 Zes novellen van Marcelus Iemans. Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aantemelt als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door jullie van Walgem. Zes novellen van Marcelus Iemans. Opname 15. Ontwaakt deel twee. Gons wat gebeurt daar? Klonk het in herbrein. En onwillekeurig streeks met de hand over haar voorhoofd. Het was of met Henri eensklapt de hele kamer uit haar ogen verdween. Een grote schijnende plek was alle wat ze buiten zich nog waarnam. En tegelijkertijd plikten ze wezenloos in haar binnenste, waar haar stilgeluk zo rustig geordend was uitgebeeld geweest in zonnige taverheeltjes voor elk uur van de dag, voor elke dag van de week. En waar tans niets meer te zien bleef, dan een grouwe verwarring. Als waar op een natte schilderij alle tinte met een enkele rubbeveeg doorheen gesmeerd en vernietigd. Ze voelde dat haar iets vreselijk zo voorkomen was. Iets zo ontzettend als haar onbewogen leven nog niet had gekend. Doch ze besefte pas flauw wat dat ontzettende was. En ze aanschouden de gevolgen nog alleen als de dreigende zwartheid van een aaklig ledig. Daar ze nooit aan een sterfbed had gestaan, onderfond ze nu voor het eerst de verplettering van het onherstelbare. Maar toch kenden ze zichzelf te weinig om al te weten dat ze de elasticiteit der lauwen miste, voor wie verzoning en herstelling één zijn. Wel privelden haar lippen, nu is het voorbij. Nu is het voorbij. Maar ze begreep zelf niet wat ze daarmee bedoelden. Eerst langzaam kwam ze tot het beseffen van de plompheid, waarmee haar gelukswereld je was neengebeukt. En toen doorlichte haar de gedachte dat dit wereld je al lang niets anders en in haar fantasie had bestaan. En was het wel ooit iets meer geweest dan verbeelding. Maar onmiddellijk reageerde haar jongen gezonde veerkracht tegen de doodengde kiltijd van zulke ontnuchtering. Gelijk de leider a nacht maar is ontwaakt wanneer de weerstrebende levenskracht in hem roept zo kan het niet zijn, zo is het niet. Zo schoekte ze uit haar verbijstering op, toen haar doorgaamde, je vergist je. Het kan niet gewezen wat je denkt. En nu doemde de gezellige kamer met de verlichte tafel met de twee stoelen tegenover elkaar weer zo helder voor haar ogen op dat die levenoze dingen haar de levende bewijzen leken van haar nog altijd levende geluk. Eens klap stond het bij haar vast dat Henri zich maar door haar tegenspracht het groot woorden had laten verleiden. Hij had niet gemeend wat zij zeiden. Hij had niet gemeend omdat hij het niet menen kon en hij kon ze niet menen, omdat ja, omdat zij er maar zo klakkeloos geen afstand kon doen van al wat haar dierbaar was. De gelovige wijgert naar de redeneringen te luisteren die hem zouden doen twijfelen aan zijn hemel. Haar zilver zette zich tegen elk van trouwen in de echtheid van haar paradijs op aarde. Maar te meddelen die de wet, de wet, deze woorden had hij toch bezigd. Zou dat dan maar een lozen bedreiging zijn geweest het voorhouden van een schrikbeeld net als ouders wel eens eens tegenover kleine kinderen doen? Nou was deze vraag in haar opgereden of ze zag Henri schrijf tafel voor zich met het wetboek er bovenop. Hij deed de middag slaapje op zijn bed. De kamer was dus leeg en een oogwenk was ze boven. Het gasprande laag. Flukse draaide zij het op tot een zuizende wijduitvlakkerende vlam. Nu nam zij het wetboek van het bureau en sloeg het open. Wat een warreling van woorden en cijfers. Eerst badden zij maar. Toen verdwaalde zij net er gister. Geerde terug naar de inhoud, vergissen zich in de bladzijde, vond eindelijk 5-titel. Van het huwelijk. De wet beschouwt, de man kan, tot het wezen van een jong man, de koning. Wat was dat allemaal voor onzin? Zenuwachtig sloopt zij de artikelen, de afdelingen door, vond maar al dit niets dat daar aan ging en stuite eindelijk op. Zesde titel, van de rechten en verplichtingen daar echt genoten. Hier zou het komen. Langzaam las ze door. De man is het hoofd daar echt vereniging. Nu ja, dat betekent niets. De vrouw is haar man gehoorzaamheid verschuldigd. Daar stond het. Maar als een man nu zijn macht misbruikt, een vrouw is toch geen slaafin en dan... Welke zijn die middelen? Weerlas zij haast zich verder en plotseling was het uit. Niets had zij gevonden. Zou het dan ergens anders staan? Nogmaals ging zij bladeren. Nogmaals liepzitten in hout door. Maar zij vond niets. Niets aan een ondoorkomelijke rommel van onduidelijke woorden. En nu kwam ze naar op dat die geschreven wetten even nutloos lorkon zijn. Als al de bepaling en reglementen van verenigingen of spoorwegen of maatschappijen die zij zo herhadelijk had zien overtreden dat zij nooit begrepen had waardoor ze nog dienden. Ja, zo moest het zijn. Die wet betekent niets. Maar onderelkander waren de man het eens om trenten enige hulpmiddeltjes. En daarop had hij gezinspeeld. Deze gedachte maakte opnieuw haar beontwaardiging gaante. Zeer zeel kwam in opstand tegen laagheden. En zo iets als zeker een laagheid zijn. Maar als hij haar laaghardig behandelde dan bleef haar toch de macht om van hem te scheiden. En als hij haar daarin wilde dwarswomen dan bezat zij toch nog een vader om haar te helpen. Er waren toch nog rechters. En als die rechters maar behoorlijk werden ingelicht dan moesten zij ermers wel de partijen nemen van de onderdrukten. En de onderdrukker straffen. Was niet ondenkbaar dat in onze tijd een vrouw geheel machteloos zou tegen de dwingelandij van een man? Zeker, zeker. Maar het was ook niet zo. Scheiden? Zij? Hoe was mogelijk dat zo iets in haar op kon komen? Goedigot, wat een afschuwelijk denkbeeld. Nee, nee. Hoe meer zij erover nadacht hoe sterker nu haar overtuiging werd dat Henri haar eenvoudig pang had willen maken. Ach. Hij had maar wat klinkende woorden gebruikt. Een beetje herenmeester willen spelen. Hij zou wel inbinden zodra hij zag dat zij zich niet als een makschap liet duwen en drijven. Oh, zij zou zich geen vrees laten aannijagen. En liefde wilde zij alles. Ja, nog altijd alles voor hem doen. Maar tegen een brutale machtoefening kwam haar gemoeten dans evenheftig en verzet als voorheen op school. Toen de juffrouw zo woedend was geworden omdat zij het ongelijk niet had willen maken. Maar tegen een brutale machtoefening omdat zij het ongelijk niet had willen herkennen waardoor een overdrevenstraf rechtvaardigd waren geweest. Als zij nu maar eerst zekerheid had. Ze begon weer te twijfelen. Hij had misschien toch wel bedoeld die ongewisheid maakte haar vreselijk zenuwachtig. Zij kon nergens uithouden en zaten er al de tijd dat Henri op zijn bed lag. Doeloos, gejaagd rond. Eerst als een studeerkamer en dan in het salon waar zij even licht op stak dan door de kinderkamer waar het kind zo heerlijk, kalm, sluimerde en toen stopte door de eetkamer waar Sarah bezig was op de ruime. Eindelijk was de tafel weer met het geblomde kleten bedekt en zond de t-blad klaar voor haar gewone plaats. Het teawater was er nog niet maar dat zou Sarah wel aansond brengen. En nu ging zij maar zitten wachten. Het hoofd in de handen geleund de alboog op de tafel gesteund recht voor zich uitstaarend door het licht heen naar het thuisder behang. Allengens bedaarde haar onrust. Toch nu doorkilde haar een akele gevolven verladenheid. Een rilling zitterde haar over de rug en grote tranen paarlde in haar structuurende ogen. Want was alles. Ja, alles om haar heenen opeens naar en doods geworden. Onwillekeur gedacht ze aan de straat. Die straat waarvan ze altijd zo'n hekel had gehad en dat ze haar als een grijze, vijandige tristigheid door de ramen naar binnen dronng haar zon is geen verduisterde, de atmosfeer verkilde en benauwend neer zijn kop haar gemoet. Maar wederom reageerde haar jeugd haar levenslust. Het was alles maar inbeelding. Zo ver naarigheid en dat vooral tijd? Oh nee, dat was onmogelijk. De geluiden en de kleur in haar ziel waren al te bekoorlijk geweest dan dat zij haar zo gauw in kon berussen ze nooit meer te zullen genieten. Gelijk treurende om en dode de afgestorvenen telkensmenen te zien en te horen omdat zij nog niet geloven kunnen in hun verlies. Zo drongen zich ook aan haar de herinneringen van haar geluk zo levendig op dat haar geestse onherroepelijkheid aanvaardde. Hori had gekheid gemaakt. Zo was het nu zeker. Al was hij wel eens wat klein geestig. Zo'n laverdwingeland had hij zich toch nog nooit getoond. Straks zou hij binnenkomen haar toelachen en alles bekennen. Wie weet of hij niet als vroeger haar de arme om de hand zou slaan en haar zoenen. Dan zou zij hem wel verzoeken haar nooit weer zo te plagen. Maar dan was er maar goed. Dat ze opeens zo veel ze ontzettend veel zou hebben verloren. Nee, dat wilde er toch niet bij haar in. Toen Hori eindelijk kort nadat de theewater gebacht was tergeerde, wilde er eens klaps uit de hartneggigheid waarmee haar zeel het verdreed ontkende allerlei lieven en speelse woord is onwelijkeurig omhoog. Een blik, een gebaar had ze in vriendelijk ontlokken, maar de zwijgende strakheid waarmee hij zijn plaats in nam zijn stoel afvennen naar het vuur en de meegebrachte portefeuille met tijdscherfde openstoeg smoorde elk geluid op haar lippen. Park duidelijk schoen zij de twee kopjes thee in en voelden zij daarna de trekpot met water aan. Hier is je thee, Hori. Dank je. Zonder naar haar op te kijken nam hij het kopje aan. Zodat ze zijn ogen nog altijd niet verdwenen was. Een poos worcelde haar verlangen naar een oplossing met haar lust het gevaarlijke onderwerp maar te laten rusten. Zolke ogenblikken waren een mens zwijgend iets zijt veel, zijt weinig voor immer afschrijft op zijn geluk had zij al meer doorleefd maar tot nog toe was er waare betekenis ervan haar niet heldere bewust geworden. Dan ze besefte zij die allings duidelijker en het gevolg was dat haar flinkheid zich meer en meer tegen alle geschipperen en al onzekerheid verzette zowel de weten wat zij aan hem had. Hori ze begon zacht maar toch klonk haar stembeslist. Zonder op te zien antwoordde hij alleen met een veragend geluid van achter de gesloten lippen heen klinkend door de neus. Wat bedoelde je straks met die middelen van de wet waarmee je mij tot gehoorzaamheid zou kunnen dwingen? De laatste woorden kwamen haar niet gemakkelijk over de tong. Hori bleef verdiept in zijn platen de mens zij hield zich zo en gromde zeurend was in gedachten. Wel, ik bedoel dat een man die het gezag heeft natuurlijk ook de middelen bezet om dat gezachte handhaven. Maar laten we daar nu tweeëren jij hebt gezegd dat je doen wilde wat ik vraag nu dat is me genoeg we kunnen de heerlijk westen laten rusten wat zullen welkaar nog onaangename dingen gaan zeggen. De heer had goed geslapen hij voelde zich behaagelijk zijn begeerde om de zaak niet weer op te rakelen was dus voelkomen oprecht eventueel hij was er te ver voor gegaan Mina eist het dan zijn beslissing hoe die ook zou luiden ik ben voor strak niet van plan je onaangename dingen te zeggen dat heb ik nooit geweld al wat ik verlang is een opheldering je hebt gespoken van middelen die de wetje geeft en nu vraag ik alleen wat zijn het voor middelen Hori vond het aandring aller onplezierigst de prikkel van zijn moeders woorden had uitgewerkt de onvoltoi de digestie omnevelde het zijn brein hij was het geheel niet schrijdlustig meer brommig het rachte hij zich van de zaak af te maken ja hij was zanikje ik zal het je zeggen maar daar moet het dan ook mee uit zijn laten we nu eens heen als naam onze avond niet bedarven door haar kloeverijen en standjes dat die hem ergens nergens toe nu ik kan je natuurlijk dwingen bij me te blijven als je zou het willen weglopen dat is één dan hoef ik je ook geen cent te geven zelfs niet van je eigen geld dat je bij me zou het willen wonen ik doe nu niet op een scheiding ik spreek alleen van grappen als jeurotone-chimamaire en daargelijke maar dat zijn allemaal van die hoe zal ik het noemen het voornaamste wapen dat de man heeft tegen een weerspannige vrouw is het kind hij kan haar dat kind voor een pose voor altijd afnemen zonder dat hij er iemand reikenschap van hoeft te geven nu weet je ten snel viel ze in nee nee dat ga ik nu niet op in het zou maar zijn dwazijd zijn te gaan praten over over mogelijkheden die tussen ons toch niet zullen voorkomen Mina hield niet langer aan ze was het ongeveer wat ze weten wilde terwijl het weten haar verhouding dat Henri plotseling met een heel nieuw veriebd soortig licht overgood begon ze zich voor te stellen wat er gebeuren zou als die mogelijkheid zich wel opdeed en nu zag ze iets zo verschrikkelijk door schemeren dat haar verstand opnieuw weigerde aan de machteloosheid van een vrouw tegen zulke afschuwelijke deranieten geloven mijn kind weg weg is zonder reden weg alleen omdat hem zo lust weg om mij te sar en te onderdrukken weg zonder dat ik er iets tegen doen kan als ik dus eens bleef om haar moeder toe te spreken omdat ik er voor bedankt met te laten deraniseren door jaloersen bekrompenheid dan zou hij kunnen zeggen gehoorzaam of ik neem je kind af en ik zou in de onredelijkste eisen aan een lastig dwingenlandij maar blindelijks moeten gehoorzaam omdat er geen recht te krijgen is tegen zulke laag barbaars onmenselijk dwangmiddel ik die meer aan mijn kind zeg dan aan mijn eigen bestaan die er een lende voor heb uitgestaan waarvan hij geen flauw besef heeft die dat lief had, eer nog leefde de moeder ik zou dat kind moeten prijs geven ik zou er niet één recht op kunnen doen gelden maar mijn god is een zimmer het is niet mogelijk wij leven toch niet meer onder de wilde een eensklaapsbarzende boord haar uit de mond nee, dat geloof ik niet dat kan niet waar zijn, dat is niet waar zo'n onrecht zouden hemel schrijven als dat bestond dan zou toch iedereen er met afschuwen een verantwaardiging over praten dan dan zou het huwelijk hem als een valstreek zijn dan zou je maakt in vervoudig misbraak van mijn onkunde ik geloof je niet, ik kan je niet geloven weer keek haar eens aan met die half gesloten ogen waarin zij zo'n hekel had en nu speelde eventjes een minnachtend glimlach om zijn flatse rode mond geloof me of geloof me niet daar zal ik me dus nu niet warm over maken maar één ding raad ik je wel aan in je eigen belang zie je stal maar maar nooit op de proef zou het dan toch waar zijn? ze zijn niets meer maar nam zich voor bij de eerste gelegenheid haar vader op dit punt eens te ondervragen zoiets kon immers niet bestaan ondertussen was in de kamer erg warm geworden en vanavond hinderde die het haar meer dan anders je zat er wel niet tegen als ik even de deur open zat het is er vreselijk benauwd ik word er duizelig van tegelijkertijd opende ze de gang door ik heb er wel tegen wees zo goed die doordatelijk te sluiten op zo'n koude lucht stroomt tegen mijn ben en ik heb je heel niet gesteld maar hoorrie je zegt zelf dat de temperatuur van meer dan 62 graden ongezond is vooral voor mij, en nu is haar 70 het kan wel zijn dan zullen we het vuur laten uitgaan het is wel een plotlijke overgang duurt even men, door die deur toe zwijgend voelt het eten aan het bevel maar scherper dan ooit voeten zij de hadelijke prikkels, want een kleinje zich mocht vertonen het was toch wel zoals zij gevreest had hij wilde haar zijn baaschap tonen en niet voor de grap alleen zij moest eronder, en dat verkoos zij niet dat kon zij niet dolden hoe zich niet te houden zich verzetten, de strijt aanbinden wat zou daar het einde van zijn? hoe dat die man haar zo miskennen kon de heer was nu bezig met het opensnijden van een boek dat hij voor zijn leesgezelschap had uitgekozen dat is te zeggen hij had maar genomen omdat het van Zola was van een minder gevierde auteur zou hij in dergelijke werk eerst gelezen en dan afgekeurd hebben dan achter hij zich door de reputatie van de schrijven gedekt en zonder belangstelling in de inhoud liepen de bladzijden even door zoekende naar vuile passages want hij reen dan las hij hem aantachtig maar nooit sprak hij erover aan Mina had hij verboden iets van Zola te lezen en tot nog toe had hij in dit verbod niet stuitens of vernederend gevonden vanavond ergerde het haar voor het eerst en als er roops vroeg ze heb je daar la raison ja, ik zal dit boek eens lezen ik wil toch wel eens wat van Zola af weten Zola is geen lekteur voor vrouwen klonk het kalm bevelend ze porden nu een scherzende toon aan te slaan maar dit lukte slecht en daardoor kregen haar woorden iets sarcastisch Henry, ik ben niet minderjaardig meer vrouwen blijven altijd minderjarig wederom had hij niet opgekeken en dieper dan de zwaarste onderstrijping had kunnen doen boorde de onverschilligheid waarmee hij gesproken had het mennachtende oordeel in Mina zeel nee, zo liet zij zich niet behandelen opeens stond het bij haar vast wat ze te doen had dat zal veel te laten omhoog te vragen zal ik de strijd beginnen die strijd was er, ze had zich maar te verweren daar kon je je in vergesen begon ze met trillende stem hij toch ze kon niet voortgaan saart dat binnen en kon nog het bezoek aan van meneer Vertuien, een advocaat vriend van Henry laat meneer binnenkomen zei de heer schijnbaar zonder Mina's laatste woorden enige aandachtwaardig tekeuren een lelijk geelgetend zwartgebaard mannetje met zwaar golvende glans in de haardos en uitbuilende oniks ogen die heenblonken door dikke brilleglazen trot op zijn gemang binnen de glimlach van de goedhartige maar onthochelde mensenkenner om de dunne lippen goeieavond, goeieavond hoe maakt meneer mevrouw Vertuien's bezoek dat Mina althoos welkom was omdat hij zulke interessante dingen kon vertellen zonder zijn toevlucht te nemen tot kwaad spreken kom haar vanavond bijzonder gelegen dadelijk flitsteuten door haar brein hij kwam me inlichten de heren schof zelf een stoel bij en boten zich haar aan die met een blik naar Mina werd afgewezen nog niet, dank je we hebben je een lange tijd niet gezien drukke haalte me waarde, heel druk het is markwaardig zoveel vrouwen als die geworden van de mannen afvullen en omgekeerd nog thee, meneer Vertuien ik begrijp u nog, mevrouw en bedankt met waardering van de goede bedulling het woordje was haar onthillipt zij kleurde over haar onnedenkendheid nee wat moet de mens nog met u oppassen mag ik niet me voor u zetten nee, best noem me vrouw te geven geen moeite mijn kleine hadelijkheid was maar een grap ik heb al thee gedonken een glas wijn dan of neen u toddy uit muntend onthouden graag zal ik een toddy van u aannemen maar strakjes he terwijl Mina schelde en Saar last gaf het konjak het apollinaris water en ook wijn te brengen praat het beide heer samen over de politiek Mina hoorde enige namen van minister zijn kamereleden de woorden van schoolstrijd, kieswet, leerplicht door de klanken zuizen aan haar oor voorbij zonder gedachte op de wek in haar hoofd de korte woordenwisseling met Vertuien had wel als taaange oorlie op golfend water de heftig beweging in haar binnenste tot bedaar gebracht maar ze was nog niet in staat haar aannacht te besturen te vergeven zeed Vertuien haar hadelijkse west haar in het gesprek te betrekken door een wending van zijn hoofd, een vragende blik en een half het woord het haar richten ze staarde hem aan en toch ontginkt hun toeleg haar volkomen maar eindelijk keerde Saar terug en het voor haar neederzetten van de flessen en de glazen trok eentklaps Mina's aannacht naar buiten terwijl ze onwelijkeug alles verschoven en verschikten versond zij inklaps Vertuien zinne en dacht ze hoe is mogelijk dat mannen zo betaard ja zo gek scherend over regeren om wet te maken kunnen praten als ze zo verschillendelijk onrecht bestaat het is net al voor alles een spelletje voor hen is ondertussen had ze de konjakfles aangevat en gebruikmakend van een pauze in het gesprek nu zal u toch wel toch zekerig hebben van al dat praten mag ik u eens in schenken als u zo goed wil zijn bijna konjak veel water juist dank u zeer wil jij mij een hooi oh ja een glas onder het behoedzaam in schenken kwamen haar zenuwen hoe langer hoe meer tot rust terwijl de heren hun gesprek haar vatten kon zij op een fraze zinne om haar vraag in te leiden van de eerste stilte maakte zij gebruik meneer vertuien mevrouw u spakt over vrouwen die van hun mannen afvullen zijn het allemaal vrouwen zonder kinderen wel nee u bedoelt zeker kinderen vormen een band en dus niet waar ze had er niet haar gedacht maar ken ik de tocht van ja die band laat wel eens aan hechtheid wens ze over maar als het nu maar een kind is wie krijgt het dan na de scheiding onwillekeurig had ze even haar hore gekeken maar deze zag niet op ze vingers speelde met het wijnglas z'n ogen keken ernaar en z'n oren verbijden met spanning het moment dat vertuien hem gelijk zou geven dat bestist recht aan mevrouw mina dacht daar heb je het maar vertuien ging voort u weet of misschien weet u niet wat heeft u met echt scheidingen te maken dat man en vrouw bij ons alleen kunnen scheiden tenminste vlugschijden ze draag het nodig is en eer ze de mooiste jaren van hun leven voorbij hebben laten gaan als een van de twee stout is geweest uw man lacht maar het is heel zwaar wanneer twee mensen samen als hond en kat leven dan vindt onze wet hoogst aanbevelingswaardig dat ze die omgang zo lang mogelijk voortzetten misschien is het wel zo vastgezelte met het oog op het afschrik met voorbeeld veranderen om te kunnen scheiden moet een van de twee echtgenoten de andere bedrogen of tuchtig mishandeld hebben of vijf jaar lang in de steek gelaten vijf jaren aan één stuk zit u zonder één komisch brouwvel intermezzo of moet hij veroordeeld zijn tot mensen sfeerjaren gevangenis straf wordt nu om één van deze reden de ijsot achtscheiding aan de ander toegwezen dan krijgt die ander ook het kind Harry achter de gelegenheid gunstig om Mina eens te tonen dat hij niet alleen het wetboek maar ook de praktijk even goed kende als vertijen nu ja maar juli hebt er toch ook wel een loopje op je stelt eens dat wij zouden willen scheiden dan mag dit strikt genomen niet zomaar met wederzijd goed van de gebeuren maar dan stelt Mina een ijsot achtscheiding wie je zo overspel in dan laat ik me bij verzek veroordelen dan weet de hele wereld dat alles maar comedisch spelles geweest dan krijg je voor onze zin toch is niet daar heb je nu die medeltjes dacht zij vertijen die ander tussen zijn toddejaad omgewoord zet een komisch benoud gezicht en spakgewichtig maar vrouw ik vind het te hoogst bedenkelijk dat uw man zo uitstekend op de hoogt is van Mina glimlach te verlegen zij vond het gek scheren vanavond niets aardig maar als nu gaat zoals Harry zegt wie krijgt aan het kind de vrouw toen zij wij er weer zo'n loopje op vinden het spijt me dat ik het u bekennen moet maar onze voornamste bezigheid bestaat in het uitvinden van loopjes de majestijd van het recht is zo majestueus dat nederige aardwormen die er met zijn aanraking komen als gelijk hebben of niet in de regel verpletterd worden daarom wanneer u ooit in strek mocht hebben in procederen wend u dan niet tot een oude en fatsoenlijke advocaat want die zal u doorgaans afraden de kwestie tot een proces te laten komen je goedrecht mag zo vaststaan als een Egyptische pyramide meestal gooi je goed geld naar kwaad geld een loopje boven die nog kans verdient of onverdient met modder te worden bespad wanneer de blinde themis met hardwaarde op loslaat vertuien vermoedde niet dat vanavond Mina's vragen hij was dus van het eerste onderwerp afgedaald wél dit voor die conversatie noodzakelijk is nu zal Mina hem wel weer teruggebracht hebben naar haar punt van uitgang als zijn laatste woorden het verbijsende schikbeeld van een overal verspreid onrecht weer niet op hadden geroepen in haar brein deze keer was de man van de wet die er op zin speelde ze moest wel in geloven ze moest wel in geloven ze moest wel in geloven ze moest wel in geloven en nu zag ze voor het eerst hele en de verte onder de wisselende banden van liefde, vriendschap en belang de vijandigheid van allen tegen allen woelend en persend en vlammend evenals onder de stille zon bestraal de schors de rusteloos zieende kern van de aarde maar dit zin dat grote denkers vervolgd met geringschatting voor het onbetrouwbare dierenbanden bracht haar juist hoe ze op prijzen stellen haar gehechtheid aan man en kind die zij het nog toe als een mooi wilde bezitten haar gemoet had waar genomen voelde zij nu opeens als ze de enige veilige schuil plaats tegen de dreigende vijandigheid om haar heen intussen hadden vertuins laatste woorden Henry ontstemd ze konden zijn vrouw tot verkeerde gedacht te brengen maar nu mag je Mina toch wel eens vertellen dat wat jij een loopje noemt praktisch de regeldgang van zaken is geworden zij denkt dat een kind alleen aan de moeder te behoort nu is het wel de opvatting van de meeste vrouwen maar als wij niet oppassen dan zijn ze in staat eerst er willen van hun kind later omdat het gewoond is geworden hun zin in alles door te drijven en je zult het me toegeven dat ze eenvoudig zijn de wereld op z'n kop stellen terwijl Mina die het knuurige in Henry's rednering duidelijk voelde zonder het zo op eens te kunnen ontsenemen bleef zwijgen kijk vertuien met opgedrokken wengbrauwen bijte in scherp tussen brilleglazen aan daarna rip je half gek scherend half ernstig uit ik geloof zo waar dat meneer en mevrouw samen alleen ze overlegd hebben hoe ze kou ze qua hun echtscheiding zullen enrechten Henry lachte zover is nog niet maar het komt me volstrekt zo kwaad niet voordaarlijke kwesties eens te bespreken wie weet van welke dwaasheden dat er goud is dat ook uw mening mevrouw half meneer vertuien vertuien begreep niet recht wat hij aan dit antwoord had een ogenblik aardelde hij en die stilte noop de Mina te vervolgen ik zou wel één ding willen weten kan een man maar je moet niet denken dat ik op haar redel nee, nee, een echtgenoten dal gemeen juist kan die wanneer zijn machten misbruiken wel straffeloos ja zonder dat hij zelfs reekenschap hoeft te geven van zijn gedrag zijn vrouw herkend afnemen zeker mijn vrouw als de man de gerecht of ongerecht de toren van zijn ega niet vreesd dan gaat zijn macht werkelijk zover een voorwensel is gemakkelijk gevonden aha rip Henry met grote voldoening uit wat heb ik je gezegd? dat was nu maar niet geloven nu hernam vertuien zijn lippen vooruitstekend als een koper die gaat afdingen dat een onbedorven verstand het ongelooflijk vindt komt me zo vreemd niet voor wij knappe mannen weten dat wel beschoud niet ongelooflijk is omdat een plotseling je heel tot Mina gewend de gemodelijke toon van een vriendelijke leraar aanslaande laat ik u eens een voorbeeld geven een voorbeeld uit mijn praktijk een vrouw begrijpt dat veel beter dan een abstracte redenering er was eens een echtbaar het begint net als een sprookje en niet heel anders trouwens daarin ligt juist het onderscheid een sprookje zijn werkelijkheid er was dan eens een echtbaar dat onmogelijk in vrede leven kon ze hadden een kind waarop ze allebei dol waren mevrouw wilde scheiden maar het kind behouden meneer wilde scheiden maar het kind behouden het was in geval voor Salamo maar de Salamo's zijn tegenwoordig zeldzaam vooral onder de leden van rechtelijke macht meneer komt op de volgende inval als ik jou, zijn vrouw het leven zo zuur maken dat je het letterlijk niet langer draag ikend dan zal je wat moeten toegeven en ja en amen zeggen op al wat ik verlang mevrouw merkte tollech wat trouwens niet moeilijk was en denkt van haar kant als ik al je plaag rijen voor beeldeloos geduld u draag dan zal je de strijd wel moeten opgeven en ja en amen zeggen op al wat ik verlang wat zou nu langer duren de leidzaamheid van mevrouw op de treiderlust van meneer toen meneer zag dat haar reizen tot die omroerende knikte de lippen tot een gillemnach geplooid als dacht hij daar komt nu juist wat ik heb hebben wil kon zij niet langer zo eigen toe horen maar had die vrouw er niemand die zich haar loopt aantrok kon die man haar dan maar strafeloos behandelen als de meeste zijn zev in pardon mevrouw die vrouw had familieleden en die familieleden deden wat ze konden de wet is zoals u weet de reddingsboei van de onschuld die gevaar loopt te verdrinken kikkerooig heeft al gezegd wij moeten slaven zijn van de wet om vrij te kunnen leven deze man respecteerde de wet en behandelde ze zijn vrouw dus niet als een meester zijn slaven zou behandelen ergo, was hij in zijn recht ja, ten slotte gaf ieder hem gelijk nu is het waar dat men zijn vrouw ook gelijk had omdat zij zich zo lief en zo toegevend gedroeg er waren zelfs mensen die beweren dat de samenleving van het pare model was van hun huwelijk daar is iets voor te zeggen maak de horeen aan oh nee, meneer verduien, u maakt gekheid mevrouw, ik denk er niet aan ik geef u een getrouwverslag van het gebeurde nu en toen toen u de man begreep dat zijn vrouw van plan was om alles te dolden verdubbelde hij natuurlijk de dosis van zijn medicament hij ging in de vreemde wonen om haar af te houden van haar familie en vrienden hij ging zelf vrijjes maken waarbij zij eenzaam achterbleef en uiteindelijk liet hij zich in het vreemde land naturaliseren, omdat in zeker omstandigheden het schijde hem daar gemakkelijker zou vallen dan onder de Hollands wet Mina voelde dat Henri Haar van Terzijde begleurde en haar verbazing die al geklommen was tot scene wachtig ergernis dreef haar nu het bloed naar de wangen zweepte haar de woorden van de lippen maar dat was ook schandalig heeft de mannen de macht zijn vrouw het wereld rondeslepen misschien naar een vertervelijk klimaat te brengen zonder dat zij daar iets tegen doen kan ook al, maar vrouw onze vriend had een huwelijkscontact met zijn vrouw aangegaan waarbij zij zich verbonden hadden de bepalingen van de Nederlandse wet-eerbedigen op een zegt hij lieve, ik ben, laten we maar zeggen, bulgaar geworden we leven een soort aan samen onder de bulgaarse wet die dit hoogst immorrelig hoger stukje uitdrukkelijk verbied rippende mensen wat is dat handig waarschewelijk en dat is in onze tijd oh, u is er nog niet toen ook dit medel niet baten omdat mevrouw zelfs de bulgaarse wet wisten om te zien, kwam meneer op de inval dat zij een liaison had waar zou zij anders zoveel leidzaamheid vandaan hebben gehaald nu liet hij haar in het oog houden en de hele dag had mevrouw uit de deur geposteerd die haar volgde naar de kerk, volgde op de wandeling en aantekening hield van ieder die bij haar in en uit ging dat leven was zeker heel veilig maar toch mijn ragenaam vindt u niet ik vindt een laagheid om vrouw ze iets aan te doen maar ook dit werkt u niet uit de rechercheur werd tekenen in het een boekje aan welke winkels mevrouw binnen ging over welke uitzalingen zij samenleef welke heren naar haar omkeken welke leveranciers bij haar aanschilden en de vijverige politie die naar zich dan ook bepalen ten einde raad nam nu de echtgenoten man van de wet in de arm en zie, deze verdedigeren van we duwen en we ze wisten er wel wat op mijn goede vriend zei hij, het middel ligt voor de hand wat ben je toch een oozel waar houdt je vrouw het meest van vanaar kind niet waar? wel nu? ontneem maar het kind onder voorwensel dat zij er een slecht invloed op uit oefent en toen geeft zij je verlangen de man die waarlijk oozel was in zich bij deze gelegenheid voor het eerst over zijn oozelheid schaamde grijp het middel ter stond met beide handen aan en pracht in toepassing en toen? nu? toen moest het vrouwtje wel toegeven nu leeft zij je weer hier als gescheide vrouw acht maanden eenzaam en verlaten vier maanden in het bezit van haar kind en zoals in dergelijke gevallen gaat haar niemand al aan hem zij heeft zich slecht gedragen zij heeft haar kind in de steek gelaten en ze voort en ze voort en vindt u dat geen groene meneer vertuun? nou is het mogelijk dat u zo iets lelijks zo iets laags zo iets onrechtvaardigs zo iets onmenselijk nog lachend kan vertellen nog had zij donkere hoort van frontwaardiging niets uitgesproken of van regeren ik te luid op de lachbingen van iemand die opzettelijke overdrijft oh lach zo niet meneer hemel wat vermonsers zijn mannen toch dat ze zulke parbaarsheden nog aardig kunnen vinden voel je dan niet wat die vrouw geleden moet hebben hou rees pak haar niet tegen heb er waarde zijn antwoord voor later gemoetelijker maar toch nog altoos op zijn luchtig scherende toonzijvertuin ach me vrouwtje wat heeft u nog weinig van het leven gezien zeker is het alles een groebel ik heb genoeg met die vrouw te doen gehad maar wat wil u een goede oplossing was onmogelijk goede oplossingen zijn haast altijd onmogelijk ik zal onze wetgeving op dit punt waarlijk niet verdedigen maar in dergelijke gevallen kunnen de beste wetten niet voorzien geloof me, als een advocaat en een dokter zich al de ellende wilde aantrekken die zij dagelijk zien en waar tegen zij onmachtig zijn dan hield er niet eent langer dan 3 jaar aan te praktijken uit laat ik u gauw wat anders vertellen we beleven op de rechtbank misschien nog meer vermaaklijker dan treurige geschiedenissen, verbeeld u dat ik mij dan luisterde niet meer het was er onmogelijk nu opeens weer belang te stellen in vertuinsgrappige ervaringen altijd had het verhaal van een of ander onrecht haar diep getroffen maar zo geweldig ontroerd als vandaag was hij er nog nooit door geweest verbazing vrees, frontwaardiging derft gissen in haar gemoet omhoog slierende gedachte door haar brein in een maalstrom rond span de haar zenuwe titanies dat is haar of plotseling al wat er in de wereld slecht harteloos verradelijk was op haar toedrong en als zij daar eenzaam onbeschermd mochteloos tegenover stond zij zag die vrouw door haar man afgesnoud door de rechters hart vochtig te gewezen door de mensen vernederd met blikken of opzettelijk niet zien en zij voelde de dagelijkse miskenningen heel de onherstelbare onrechtvaardigheid al het ondraagelijke leed als als zij het zelf die lange bitteren leidensperiode doorworstelt weg was gerustheid van haar gelukkig effen bestaan opeens was een argeloos in een revolution gelijk die plotseling om zich heen al de maskers van onderdanigheid eerder bij het vriendschap ziet vallen en de minnachting, de neid recht in de ogen kijkt was er dan nergens een veilig toevluchtzoord? vertaaien markten al goud aan haar wezenloze blik aan haar vruchteloos spogen om te glimlachen dat zij buiten staat als een woorden langer te volgen daarom bedankte hij Henry voor een tweede toddy en rees ze op deze beweging bracht haar eniger maanden tot het besef van werkelijkheid terug ik geloof dat u moe is mevrouw wilde men laat blijven vergeven onwille geurigd waalde haar ogen naar de pandule en grond haar luppe klankloos het is half elf Henry liet zelf vertaaien uit ter gekomend vond hij meen nog bij de tafel staan starren ogen naar Duitse behang zie je nu? geen antwoord en nu zal ik je nog eens wat zeggen de man die vertaaien bedoeld heb ik heel goed gekend dat weet hij niet maar het is toch zo vertaaien heeft die zaak maar van één kant leren kennen ik zal je de andere eens vertonen toen hij die barbaar ze je trouwde was hij smorgelijk verleeft oh hij zou zich voor die vrouw geruineerd hebben wat deed zij? ze zat hem op de kop dit wilde ze niet dat wilde ze wel ze was alles beter ze gaf geld uit onder de vraag of hij het had ze coquetteerde om kort te gaan hij had er niets in te brengen zij alles en hij kwam er achter begon te begrijpen dat hij een gek figuur maakte en toen had hij de poppen aan het dansen zie daar nu juist het voorbeeld dat het me tot nadenken heeft gebracht wie zich aan een ander spiegelt spiegelt zich zacht ik heb gelukkig nog bij tijden ingezien welke weg ik niet op moet niet op wil, niet op zal gaan dat vertel ik nu niet om je iets onaangenaam te zeggen een tegendeel ik verlang niet slever dan een vrede met je te leven je bestaat maar één middel om die vrede te bewaren mijn wil moet de baas blijven begrijp je dat? nog had Mina Horrie niet aangekeken langzaam rees nu haar oogleden omhoog droever pijnzint en angstig vragen tegelijk was de blik die zij strak op hem richten Horrie vindt je dat ik de baas over je heb willen spelen de vraag schijnt hem opeens een goed deel van zijn superioriteit ze beseft te ontnemen heb ik onszelf ze hakkelen dat dat heb ik niet gezegd ik spreek het geheel niet over het verleden al wat ik al wat ik bedoel is je waarschuwen haar blik weet niet van zijn ogen dus jij gelooft je achter mogelijk dat ook tussen ons iets tegelijks gebeuren kan als ze zijn die mensen waarvan vertijs sprak ben helemaal waar wil je heen ook Horrie antwoordt me ik wil alleen maar weten de heer vond zijn overwicht niet terug en dat maakte hem krubig kan, kan nee, als ik zover niet laat komen dan kan het ook niet en juist daarom maar waar moet ik dat alles 2 maal zeggen een paar seconden langs wie je gebijt is stil toen zegt de Horrie de hand naar het gas uit om het laag neer te draaien gelijk hij elke avond deed voor het naar bed gaan Horrie nog 1 vraag zoals die man zijn vrouw behandeld heeft ik bedoel zoals hij haar gedwongen heeft ermiddel van een kind kun jij dat goed helemaal zie je niet omdat hij rededeeert zij heeft eerst haar zin doorgedreven en dus maar omdat hij vindt dat de man in alle geval goed dan ook zijn wil moeten gehoorzame deze vraag strookte heers inzichte dat hij ook maar een ogenblik aarselen kon wat antwoorden ja dat keur ik zeker goed, volkomen goed dus jij in zijn omstandigheden jij zou het net zo hebben gehandeld angstig klonk die vraag in de bewering een spottend lach je trelde even in Horrie's want hoeken, ik heb je al eens gezegd staan me niet op de proef ik zou precies zo handelen alleen wat gauwer een donkere gloed vloog snel over Mina's wangen heen en smolt weg in een mattenbleekheid tot het laatste moment had zij getwijfeld aan het ergste omdat er zeel behoefte had geloven in het degendeel gelijk in speler, zolang zijn voorraad strak de nieuw geld op het groene laken werpt om het oude terug te winnen zo was zij bereid geweest Horrie haar laatste rasteren vergevingsgezendheid te schenken als hij maar de verloren illusie door kregen kon dan ze begreep ze dat het een onmogelijkheid was een liefwoord had haar ontwaken nog kunnen verhinderen haar droom kunnen verlengen maar hij sprak het niet uit nu wist ze dat Horrie haar nooit had begrepen nooit echt liefgehaald het heerlijke zon ligt op de geluk staat vereeld die ze naar binnenste was maar een overtrekkende bedrichelijke weerschein geweest terwijl zij niets veuriger begeerden dan zich in liefde te onwerpen aan de mensen van Arman daagde hij haar uit tot de strijd om het gezag dat die strijd in elk huwelijk ontbrand waar de genegenheid verdwenen is zonder vervangend te zijn door waardering en waar tene van haar belang de onverschilligheid uitsluit wist ze niet ze beseft alleen dat hij haar betwingen wilde terwijl zij niet dacht aan verzet waar zij vrij geweest haar gekrankte vierheid had de kamp aan vaart en zelfs in een scheiding door de hele wereld gezegerveerd maar voor het kind terwijl er van de enige mooie affectieband die haar overbleef moest zij trots de hoofd wel buigen zich overgeven op genade en ongenade ze zag de miskenningen de verniederende dwingelandij die haar wachten ze volde de verbittering van het hooghartig zwijgen waardoor ze gedoemd zou wezen en als om voor immer aan de verzoeking te ontkomen zich in haar machteloosheid te verdedigen maar te verklaren viel ze nog eenmaal uit Harry ik weet nu wat hij wilt ik weet niet ook wat hem te doen staat ik moet wel, jij hebt de macht jij hebt een wapen ik ben weerloos, helemaal weerloos daarom zal ik je nooit weer tegenspreken nooit weer om reekenschap vragen aan jou niet, aan je mammen evenmin jullie hebben nu maar te bevelen ik zal gehoorzamen gehoorzamen als een slef in maar het houdt één ding dat zeg ik je nu en ik zal nooit weer herhalen maar het zal zo zijn morgen of overmorgen of over een paar jaar, zodra jij het zo ver drijft als jij zult doen zoals een man van die vrouwen heeft gedaan als jij me zult dwingen om haar je zin te krijgen en als je me zult dwingen door mijn kind dan zal ik je verachten zonder hem een blik meerwaardig te keuren snel de zijn naar boven begrijp zich op haar kind neer dat sluimerde een barste uit een zenuwachtig snikken einde van ontwakt einde van opname 15 een weer was hij vroeg bij de hand om snel door het duisteren duffengangetje en de zij schemerende kajuit heen op te klimmen naar het brede, lichte fris overwijde dek weer onderging hij die zondelingen sensatie van zich roerloos en willoos in een verdovende ontspanning in m'n vocht te voelen trillen door een leeggeruimte naar een ledig eind rusteloos eentonen stampte de machine tunga tunga tunga tunga rusteloos eentoner beefde het stuge plankier onder zijn voeten rusteloos eentoner sneed het hoogstelle schip door het opklotsende water zijn breedaard schaamend spoor melkwitte nevelwebben rachten nu aan over de eindeloos golfende wateren die barlend en sissend van de klievende boot wegvloeiden indiepen, dofgrijzen voren en verderop weer omhoogsvalpten tot lange, bleke glinstrumd over spatten ruggen en die nevelen doezelden over hemelsblauw en horizonen matt, witte, vervloeiende plekken oppanierswevende hier flets uit eenscheurende gins grijsaandichtende schimmen terwijl brede zonlichtvalgen neerzijgend door de dwalende dampen verblindend opglansende fluxdovende schitterstreepen heentrokken over het zwaar werdaydend gewiegel van de baren nog was het leeg op het pasgeschopte dek onder het strakgespannen grouwe tenser stonden de druipende rietenvrouwstoelen in een lange dubbelen rij dicht opeen tegen de machinekamer aan daarvoor liep een zwaar gebarede Engelsman snelstappend heen en weer het blanke mogenlicht een ogenblik genoot zaad is van de zuiverdure lucht die zijn dof warm hoofd omkoelde en levenwekkend doordroom in zijn borst maar al gauw werd hij de frissheid niet langer gewaar en voelde hij zich weer verloomen in de lauwheid van een tropische morgen toen druilde hij naar zijn geliefdeen zijn plaatje op de achterplecht om daar weer over de verschansing te gaan hangen en dromen richt te staren naar het staagopkeurlende sneeuwe geschaan dat over de grijsblauwe vlakte breed wegrafelde in lange witte, tij uit één kringkelen de draaden en met het heenzuizende water soesten zijn gedachten weg van de bood nog altijd heerlijk dat alleen zijn tussen water en lucht los van elke band met mensen en toch keerde daar drie weken reisens zijn eerste sensatie ervan niet meer terug oh, hoe gelukkig had hij zich gevoeld hoe rijn als daar de afwasing van smettend vuil, hoe onbejubelend als daar de verdwijning van onheilszwangere gedachten hoe vrij als daar een doorworsteling van opdringend gepeupel toen hij de haven van Marseille met zijn groeselige stads achtergrond langzaam verfletsend had zijn dijnzen en de wijden lichtdoeg door de ruimte hem opnemen zoals het tintelende hemusblau de opwikende vogel ontvangt zoals zijn jongelingsfantasie gedroomd had de glorie zou omstralen zoals hij als kind zich had voorgesteld dat vlekkeloze etenglans de hulloze ziel omwaardemt die op de donkere aarde zijn taak heeft volbracht hoe luid had het in hem gejuicht eruit, eruit, eruit weg uit al het onzinnig nutteloos gevrimmel weg uit de benauwende mierenhoop altijd door in worden en verneeling opgebouwd door lust neid, haat, heersucht en tegelijk weer afgebroken door heersucht, haat neid, lust weg van de schoon en hechtschijden de banden geweven met de ziele wilden van liefde ontvangen en liefde geven en dadelijk bezoedeld door dommeid en jaluzie vertoft door het gebruik afgesleten door de gewoonte weg van de vrienden die blind zijn voor de kloof welk gaap tussen elke 2 mensen weg van de kennissen die liegen en belogen worden en dagelijk gevoelden in die dagelijkse verlakkerij weg uit de baardskapij waar alleen hij zichzelf zou kunnen zijn die de macht had elke tegenstand te breken of elke band te verscheuren en nu niet meer gestreefd niets meer gewild niets meer liefgehad niets meer gehaat geen verleden meer betreurt of geen toekomst meer gehoopt niets meer gevoeld dan in laatste sensatie van wensen en gedachtenloos tot een nevel uit één te wolken weg de straalen in de lege ruimte op te lossen in het eilen azur ja, die extase van al ontkenning die opperste zaligheid had hij genoten maar helaas zo kort eigenlijk had het volgenot met één dag geduurd één onuitspreekelijk heerlijke dag van voorkomens machteloosheid van absoluut niets verlangen van een teerstredend zich nog net even voelen leven gelijk een herstellende waswaar ziekszijn gevoeld bij zijn ontwaken bij de eerste lange, verkwikkende slaap die dag was het hem geweest of hij maar droomde op een schip te zijn zo schimmigvaar had hij de boot waar genomen die toch zijn machtig opreisende lijnen van strak hoge basten en schoorstenen van zwaarbochtende touwen en breed vlakkende zijnen toen even scherp als nu had ingesneden op zijn netvlies en met zijn lading van kalmgestadig doorwekkende scheepsvolk en druk luid rondzwalkende reizigers hem toen even ruwmoeren had omkant als aanstans weer het geval zou zijn maar in het begin hadden zijn moedgedachte hersenen zo verrukkelijk weerstandsloos in hun verdoofing perust wat er om hem was kende hij niet en verlangde hij ook niet te leren kennen eerst langzame handware zijn ingedommelde zintuigen toch weer ontwaakt en vanzelf aan het onderscheiden gegaan kleuren en omtrekken klanken en geluiden en toen had zijn weer strevende ziel die was van elk vreemd leven al geheel naar binnen was omgewend zich opnieuw voor indrukken moeten ontbloorien gelijksmorgens voor de eerste zonnestradende bloem die zichsavonds gesloten heeft wel had hij telkens en telkens weer beproefd zich nog eenmaal zo hele en al wichtemijmeren uit de hart opdreken de werkelijkheid maar zijn ogen waren blijven zien maar zijn ogen waren blijven horen en te midden van de omgrondende en ontwarrende mensendroom was hij zich weer beklemd gaan voelen binnen de grenzen van zijn digaamelijkheid toch voelde hij zich nog gelukkig uit de eentonigheid van 15 rustig heldere dagen op een staag doorstomen de boot was een ontspannende berusting in hem doorgesuipeld die wel de eerste opschuimende blijheid van het vrij en weg zijn in zijn ziel had toen nierzijgen maar tegelijkertijd over zijn moeheid, zijn ergenis zijn verontwaardiging en zijn bitterheid de grijze melancholie had gespreid van een half vergeten verleden al begonnen hij te herdenken in de laustille atmosfeer onder het koel schaduwende doek voelde hij zich nog altijd omwolkt door een weldadige onverschilligheid voor alles en allen het was alleen of uit het verkwikkende besef van niet meer genoodzaakt zijn te handelen, te beweren, te weer leggen en te strijden, alleen zijn nieuwe lust in hem opgroeiden om de mensen uit de 40 graden te slaan zonder diepregaande belangstelling dan die van een mijmeraar aan het fenster voor het gewool in de straat hij zag hen op en neerlopen eten, lezen, spelen hoorde hen praten, lachen klagen, twisten maar kende er niet één bij naam had nog met niet één een woord gewisseld ook van hun zijde waren de pogingen tot toenadering uitgebleven ach, daar was hij al lang aan gewend als jongen van ongeveer 15 jaar had het hem erg verwonderd dat zijn moeder hem stuurs ongenaarbaar noemde en afkeurend op de staande rimpel tussen zijn ogen wees je zou er anders met je blozende wangen en je helderblauwe kijkers zo niet kunnen uitzien waarom zag hij hem niet lief uit? hij wilde het toch wezen de geringste voorkomendheid stemden hem zo dankbaar en vergolpt hij zo graag met grote vriendelijkheid hoe kon nu zijn moeder zijn eigen moeder hem zo miskennen later was hij er anders over gaan denken toen een jong schilder voor studie en plezier tegelijk zijn portret had gemaakt een portret dat iedereen gelijkend noemde en hij daarop tussen de helderblauwe ogen de lelijke rimpel terugvond waarvan de werking nog versterkt werd door een neerplooiende mond toen vroeg hij zich af is dat dus werkelijk mijn gewone uitdrukking en als ik er zo uit zie ben ik dan ook inderdaad ongenaakbaar stuurs trots aanvangelijk had hij onkennend het hoofd geschut want hoe langer hij op het portret kijk hoe meer hem de uitdrukkingen van eer pijnzend en vraagend voorkwam dan juist stuurs en afwerend maar dat pijnzend had vrucht in gedragen dat vragen antwoorden uitgelokt en toen ja, de tijd had zijn moeder gelijk gegeven hij was ongenaakbaar stuurs en trots geworden was het zijn schuld dat hij zelf in zijn schatting rees naarmate de mensen om hem daar in daalden dat hij zich terugtrok waar hij twijfelig ging graag te worden gezien het is waar reeds als schooljonger had hij gehoopt eenmaal boven anderen te mogen uitsteken maar hij had zich dat uitsteken toen heel anders voorgesteld dat hij het nu anderen zag doen en vooral er heel anders toe wilde komen kijk hij tans op de meeste mensen neer en zag hij de anderen ver van zich afstaan als knap had hij haast tegen allen opgezien begeerende eens hoogte mogen reizen onder hem die hij hoogstaand waande hij had waarde gehecht aan de voorschriften die hem werden ingeprent hij had bewondering gekoesterd voor de voorbeelden die hem werden aangeprezen hij had geloofd in het loon dat hij verredig zou zijn aan het werken en hij had eerlijken oprecht met lust en volharding in elk opzicht zijn best gedaan daar was nu wel niet zo zeldzaam veel verdiensten in geweest omdat hij van nature behaar geschepte in goed werken maar is het dan het kenmerk van een verdiensterlijk mens dat hij in het diepst van zijn ziel het kwaaden wil en dan toch poogt het goede te doen hij had andere jongens zien afschrijven, knoeien liegen, bedriegen, zelf stelen en nooit was de begier te in hem opgekomen hun voorbeeld te volgen waarlijk, daar had hij wel een beetje een klein beetje trots op mogen zijn toch was hij het in de jaren nooit geweest, in tegendeel wanneer hij geprezen werd om zijn weten dan hinderede hem de gedachte dat hij wel eens, bij toeval aan een moeilijke vraag ontstapt wanneer hij tot voorbeeld werd gesteld op zijn gedrag, dan peinigde hem de herinnering van het kattenkwaad dat hij onopgemerkt had uitgehaald ja, soms vond hij loftuitingen maar lastig omdat ze hem voetaan noopt in nog meer zijn best te doen dolgraag hoorde hij zich loven ach, hij wilde er wel voor uitkomen dat hij altijd eidel was geweest maar geen lof had ooit enige bekoering op hem geoefend tenzij hij erbij denken kon ik heb hem verdiend het komt me toe en zo was het hem tot een ideaal geworden eens de trots te mogen zijn van zijn land en de eerbewijzen van de regering de hulp de blijke van het volk te kunnen aanvaarden met de overtuiging ze komen me toe welk een kinderlijk ideaal nog heel duidelijk herinnerde hij zich hoe hij als schooljonger de overstraat ging met een vaar gevoel van opgemerkt en nagekeken te worden als iemand die meer is dan anderen reed toen had hij om dit gevoel gelachen en het aan niemand durven bekennen maar toch was hij er niet in geslaagd het van zich af te zetten zo dik was hij geprezen werd of het zegenpraal behouden pak het auto's gelijk een koesterende zonnenschijn zo weer heen door het lichte grijs dat het doorgaans sensiel omwaasde en dan was het of alles in hem omhoog bruis te en ophiebelden of een uitdaging de muziek vol ontenbare kracht en wilde strijd plust aanstond zou loschallen uit zijn gemoed kampen wilde hij kampen om de hoogste prijs kampen met stalen volharding kampen met onbedwingbare moed en hij stelde zich die kamp voor als een lojale wedstrijd een worsteling met eerlijke middelen voor een rechtvaardige jury in die tijd had hij leeglopers nog geminnacht en de stumpers nog uitgelachen maar al gauw waren gelijk vuilswarte opborrelen in schijnbaar helder water de vragen naar het waarom en het hoe naar het recht en de noodzaak naar de oorsprong en het doel naar der dingen schijn en wezen opgerezen in zijn geest onbeduidende gebeurtenissen hadden naar aanleiding toegegeven en in de begin was alleen een weet teleurstellend gevoel van onbillig behandeld miskent te worden van zijn plezier in het leven en zijn zekerheid van doen te verliezen en het gevolg van geweest nooit bijvoorbeeld was Miradze Geheugen verdwenen het plotseling realiseren van nooit iets gekregen te hebben naar al zijn onmiddellijk geslaagd de overgangsexamenst terwijl een van zijn vrienden die herhaaldelijk was blijven zitten een gouden horloge ontving omdat hij het eindelijk eens niet had afgelegd en dan zijn zinneloze vechtpartij hij alleen tegen een gantse klas die hij voor lave lammelingen had uitgemaakt toen zij met een grievend minachtend afschuw hun overjassen zover mogelijk hadden weggehangen van het kaalgedimmend regenmandeltje dat toe behoorde ik snap maar ziekerlijk ijverig maar arn feentje niet alleen had hij het onderspit gedolven maar hij was er nog voor gestraft ook ze langdurige ziekte van zijn vader had hem diep geschokt als daar een verraderlijk vleugje van beterschap dat al in een huisbier had toen opleven in rustig vertrouwen plotseling zo'n hevige verergering volgden die zijn moederhalve aan zinnig baakte van angst en smacht woelde in hem telkens hoger de verbittering op tegen de laagheid tegen de onrechtvaardigheid van dit gemachtel toen eindelijk de hart nekkige kwaal gezegervierd had en hij op de dode trekken neerkreek die in plaats van de plechtige kante waarover hij zo vaak in romance had gelezen een satanische peingrijnsvertoonde was de eerste twijfel in hem opgerezen aan de menselijke mooi praterij en aan de heerschappij van goedheid en rechts de ingrijpende persoonlijke god van zijn kinderjaren de god voor wie hij mooi en lief had willen doen de god die hem zou bijstaan en belonen was op de stijds aanlang ontvallen reed heel lang geleden dat hij zich van hem afgewend als vallen vriend door wie hij was bedrogen en bestolen maar nu ontzook hem ook het vertrouwen op een natuurlijke afbasing van het loon naar het werk nu Kiemde, hoewel nog onmerkbaar in de duisteren diepte van zijn gemoed gelijk een zaadcorrel in de zwarte aarde zijn ergerens over de mensen die de zegen van het onrecht niet willen erkennen en toen de basis van elk gang bij geloof onder hem weggezonken was had hij voor het eerst de behoefte gevoeld aan de nieuwe grond onder zijn voeten aan een andere zekerheid waarop hij voert kombouwen aan een andere afrekening van zijn verstand met zijn gevoel want al was er voor het perschappelijk leven niets van hem terechtgekomen al was hij instinctief over alles gaan denken en alles gaan twijfelen en aanleg hem veel eer tot een overtuigd handelen dan voor een pijnzend niets doen bestemt zo vaak hij dus van opvatting moest veranderen had hij beseft met de twijfel niet te kunnen leven en zich gehaast op diel vast te stellen zo is het zo wil ik na het verlies van zijn vertrouwen op elk individuele vergelding was hij zich vast gaan klemmen aan het denkbeeld van een onoverzienbare ontwikkeling voor een onkenbaar doel toen was het hem geweest of hij op zou gaan in een reuzachtig door onzichtbare krachten ten strijdige leid leger of hij daarin als soldaat in het gelid zonder te forsen waarom zonder te vragen waarheen zo goed mogelijk verrichten moest wat hij te doen vond als zijn taak en of hij dan onopgemerkt zou vallen zonder te weten of het was in een zegen heel zeker was hij er niet van dat zijn geheugen onvervolst zijn inzichten van 20 jaar her bewaard had zijn begraven gevoelens uit die tijd het ook een zo hoogst zelden voor zo'n kort ogenblik en zo verfletsd weer eens op uit de verdoofing waarin zij wegteerden had hij ook de herinneringen van zijn verstandsleven niet vertrouwen toch wist hij nog wel dat hij in die periode van Stoysijn's plichtsbesef zijn ideaal van eenmaal hoog uit te blinken niet verloren had het was alleen iets anders voor hem geworden niet langer het veranderlijk veranderd zijn gevoeliging met doodsverachting zou veroveren maar de grootste taak die hij met onbuigsame wilskart moest voltooien waar hij de macht die er toen nodig was zich ontwikkelde in zijn geest ja hij had duidelijk die macht of liever die samenwerking van energie gevoeld vermogen van wil vermogen van geest vermogen van abnegazie en toch was het hem bij zijn studentwoording niet helder geweest als jongening had hij zich voorgesteld eens de forse man te willen zijn die de lafheid zou opzwepen tot moed de eerlijke man die elk bedrog zou ontmaskeren de volhardende man die de wijverlaag zou bezielen de kundige man die zou inzien waar hij de tijd behoefte had maar als studentvoegers zich af wij ligt nu de taak welke eens mijn levens taak zou geweest zijn hij dacht toen nog wel dat ieder mens een taak had maar zijn taak kon hij toch niet vinden hij studeerde in de rechten studeerde in de letteren liefhebberde in de wijsbegeerte en de medicijnen maar naarmate hij in de studies dieper doordrong was het hem of er meer en meer funzigheid uit opsteeg die als een wal om het licht waardoor hij zich tot toethoe omstraalt had gevoeld verduisterde en zijn zonnig ziele leven omvloerste had hij dan hem zelf gelegen of aan zijn leraars of aan zijn kameraden of aan zijn werk en wat deed het er ook toe hij zag nu wel in dat hij leidste tijd in beslissende tijd voor zijn hele leven geweest was hij zag nu ook wel in dat hij toen in alle opzichten verkeerd had gehandeld tenminste verkeerd voor zijn doel om iets moois, iets uit blinkens te worden in de samenleving van de mensen maar wat hij niet alleen in zag door Tevens nog altijd gevoelde diep in zijn ziel nagevoelde gelijk iemand een velle hartstort nagevoeld, dat was de onmogelijkheid waarin hij verkeerd had om zich anders te gedragen te leiden had alles hem naar pijnlijk beklemend aangedaan misschien was dit ten dede te wijten geweest aan de plotselingen overgang uit een gezellig, soegeloos zachtzinnig, huiselijk familieleven bij een moeder en een zuster die hem aan baden oh, wat hadden die twee lang zijn moeder tot aan haar toot zijn zuster tot zijn huwelijk zonder hem goed te begrijpen met liefdevolle verering tegen hem opgezien ooggetrijveld hadden zij onbewust zijn eidoelheid te veel gestreeld maar toch was zijn onaargedame leidse botsing met mensen en toestanden in de grond niets anders geweest dan de eerste ervaring dat zijn karakter zijn temperament zijn lusten zijn denken zijn gansen wezen walked not with the source of man oh, welke tegenstelling tussen zijn heerlijke leerbegeerden waarvan zijn fantasie hem de goudlichtende bevrediging voortoverde in het mooi helder studeerverdrekk rondom bezet met curen gebonden boeken en de gedwongen verveling in een onogelijke college lokaal waar het zeurende professor stem hem drie kwartier lang hypnotiseerde door zijn aandacht te doen staren op peuselareien welke een tegenstelling tussen zijn hoogstrevende eerlijke alleen een zuiver blinkend doelziende ambitie en het klein geestig zichzelf en anderen zand in de ooggestrooien voor een examen welke een tegenstelling tussen zijn toen jorteren levenslust die dromen van in zich immer verfeinende en veredelend genieten van een aanhoudend zich ontzeggen om al door naar iets mooier te kunnen streven en de ruwen schetterpred van grove lustbegieren het verbijsterende zwelgplezier dat hij dagelijks om zich heen zag zijn eerste kennismaking met het minstom werd tot een terugdijnsen en tot een stadig terugdijnsen werd zijn gansen verdere leven zijn jeugdilusie dat de mensen enige slechten uitgezondigd waren gelijk hij zelf was dat hij vertrouwelijk met alle zou kunnen omgaan daar zij hem zouden begrijpen in eren verdween te leiden spoorloos uit zijn ziel en niets anders kwam er voor in de plaats dan een vaagbesef van een onherstelbaar verlies en een groeiende behoefte aan alleen zijn Reeds aan de academie een denkbeeld in hem opgerezen dat hem nooit meer verliet het denkbeeld dat alle mensen eilandjes zijn door een hiersmaller gins breder maar overal onoverkomelijk water van lokander gescheiden elk eiland dicht in de diepte vast aan de wortels van zijn hoge bomen en de toppen van die bomen alleen kunnen uit de verte zien en horen wat er op de andere eilanden omgaat sommige lijken liefelijk dicht begroeid met kleurige bloemen en zuizende bossen andere zien er kaal rotsachtig uit vol zwarte kloven en vreemde geluiden nog andere schijnen moerasig te zijn geheimzinnig stil bedekt met laag verraderlijk groen van enkele ruisse klaren beken af die zich vermengen met het reinenwater van de alomgovende zee maar aan de meeste ontheritselen goere stromingen waarvan het gele vuil in lange slangen de naastbijzijden omsliegt en tans, haast twintig jaar later was het hem of zijn eigen eiland geheel van zijn wortels los geraakt wegdreef uit het vuil wegdreef van het liefelijke ruisen wegdreef van de vreemde geluiden wegdreef verder en verder naar een onbegrensde eeuwig hel lichtende verquikkend soelen nooit meer gestoorde eenzaamheid breunend gong gebrom grondste op uit de diepte goofde plotselijk over het dek om, gromde weer weg in de vechten verdwenen waren de nevels rechtvorm uit lag het glansschijnd blauwaterveld een breedstoel van oogverblindend schitterende diamanten blauwit ronde zich boven zijn hoofd en lichttocht trilt eindeloos hoog gewelf het was nu vol leven in de koelegrijsheid onder het strak breed uitgespannen grouwe zuilok luijrende gestalten lagen loom neder in de rietervouwstoelen drukpraatende paaren slenten er tussendoor en het dofgeruis van stemmen ontzuiste de donkere matt witgevlekte weemeling van mensen evenwende hij zijn aandachter heen tot de neerliggende gedaantend met logge bewegingen waren opgerezen en allen op eegepakt tot een kluwen drent een terugweken naar het midden waar de rit zich langzaam opwond en mens na mens verdween door de gapende deur toen stond hij zelf op liep alleen achter de menig te aan en daalde af naar het rumoerige gewouwel in de benoude, trillende kajat einde van opname 16 zes novellen van marcellus eenmans dit is een LibriVox opname alle LibriVox opnamen zijn vrij van auteursrechten voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar LibriVox.org opname door Bart De Leeuw zes novellen van marcellus eenmans opname 17 op C, hoofdstuk 2 rusteloos eentonig stampte de machine tunga tunga tunga tunga tunga tunga rusteloos eentonig beefde het stugge plankier onder zijn voeten rusteloos eentonig sneed het hoogstelle schip door het oplotse de water zijn breed uitschermend spoor weer hing hij over de verschancing heen zover mogelijk weg van de mensen stilsoesend neerlagen in de rietestoenen ontseenoed door de neertrellende hitte welke als een meeswevende gloedkolom de knievende boot omgaf smetteloos blauw van een diep sappierblauw dat groeide als verboegerd in grond van massief goud omkleurde de eindeloose zee het donkere schip smetteloos blauw van een eiligtint die ziddende van glans als vlikkende erstofgoud in rond overkoepelde het helemaal gewelf gede rimpelende vlakte was al blank licht een reine lucht om hem heen zelfs geen groustipje van velland of van voorbijgleidend vaartuig sneed de scherpe cirkel die hemel en water scheiden en weer mijmerde hij zich weg naar het verre verleden naar de tijden toen hij het leven opstijgend voor zich zag gelijk een bergwerk die verleid tot moeite vol klimmen en heen lijkt de slingeren pastra die alleen was onder veel kennissen zijn vriend geworden toen hij zelf nog de sombere akademejaren moest doorworstelen stond pastra reed met één voet in het menschappelijk leven was hij als repetitiel al werkzaam moest hij alleen nog promoveren en pastra was zijn vriend gebleven nadat hij afgeschikt door al wat leiden hem te zien en te horen gaf als spoorstudent zijn domicili naar den haar terug had gebracht zonderling dat zon onogelijk met zijn hoge rug zijn grote neus zijn baardeloze kin haast mis maakt mannetje zonder daam zonder voortuin zonder een bijzondere voortkomendheid gemakkelijk met mensen van allerlei slag en allerlei standwist om te springen terwijl en hem satis die toch wel gemaakt was die met zijn grote blauwe ogen en dichtektevel een gewoon goed mannelijk voorkomen had die tot een oud geslacht behoorde die rijk was die niets liever verlangt had dan met alle mensen op goede voeten komen zelde iets anders ten deel was gevallen want kwalijk verborgenen of duidelijk kenbare feyandigheid had hij het zich misschien maar verbeeld nee was het een jaloezie pastra had het gezegd maar wat moesten de mensen dom zijn die hem iets beneden daardoor pastra hem eigenlijk had aangetrokken hij voelde het wel dat hij het moeilijk in woorden aan derdes zou kunnen meedelen hun verhouding was ook niet althoos dezelfde geweest toen pastra die als advocaat in Den Haag gevestigd zijn kring van kennis is steeds meer uitbreiden met zijn sarcastisch lachje hem begonnen was te vertellen hoe heel anders het in de maatschappij toeging dan ze beide hadden gedacht en dan de grote mennet wel wist welke nog altijd geloofde in klinkende woorden en verto van waardigheid had hij zijn omgang haast alleen uit wetgierigheid gezocht overtuigd van pastras leuke waarheidszin hij wilde weten en besefte nog niet dat ook dit weten hem leiden zou tot twijfelen en het twijfelen tot vertwijfelen dick was aan pastra hem toen geergerd omdat hij het nog niet velen kon dat hij geschut, geduwd, geplose werd aan zijn mooi fantasiegebouw van menselijk samenleven samenwerken samestrijden het gebouw waarin hij nog altijd hoopte door te dringen en om hoog te stijgen zei het al niet meer door de breed voor hem overgaande voordeur als pastra hem sprak over een reeks van vleijende bevoordringen waarvoor geen andere reden bestond dan de ministeriële beheerde om ter wille van een nevige of vriendje een plaatsvrij te maken op de laagste sport van de maatschappelijke ladder als hij vertelde van schitterende aanbevelingen een volkomen ongeschikte luig die hun carrière uitsluitend te danken hadden aan het verlangen van elke college om hem kwijt te raken als hij gewaarde van de vuige behachtiging van eigen belang en de gemeenste dwarsdrijverei tegen elk beter willen onder de vlag van vaderlands liefde en onder het mom van opoffering voor het ogen min wel zijn als hij uit zijn beginnende praktijk stoutjes van klein zielige knoei en armzalige woordendienst aanhaalde die eensklappsocken onaangenaam schel lichtwierpen op deftige steunpelaren van de maatschappij dan was het hem satis in het beginnend onmogelijk geweest aan zo'n weerzienwekkend verschil te geloven tussen het geen de mensen wilde schijnen en het geen zij zich toch niet beletten konden te zijn zou waarlijk gintse meneer met zijn deftige voorkomen in staat zijn zou deze man met zijn edelen luidverkondigde onpartijdigheidsbeginselen heus en die andere die zou die berouw en zo knap heten die overal in werd gehaald en hij op de keper beschouwd nee, het kon er niet bij hem in en hij legde zijn vriend dit zwijgen op verbodt hem op zulke ergelijke dingen te zinspelen al had hij ook honderd redenen om ze voor juist te houden het was alles toch onwaar omdat het onmogelijk waar kon wezen zoals je wilt was de ander dan gewoon te zeggen bedunkt anders dat ik nog al deugdelijke bewijzen heb voor het geninkbeweer maar verkies jij te blijven leven in de gewereld ga je gang mij komt het onmatige voor de dingen te nemen zoals we zijn ik erger me dan wel eens maar ten slotte lag ik het toch om hij, Zatis was nooit erg goed lachs geweest en naarmate zich van allerlei zijden meer en meer bewijzen aan hem opdroren dat Pastra nog overdreef nog onjaars verklaarde werd onder zijn toenemende eierenis zijn kwijnende vrolijkheid reeds aan de universiteit was het hem duidelijk geworden dat ondanks zijn eerzucht ondanks zijn bekwaamheden ondanks zijn werkluust niets anders hem wachten dan een onopgemerk mislukken in die het waar bleek wat Pastra beweren dat zonder handigheid of kruiwagens zonder schenheiligheid of kruiperij zonder zelfstandige reclame of knichtschap in klikverband geen mens iets van betekenis kan worden of tot stand brengen in onze het glimlachend vragen ging hem even slecht af als het schermen met klinkende woorden het luide vijndzinn verstond hij niet beter dan het meest muilend niet weerspreken hij zei wat hij meende hij wilde doen wat hij voelde dat zijn plicht was maar hij eiste dat ook wat hij voelde als zijn recht zolang het maatschappelijk leven hem mooi had geleken zijn er wat het wilde schijnen een etende wedstrijd een harmonisch samenwerken in zijn toekomst hun vereend streven naar hoger en beter een eerlijk kampen tegen het lagen en slechten zolang had hij gehunkerd naar zijn taak erin zolang was hij overtuigd geweest van zijn zekerpraalend doel toen de mooiheid ervan taandde toen hij zich in de toekomst gedwongen zag met de lelijkheid ervan rekening te houden toen verloor hij ook zijn plaats erin uit het oog en toen wecht het hem allengst te moeden of hij er buiten raakte om er nooit weer in door te dringen toen ze hem gegaan als de jonge officier die van krijgschom en ridderlijkheid dromend zijn in die vorm had aangetrokken maar horen dat klein geestige drill en krinterig toezicht zijn dagelijks werk zullen zijn terwijl alleen het laat je donderen om het eens zelf te kunnen doen hem een gouden kraag kan bezorgen aanstond gaat denken over het genaamig beginnenzal zodra hij een behoorlijk persoon heeft verdiend en toen hij eindelijk zelfs op de hoogste sporten van de maatschappelijke ladder de beste mensen gebonden vond de machteloosheid om iets anders dan knutselwerk te leveren en als in dwangbuis voelde om klemmen schotemaatschappij hij laatste bekoorlijkheid erbij in en kwam hij tot het besluit dat de menselijke verhoudingen niet goed konden zijn hoe kan een radarwerk ook juist lopen zonder machidist die hier buiten staat bestaat er een zondelingenvertoning dat het schijnbaar arbeiden van duizenden aan het algemeen wel zijn die elk voor zich werken en werken moeten aan hun afzonderlijk belang dat er men strijdt is er een dwarserklucht denkbaar dan het laten beslissen door een grote meerderheid terwijl iedereen weet dat overal de verstandige vormen een kleine minderheid ach had pastra lachend gezegd je begrijp niet van de harmonie der belangen en de vernuftige inrichting van deze maatschappij weet jij er soms iets beters voor in de plaats te stellen natuurlijk had hij nee moeten zeggen maar dieper en dieper was van toen af de overtuigingen hem gewordeld menselijk geluk door al het menselijk streven in gericht heette zijn en weinig doorwoordig gebaat als de ruwekamp van allen tegen allen hoe langer hoe meer plaats moet maken voor een ditovertpartij geregeld naar de eisen en de listen van de kunst van een vrede bereiken we toch nooit iets anders dan de schijn werken wij misschien althoos voor de schijn omdat wij toch niets vermogen op het wezen en bereiken wij zelfs voor die schijn zo onbetekend weiner de knutsel, tembate van menselijke zedelijkheid en gelijkheid en humaniteitsidealen in voorkomen strijt is en blijven moet met de brutaalmachtige onzedelijkheid en ongelijkheid zijn onbarmartigheidse wil van de natuur nog tal van soortgelijke even verwarrende als ontmoedigende gedachten hadden toen zijn ambitie gekruist en op zijn werk lust hun verlammende invloed geoefens maar tegelijkertijd komen zijn bewondering voor een man voorkomen ontgogeld en zonder verlangen om ooit iets moois te kunnen doen ooit iets moois te kunnen wezen leukweg goed bleef handelen met de maat van zijn krachten glimlachend gelijk hij zei om de gekke kostgangers van onze lieve heer ja, het was over langzamerhand van pastra een ergernis stillende kracht tot hem uitging die eens de bitterheid van zijn ondervindingen zou verzoeten en voor een poos ook hem in staat stellen het leven zonder vrevel te beschouwen nog als iets moois, nog als iets lelijks bloot als een ding dat nu eenmaal is gelijk het niet anders zijn kan maar dit gebeurde eerst veel later te leiden bleef zijn vrevel aangroeien tot het ogenblik toe dat hij onmiddellijk na zijn promotie alleen zonder enig feest vertoond de stad verliet en nog gelukte het hem soms iets na te voelen van die droefgeestige stemming in die klare, stille, soele voorjaarsavond toen hij aan het station wachten ze op de trein zich indacht hoe anders hoe heel anders zijn verbeeldingen 4 jaar geleden dit afscheid had voorgetoverd wat hadden ze hebben nu gebaat al die uren van tijblokken van onverzettelijk voorhouden van stage genoetsontzegging had hij zijn wit in het oog gekregen zijn weg gevonden zijn middelen leren kennen ach, hoe weinig triumph verends was er geweest in die eerste triumph en was er van de anderen geworden zeker had hij wat voldoening gesmaakt toen er thuis door moeder en zuster op zijn doktersstiedel werd gedronken en geklonken bij de grouwhuiselijke gemoedelijkheid van dit eerbetoon het hem sterkst te scherpe gevoelen hoever hij was afgedwaald van de richting naar zijn uitschitterend lofbazuinend doel beedigd als advocaat werd hij dit een baantje zorgt hij even min nog het een, nog het ander trok hij meer aan voegen welom hij nergens intracht te komen antwoorde hij met een citaat dat hem dierbaar was geworden kies er respecten substient wat had hij daarover van zijn familie al niet moeten horen onzin, de wilde steekje als je vader nog maar leefde hoe is het mogelijk dat een man als jij in het geel geen eerzucht bezit hij geen eerzucht besifte die dwaar ze dan niet dat het juist zijn grote eerzucht was die hem doemde om liever niets te zijn het schijnvertoon van maatschappelijk bruikbaar man als altijd had hij ook toen klaar willen zien in zichzelf en een richtstoer willen hebben voor zijn handelen dit richtstoer vond hij voor een pose in zijn stelling dat er eigenlijk met twee manieren bestaan om zelfbevredigend te leven of door als een Napoleon gewetenloos wat aan gaat ermiddelen op een groot doel zijt een wel, zijt een misdaad af te stevenen of door een kijk te weiden aan een liefhebberij al de rest leek hem halfheid die hem niet dan er lenden kon baren edoch voor een Napoleon was er in het kleine Nederland geen taak in zijn geest niet genoeg kracht in zijn gemoet te veel geweten en voor een leven voor eigen plezier had hij ook te veel geweten daarin boven te veel ambitie te veel eidelheid, te veel lust in handelen ego restde hem alleen de halfheid die hij verachtelijk vond en waarvan hij geen bevrediging kon verwachten wel begon hij nu met niets te doen en kon hij je daar een post misstellen gelijk aan de reiziger die na jarenlang onder negers in wildenissen zich allerlei ontbeeringen te hebben getrost een tijdje in doodse vaniente genieten kan van al het mooie, al het aangename dat het leven in een beschafde maatschappij een vermogend man aanbied doch Al Gauw begon de leegheid van zijn bestaan hem te vervelen en doorwoelde hem een onrust waartegen geen redenering over waar hij dat van die tatum iets vermocht hij voelde dat hij net als vroeg weer wilde streven en hoe onzinig hem elk streven nu ook leek hoe overtuigd hij ook was van nooit te zullen, nooit te kunnen bereiken die ijs van zijn hele wezen liet zich niet onderdrukken toen kwam hij vanzelf tot schrijven wie de stilberg niet op kan beklimpt in heuvel en naast en maakt zich dan wijs dat het mooier is de witte spits te beschouwen dan erop te staan altijd had hij in de literatuur belang gesteld als gimnaziast was hij voorzitter van een letterkundig genootschap geweest als student had hij gewerkt voor de almenak de voks en stil voor zichzelf in versen wisselende stemmingen geout maar eerst vele maanden na zijn promotie in de lange dagen die hij eenzaam doorbracht ronddolen door de duinen of lezen te zijn gezellige kamer in die zondelingen dagen volte vredenheid over de volbrachte aangenaam taak vol schuurheid voor nieuwe maatschappelijke aanreikingen en vol opworstelend verlangen naar een nieuw blinkend doel in die geheimzinnig geduigend van intense gemoets en geestesleven wil niemand gekend of bespied toen eerst kwam over zijn artistiek gevoels denkende glans die hij hoopte dat ook anderen eens als zijn glans zouden aanschouwen en prijzen zijn jeugdig krachtige begeerten om het leven mooi te zien en om er mooi in te handelen verhaalde nogmaals een zegenpraal over de verlammende ontschogeling van zijn ervaring en terwille van zijn eersucht welke bevrediging zorgt sloten nu die twee een tijdelijk verbond toen dacht hij zo eenmaal gerealiseerd is het leven niet mooi kan het zelfs niet mooi wezen maar toch was het mooi bedoeld toch verdient het de naam van mooi zolang het nog huist in het menselijk brein dat een leuk goedmens als pastra lachen moest om de dwaarse tegenstellingen tussen menselijk beweren en menselijk doen kwam hem zeer verklaarbaar voor de tegenstelling kon echter ook tragisch worden opgevat en deze opvatting leek hem zelfs de juiste geen schuld schenend hebben van het menselijk willen maar wel een onvermijdelijk gevolg van het menselijk kunnen dat het werk altijd tot de parodie werd van de leeg en terwijl nu de realisten en de naturalisten slecht die parodie afbeelden wel het uiterlijk noodzakelijke was in woording laatende gevoelen maar niet het inderlijk verhevenen van de conceptie wilde hij juist schilderen hoe in de aanvang alles een groot of liefelijk ideaal is van menselijk denken en gevoelen dat was misvormd wordt in de maastroom van het overmordende leven lebocelle le klonk hem als een ondoordachte stelling het mooie is gedoemd het lelijke voort te brengen dat was zijn formulering van zijn voorgevoel de waarheid de mensen die op hun eilandjes leefden van de hoge boomt op en af naar de andere eilandjes blikkend of uit het lage gras opstaarend naar de blauwe hemel die mensen zochten in hun eenzaam denken en gevoelen, niets anders dan mooi geluk ongetwijfeld eerst geluk voor zichzelf van de andere scheiden hen immers de pijloze diepte maar dan ook voor hen die zijn niet kende en die zij daarom zich voorstelden als hun evenbeeld ze wilde geen kwaad en werd scheen als als ze dit wel begeerden, dan was maar een strijd tussen hun wensen en die van anderen noodlotig gevolg van ieders leven in eenzaamheid het mooie is in de mens en wat in de mens is, dat is ook voor hem het mooie is het een wonder dat hij dit verwezenlijke wil zonder te vragen of anderen ervan gediend zijn met deze opvatting als sluitsteen begon hij dan zijn fantasie-wereld te bouwen een wereld die uitwendig op de menselijke samenleving evenminst zou gelijken als het verborgen uurwerk van een klok een wijzerplaat maar die zouden zien wat voor de meesten verborgen blijft de tragische strijd waarin het schuldeloze soms grootse willen verwoord tot nietwaardig of verdervelijk doen wat leefde hij in die tijd met zijn personen mee luisterend in zijn ziel naar de echos van hun denken en gevoelen toetsend hun handelen aan de daden die hij om zich heen zag en het was of dit met zich omdragen van een fictie-wereld hem verzoende ja, die fictie-wereld werd hem allengst tot het ware zijn en het leven om hem kreeg iets onwezelijks zover flauwen in de krankzinnige alle indrukken van buiten naast zijn schell lichtende waan idee de onrechtvaardigheden de knoeierijen, het gehuigel al wat hem vroeger terug had doen zijn gelijk het gekif, het gebas en het gebrom van kwataardige honden een nieuwe bezoeker afschrikt maakte hem nu niet langer bang maar begon hem meer en meer belang in te boezemen als was het een hoop tof onogelijk mineralen waaruit hij tevoorschijn zou brengen glanskleurige edelgesteenten natuurlijk behandelde hij al gauw zijn ei geleven zijn leven gelijk hij toen zag de korte lijnen ervan doortrekkend totdat hij het beeld verkreeg van een willen van het schone voor zijn mede-mens van het grootste voor zijn natie dat verstreekt raakt in de duizenden wilstraden die het moet kruisen om er weer van het niet kennen niet begrijpen en als vanzelf kwam hij tot zijn tragedie van Jan de Wit die hij aan schoude als een kolos hoog zich verheffend om voor zijn volk de vruchten te plukken welke een alleen rijpen op onbereikbare boomspitzen en onderwijl met de voeten zich verwarrend in het lage struikgewas dat hem doet vallen om nooit weer op te staan voor het struikgewas kon de indrukwekkende gestalte immers niet zijn dan een sta in de weg van licht en lucht Tussentijds vond zijn pen die kleine novellen en gedichten waarvan meestal het thema was een fijn voelend mens broed saam de voelhoorns van zijn ziel uitstrekend naar de onbekende wereld en dan plotseling stotend op een harde tegenstand waardoor hij zich ontmoedigd terugtrekt in de stildroefgeestige eenzaamheid ook had hij toen zijn verhaal geschreven van de jonge man die onverwacht een meisje ontmoetend vuurig begeert ideaal een paar uren lang in haar gezelschap de hoogste zaligheid geniet en dan haar nooit terug wil zien besefend dat op den duur de werkelijkheid onmogelijk aan zijn verwachtingen kan beantwoorden flot was hem het eerste verhaal uit de pen gevloed daarvoor had hij zijn stof dan ook kant en klaar gevonden in zijn eigen ambitie zijn eigen illusies, zijn eigen teleurstellingen dat moest goed worden hij voelde het van de wit werd afgebroken bleek het dan ook dat men eerzucht stil had geprezen terwijl hij zijn andere stukken nog in portefuille hield wijvelend hoe er mee te handelen zond hij eerzucht al gauw daar een tijdschriftredacteur die het aandam en zelfs een spoedige plaatsing beloofde oh die heerlijke eerste voldoening hoe dik was had hij de aflevering niet opgeslagen om zijn naam weer eens gedrukt te zien er buiten op of zijn woorden, zijn eigen woorden zo betekend als vol aanzagen zo kleurrijk tegen de groeien er binnenin waar zijn regel en regel bladzijde aan bladzijde vulden tot eindelijk er weer onder stond zijn naam dat was dus zijn eerste daad geweest de daad waardoor hij zijn loop aan had gekozen en aan zijn leven een inhoud gegeven een doel gesteld andere mochten werken voor een algemeen nuttigheidsbelang nog anderen alleen om zichzelf en de hunnen te kunnen onderhouden hij zou werken voor de glorie de glorie van zijn naam breed uitstradend als glorie van zijn volk zonder op iemand te steunen zonder iemand naar de ogen te zien zou hij vier met opgeheven hoofd recht op zijn doel afsturen en voor geen hinderpaal zou hij uit de weg gaan geen verleiding hoe groot ook zou hem ooit die rechtenweg doen verlaten zo had hij gedacht en gevoeld in de geestrift welke hem voortjoeg maar zo dik was de twijfel zich sterkts even geld deed bezag hij zijn werk weer met een ganz andere blik dan was het hem een brokje leven van zijn leven een brokje ziel van zijn ziel een wezen waar hij aanzien had geschonken gelijk een moeder het aan haar kind schenkt en dat nu, net als een kind van hem moest verbremden onder de mensen gaan zou het bemind gekoesterd, geëerd worden of verhaat, verwaarloosd, geminnigd in zulke ogenblikken rouden hem zijn daad en voelde hij iets als medeleide met zijn weerloze vertelling dan speelt het hem dat onverschillige deden nu konden lezen wat er was omgegaan in zijn gemoet hij zou het hen nooit verteld hebben al hadden ze er nog zo dringend naar gevraagd waarom had hij dan on aangezocht zo haar fijn beschreven soms was het hem de moeder als iemand die in de opwinding van een halve roes een gevaarlijk hartgeheim heeft geopendaard die eerst de sentimentaliteit verdween toen Pastra hem vertelde dat een van zijn vrienden het stuk verduiveld kranig had genoemd meer was er niet nodig om zijn ziel te doen weer galmen als een zegenvieren gejubel als was hij in feestzaal waarin een vorst werd gekrongd en nog eens glansde de sensatie in hem op welke hem als schoonjonger doorstraalt had het totse gevoel dat met hem opmerkte en nakeek als iemand die meer is dan anderen over rukkelijke tijd voor gedachten op zwepende werklust vol wilstalen zelfvertrouwen vol gemoed door zingende tevredenheid nooit, nooit meer was hij zo verlekkeloos gelukkig geweest dacht hij dan sinds een loomen ontmoediging aan dat stuk leven terug dan was het hem of hij toen vleugels gehad en op die uitgebreide weekend geplaat had hoog in het blauwe luchtpalijs glimlach het neerziende op de webelende mensjes toen gebeurde het opeens midden onder het weken dat hij inzag zowel voor het putten uit zichzelf als voor het beschrijven van anderen weer onder de mensjes te moeten neerdalen en met hen meeleven zou het dan ook op een afstand over dit laatste voorbehoud had hij na de hand wel weer spijt gehad wie weet hoeveel beter het was geweest in die hij toen de moed had bezeten flink weer in het maatschappelijk leven terug te keren zonder ambitie een plaatje, hoe nederig ook daarin te bezetten en dan opgetekend wat hij zag dan zich af te vragen wat hij onderfond maar daarvoor had hij minder impressionabel moeten zijn met zijn snelverkegen afkeer van de maatschappelijke verhoudingen en zijn grote gehertheid aan een voorkomen onafhankelijkheid kon hij onmogelijk meer in het gelid gaan lopen achtgeven op een commando vernederingen verduwen in het dagelijks geknoei, zich plooien naar onzinnige convencies het hoofdbuigen voor aanmatigende nee, dat niet zijn trots zijn vrijheidszinn, zijn licht gekrengtheid niet meer toe het was hem of hij door een bevrediging met zulke middelen zijn mooie eezucht alleen maar bezoedelen kon toch schrok hij voor geen opoffering terug dat hij door het druk uitgaan door het lid worden van allerlei clubs en genoodschappen door het meebesturen van enige menschappijen zijn kennis van mensen menselijke toestanden en menselijke schrijfelt niet voor zijn plezier zijn hele leven door was hij liever alleen geweest met zijn gedachten en met zijn boeken dan in gescheelskap van de interessantste lui bij elk samen zijn met anderen moest hij zich geweld aan doen maar zijn eigenaardigste opoffering bestond toch daarin dat hij zich het toegeven van elke opwelling van liefde ontsij ja, dat had hij in ernst gedaan maar was dit nu heus zulkenoffer geweest hij had het zich verbeeld voorkomend een goede trouw verbeeld, paag zelfbedroog was hij toch ook bij in het spel geweest waar jongs af had hij een andere neiging voor vrouwen gehad dan de mannen die hij om zich heen waarnaam reedswalsgymnaziast had hij zijn makkers in twee soorten verdeeld de ene soort hield van schuine aardigheden liedelijke toespelingen en zorgt zij het nog schuchter het gezelschap van meisjes uitsluitend ter wille van zinnelijk genod de andere was, meer op fatsoenlijke meisjes gesteld en toonen zich of onverschillig voor de vrouwen in het algemeen of belust op een camera'schappelijke omgang die hoogstens leiden tot een onschuldige vleurt nog bij de eerste, nog bij de tweede soort kon hij zich aansluiten naar een camera'schappelijk omgaan met meisjes was hij nog minder verlangend dan naar een verkeer met jonge mannen en van vrouwen die zich gemakkelijk gaven nu aan de een, dan aan de ander was hij lang, oh, heel lang vies geweest toch had hij altijd in vuurig verlangen hij liefde gekoesterd en die liefde had hij zich in het minst niet platonisch gedacht maar zijn fantasie melde hem het voorwerp ervan zo verleidelijk schoon zo zeldzaam teler zo voorkomen aanbiddenswaardig dat geen stervelijk wezen op dit beeld kon gelijken als een ideaal dat hem ongevoelig maakte voor alle bekoorlijkheden van de vrouwen die hij ontmoeten, toen hij het ongeziede beeld met zich om en toch was het niet de Madonna waarvoor de mystieke eracht in het stof het genot waarna hij hunkerde leek hem volstrek niet onbereikbaar hij stelde het maar in de toekomst voorlopig ver af zijn jonge verbeelding dramatiseerde zich het leven nog in spannende bedrijven elk met een verschillend decoratief en daarin had de vrouw pas op als de glorie was verkregen het verlangen om begeer te worden voor zichzelf was toen nog niet in zijn ziel geraapt door zijn eerste ideaal werd hij bemind wat hij geofferd had was dus niet de hoge, intense liefde geweest waarop hij in zijn eenzaam meimer in staarde gelijk de soldaat op het ridderkruis die hij eens voor zijn dapperheid zal veroveren nee, sterkte van de ogenblikkelijke vervulling van zijn wensen van het onmiddellijk zoeken naar bevrediging had hij afstand gedaan en dit afstand doen viel hem alleen in zijn verbeelding zwaar zolang hij alleen in zijn verbeelding lief had ja, het schonk hem zelfs een soort van met zola dacht smart veredelt smart leert berusten smart leert waardieren nog in tal van andere uitspraken had hij de smart hoortprijzen wat een dwaasheid werden al die loftuitingen op de smart iets meer dan schijntroostgronden door oegelukkig hun bedacht om in hun eigen mening te kunnen uitblinken boven gelukkiger en medemensen ieder mens is geneigd van de taak waar hij zich wijdt om daardoor zichzelf des te hoger te kunnen aanslaan zo overschat ook de rampzalige gijnen het leed dat zijn taak en soms een ondraaglijk zware taak is geworden niet altijd had hij dit ingezien duidelijk heugde het hem uit de tijd van zijn eerste novellen hoe toen ook in zijn schatting van de smart een lauterende kracht uitging toch de smart die hij destijds gevoelde was alleen de denkbeeldige wat hij leed was het leiden van de wezens uit zijn fictie-wereld dat hij wel putten uit eigen gemoets maar toch gelijk licht uit zijn werkaatsing sterkskende als medelijden dat deze smart een goede invloed op hem had geoefend veel niet uit logenen wanneer hij zich spoorgens verdiept had in een menselijke ziel het boeie geluk willen erin nagespeurd de pijnlijke teleurstellingswonden erin gepijlt en het uitklinken van het levensmuziek in een berustend slotakkoord afgeluisterd daar was het hem de gantste verdere dag of zijn eigen gemoet door zongen bleef van heerlijke harmonieën dan hoorde hij smiddags op zijn omwandelingen of onder zijn tennispel en zavonds in een schouwburg of op een sparee het brede leven voortruisen als een rijk geïstrumenteerde symfonie met Ernstig, Allegro, Trufgeister Adagio, Lyola Xerzo, Grootsfinale en zelf een mooie partijspelen die nu eens verrukkelijk met al de anderen samenklonk dan weer er boven uitschalde in een wegslepen solo en dus had hij toen niet aan de smart maar wel aan de zelfbevrediging die goede stemming te danken had van voldaanheid over zichzelf van belangstelling in al wat voorviel van deelneming in ieders vreugde en leed het is waar dat geluk berustde op verblinding de verblinding van ieder die meent onder een ietsgoeds of iets moois te doen of te scheppen terwijl hij of in het geel niets tot stand brengt of de verbittering wekt van wie hij overbodig maakt de verborgenheid vermeerderd van anderswillenden de teleurstelling vergroot van hen die niet kunnen bereiken de wanhoofverscherpt van wie afstand moeten doen iets moois ietsgoeds hoe gauw werd hem die ulicie opnomen zolang zijn arbeid de tijdschriftafleveringen niet verliet gebeurde er niet hem wekte uit zijn droom en wekte hij voort dag in dag uit niet vragend naar de lof van vriend of bekende niet denkend aan de blam of de spot van vijand of onverschillige en toch zich vlijend met de bewondering van een denkbeelder publiek dat hem nu eens groot leek wanneer de populariteit hem bekoorde dan weer uit is beperkt als de lof van enkele kennis hem mooier scheen eindelijk echter kwamen z'n beste verhalen in een bundel uit en toegeschieden het voor de tweede mouw dat het mensdom hem zonder beleefdheidshargelarie recht in de ogen keek en dat hij verschrikte dat moeder terug tijdens de voelieblik ja, de mensen hadden hem alles vergeld en toen het gebeurd was vroeger ze hoe kom je zo bitter het eerst stelde zijn moeder hem teleur ze meenden het zo goed met haar enige zoon maar met zijn schrijverij was ze nooit ingenomen geweest had hij in zijn lege tijd een koudje gemaakt zeker zou zij het aardig hebben gevonden maar in ons land moest een man met zijn stand maatschappelijk werkzaam zijn toen ze uit de tijd schrift over drukjes voor het eerst met zijn novelle kennis maakte had ze telkens niet veel meer gezegd dan ik geloof dat je een goede stijl hebt en het is ook wel interessant geschreven, maar het spijt me toch zie je iemand met jouw bekwaamheid met jouw naam en toen ze eindelijk de bundel in handen kreeg dat hij het toon zou liggen bij alle boekhandelaren toen had ze gezwegen Louise zijn zuster zei alleen ik kan maar niet begrijpen waar je al die woorden vandaan had van zijn kennissen hadden de meesten gelijk zijn moeder, maar om andere redenen gezwegen enige had het aloops gezegd ik heb gezien, je hebt een boek geschreven ik ben er erg benieuwd naar een enkele maag verklaarde dat hij met belangstelling of genoegen lezen had, door die enkele vertrouwen hij al niet meer toch moest hij wel denken dat geen mens hem precies zijn gedachten wilde openbaren, en dat haast iedereen hem mispres en dit zwijgen een wijnsin van de weinigen in wie hij geen vajandigheid kon onderstellen voelde hij om zich als een gooidel van guilte en stilte afstotende leegheid die hem verder dan ooit van het mens om verwijderde zijn werklust ontzong hem weer een verlammende onverschilligheid breiden zich uit over zijn hersenen en een afweerend wantrouwen verving zijn toenaderend deelnemen zonder te kunnen zeggen waardoor en waarom voelde hij zich gevnaakt en gekrenkt en toch had hij nog geen werkelijke vernedering ondervonden toch waren al die gevoelens nog niet meer dan voorgevoelens van het geen de toekomst hem brengen zou de eerste warekrenking slop het huis binnen in de duisternis van het winteravond verborgen in de kolommen van een koerrand onmerkbaar als hun ziekte hij wist niet dat hij komen zou want hij was er de man niet naar om de handjes te gaan drukken ter wille van zijn werk en te beproeven een beleefdheidsoordeel te suggereren waarin jaloersheid of waadwijsheids mening te verwachten was en bescheiden als het onbeduidende nieuwtje van de dag maar toch aanmatigend als een onvernietig kam gewaarmeekt maar juist door zijn anonymiteit zich voordoend als de waarheid zo wachten het hatelijk vittende beoordeling het moment af dat de blik van een lezer eventjes op hem zou rusten het eerst werd de oude vrouw het gewaar en weer zijn ze niets maar in plaats van naar gewoonte het gelezen blad aan Louise te overhandigen die het dan aan haar broer gaf fouten zij het dadelijk samen schelden de meid en stuurden het naar de keuken mogen wij de courante vanavond niet inzien ach doe dat mooi gemaakt en laten we nu liever een kaartje leggen Louise vermoedde niets maar hij had alles begrepen en toen hij de volgende mooiige de woorden van het krantenmannetje gelezen had, het feint je dat hij niet kende maar toch voor zich zag als een bleek mager bijziend individu in wie handigheid talent moest vervangen en plooiebaarheid overtuiging toen was het hem over dat onbekende wezen hij sproken had uit naam van de hele mensheid die hem niet begreep die zijn mooi willen niet verkoosterd kennen die zijn oorspronkelijkheid eisten maar hem met recht ontzij de zijnen te geven en weer overmanden hem dezelfde tegensin in elk streven die hem ook in leiders en studies had vergant weer vroeg hij zich af wat hebben ze me nu gebaat al die uren van thai blokken van onverzettelijk voorhouding van stagen de genotsontzegging had hij iets moois tot stand gebracht hoogstens voor een paar mensen of schoon het immers nog de vraag bleef of deze de waarheid spraken maar ook kon hij die enkelen geloven wat Baten hun stille lof als iedereen in het openbaar zijn taal gekunsteld noemde zijn onderwerpen ziekelijk zijn analyse onwaar ze beweerden het met een zekerheid alsof honderden het met hen eens zouden zijn alleen omdat zij het zijden met die zekerheid moest hij zich daarvoor om van het vervelende repentis weigen zonder tegenspraak de ellendige troostend van openlijk tot groot plezier van vijanden en onverschilligen als een misdaardiger te worden aangeklaagd besproken en gevonnest pa wat een vuil handsweek had hij maar bijden kunnen naan zeggen thos hoe succes wil consomie voor het veel je denken aan al de lof dagelijks aan nietswaardigheden verspeeld vermeerde deslecht zijn bitterheid oh, de aakelige avonden wanneer ongewacht in de stilte om de huisstafel uit een blad of een tijdschift zo'n koud afbrekend uit de hoogte blamende recensie op dook die zijn moedig zijn zuster, zijn kennissen ja, misschien zelfs de dienstboden al hadden gelezen en waarover niemand hem een woord had gezegd over het vernederende, onsenoende verstickende gevoel van honderde argumenten tegen elke aanval in het veld te kunnen brengen en toch te moeten zwijgen toch het hoofd te moeten buigen als voor de uitspraak van een erkend gezag wat helpt het hem dan als hij zich al meer voelde dan al de neuliteiten met klinkende maatschappelijke titels over wie hij zich zo vaak met pastra vrolijk had gemaakt kijk hij op haar neer zijn minachting met interesse terug en wat vermocht hij alleen tegen zulke meerderheid wat vermocht zijn onbekend werk tegen het kanten geschrijven dat iedereen onder de ogen koopt niet alle beoordelingen waren ongunstig maar hij kende de mensen genoeg om te weten dat twee afkeuren de regels dieper indruk maken en meer geloof vinden dan Coromhen von Lof de vraag kwam bij hem op of hij zich niet minder zou geblameerd en die men hem één van die gemeene daden had kunnen verwijten waar tegen geen justitie iets vermag en waarvan in het openbaar niemand durft gewaren hoe Dobbalk niet met de mensen te willen huigelen en toch in de ogen van diezelfde mensen iets moois te willen zijn soms was het hem te boeden geworden of een subtiel vergif op één na al zijn gedachten naar zijn hersenen wegvrat en of die ene het besef van zijn onverdiende vernedering ook zwaar boerend in zijn ziel neerzonk en hem uitholden tot in zwarte pijloos diepe afgrond kijk zij hij tot Pastra die de gekstak met zijn tegenvoeligheid wanneer een kleine meubelmaker een lelijke stoel heeft vervaardigd dan zet hij het ding met een geringe verdiensten van de hand en terwijl hij zelf er een stukje broodhoog krijgt heeft een ander en nog zijn genoegen van niemand denkt eraan zo'n meubelmaker te zijn verdiensten te ontnemen of de kopen van de stoel zijn plezier te bederven ben ik dan nog minder dan een slechte schrijnwerker moet en mag een boek be- en veroordeeld worden door een rechter zonder bevoegdheid naar wetten zonder sanctie schimp op de stoel van de meubelmaker en er klaart je aanwegens lastig en benadeling in zijn beroep schrijf ik een antikritiek vertel ik dat te luimij bedoelingen en gedachten toe kennen die ik nooit gehad heb mijn naboots in te wijten van uteurs in moet dan word ik nog uitgelachen op de koop toe hoort het dan bij de roeping van een artiest dat hij zich zwijgend laat trappen nog heugde hem pastras antwoord mijn waarde wie aan de weg timmet moet zich de beoordeling van de eerste de beste kruideneer laten wel gevallen dat is nu eenmaal zo daar komt bij dat jij theorieën ten beste geeft die in een welgeordende maatschappij gelijk de onzeimmens is niet kunnen worden geduld maar als de kruiden de kruiden de kruiden van het eislepen moet tot het inzicht komen dat de mensen met de beste wil van de wereld hun leven niet behoorlijk kunnen fatsoeneren nu vraag ik je weet je dan niet dat het leven een puik cadeautje is waarvan we alle machtig veel plezier zouden hebben als we de wijze raadgevingen van onze leraars maar beter ter harte dame nee hoor eens als de argeloze schapen van het kudde naar jou luisterden dan zouden ze op een gevaarlijk dwaalspoor komen die staan die al blavend en bijtend de kudde van het gevaar terughouden waarom maak je geen romance met sympathieke karakters het publiek verlangt nu eenmaal sympathieke karakters de ironie had hem goed gedaan het was of pastra hem vreekte op de mensen als ik mij wist wat sympathieke karakters zijn wat andere sympathiek vinden is voor mij die ik was erg onsympathiek houd je dan aan het volgende recept een sympathiek mens wel te verstaan in een boek of comedy is een wezen zoals ieder weet dat je er nooit eentegen komt zoals ook niemand zelf zijn kan of zijn wil maar zoals ieder graag zou willen dat al de anderen waren met wie hij te doen heeft in het werkenlijke leven zou iedereen zo'n sympathiek schepsel een dwaas noemen maar in de kunst vinden ze hem oh zo mooi maar dat is dan toch meten met twee maten? natuurlijk, maar ken je veel uitie met één maat meten? wel tien? wie weet of pastra hem niet tot volhouden had kunnen bewegen als niet door een dagbladredactuur en wie hij eenige honderden guldens geleend en daarna eenige tientallen geweigerd had van hem geschreven was de jongeman heeft geld, moet hij nu ook nog naam hebben? toen had hij tot zichzelf gezegd die man heeft gelijk, ik heb geld zal ik mij nu gaan aftoppen voor niets en dan nog kans lopen ploegdig te worden behandeld kies ze respect tia daar drong eens klaps het ganze bootgezelschap dicht op hem aan en opschikend uit zijn mijmering zag hij een rossige glans de gezichten kleuren in de uitkijkende ogen weerkaatsten in allerlei talen werd er gesproken en ieder zei dat de zon zo heel mooi onder ging onwelkurig wende hij zich om onder het rotschrijs van een wolkenstreep zegt oranje rood de grote trillende schijf neer de brand doorgloeide horizons een breed uitvonkelende straal huppelde bloeddoppelend aan over de onbuigen de baren lij in brandweerschijn over zijn handen en riep schitteren de kantlichten op in het kopenbeslag van het schip achter hem verstomde het spreken stilstaarden allen een poos over de koelblauw opwielende zee naar het verblinnend geflonker dat omhoog scheen te vlammen een zachtere poel van vuur langzaam zeer de zonnebal erin neer werd roder en roder half nog kleiner steeds kleiner tot eensklapps het laatste gloeipunt een smaragd groene straal pijstel uitschoot en verdween de wijde vlakte vergrouwde de hemel verbleekte alle tinten doofden en grijze schemering door weemelde elke ruimte de mensen dwelden weg einde van opname 17