründə, yəni, o vaxtarəsi, hizdə görməsiz, mən de görək. Yəni, o zaman, xarici valuta almadan satmaqın özü qanunsuziydi. Bizdə bu qanunudur. Yəni, sual olur. Banklar xarici valuta satışından, gəlir əldə el elir. Əngər banklar oradan qazan cəldə elirsə. Buna tələbat varsa, banklar ne ağlınan ilmi mimanatlı dimit təbbi etsinlər. Niyə öz xoşlarına etsinlər? Və el etsinlər bunu. Yəni, bu tam xağlan mentikə bir zid bir şeydir. Banklara tapşırılır ki, bunu eləyirlər. Amma görün bunu etraf edən var, yoxdur. Yəni, bütün bu, bu dəyqə azərbaycanda bucunçu vəziyyətin elə acınacaqlı cəhət oldu ki, iqtisadiyyatımız qanunlarla idara olumdur. Eee, kimin isə gəlir əslinin göstəlişləri? Bunun da ki, təhlükəsi olunan ibarətdir ki, belə ölkədə sahabcallıq inşa edə bilməz. Belə ölkə hiç kəskəli pul qoymaz. Çünki qanunlardan deyir. Yəni, bütün ölkələr ki, iqtisadi inşafa nalə olumu fərqi yoxdur. Kər bir ölkəsi olsun, singapuru olsun, Japoniya olsun, birləşmiş ərabəmirliklər olsun. Orada keçmən görürsünüz mü? Yəni, siyasi rejimin də buna dəxil yoxdur. Əgər, gəl bir ölkələrin də demokratiyanı satıdaq, birləşmiş ərabəmirliklərində singapuru satıdaq ki, demokratiyanı deyir. Amma qanunlara reayət olunur. Bayaq qanun qabrı olunsa, hama da o qanuna gəlir. Yəni, kimse öz başına göstəriş vermir. Yəni, belə də bu deyirlərləri, siyasi rejimin buna heç bir, heç bir dəxil yoxdur. Qanun çil olmalıdır. Yəni, təhsürki. Son bir, iki ildəmən bunu də görə, qanun çilub haqqında dövlət məmurları nə qədər çox danışırlarsa, qanun suldur da təhsürki bir o bədər çoxdur. Əkər mə, ilin əvvəlin də tövəh pahalaşanında, Sosia Şəbəkədə bucə qeytlərdə olurdu ki, Divalvasya olacaq, Divalvasya gözləmli. Sizin belə bir ehtimalınız var mı? Haktı mən belə bir ehtimalım. Çünki dedin ki, haqq reksadı göstərəgələr buna əsas verir. Düniyada neftin qeyməti qalxıq, sabitdir. Biz həmi xatırılırız. Azərbaycanda milli valutanın Divalvasya, o zaman baş verir, ripki birini kədərlər, ki, neftin qeyməti düşür, yəni ki, xarici valut da ahlanır ölkəyə azalım. Bu gün bu proses yoxdur. Əgərə bu proses yoxdur da niyə dolar bağlaşma aldı? Diğər tərəftən də biz onu da xatırılırız. Azərbaycanda heç vaxt eyni zamanda Divalvasya və qeymət artımın son illərdir. Də baş verir. 2015-ci ilin Divalvasya baş verəndə həkumət qeymət artımının qarşısını aldı. Bunu düzdü, hansı yolla aldı? Künki atarmakən iksadiyyatı inisarlakıq, inisarkilara sadəcə tartışıldılar ki, onsuz da əvvəlki qeymətləriniz çox yüksəydi və ya əvvə qeymətləri artırmayın artmadı. Adi misal deyiyim bu, bananın qeyməti. Mər qadında da ki, 2015-ci ilin Divalvasya'sı sonura bananın qeyməti adərbaycanda hətta ucuzlaşdı. Halbuki sağlan məndiqə görə, biz xarifdən bananı yəni, yəni, milli balut alınan, almıraq üçün. Əgərli onlar bizdə bağlaşmışsa sağlan məndiqə görə bana bağlaşmalıydı. Amma bananın qeyməti onsuz da o qədər bağaydı ki, bağlaşmalı, qoymazlar. Və bu üçün də adərbaycanda ödəndin sonunda kəskin qeymət artımı baş verir. Yəni, belə bir şaraydda hökümətə qeyməti milli balut alınan Divalvasya'sı asla qətlə, bunun nətkələri çox pis olabilər. Yəni, o bilgisəllə qeymət artımını biraz da yəni, sürətləndirəcək, içingi tərəfdən həralda az da olsa, yəni, əlvərt içimiq olmasa da xariki balutada burcu olanlar var. Yəni, onlar tərəfindən banka da ödəniş edilə bir məkək həvdən məndə dədiyim kimi bu gün Divalvasya üçün əsas yoxdur və ən nəhayəd mərkəzi bank umusuz da bu problemin həlli yolunu tapublarda mən dədiyim kimi yəəbətən başlara balut alınan bilməzənləyə səhər kevbəli isə diğəlməzənləyə nasıl atılırlar? Əçəvm bəyi, dediniz ki, 2015-ci ildə Divalvasya dan sonura sünü qimet artımının qarşısını hökmət aldı. İndə bilirsiniz ki, baxalışma prosesi ötən ilin əvvəlindən davam etməkdədi məntininizdən belə çıxır ki, hazırda hökmət baxalışmanın qarşısını almaq istəmir. Nyi almaq istəmir nəxəldi? Almaq istəmir yox, Allah alabilmir. Yəni ki, alətlər yoxdur. Əson da niyə həmin alətlər vahid alabildi? Yəni ki, 2015-ci ildə yoxdur. 2015-ci ildə, ahapa baxan. Bizdə bucün qimet artımının əsas sələbi o da ki, dünyada qimetlər qaldır. Yəni, bu yehəni faktada, bu eşyətləyəni məsli bilətik. Di ki, ətələftən, bizim tarif şurağımızda son bir ildə öz qimetlərini də qaldırmızda bizdə yəni bucünki qimet artınma bir objektiv prosesdir. Yəni, 2015-ci ildə o subjektiv proses olabilərdir və baksamda adi misal deyir. Əgər 2015-ci ildir, tuğum deyirəməyə, yəni, hirdiribdə, yəndərbuları hamsi nisbidir. Bananı satırdısa 5 manata, amma xarifdən alırdısa onu, manatın da qeyməti 2 dəvə düştü. Faktiki olaraq 2 manat 50 qəpi tutarlıq. Bu əsində qaldırmalıydı da, 2 manat 50 qəpi də, yəni, 7 manat 50 qəpi yə birməliydi. Amma bu onsuz da onu 1 doldara alırdı, buna tapşırdılar ki, qaldırmayacaqsa. Yəni, onsuz da o inisar ki, bilədiyim de, yəni, xarikdən alış qeymətindən, burada satış qeymətində uduyumur, bəli, əlinlən fayda çıxır. Yəni, daha çox ilə bilədi. Yəni, o zaman qeymət artımı üçün, abjektiv səbəb yox idi. Bunu ettirəm, bu gün isə, qeymət artımı abjektiv səbəbdən... Ölkədə benzinin üzü stiyyəm, sözünü kəsirəm. Benzinin qeymətinin abjektiv səbəb varmı, bu gününüz benzin dizil yəni cəsirəlik kimisə aldı? Abjektiv səbələmən bunu onu deyək ki, Yəni, əliyək biz o qeymət artımına kimi bəli, abjektiv səbəbi yoxdur. Amma ki, artıralından sonra var artılda, yəni ki, qeymət artı bilərsə, amma birisiz, o qeymət artımı ki var, bunun özü də. Mən əsab edirəm ki, birmənallı məsələ deyir. Yəni, Azərbaycanda tarib şura səsində qeymət artımına niyə gedir? Çünki, Azərbaycanda ki, dövlət şirkətdəliyiz, həmələsizdir. Hamsı, dövlət nir şirkətindən azaldan o birsindən, birsindən başlayara? Hamsı. Künki, oların göstəri, iliniməndə, azalı çıxmağına dəlbətdir. Yəni, nef şirkətdir o birsindir, birsindir. Bunların qeymətləri göstəriyik, hirmətləri, və də yaxuddaki sattıqın məsulların qeyməti, dünyadakı qeymətlərdən aşağıdır. Bildiridə, bunlar da buna görədər, karubsiə. Yəni, bir srəhavlar da yoxdur elə. O baxımdan bəli, o qeymətlər artılmalıydır. Amma sadəcə insanların vəziyyəti, ahı, o gündə deyir ki, bunlar indi o qeymətləri. Mahəbəlidə uyğun deyir. Amma buna artır etdilər. Yəni, birsiz bugün, eləyətləmən deyəli, Azərbaycanda ən böyük problemimiz, yəni ki, dövlət organları sədiyyəsində. Bizdə vahid hökumət samandası yoxdur. Yoxdur da biz bunu bilirik. Yəni, hər nazir öz tələf nə çəkir və abiyyikti bir yanaşsa, həmin o nazir nöqdəyin əzərindən haqlıdır. Sağ olun ki, bugünləri sizi tələliyiblər iqsadiyyət nazir. Sağ olun. Sizin və əsləndəcində deyir, iqsadiyyət nazirində hams qurumları daqildir. Bir iki daqildir. Emlak məsələləri. Emlak, bir iki və dövlət şirqətlərinin idar edilməsindir. Siz əlbət təsdiyə gəlsiniz ki, daha çox toqluya asıl verir ki, düzdəyir. Siz əlbət təsdiyə gəlsiniz ki, dövlət şirqətləri daha çox pul qazansınlar ki, olara artıq dövlət bir qəsindən heçinə ödənilməsiniz. Bu fakturlar, siz bunu əsləyə gəlsiniz. Amadiyyət gələdən tam ki, əmək və əhalini sosial müdafələri nazir edir. O isə əksinə marağlıdır ki, əksinə insanların maşrı çox olsun, daha çox sosial ödən işlər olsun və biz də bilirəcəsində, o sahəyə də hər eyl dövlət biləcəsindən bəsəhət verirdir. Yəni, bunların arasında ziddiyətlər var. Bahit kaman da olan, siyasət olan da, biz bunu necə həll etlədir? Bu yoxdur. Hər kəs kim ki, bir balaca gücdüdür, öz tələfi nə çəkirə? Adı bir şey deyimdə, hərə bax, sözələ, yerinə düştü. Yəni, ələ, kiminin birinci ilində dekabrın altında təsdik olunmuş, strateji yol xarətələrinin 5 ilə oldu. Yəni, güya çox olaman qəbul olmuş ki, bunca bahit-siyasət yoxdur da, hər kəs hətınlanmırə, bu gün ki, o nə oldu? Çünki o hərətələr elə belə hazırlanmışdı, hansı bir xarqi şirkətə fullə öptəmişdir, xeydi ki, hazırla. Yəni, o siyasətin özünlüğü də kaman da hazırlanmalıdır. Bildi, yəni, bizdə təsür ki, ölkədə iqtisadi kaman da, o baxınından yoxdur. Yəni, hansı iqtisadi kamanadan tanışə biləri ki, hətta mən qoyuram, o baya adın çəkdiyim. Yəni ki, iqtisadiyyat nazirliydi, sosial müdaibər. Bunların hər ikisinin başında duran qadrlar çıvaqədə, biriciliyi, sabazlığı, çıvaqədə, azərbaycan şəra eti üçün dürüst adamlardır. Bunlar biri tərəflədi, mərkəli bankdan maliyə nazirliyi, o biri tərəflədi ki, hanslar ki, bunlar mənə nuhə yalından qalan adamlardır da. Yəni, bunlar da qalı. Bu, bunların arasında vahid kaman da olabilməz. Yəni, bunlar tamamillə dünya görüşüdü, yəni siyasət. Yəni, bu baxınından mən bunu deyirəm ki, yoxdur. Və vahid kaman da olmadığı üçün də, bu prohəm də, belə deyim də, gəli şəhfaflıq var. Yəni, məsələlər çox da, hətbət belə deyək. İqtisadi inşaf, belə deyədi, həmişə istənlən dövləttə, ətta biz, yəni ki, iqtisadi kamananda qursaq kenara, iki böyük kaman da var, istənlən dövləttə. İqtisadiyat kamanda sonra mərkəzi bankda, maliyəna azın edik, kənd əsaraq hatada, iqtisadiyat, çoxdur. Bunlar bitər hətədi. Və qürs tükturlar var. Əgər biz bunu aftamabil ilə müqaisə etsək, iqtisadiyat sahisi də bloku. Bu aftamabilin hürət idi, yəni, hürət pedal idi, o bürə də tormızdı. Bunlar hamsıda, qürs tükturları. Azərbaycanda qürs tükturanda da dəyişili yoxdur. Heç birində yoxdur ya. Dəyişili olubsa belə elə əvvəlki adam bilə edində, həmin o qürs tükturlarında işləyənlərdir. Məhkəməs demində də həşili yoxdur. Yəni, hətta azərbaycanda vahid iqtisadi kaman da olsa belə o bu şəraətdə işləyə bilməyəcək. Yəni, bular, yəni, köyünə qadırlar üçün belə bilməcik. Həkəm bəyi, başqa bir məsələyə də qətinizi səkmək istərdim. İlə bu yaxınlarda sözlə şəbəki hesabınıza qeyd etmişsiz ki, Daşınmaz yəmləkin dövlət həri istəri niyə qapadılır? Məhklıb ki, bu məsələ doğrudan da insanlara bir problem yaratı. Sizin bunu bir detallatıqlamanız istərdin. Məxsət nədir? Niyə dillər bunu? Ümumiyyətlə, dünyanın əksəl ölkəsində, yəni xüsusi vuruluyla məhzizsiz, Hiyyasi rejimin burayı şəjbiyat etiyordu. Bakalə, qomuştağımızı götürək, Gülgüstan'da, Qazaxstan'da, Rusiya'da, Daşınmaz yəmləkin dövlət həri istəri açıqdır. Bəz ölkələrdə pulludur sadəcədə, online-dəmə pulludur. Pulluyudur isəm və istənlən məlumat alırsa, istənilən torpaq sahəsi, istənlən bina, mənzi, kimindir, yurovdadımı, icar edədimi, isma, həb tüm məlumatı alabilərsən. Və bu da ki, aqlan mənlikdən iləli gəlir. Həm, Hiyyasi gəddən, həm də iqtisadi gəddən, siyasi gəddən ki, biz bu ölkənin vətəndaşları sahibiydi, biz gələk biləydi, bu torpaq bina filan kimindir, kimə alır? Və digər tələftəndə ki, Qarupsyan qarşısa alınır bunlar. Yəni ki, biz bugün Azərbaycanda ya, bu məlumatlar çıxsa, bəli, müəyyə etmələn ki, məmurların adına özlərinin yoxdur. Biz orada elə insanların adına yəni göləyici. Həkirdə iştənir, bəl kemən nə bilmir, baxbandı, sürücüdü, uşağdı. Yəni, bahir şəciyi də o orada kimi yandı. Yəni, əgə bu məlumatlar çıxsa, elə məlsi inandırın ki, sizlər üçün, jurnalistəri, xeli bir iş var. Sizə də gədim, hamsın araşlayacağısız ki, bu adam kimi deyil, və təhmini mələnəşləcəyəsiniz ki, bu məlumatlarım, səndən mələt filan kəsindir. Çünki, o adam orada işdir. Yəni, bax bilingisi, bu, karupsiya. Yəni, elə baxisi, suarlı, cabiri ki, bu məlumat çıxsa, karupsan illər öz işlərinini görə bilməyəkək. Yəni, yüksək kimi yəni o, anklı məmurlara bu sərf etməyək. Sərf etməyək, şəlbət də bunu açmaq. Az klasınlar. Məzələ, həmin sahəyə rəhbərli yedən adamlar qazana bilməyəkək. Yəni, bu gün taşınmadan var, səhəcə tam qaqalıdır. Tülayım ki, size evinizdir, binağınızdır, yəni, Azərbaycanda xeyri biznes abiyekləri var ki, mehma qanalar, restoranlar ki, çarşı filanı yox deyir. Çünki sahəbi kimi de bilinmir? Yo-yo, sahəbi var. Çarşı alabilmir, ondan polis deyirlər. Bildiniz, o bilir ki, yəni, ona aqsa verilir, ismadir deyir. Amma çarşı üçün polis deyirlər. Bildiniz, mən ələ, səhəb, bunu dirəmə, adi bətandaşı yox, hansı ki, tutalım ki, adi bətandaş evi var, evini bir balaca böldür, dikibdə endəyət, yana deyir. Ona çarşı alabilmir. Bildir, yəni polis deyirlər, həmin sahədə işləyən adam var, ondan polis deyirlər ona görə. Əgər bu sahə şəq faqlaşsa, bax mən görəcəyən ki, qonşum əhmə, bakoram sistemdə ki, gedib çarşı alır. Öz evinə. Halbi ki, evi vakti ilə tam balaca edir, üstün iki veriyib. Mən də də, eyni vəziyyətdir. Mən də gedəcəm, deyəcəm, kib mələdir. A, bugün bu mümkündür, bugün yəni kim eləyir isə polunu verir. Bildir, mən görmürəm ona. Mən ona görsən, mən də gedətdir. Də mələ, həmin sahədə çalışanlar üçörelsiz qalaca. Olar orada, qarupsana məşğul olabilməyəcəyir. Bak, iki səbəb budur əsat, amma eyni zamanda da bu insanlar üçün hansı problem yaradır. Bak, ben o barda da yalmışdım. Bu də gəmən çıqram hansı bir dənə hansı qabağında gedirəm. Daş üçün mənin başıma, mən orada suya basılı var. Kinti gedir orada. Mən kimi məhkəm eləyir? Mən bilmirəmə ki, bina kim biliriz? Yəni, bilmirəm. Bunu yənməyən etməyən özünə bir neçə aybaq lazımdır. Bizdə sorhunu verir, cevabı alır. E, minlənə şeydir. O da verəcələr, verməyəcələr. Qar videose bir də gəli gizlisən indirir. Bak, bu bina kim bilir, məhkəm eləyir. Və digər misal, qonuşu qonuşu, tutandı. Mən qonuşun məhdə suya basılı var. Aqa bizdə səhardırm bizdən ki, həmin sən üstündə, ola, ola, ola, mənzil, mənzilin, çıxaraşı kimin artmadı? Belələ, sən girürsən, bakırsən, verirsən, məhkəm eləyir. Hər yerdə belədir. Yəxud da ki, adı miksaldıyım. Azərbaycan qalqının imiyyətlədə, əsas problemi nədir? Biz özünlə idareçiliyə alışmamışız. O çox tüzgün problemdi, əkərin bəyi, yer gəlmişkən sizin nəzərinize bir şey çaktırm. Biz özümüz idareçliyə alışmamışız. Yeni binalar bilirsiniz ki, hazırda mtikaların nəzəaretində dəkisə, hətta bundan bir sakin olaraq mən özüm dəziyət çəkirəm. Mtika rəhbbəri hər hansı binalda aralıdır. Yəni, vətandaşlar o mənzil məcəlləsini bilmirlər ki, məsələrinin müştələtləmiyyətlərinin yadalar özləri təhif tənidələr, müəyyənədələr. Bunlar ələsizdir siz. Mən vəkilə azma sanmış. Mənim yaşadığım binalda eyni problemindir. Bu deyikə mən o problemləm məşğuləm. Yaşadığımız binalda əhmətlidir. Bir də mtika sahəbi, oradana şiqircət tənidim, qanusuz idaredir oranın. Vətandaşları mən iki ayda ki, mən çalışan nəsə oradə ediyim ki, özləri idare ediyək. Vətandaşları toqluya bilmirlər. Məmkün deyil. Vətandaşda bir yəni belə var, yəxil insan var ki, gələmə, biz bu dəyikə həmin o mtika barədə təhqizlə nə işikət hazırlanmış amm. Dün ən, vətandaşları orada toqlanmış amm, danışmış amm ki, bunu imzalıyımlar ki, yəni problem nə də həm də? Biz iş binayə də sənətlə ala bilmirlik. Biz bilmirlik ki, hansı sahə bina ətrafı torpaq bizimdir, hansı unundu, aftama bil tayanacağı var. Bilmirlik, buları məyən edək. Ama ki, narmal dövlət reisi olsa, giri yədər biləcəyəm ki, orada torpaq kimi indi, ki məncinin sahabi kimi indi və yaxud da ki, o bina mə altında bizdə orada torsi hazırlıq ustarı var. Onun sahabi kimi deyik, həmin torsi hazırlıq mərkətlə ödən işlər etləmir və s. Bil deyik ki, o da həmin o bina nə etkənindir. Mən bu nə həlləyilə bilmirləm? Yəni öz nidare kirlik mədəniyyətimiz, bizim amma dövlət də gəlinəsə etsin deyik. O bakımdan elə yeni binaların dövlət nəzəriyyətini alınması məncə doğurlar. Eki əslində şəxfaqlıq olsa orada bildiririz, məlumat alma. İnsanlarımızı toqlayarak bildiririz. Yəni, biz bir insanlar ki, yaşadığıları bina nə öz nidare kirlini həyata kekirə bilmirləm? Nə bələdiyə, nə parlami bildiririz? Yəni ki, bunlar ona nə gəli edəcəyilər? Kəhdərimizi görmətirək? Bizdə təhürsür ki, mən onun səbəbini bilmirləm. Bəhərdən, kirləşləm bir tariqdə, bir sıra xallarda bu mədəniyyət olub. Kəntdə də, yürlublar bir, kəntdə də nəzə biz hekiblər özlərinə bilmirləm? Bizdə kəntxudar belə təyinatda olub. Buna görmək bilmirləm, bilmirlədiyəm. Bu, yəni Rusiyadan əvvəl də belə olub. Bəzə, bizdə nə olumda deyirlər ki, yəni Rusiyanı. Bizdə bu, yoxdur. Amma bunu inkihab etdirmək üçün də dövlət bu günləyə etmək. Qanunları da, bir qalişəm o səb sən imkan verir ki, o binada yaşayan mən, digər insanlar var ki, daha belə də bilirlər, sabaxlıslar. Yəki, o səbədə buna əyədə keçilmək üçün. Məlumatı alabilir, mən o dövlət reisirindən ki, insanlara izah edən də din, baxır, bu torpaqda bizim deyir. O bizdə pul alır buna görəm. Afta dayanacağıdan pul alır, oraya bizimdir. Bunu mələyən edə bilmirliyi və təsir ki... Binaz hakimlərindir, binazına təhvələ bilmirliyi. Bəli, edə bilmirliyi. Məxsə, adı bir şeydir, iləm. Adı, bizdə bu mənətə, bu yalana Facebook-da kimdən etə yalana, mən bunu yadmışdım ki, özləyi, darək, şiliyi, mədəni etmiz yoxdur. Bir nəbəl xoxuna gələnmiş ki, mərkəsizdə o mədəndiyəz, yoxdur, bizdə baxır. Fakt ki, yoxdur. Yoxdur da, yoxdur. Bu bizdə böyük bir beladır, insanlarımız sanki idare olunmağı istəyir. Kimsə gəlsin, bunu idare edə etsin. O gün hətta bir nəbəl orada yiyən sakinlərdən biri qaldir, abə biz özümüz bunu edə bilməri, yoxdur, amacı filan məldi. Diləm, bizdə bir dənə bilməni da idare etməyə qafir, deyilik sədə. Biziz yəni, yəsövbət bundan gedir. Ki, yəni ki, insanlarımı övrəşməlidir buna. Əkən bəy elə bu üyesiləyədən söz düşmüşkən bir məsələ də diqətmı çəkir. Bəzi vayonlarda məsələ kankrit deyərdim, hapşerün vayonunda çoxlu saydə torpaqlar var ki, insanların xüsusi mühikətində deyir. Ancaq çıxarşıda etiyas fondu yazdır. Həmin torpaqlarda tıçilən evlərə mülk sahiblərə çıxarşı alabilmirlər. Bundan də rəcidə doğurdu? Yəni, etiyas fondu xüsusi mühikət ola bilər mi? Məddə bayaq araba qədilə bilməmləli problemin torpaqlarla bağlıdır. Yəni, torpaq mühikətləyi dünyanın ən qiymətli nəmətidir. Niyə künki məhdutlu sayı? Hər şeydən çox ola bilər torpaqdan yox. Yəni, o bəzlər ərdən danışıldar, əvv, boş-boş, nə bilim. Ərşi torpaq uğrunda mübarizə aparmağa dəlməz nə bilim. Bugün sababba, aşqa planetlə ucaqca hep boş-boş. Əgər belə olsaydı dünyanın iki ən ağlı qalqlarından bir, yəni, yabunlar, yəhudilər torpaq uğrunda belə mübarizə aparmağa dəlməz dəlməz. Torpaq vacibdir, torpaq ağlıdır. Və Azərbaycanda da bax bu ələt dövət reyestrinin qeyri şəhfaqlıqı imkan verir ki, bizək bilmirdik ki, əslindən niyədir. Torpaqların kategoriyaları bilmirdik. Mən bəl dən görmüşəm. Torpaqın bir kategoriyadan, digər kategoriyaya keçirməsiz üçün. Dövət reyestrinin akıq olsa biz baxıb belkələ dəhşətə gələcik, eyni belə deyimdə Azərbaycanda gəlirəcən torpaqın birinin, yəni, citəyin adı bildir, birinin budur. Ola bilər ki, həmin yerlərdə doğrudan da əhya fundudur. Amma belə bir sonu bədən alırsan, sən əgər ay dövdən, sən əgər çarış vermişsən, sən. Onda buyur, həmin torpaqa görəyində onun pununu ver, doğrudan əhya fundudur. Yoxa, həmin ərazlərdə torpaqların bir isəsi, əhya fundudur deyir isədə pulunu alıb, ətmisiz sə onda zəhəmət keçin hamsın edin. Dövət reksüsü mülkiyyət kimi çıxarış veriblər. Bəli səhətə, bir dəhyi əhya fundudur. Bu da yenə o bayağı dedimi, bu karupsiya sistemimizin dəhşətli cəhətlərindən biri oldu ki, və ahir qamanda yoxdur. Yəni ki, bir də övrlət organı buradan qazanır, bildir, buna çarışmədir, o bürsün gəlb başını kəstirir ki, o bura ətliyət fundudur. Nihə ki, tam da verigindən gömrü bir arabilə bir şey var idi da, gömrüdən malı xaribdən gətirən də, gömrüd deyir deyir ki, vurma. Yəni də, aslan mənə bilət bulur. Sahabkar gətirirdi, burada başlayan da, çoxma qaq veriyor qanı, gələrdir, gələp çürdür, bunun canını açıb, sən bunu, bunu sərəttən belə gəndir, qamumsuz, gömrü görmüb. Bak, bu da eyni bir şeydir. Mən deyilən, ümiyyətlə şəxfahlıq, dövlət reisli şəxfahl olsa, belə deyir, azərbaycan qalqının haqqı diye, bilmək ki, bizim ərazimizdir, ə burada, kim haran sahibi deyir, hansı torbaqın təyinatı, nədi. Yəni, biz artıq 30 ilidən çoxdur ki, növcudur da, dövlət kimi, yəni, yəni bunu çoxdan etməyə lazım. Bir danışamda xoçdurlar, memurlar, nə bilim, eləftron-ökmət belə gəldirdir. Yəni, bu deyilən, birinci məsələ o idi ki, ərazinin eləftronlaşması, eləftron-oxəri təni qoymalıydınız internet sayta. Və hamımızda görməli idi ki, ə, bak, bu sahələr, kimindir və s. əniyə başı sizin bu dediniz ki, həmin torbaqın təyinatı, və əsaslandırmalıdırlar, niyə et yəni tutudur? Sox sağ olma ki, ən bəyi təşəkküdür.