 Hoogstuk Twintig van Paddeltje. Deze LibuVox-opname behoort tot het publieke termijn. Opname door Anna Simon. Paddeltje, de scheepsjongen van Michiel de Ruiter, van Johan Been. Hoogstuk Twintig, voor de uitpasting van het oproer. Van de ook in onze geschiedenis bekende Klaas Geretsom-Kompaan wordt verhaald dat hij nooit sliep zonder enige vuurwapenen in zijn onmiddellijke nabijheid te hebben. Van andere roverkapiteins is bekend hoe zij er altijd rekening mee hielden dat er een muiterij kon lospasten en zij op zelfverdediging verdacht moesten zijn. Ook Il Tigretto wist dat een aanvoerder van vrijbuiters, waaronder meer kwaarde dan goede elementen schuilden, eigenlijk altijd op zijn hoede moest zijn. Het was toen maar zijn harde tijd, ook door harde middelen had hij de tucht gehandhaafd. Men weefde voor hem maar gehoorzaamde. Toch had hij, van de andere kant, er steeds zorg voor gedragen rechtvaardig te zijn. Tegen een onrechtvaardige behandeling kwamen zelfs de diepste gezonke mensen in verzet. Zijn overprikkelde toestand van de laatste maanden had hem deze eenvoudige waarheid over het hoofd toen zien. Trouwens, hij zag de toestanden niet juist meer in en wel volgens de eeuwen oude wet dat er goden hem met blindheid slaan die zijn verderven willen. Had hij even helder uit de oog gekeken als dat altijd zijn gewoonte was geweest, de toeneemende ontevredenheid zou hem niet ontgaan zijn. Hij had echt een gelachen om de klachten die hem vooral door Viritas ter oren waren gekomen. Er onder moesten die luidjes, wie niet huigen wilde zou gebroken worden door zijn kracht gevuist. Maar wat hem, verstandig man die hij was, in gewone, gezonde toestand zeker beangst zou hebben, was de doodse stilte welke op het eerste verzet volgde. Hij geloofde er de rust der slaafse onderworpenheid in te mogen opmerken. Het was de gevaarlijke onhelspelende stilte voor het uitbarsten van een storm. En daar was paddeltje gekomen en had hij met bericht gebracht dat de opstand feitelijk al uitgebroken was. Hij kon het in de eerste ogenblikken niet geloven. Juist was zijn hart indien het mogelijk waren, nog meer vervuld van bitterheid tegen de schepzioon. Dien had hij niet kunnen winnen, nog door zijn persoonlijke invloed, nog door schitterende beloften, nog door de vreselijkste bedreigingen, nog zelfs door te werken op zijn gevoel en te spreken van het kindje dat beide liefhoudden. En, enige uren geleden, had Viritas hem als in triomf meegeteeld dat wat de hoofdman en zijn meest trouwe dinaag altijd nog mislukt was, als in één slag was bereikt door enkele woorden van een simpel koopvaardijmatroos. Je wilt je zeker al dadelijk, bijzonder in mijn dienst, onderscheiden, sprak hij met onverhoole minachting, door mij bij richting te brengen van een gevaar dat alleen in je verbeelding bestaat. Paddeltje, die vol was van het gebeurde en pas ondervondene, wist eerst niet wat hij van deze woorden denken moest. Kapitein, zei hij, een weinig kort af, als ik me had willen onderscheiden had ik de partij van de muiters gekozen. Je spreekt stoututaal, maar brutaliteit is je zodanig tot een tweede natuur geworden dat je die zelfs niet kunt afleggen, nu je eindelijk in mijn dienst bent overgegaan. Eens klaps snapt de paddeltje alles. Viritas had het gesprek dat door hem afgeluisterd was, voor goede munt opgenomen en aan zijn meester overgebriefd. Horenskapitein, dat appeltje zullen we later was schillen, wel te verstaan als wij beiden dan nog in het land der levenden zijn. Je kunt me geloven of niet, dat is jouw zaak, maar als je in deze gevaarlijke ogenblikken niets anders wil doen dan zanen en zeuren zal ik bij de hemel hier hetzelfde nog moeten doen als bij je vijanden. En dat is? Eenvoudig de lakens uiteven, je verkeert in gevaar en ik niet minder, want moet je begrijpen ze zien me voor je beste vriend en dus voor hun doodsvijand aan. Nou ja, gevaar, dat is iets waar je zo erg niet op geeft en waar een zeelse jongen wel doorrot, maar zus is in gevaar en als je nu te mopperig bent om voor haar te zorgen zal ik het doen. Jij? Ja, en nou heel gauw alsjeblieft, of? Of? Wel, bij Chris en Kras, ik sla je neer en dol van woede stoof paddeltje op een maf. Viritas hield hem tegen. Los, schreeuwde paddeltje, die potige als hij was, de verschikte Viritas heel wat werk gaf. Toens trekte Il Tigretto de hand uit. Laat hem los, Viritas, nu ik de oude, onbesuiste schepzoon heb teruggevonden, weet ik dat hij de waarheid spreekt en dat de gevaar dreigt, voor mijn kind. Voor mijn kind, dat woord, sloeg ook de drift van de jeugd Gezeeman ter neer, hij stond daar nog heigende van drift, maar nu de vader van zus de leiding op zich nam om te verdedigen of te redden wat er nog te verdedigen of te redden viel, nu was hij bereid, hem in alles ter wille te zijn. Hij deelde nu kort, maar duidelijk alles mede wat hij van de opgestaane slaven afgeluisterd had, en op de vraag hoe hem dat mogelijk was geweest, was invoudig zijn antwoord. Uit het kijkkastje waarin Viritas mijn eerste ontmoeting maar mijn maat afgeloerd heeft. Viritas ik daar verbaasd van op, maar Reeds was paddeltje aan het vertellen van het geen hij op zijn tocht ondervonden had. Met klimmende belangstelling hoorde Il Capitano naar de maatregelen welke hij genomen had. Ze waren toch zeer gewichtig geweest. Een begin van wandtrouwen was tussen de oproerige slaven en de muitzende vrijbuiters gezeid. De fout welke paddeltje ondanks zichzelf begaan had door de slaven in het bezit te brengen van het wachtwoord, had hij op schitterende wijze hersteld, door bij de getrouwen wachters dadelijk dat wachtwoord te veranderen, waardoor er bovendien veel kans bestond dat de oproerlingen die van het parool Speranza misbruik wilden maken in de valliepen. Nog voordat hij uitgesproken had, was het als er voor een verandering in Il Capitano had plaatsgegeven. Die stond daar nu met fonkelende ogen en gevondst voorhoofd. Paddeltje moest onwillekeurig weer aan het tijgarkop denken waardoor hij bij de eerste ontmoeting in zijn zelfvertrouwen, al was het straks voor enige ogenblikken, gezogd was geworden. Het was nu weer de hoofdman die voor hem stond, de gebiedig, de machtige en zich zelf bewustde, de man van wie kracht en macht uitging. Voor zo één had de jonge in wie zelf een gezagvoerder stak, respect. En toen hij uitgesproken had en Il Tigretto hem de hand toestak, zegende, als ik, waar ik niet aan twijfel, de muiterlingen de baas blijf, heb ik dat in de eerste plaats aan jou te danken. Geef hij voor de eerste maal die hand en drukte haar krachtig naar oudvaderlandse zeemanswijzen. Daar stond, gaf de hoofdman zijn bevelen. Door een krachtig optreden zijderzijd kon nog alles geret worden. Het was zaak de ophorlingen te voorkomen, en daarvoor was wel niet veel, maar toch altijd nog genoeg tijd. In zijn aan verschillende voorvallen rijke leven had Il Capitano altijd geleerd dat het voldoende was te steunen op een kern van vertrouwen. Hij was gewoon in gedachten zijn volk te verdelen in een klein maar zekerdeel getrouwen en een evengeringdeel onbetrouwbaren en gevaarlijken. Daartussen was de grote masse die niet zelfstandig genoeg was om er op te rekenen, maar die zich al naar de uitkomst bij één of twee uiterste groepen zou voegen en daardoor een strijd kon beslissen. Die grote masse zou hem niet dadelijk afvallen, maar bij de worstelling heen en weer bewogen worden, om zich ten zotte te scharen aan die kant waarin zich de zegenproging wenden. Wie door de hoofdman het meest gevreest werden, waren het slaven, die na zichzelf bevrij te hebben en niets anders gevoelende dan haat tegen hun strengen meestig, tot allerlei buitensporigheden in staat zouden zijn. Dankzij de handigheid van de scheepsjongen zouden de onverzoenlijke vrijbuiters hun aantal niet dadelijk laten versterken door de slaven. Zelfs zou er een misverstand ontstaan tussen die twee over de ontsnapping van paddeltje, die toch het wachtwoord der oproerlingen had geweten. Al zou dit misverstand de beweging niet ophouden, er zou tijd door gewonnen zijn, en in dit geval was tijd gewonnen, misschien wel alles gewonnen. Het leefde en streefde nu weer uit het hoofdkartier. Van paddeltje had illcapitanen overnomen dat de verzameldplaats daar wapenen en van het buskruid door de slaven overrompelt kon worden. Die plaats was wel door getrouwen bezet, toch niet in genoeg samenmatig. Zoveel mogelijk werd nu ook dit verzuim hersteld, en daar zoveel man heengezonden als men in de eigenlijke bezetting missen kon. De hoofdman is geen allon tegenwoordig, en Viritas, zowel als paddeltje, vlogen op zijn wenken, hech en derwaarts, als zijn onmiddelijke adjudanten, zijn bevelen op de gevaarlijkste plaatsen overbrengend. En toen alles op een mogelijke overval in de naderende nacht voorbereid was, zo danig zelfs dat illcapitanen het plan ging ontwikkelen voor een aanval die de muiterlingen in verwaarin kon slaan en daardoor dadelijk de grotere middermassen op zijn hand zou brengen, waardoor hij gered zou zijn, riep hij Viritas en paddeltje in zijn kamer, omdat hij hun iets belangrijks had te zeggen. Hij zat als gewoonlijk in zijn ledere stoel met hoger rug, maar tegen zijn hoofd leunde, zodat het eigenaardig helder afstak tegen het donkerbekleedsel van de stoel. Hij zag bleek, maar zijn ogen glansen helder, en hij keek recht voor zich uit, de ellabogen op de leuningen van de stoel, en de vingentoppen op de hoogte van zijn borst tegen elkaar gedrukt. Vrienden, zei hij langzaam, ik dank jullie beiden voor je hulp. Ik zal echt er nog een grotere dienst van je moeten vergen, de grootste die ik iemand vragen kan. Meester, riep Viritas, doch il Capitano wenkte hem dat hij zwijgen moest. Hij keek nu de scheepsjongen aan. Die stond daar, kloek en groot, nors en dreigend eruitziende, een beeld van de zeventiende eeuwse zeeman die gereed staat voor het gevecht. Een flauwe glimlach speelde even om het gelaad van de hoofdman, om evenwel dadelijk te verdwijnen. Ik weet wat je denkt paddeltje, geen woorden, maar daden. Je wilt aanpakken, niet waar? Ja, gaf paddeltje kort en bondig ten antwoord. Het is je hele natuur, jongen, en daarom had ik je zo graag in mijn dienst. Ben ik dan niet in je dienst? Kwam het er kort af bij de scheepsjongen uit? Nee, paddeltje. De scheepsjongen maakt een onwillige beweging. Kapitein, het is nu geen tijd van marren of praatjes maken. Maak het morgen uit of ik al of niet in je dienst ben. Van nacht weet ik wie de vijand is en daarmee uit. Als met welgevallen had de hoofdman deze kort uitgestoten woorden aangehoord, Viritas gik hem in verbazing aan. Zo lang moedig had hij zijn meester nooit gezien. Bedaard, alsof hij de woorden van de scheepsjongen niet begrepen en het mooier in niet gevoeld had, ging ik capitano voort. Nee paddeltje, niet in mijn dienst, maar in die van mijn kind. Dadelijk kwam er een verandering in de bewegelijke trekker van de scheepsjongen. Dat is waar, beleed hij eerlijk. Juist, hij nu vraag ik jou van wie ze zoveel houdt en haar Viritas altijd zo trouw voor zijn meester. Nu verzoek ik jullie beiden te zorgen voor mijn kind. Er klonk iets als onthoering in de stem van de man die men met de vrede tijger vergeleken had. Het geeft beiden aan, maar ze zwegen, omdat ze niet begrepen wat de meester van hen zou vergen. Mijn vrienden, ik zal kort zijn. De tijd dwingt. Mijn kind kan hier niet blijven. Alle kansen zijn mogelijk. Ik kan de nederlaag leiden en wat zou dan het lot van mijn lieveling zijn? Bovendien, haar tegenwoordigheid hier zou maar verslappen ten midde van de strijd. Zij moet weg. Viritas, jij weet de geheime gang die tot op verre afstand buiten deze bezitting rijdt. De paarden en de mel-ezels zal je gezadeld vinden en je weet de kortste weg naar de kust. Als daar nog niet de opstand is doorgedrongen, kun je je inschepen op mijn jachtje en zee kiezen. Ga dan naar Salé en wacht daar de verdere tijdingen af. Spoedig genoeg zal het daar bekend zijn en de maren zal vliegen langs heel de noordkust van Afrika en over de blauwe middellandse zee, als de gevreesde Iltikretto door zijn eigen volk vermoord is. Nee, zwijg, Viritas, en luister. Ik zal je dan je zin maar geven en zeggen dat ik de victorie behaal. Wel zeker, dat zou het geval zijn, hoor. Ook die victorie zal je wel spoedig genoeg bekend zijn en ik weet het, niemand zal me sneller mijn lieveling terugbrengen dan jij, de trouwste menner getrouwen. Even zwegen, Il Capitano, toen ga jij voort. Het zou ook kunnen zijn dat het ophoer reeds tot onze havenplaats doorgedrongen was. In dat geval wordt de zaak zeer ernstig. Maar je weet de geheimen bergplaats waar, voor zoek een geval, dat ik altijd ondenkbaar, maar gelukkig niet onmogelijk heb geacht. Het bootje ligt met de nodige riemen en ook het zeiltuig en het masje dat je pas op moet richten als je de gevaarlijke stroming langs de kust door bent. Wat etensvoorraad en een paar waterzakken kun je meenemen. Je voelt wel dat je dat alles niet alleen kunt doen. Ook heb je niet alleen mijn kind, maar ook nog een vrouw te beschermen, misschien wel op te beuren en dat er moet in te houden. Want barbette zal meegaan, kindje kan niet onder vrouwelijke hulp. En hoe gewillig ook, jullie mannen zijn daarvoor te onhandig. En wie zou ik naast jou beter de bescherming over mijn kind kunnen toevertrouwen dan aan grote jongen? Hij keek bij deze woorden paddeltje aan. Met toenemende belangstelling had deze de opeenigzins sombere en weemoedige toon geëuten woorden van Il Capitano gevolgd. Zijn hart was meegegaan, met het wel verborgen gehouden, maar toch zo duidelijk sprekende leed van de vader, die scheiden ging van zijn kind. Hij was bij afwisseling rood en bleek geworden. Nu zei hij doof. Ik hap met jou wil je sterven, capitijn. De ogen van Il Capitano flickerden. Nee paddeltje, je zou met mij overwonnen hebben. Met jongens, als jij er een bent, zal je volk nog de baas spelen over heel de wereld, als die wereld tenminste niet oppast. Nee jongen, leef, leef voor mijn kind. Dat je oorlogs, capitijn, antwoordde paddeltje dof. Nu verwijderde Il Capitano de vingers van elkaar en de armen op de leuning leggend hief hij zich op in zijn stoel. En dan? Ik heb voor de ontvluchting van mijn kind een persoon nodig die het eigen gezag kan handelen, wien ik geen in bijzonderheden afdalen de opdrachtbehoefte geefen, van wien ik zeker en stelig weet dat hij onder alle omstandigheden, en al was dwars door de muiter heen, mijn kind veilig en wel op de zee zal brengen. Wees niet jaloers, Veritas, maar Il Motso is nu eenmaal vannacht het wachtwoord, en nadat er vandaag door hem, geheel uit zichzelfen, gedaan is, op een wijze die ik hen niet had kunnen verbeteren, zal de scheepsjongen ook de leider zijn van de tocht. Paddeltje maakt een afweerend gebaar. Nee capitijn, dat hoeft niet. Laat Veritas maar de baas blijven, die weet immers de weg. Een raar soort leider zou ik zijn die volgen moest. Je hebt alweer gelijk paddeltje, glem lacht uw capitano, maar je begrijpt zeker wel wat ik bedoel. Ja, uitstekend, had je soms nog wat te vragen? Zeker, mijn maat moet mee. Die past bevrijden slaaf? Ja, is hij niet te veel vermoeid? Hij slaapt nu als een os, en een zeeman weet het wel met slaap op een akkoortje te gooien. Nou, alsjeblieft hoor. Is hij te vertrouwen? Hij is een zeew. Il Capitano knipte even met de ogen. Goed, zei hij toen. Even was het stil. Toen ging Il Capitano voort. Maak je gereed, en jij, Veritas, breng me mijn kind hier. Brus kwende paddeltje zich om. Voor geen zak met schellingen zou ik daarbij willen zijn, dacht hij. Wat Veritas dacht, de trouwe diner van zijn heer? Als er ooit één met hem wat willen strijden, en als het moest naast hem sterven, was hij het wel. Veritas, die nu met een hart vol angst en zorgen voor zijn meester, kindje ging halen tot een afscheid dat wel het laatste kon zijn. Intussen ging paddeltje zijn maatwekken, en ze zeggen dat deze gereed moest maken om dadelijk een tocht te maken, die wanneens van lange adem kon zijn. Lange meo's vond dit goed, zoals een zeeman bij tijd en ontijd alles goed moet vinden. Ziggeromstandig te voorbereiden behoefte hij niet, en paddeltje ook niet. Ze zouden gaan, zoals ze reilden en zeilden. Daar behoefte niet gepakt te worden en niet zenuwachtig in haar haast nog eens nagegaan of het er met iets vergeten was. Hun lichaam konden ze niet vergeten, en aan het lichaam ging al wat zelf dit ogenblik bezaten. Invoudiger kon het wel niet. Even invoudiger en kort schenet afscheid tussen vader en kind te zijn toegegaan. Voor zijn onderhoud met vierendas en paddeltje had uw capitano aan bebette opgedragen alles in orde te brengen. Altijd op zulke geval voorbereid had de hoofdband er zorg voorgedragen dat alles wat kindje bij een overhaaste vlucht nodig mocht hebben gereed was en voor de hand stond. Reeds in een reispakje gestoken was zijn afscheid komen nemen, vrolijk babbelende over het prettige uitstapje dat al reeds zo lang beloofd was en waarop tot haar niet geringen vreugde grote jongen mee zou gaan, en vadertje haar weldra had beloofd te zullen volgen. En nu had zij als gewoonlijk nog even op zijn knie gezeten, de arm om zijn hals, vrolijk, snappen over al het heerlijke van een prettig uitstapje, misschien wel een klein zeiltochtje. Niet waar vadertje, daar heeft grote jongen me ook zoveel van verteld, en die kan varen want hij praat er altijd van en met hem ben ik niemand al bang. Of het moest er gaan waaien, net als toen vadertje, weet u toch wel, toen me dat mooie bootje waren en ik dicht bij uw kroop, maar toen mocht ik niet bang worden, zei u. En, ben ik dat wel geweest? Eel Capitano had invoudig van neen geknikt, en maar geluisterd, al maar geluisterd, naar dat aardige kindergebabbel, het was of haar geen woordje van missen wilde, en dat was ook het geval. Hij had haar al door aangezien en de haren gestreeld. Kussen durfde haar niet, want hij was bang dat hij zich dan niet goed zou kunnen houden. Het mocht, het kon niet langer duren, de trillende klanken van het metalen bekken riepen de mannen en de vrouw binnen, aan wie hij zijn kind zou moeten toeverdrouwen. Kindje zoet zijn, en, dik was aan varen tje denken, ondeugend lachten ze hem toe. Zoet kan ik nooit zijn, als grote jongen erbij is, hij poogte te glimlachen. Maar dan toch aan varen tje denken? Ze zag hem enigszins verwonderd aan, hij bespeurde dat en haastig zei hij, het is maar malligheid kindje, ik weet wel dat je altijd aan me denkt, en ik zal gauw weer bij je zijn. Het is toch zo jammer, dat u niet meegaat, ik, op dat ogenblik werd er heel in de verte een dofgeknetter gehoord. Vaartje, wat is dat? Ik weet niet kindje, misschien schieten ze wel, maar dat geknetter dreef hem tot het grote haast aan. Babette, pak van nacht kindje goed in, jij veritas weet alles, en, paddeltje, kom even hier. Hij leidde de scheepsjongen terzijde, met de rug naar het licht gekeerd haalde hij snel een langwerpige, platte koker voor de dag van lichtmetaal gemaakt. Bergt het weg, en zorg ervoor of het je leven, nee, of het het leven van zus goldt. Hoor je van m'n dood, dan geef je het aan de man in wie je zo'n groot vertrouw stelt, aan de nauwen van je, die wel weten zal, hoe daarmee te handelen. Overwin ik, dan bezorg je het met terug. Ik vertrouw dat je niet zal onderzoeken wat er in zit. Je bent een eerlijke jongen, maar laat het nooit in de handen van andere vallen. In gevaar open je de koker. Er zit een berkament in dat je dan in stukken snijdt of met de tanden verscheurt. Mag het op zee gebeuren, dan werp je de koker over boord. Adio, jongen, zorg van mijn kind. Hij drukt hem de hand, en Palletje wist misschien voor het eerst van zijn leven geen antwoord te vinden. Toen had Eel Capitano nog alleen maar oog en gedachte voor zijn kind. Hij zoog de armen om haar heen, en nu, nu kusten hij haar. Dag, lieveling, dag, mijn lieveling. Einde van Hoostuk 20. Hoostuk 21 van Palletje. Deze liepenvoxtopname behoort het publieke domein. Opname door Anna Simon. Palletje, de scheepsjoen van Michiel de Ruitig van Johan Been. Hoostuk 21. Het verhaal van de havenmeester. Geruime tijd na de gebeurtenissen, waarmee wij ons in de vorige Hoostuken hebben beziggehouden, lieten Nederlands kopverdijschip het anker vallen op de reden van Salé. Het hoofd van de havenpolitie, meestal invoudig de havenmeester genoemd, maar een persoon van gewicht in de Oosterse kustplaatsen, is geen hetal herkend te hebben. Als ik mij niet zeer vergis, sprak hij, hebben we daar alweer die Christenkoopman uit het noorden, die bij onze genadigde heer De Sand zo hoog staat aangeschreven. Ik geloof dat er op heel de wereld geen schipper is die vluggers en reizen doet, en ik moet zeggen dat hij nu zichzelf overtroffen heeft, want zo gauw heb ik hem nooit teruggezien. Het duurde niet lang of de havenmeester ervoeg dat zijn onderstelling in alle opzichten juist was geweest. Hij liet zich aan boord brengen van Michiel Adriaansen van Vlissingen, en nadat de nodige formaliteiten achter de rug waren, en de schipper met een gerust hart het verdere bestier voorlopig aan stuurman Derksen kon overlaten, nodigde hij de havenmeester Pijzig in de kayuit te komen, om de geschenken in oogschout te nemen, welke hij voor hem uit Nederland had meegebracht. De schippers wisten wel dat kleine geschenken de vriendschap onderhouden. Een paar aardige dingen die voor de havenmeester hun grootste belangrijkheid ontleenden aan de omstandigheid dat ze uit hun vreemd land waren meegebracht, maakten alspoedig dat zijn mud heel goed stond, en nadat de schipper zijn nieuwsgierigheid bevredigd had, doet er vertellen wat hem op de heen en terugreis voor belangrijkt overkomen was. Wat er in de laatste tijd in de Noordse landen plaats had, en dergelijke wetenswaardigheden meer, was het heel natuurlijk dat de Ruitig op zijn beurt ook vroeg wat er in zijn afwezigheid de salé had plaatsgevonden. En daar stakte haventmeester Van Waal. Hij was er vol van. Niet zo zeer van de kleine gebeurtenissen in zijn vaderstad. Nee, ook zij ontleenden haar gewicht aan die ene grote waarover men nog niet uitgepraat was. En het verwonderde hem inderdaad dat de maren nog niet doorgedrongen was tot de zeven provinciën, daar de zeevarende gewesten in de allereerste plaats bij dat voorval belang hadden. En nu vertelde hij dat er onder de voornaamste en tallrijkste vrijbuitersband van Afrika's Noordkust een verschrikkelijk oproer was uitgebasten tegen de beruchte en gevreesde hoofdman Yltigretto. De strijd moest ontzettend zijn geweest. Eigenlijk kon men wel spreken van een worsteling. Dagenlang had het geduurd, en eindelijk moest de kans zich ten gunst van de hoofdman gekeerd hebben, toen er iets raadsalachtigst was gebeurd. Vermoedelijk hadden enige muiters wanhopig over de keeg welke de voortuin ging nemen en een doodangst over de onmenselijke straf die hun naar hun nederlaag wachten, toegang weten te krijgen tot het kruidmagazijn en dat in brand gestoken. Men kon toch niet denken aan een onvoorzichtigheid aan de kant van de hoofdman of zijn getrouwen, al een oud gedienen, die jaren en jaren lang ter zee hadden gevaren en tallrijkke scheepsgevecht hadden bijgewoond met een kruidkamer in een onmiddellijke nabijheid. Zij wisten wel hoe men roekeloos dappig en toch tegelijkertijd voorzichtig met die ontplofbare stof kan zijn. Even min komen denken aan een wanhopstaat van de zijde des hoofdmans. In tegendeel, voor hem moest, na verwoede strijd en dagenlang van ingespanne leiding en aanvoering, een straal van hoop op een algehele victorie zijn opgegaan. Hoe dit zij, het kruidmagazijn was in de lucht gevlogen en onder de puinhopen van het herenhuis was Iltigretto met het meerendeel zijn er getrouwen, begraven. De overlevenden, ongedeerden zowel als gewonden, waren door de muiters, nu plotseling over winnaars geworden, afgemaakt. En toen, ja, toen wist men eigenlijk niet wat men met de verkeerde vrijheid zou beginnen, nadat de roes over de ongedachte victorie had uitgewerkt. Weldra begon men elkaar te wandthouden, want er was een algemeen gezoek begonnen naar de schatten van Iltigretto, waarvan men wel het bestaan toch niet de bergplaats wist. Men bejammerd het nu, dat men bij het onverwachte en daardoor dubbel bedwelmende victoriegeroep de weinige overgebleven getrouwen had neergeslagen. Men begon ookandig daarvan de schuld te geven. Hoe zou men nu ooit de schatten van Iltigretto ontdekken? Als in een goudland begon men de grond waarop het herenhuis gestaan had en waar nu slechts ordeloze steenbrocken waren verspreid om te voeten. Ook het slavenverblijf, dat in Vlammen was opgegaan, kon om geen verborgen kelders gehaald hebben die niet door spade en houweel tans aan het licht werden gebracht. Alles te vergeefs. Geen spoor, hoe flauw of onzeker ook, werd gevonden. Intussen moesten al die mensen eten en leven. Nu er gebrek ging ontstaan, gevoelden zij hoe uitstekend de leiding van Ilt Capitano was geweest in de voorziening van het meest nodige. Er waren er, die over de dagen welke nu onherroepelijk voorbij waren, gingen spreken, als over een goede tijd. Het waren die personen die door de hoofdman tot de grote middenpartij gerekend waren geworden, welke altijd een der uiterste partijen bij valt. Was het huis niet in de lucht gevlogen, dan zouden zij zeker nu de voortuin zich naar zijn kant ging neigen, geheel en al de zijde van Ilt Capitano gekozen hebben. Na dat ongeluk waren zij dadelijk als met pak en zak tot de onverwachte overwinners over gegaan. En nu waren zij de ontevredenen, die eigenlijk slechts op een krachtige persoonlijkheid wachten, een nieuwe leidig met wie ze wederom door dik en dun zouden gaan, zolang tenminste hij de sterkste bleek. Ook daarover kwam een onderling wantgehouden. Wie zou de plaats van Ilt Capitano in nemen? Er ving een vlucht naar de schepen aan. Vroeger één scheepsmacht spatten zij nu uit een. Elk schip werd een zeeroverschip, vijandig tegenover het andere. De Middellanse zee was nog vol van die onderlinge gewichten en vernietigingen door de staten en staatjes aan de noordkust van Afrika, ja eigenlijk door alle machten aan de kusten die je zee met zeer begrijpelijk leedvermaak vernomen. Daaruitig hoorde dit uitvoerig verslag met gemengde gevoelens aan. Het kon hem als zevarende niet onverschillig zijn dat eraan de overmacht van Ilt Capitano een eind gekomen was. Doch, behoorden zijn beide scheepelingen tot de genen die in het algemene bloedpad waren omgekomen, het zelfs vijand of vorigewende vriend van de vrijbuiten, of had lange meoes de verloren scheepsjongen nog bijtijds bereikt en waren zij voor de uitpasting van de buiterei ontvlucht. Met de nodige voorzichtigheid deed de schipper er onderzoek naar of zijn scheepsjongen nog terechtgekomen was. Nee, de havenmeester wist daar niets van. En wel kon hij de schipper mede delen, en het speedt hem wel dat hij het doen moest, maar waarheid was waarheid, dat de matroos die als schelm van boord was gejaagd, zich hoogstvermoedelijk bij de zeeschamers had gevoegd. Doch, of het bijdie van Ilt Tigretto was geweest, wist de havenmeester niet met zekerheid te zeggen. Nog voegde ruiter of er iets bekend was aan gaande de oorzaken van de buiterei, of welke de aanleiding er toe was geweest. Ook hierover kon de havenmeester niet de volle zekerheid geven. Wel werd verteld dat Ilt Tigretto in de laatste tijd zeer ruw en vreed was geweest, en eigenlijk op de onmenselijkste wijze zijn ondergeschikten behandeld had. Naar de mare ging moest daar een jonge nog veel schuld aan hebben, die een noodlottige invloed op Ilt Tigretto had uitgeoefend. Een jonge nog, dacht de schipper, zou paddeltje soms de hand in het spel gehaald hebben? De jonge is tot veel meer dingen in staat dan hij zelf eigenlijk vermoed. Maar een noodlottige invloed? Nee, die kan in de allerlaatste plaats van paddeltje uitgaan. Hij voeg nu of de persoon die zók een noodlottige invloed op de hoofdman had uitgeoefend ook bij de ramp omgekomen was. De havenmeester kon daarover geen zekerheid geven. Vele lijken waren dus danig verminkt of zwart gebrand teruggevonden dat ze niet te herkennen vielen. Ook stond niet vast of het dochtertje van de hoofdman tot de omgekomenen behoorde. Boven dit alles hing een sluier van geheimzinnigheid. Er werd nog altijd door verschillende personen een onderzoek ingesteld of dat dochtertje en een zeer bekend vriend van de hoofdman, beneefste Noor, hier of elders, verborgen of heengevlucht waren. Geen schip gaat er de haven uit, zei de havenmeester, of mijn dinaren, ik zelf natuurlijk ook, doen er onderzoek naar. De ruiter kiek hem verwonderd aan. O, ja, ging de havenmeester met een knip oogje voort. Ik wil het u wel zeggen, omdat u een goed vriend van onze verheven vorst is. Er is veel aan gelegen om een van die drie te vinden, tenminste als zij nog in het land daar levenden zijn, waar ik zoekjes aan sterk aan gaat twijfelen. Ik begrijp niet. Het was te schipig. Ook onze verheven vorst heeft jarenlang te veel van de fabelachtige schatten van Il Tigretto horen spreken, dan dat hij ook niet als het geval zich voordeed een kantje zou wagen om er zich meester van te maken. Men vermoedt dat er een tekening, een plan bestaat van de plaats waar de schatten verborgen zijn en een uitvoerige beschrijving hoe men die moet bereiken. De roverhoofdman was één de geslepenste leiders die de zon beschenen heeft. Het zou daarom geen verwondering wekken indien hij voor de algemene aanval zijn kind in veiligheid heeft doembrengen. In dit geval heeft hij er natuurlijk zorg voor gedragen dat die tekening of dat plan in bewaring werd gesteld van één der personen die haar vergezelden, want zij was nog te veel kind om alleen te kunnen ontvluchten. Is er geen spoor van zulke ontsnapping gevonden? De havenmeester schudde ontkennend het hoofd. Nee, men was er op verdacht en had daarom ten nauwse de havenplaats bewakt. Het bekende plezierjacht van de hoofdman lag daar en er was zorg voor gedragen dat dit niet vertrekken zou. Later heeft men op die plaats waar de strijd niet gewoet heeft en dus alles gebleven is als het tevoren was, nog een uiterst na keurig onderzoek ingesteld en bij die gelegenheid een zeer schranderverborgend boot ontdekt, waarin niet alleen zelduig, maar ook een grote voorraad proviand aanwezig was. Daaruit bleek dat alles voor een ontsnapping ingeredet was gebracht en in die men hiervan gebruik had gemaakt, zou die ontsnapping inderdaad gelukt zijn. De ontdekking van het bootje bewees echt er voldoende dat dit niet het geval is geweest. Wel nu, meende eruitig, dan is het duidelijk dat de vrienden van Ildtigretto, bijnevens zijn beklaag aan zwaardig kind bij de ramp zijn omgekomen. Dat was ook eerst onze gedachte schipper, maar juist de vond van het verborgen bootje kan het bewijs zijn dat er nog een ander geweest is, maar van wel gebruik is gemaakt. Ildtigretto was een vos die niet voor één gat kon gevangen worden. De ruiter knikte. Uw redanering is, ik zou haast zeggen, wat altes rander, maar ze kan toch juist zijn. Zoals je zegt schipper, onze heer De Sand heeft tenminste gedacht dat er nog wel een klein kansje zou bestaan om de vluchtelingen, stelt het zij werkelijk nog in leven zijn, op te sporen. Er zijn heel geringe moeite even de uitgaande schepen te onderzoeken en wacht te houden op de wegen die buiten de stad leiden, een moeite die als die luikjes ingepekt kunnen worden, inderdaad op een meer dan schitterende wijze beloond kan worden. De zeelste schipper moest hierin de havenmeester gelijk geven. Nu, zei hij glimlachend, als ik weer ziek is, en heel lang zal ik dit maal niet hier vertoeven, want volgens mijn overeenkomsten met de kooplieden liggen de goederen, welke ik meenemen moet, red opgestapeld, terwijl er morgen al met de losling van wat ik in heb begonnen zal worden, moet je mijn schuit ook maar aan een naakkeurig onderzoek onderwerpen. Nu ja, we nemen gelukkig nog geen afscheid, hier bent hier pas, en hiervan ben ik zeker dat als die vluchtelingen bij toevall hier aan boord verzeilden, de beste vriend van De Sand hen wel spoedig zou uitleveren. De ruiter lachte eens. Ik denk dat ze er iets lang opgehouden hebben te leven en dat het gezochte geschrift wel in de vlammen tot as verteerd zal zijn. Waarom één reden, ben ik toch blij dat ik van de geschiedenis af weet. Mag ik weten waarom? Wel zeker. Reedsmorgen moeten een paar van mijn lieden naar het binnenland om daar vroeger aangekochte goederen te halen. Je weet dat ik voor enige jaren daarheen een tocht ondernomen heb, die zeer voordeelig voor mijn meesters is geweest. Toen heb ik daar een paar menermanschappen achtergelaten, die verre tochten zouden ondernemen om een nieuw handelsgebied te ontdekken. De vorige keer waren ze niet toegekeerd. Misschien keren ze wel nooit terug. Dat gaat zo met allen die wat ondernemen zullen. Er moet gewaagd worden, wil men winnen. Wat dringen jullie Hollanders toch overal door? Geen gaatje of jullie weten naar in te kruipen? Dat is niet anders, gaf de ruiter een eenvoudig antwoord. Maar wat ik zeggen wil, nu ik weet dat de wegen bezet zijn, kan ik mijn maatregelen nemen om daar geen last of oponthoud van te hebben. Of eigenlijk kan ik daar niets aan doen zonder uw hulp. Ik begrijp u, antwoerde de havermeester. Ik zal nog deze avond de zand roverspreken. En wil je dan zo goed zijn deze geschenken voor hem mede te nemen? Het zijn slechts kleine geluiden, maar... Maar ze komen van de koopman die hij eens zijn broeder genoemd heeft, en waardoor ze voor hem van ontsachelijke waarden worden. En ik twijfel niet aan of ik zal morgen zijn hartelijke dank moeten overbrengen. De uitnodiging om bij hem uw opwachting te maken, en natuurlijk ook het wachtwoord dat uw mannen nodig hebben, ofwel de schriftelijke machtiging, om overal ongehinderd onze wachten te passeren. Ik zal er mij zeer verplicht doorgevoelen. Als ik het voor het zeggen had, zou ik liever dan een wachtwoord, dat gewijzigd of veranderd kan worden in de misschien geruime tijd die mijn mannen moeten uitblijven, een schriftelijke machtiging willen hebben. Het zal in mij niet liggen als je dat niet krijgt, schripper, want ik zal er bijzonder mijn best voor doen. De schripper knikte. Daar vertrouw ik ten zeerste op. En ik hoop dat het me dan vergunt zal zijn, u een bewijs, mijn hererkentelijkheid. Kom, kom schripper, dat is van later zorg. Werkelijk, het is mij op een loon in genoeg, u van diensten mogen zijn. De havermeester stond op, om zich te verwijderen. Een ogenblik nog, zei de schripper. Ik weet niet of de wens al te onbescheiden mocht zijn, maar als het niet teveel geveerd is, zou ik graag twee van die schriftelijke machtigingen hebben. Twee? Ja, het zou mogelijk kunnen zijn dat mijn mannen te lang wegbeleven of door een andere omstandigheid spoediger dan gedacht werd terug geholpen moesten worden. In zulke geval dat zich plotseling kan voorden, zou het prettig voor mij zijn in die ik de boden onverweld kon doen vertrekken. Ik zal uw verzoek overbrengen, maar... Vraag ik teveel? Dat u veel vraagt wil ik gaar ne erkennen of het echt ook teveel is. Nu, wij zullen daarover maar veilig onze genadige heerde sand laten beschikken, die u zijn broeder heeft genoemd. Dat vind ik ook, erkende eruitig, en onder nog heel wat verplichtende woortjes over aanweer, nam de havermeesters zijn afscheid. Zodra die dag zich de gelegenheid voordeed, liep Michiel Adriaanssen zijn eerste stuurman bij zich komen. Stuurman Derksen, je herinnert je zeker nog wel onze expeditie van voor enige jaren naar het binnenland. Of het de dag van gisteren was, schipig, en dat de factoor die we erheen brachten naar de goudrijke landen van de Niger zou doordringen en daarvoor een paar schepelingen meekreeg. Ja, schipig, we hebben daar in al die tijd niets meer van gehoord. Ik denk dat ze door de zwervende volkstammen vermoord of anders in de zandwoestijn om het leven zijn gekomen. Daarvan valt niets bepaald te zeggen, de stuurman. Menegeen van ons volk is jarenlang vermist geweest en werd reed als dood en begraven door de levende opgegeven om plotseling terug te keren. Dat hebben ze immers ook van onze admiraal Maarten-Harpertse tromp gedacht, die twee en half jaar lang scheepsjongen bij de zeerover is geweest die zijn vader vermoord had. En als ik mij in één adem met die waar het luftgevloot volgt noem mag, ben ik in mijn jonge jaren niet bedelende door Frankrijk en de Spaanse Nederlanden moeten trekken om het valeland op te zoeken. Dat was ook een tochtje van maanden lang en mijn goede moeder had al tranen over me geschrijd omdat ze wel van het nemen en vernielen van ons schip maar niets meer van haar jongen gehoord had. Dat goede moedertje. Enige ogenblikken zag Michiel de Ruiten voor zich. Toen, als het waren alle toefgeestig stemmende gedachten van zich afwerpenden, ging hij voort. Nee, nee, Stuurman Derksen, zo gauw moet je die dik koppige kikkers uit de Vaderlandse poelen niet opgeven. Een daai ras dat overal aard en als ze zich eenmaal ergens genesteld hebben, luid genoeg erover kwaakken zodat vriend en vijand het horen kan. Je zult zien dat op een goede dag onze factoor met onze maat ergens opduiken. Zo niet, dan lag het niet over een hoofd beschikt, langer te leven of een doel te bereiken. Dat is zo, er kende de Stuurman volmondig. Zeker Stuurman. En zie je, nu wilde ik dat je met drie à vier flinke mannen, morgen of uiterlijk overmorgen, een uitstapje maakte naar de volkstam waarvan het hoofd zoveel verplichtingen aan ons meende te hebben. Met jouw verlofschipper, heb je zo waartijdingen van de factoor gehad? De ruiter schudde ontkennend het hoofd. Het zou mogelijk zijn dat je daar nog een spoor van hem en onze jongens vond, maar dat zou voor mij een ongedacht goed bericht zijn. Nee, ik geloof en van ganser harde hoop ik ook dat je daar een ander spoor vindt, en wel van paddeltje. Van paddeltje? De schipper knikten glimlachend, toen hij de grote verbazing niet zonder vreugde vermengd van de Stuurman gewaar werd. Zou die rakker waarin toch nog leven? glimlachde Stuurman derksen. Wat heb ik je daar straks van onze kikkers verteld? Ja, ja, schipper, en paddeltje heeft fatsoenlijk mondje en keeltje genoeg. Sapper lood nog toe, die kon zo aangaan. Hun zeelse puut schert ze de ruiter. Maar, zo vervolgde hij, wat ik hoop, is daarom nog niet zeker. In degendeel er zijn tien kansen tegeneen dat de jongen dood is. Dat zou me in m'n ziel leed doen, schipper. Mij ook Stuurman, en heel de equipage. Ik heb de jongens bijna voor zeker moeten beloven hem weer ergens vandaan te halen. En dat kon ik testen eer doen, omdat paddeltje een jongen is, die als men hem tien kansen tegeneen geeft, hij bij zichzelf al die enige kozen heeft. Even wel, het is goed dat je van alles op de hoogte bent. En dan zal je er zeker niet zo verwonderd overstaan, als het nu wel dadelijk een geval zou zijn, wanneer je bij paddeltje, in geval je hem veilig en wel aantreft, ook de weggejaagde schelm zult vinden. Lange meo's? Precies. En nu vertelde de ruiter hem alles wat ons rees bekend is. Hoe lange meo's slechts in schijn als schelm van boord was gejaagd, door in waarheid de opdracht had ontvangen paddeltje op te zoeken, en mocht hij ergens lagen, naar het binnenland bij de befrienden stam te voeren. En verder alles wat de havenmeester hem had medegedeeld. Zodat, besloten schipig, het best zou kunnen gebeuren, dat je ook het dochtertje van Iltigretto bij de stam aantroffen, al dat je in de onderstelling dat onze scheepsjongen zich daarheen heeft kunnen begreven. Zijn ze daar, dan is alle gevaar nog niet voorbij. Hoewel de waakzaamheid wat verslaapt is, wordt er toch altijd nog een oog in het cel gehouden, omdat dochtertje of een zeer vertrouwd dinaar van Iltigretto, om de wille der verborgen schatten in handen te krijgen. Daarom had ik graag twee schriftelijke machtigingen van de zand willen hebben. In het gelukkige geval dat je paddeltje vond, zou je de terugkeerende troep in twee delen kunnen verdelen, want alle verdachten bij elkaar, brutaal weg de poorten van Saalee binnen te laten komen, zou een te stout stukje zijn. In tweeen is veiliger. Ofwel een gedeelte zou een andere weg zeewaarts in kunnen slaan, waar we die luidjes later, als we het anker weer gelicht en de reis aanvaard hebben, kunnen ophikken. Op die tocht en ook tijdens hun verblijf, zou zulk een paspoort van de zand een grote beveiliging voor hen zijn. De ruiters pakten nog verder af, wat er in het gelukkige geval te doen stond. Werden de vermisten niet gevonden, dan zou de terugtocht eenvoudig en zonder enig hoofdbreken of moeite aanvaard kunnen worden. Dan hoop ik maar veel moeite te mogen hebben schipig, want het zou medanig spijten als de jonge zo ellendig onder die vermalen duiden zeeschuimers was omgekomen. De volgende morgen werd de tocht ondernomen. Rits vroeg was de havenmeester het eigen handig door de zand getekende paspoort komen brengen. Voor een tweede was de vorst niet de bewegen geweest. Mijn broeder kan er al dit een krijgen, als hij het nodig heeft, was hij bescheid geweest. In zijn hart moest de ruiter erkennen dat de zand juist en verstandig geoordeeld had. Log het speet hem wel, natuurlijk. Van dat ene paspoort, gelijkwijs vorst een schriftelijke aanbeveling nu maar zullen noemen, had het kleine reisgezelschap, waarvan Stuurman Derksen de leidig en aanvoerder was, veel gemak en genoegen, niet alleen in de onmiddellijke nabijheid er staat, maar ook op verre afstand ervan, werd de macht van de zand geëerbiedigd. Na de dood van Iltikretto was die macht over de omringende volkstammen toegenomen. Meer dan eens was een wilde horde op het kleine reisgezelschap afgestoven. Dan had de Stuurman steeds met een witte doekdoenswaaien, en als er dan enige aarzeling bij de aanstormende ontstond, was Stuurman Derksen op zijn eentje de vijand tegemoet gereden, die zich begon te schamen voor één man veel lawaai te maken en bovendien de moed van die persoon bewonderde. Nou had men het papier met de Arabische letters beschreven onder de neus, of men begreep dat die Europiaan heus niet de eerste de beste was. Want al kon men die dadelijke paspoort oncijferen, en begreep toch wel dat iemand niet met een beschreven blad door een boeste en onbeschaafde landstreek had reizen, als dat blad niet wat meer waard is dan een paar dozijn vuurwapenen. Meestal werd er wel één opgeduikeld die lezenkon wat het geschift inhield. Te eer daar ieder muzelman zijn koraan in meerdere of mindere mate leert oncijferen. En dan was het altijd een hele verandering. De dreigende gezichten ontspannenen zich, en de Nederlandse matrozen konden verderrijden, en, in plaats dat men hun alles wat zij bezaten afnam, kregen ze nog wat mee. Een paar koeken, of een waterzak, of een aardigheid als aandenken. Verstaan konden elkaar niet, maar men lachte en knikte tegen elkaar, en dan moesten beide partijen dik wel schaterlachen om al de gekke gebaren welke men tegen elkaar maakte. Als betere vrienden konden moeilijks scheiden. Zo gebeurde het op zekere keer, het liep tegen het einde van de reis, want een moesten in de bijheid van de plaats zijn waar de bevrienden volkstam tenminste twee jaar geleden zich bevond. Dat er een paar muzelmannen verkend werden, die, of vlugge paarden gezeten, kwamen aangesneld, met wapperende bornoes, en het hoofd gedekt met de witte tulband. Waar is je witte doek, Jaap? Waarschuwde de stuurman. Jaap maakte als het drommel dat hij klaar kwam. De uitwerking was te gewone, de ruiters hielden met enige aardeling hun paard in. Mijn ogen blik slecht, want één, de wildste en ontstuimigste, holde plotseling voorwaard. Zwaai dan met je doek, Jaap, snoude de stuurman. Nou, nou, bomde Jaap, mijn arm wordt er haast lam van. Sackerloot, riep de stuurman uit, die kerel blijft op ons aanvliegen. Zwaai dan toch, Jaap? Stuurman, meende Jaap, ik geloof dat het voor deze keer veiliger is, als ik hem met de vlag is dat ik op zijn kop sla, ze zijn toch maar met hun drieën. De stuurman wilde juist zeggen, dat het niet dom gedacht was van Jaap, om de brutale rakker op die manier te trakteren, toen het daar luid en vrolijk over de vlak te klonk. Stuurman derksen, stuurman derksen! Een paar ogen van de aldus aangeroepen, toen barst hij opeens uit. Bij mijn zolen, dat is paddeltje! Einde van Hoostek 21 Hoostek 22 van paddeltje, deze liepenvoxtopname poort als publieke domein, opname door Anna Simon, paddeltje, de scheepsjongen van Michiel de Ruiter, van Johan Been, Hoostek 22, in de binnenlanden. Toen het oproer onder de zeeschamers, de hoofdman gedrongen had, zijn dochtertje aan zijn meest vertrouwen over te geven, om haar in veiligheid te brengen, was Veritas zijn voorgegaan naar de geheimen onderaardse gang, welke hen op een veilige wijze verre buiten het gebied van het herenhuis zou brengen, langzaam mijn instilte, om door geen gerucht aan de buitenwereld, hun tegenwoordigheid te verraden, waren zij voortgegaan. Pabette hield zich bezig met zus, terwijl Veritas een eindje met de beide zee liever uit ging, om hun over het ene en ander nog nader in te lichten. Maar paddeltje had al die raadgevingen en beschrijvingen kort en goed afgesneden door te zeggen, ik geloof dat we niet naar de havenplaats moeten vluchten. Grote verbazing bij Veritas, terwijl Langaamiois al vooruit zijn maat gelijk gaf. Nee, Veritas, een kind kan begrijpen dat het daar ook mis is, als, bij wijze van spreken, jij nou een oproerling was, waar zou je dan denken dat Iel Capitano heen zou vluchten wanneer het hem hier te heet werd? Veritas kon niet ontkennen dat paddeltje gelijk had, naar Langaamiois vond het natuurlijk ook. Ik heb die slaven over de schatten van je baashoeren praten, dat zou geloof ik van gingen likke baarden. Zeg eens, waar zou jij, altijd in de veronderstelling, dat je een muiter was, denken dat je baas z'n schatten heen zou voeren als hij die in veiligheid zou brengen? Schacht, als waar, naar de havenplaats. En als ze ons zoeken, waarin denk je dat ze hun neus heen zouden wenden? Zie je luishoekje bij de zee, als zij niet op zijn, pomde langaamiois. Goeie praat, meeuwis, en daarom wil ik over land gaan. Over land? vond Veritas verbaasd, maar hoe ter wereld, moeten we dat aanleggen, en waarheen moeten we gaan? Op dat laatste moet mijn lange nummel van een maat, maar antwoord geven, anders praat ik me nog schorch. Meeuwisje, onderblijfseltje, vertel er is van die stam, waar wij heen zouden vluchten. Veritas mag nu wel alles horen, want het zaakje van zijn baas is nu toch half en half op de fles. Meeuwis voldeed aan dit verzoek, en toen kreeg Veritas er wel oren naar, om die kant uit te vluchten. Maar hoe moest dat in zijn werk gaan? Nog al eenvoudig, meen de paddeltje, de wachtwoorden weten we, jij kent daarnaast de omgeving, onze lange kameraat verlangt er hard naar, om het lesje dat de nauwe daarbij hem ingestand heeft uit zijn hoofd te schudden, en de stern zullen ook een woordje mee willen spreken om ons de weg te wijzen. We zullen het gebergde in moeten, zei Veritas. Hoek goed, ik hou van een beetje klauter, wordt het te stijl, dan leiden we de paarden bij de hand. Maar de vrouwlui hebben meilezels, een ogenblik zweeg Veritas, maar toen schedijd hoofd. Juist die vrouwlui en vooral het kind zullen ons al dadelijk in de omtrek verraden, want al hebben we al de wachtwoorden, we kunnen het kind niet wegmuffelen, en papetten nog minder. Nee, die zit daarvoor te dik in haar vlees, meen de lange meo's, paddeltje gief de hand op. Wat een last, wat een last als je met zo'n groot gezelschap moet ontvluchten. Maar daar valt me wat in, als de goede papetten eens manskleren aantrok, is daar aankomen aan? O, je wel, bij de uitgang is een stapelplaats in het klein van alle mogelijke dingen die bij een vlucht te pas kunnen komen, de vragen ze alleen of papetten er zin in heeft. Zin? Zeg eens, papett, je moet zometeen een matosebak aantrekken. Met deze woorden wenden zich de scheepjongen brusk tot haar. Papetten, die altijd meer woorden tot haar beschikking had dan een mens eigenlijk nodig heeft, raakte nu echter de kluts kwijt en bleef met open mond staan. Toen Veritas het raateltje van papetten niet meer hoorde, was hij daar zo verbaasd over dat hij even de lantaren welke hij meevoerde ophief om te zien wat er met de goede ziel gebeurd was. Ja, ze bestond nog, als spaks en niet, en nu het licht over haar gelaat trilde dat er de slagschaduw van de lantaren als bij gedeeltend tevoorschijn kwam, en toen zij een paar glimlachende gezichten gewaar werd, kwam haar spraak terug. Tenminste, de mond zou juist aan het klapperen gaan, toen paddetje, die sloot, door te zeggen. Papetten, één van tweeën, je gaat terug, of je doet een matosebak aan. Nee, terug wou papetten niet, men wijde er niet over uit wat er bij een wijging gebeurd zou zijn op dat zus geen aangaan zou krijgen en daar de bedreiging van paddetje op de klank van zijn stem en op zijn in het licht flickerende ogen afgaande ernstige gemeent was, had papetten haar keuze al gedaan, bovendien maakte paddetje er al dadelijk een grapje van, door aan zus te vertellen wat er met papetten gebeuren zou. Dus vond dit weer één van die kostelijke grappen van grote jongen en wou met geweld ook een matrosepakje aannemen. Nu, als dat waar kon zijn, rie paddetje uit, waren we helemaal gereed, zeg vind je dat, is er niet wat voor een scheepsjoen. Hij bedoelt zijn eigen, plaagde lange meo's, daar valt de paddetje vuur op. Denk je dat ik eeuwig een kind blijf? Jij veert als, weet wel wat ik bedoel. Misschien wel, we willen hopen wat te vinden. Nu ja, zei paddetje, zo'n baardje past iedereen. Is het wat te groot, dan zie je het maar wat. Hoe luchtig, hoe liever bij de jantjes. Is het te klein, dan rek het vanzelf wel uit. Dat is voor jou een troost, papetten. Papetten aan het klapperen. Ho, ho, papetten, rie paddetje, ik ben nog niet uitgepraat. Als het jongenspakje wat te groot is, moet je met naald en draad, en vooral met de schaar aan de gang. Heb je die spullen bij je? Denk je, snouder papetten, dat ik in het Heidenland ooit zonder dat gerei op reis ga. Je bent een verstandige vrouw, en weet je, waarover je wel erg in je humor zult zijn? Dat wist papetten nog niet. Omdat je nu drie nijmeisjes bij je hebt, want aan boord varen we geen vrouwen hoor, en ik geloof niet dat je zo goed een stuk in m'n warmis kunt zetten als ik. Zal wat fraais zijn? Spotten papetten. Als het niet fraai is, duidelijk is het toch, want iedereen kan het zien. En nu, vooruit. Men vond aan het einde van de gang een bergplaats voor alle mogelijke dingen welke bij een overhaaste vlucht inderdaad onbetaalbare diensten konden bewijzen. Met een weinig goede wil waren papetten die er haast uitbarsten en half en half ook zus in het pak gestoken. Er werd gewacht tot de nacht geheel Nederde gedaald was, en toen nam de tocht een aanvang. Eerst ging men op raad van Viridas en heel eind de weg zeewaarts op. Toen wenden men zich westwaarts, en na deze richting een geruime poos gevolgd te hebben, waagde men uiteindelijk zuidwaarts te gaan. Op die manier had men kans de eigenlijke plaats waar de vijandelijke ontmoeting plaats begrijpen om te trekken, wat ook het geval bleek. Welstiepen enkele keren op wachters. Toch de wachtwoorden bleken overal het toverwoord tot doorlating te zijn. Bovendien had paddeltje een schandere inval gehad, om een gevraagd onderzoek te voorkomen. Hij voorkwam toch elke schildwacht door zelf om het wachtwoord te vragen, zodra hij ene gerucht in het stuikgewas hoorde, of aan de opreizing van een menselijk gestalte tegen de met sterre bezijde nachthemel, dat tegen een woordigheid van vrienden of wijlnen bemerkte. Hij lokte daardoor het antwoord uit, en de wachters keer gingen aan het denkbeeld met een hondtrekkende patrouille te doen te hebben. Riepey luide, parole, en er volgde op, ilmozzo, dan wist hij met vrienden te doen te hebben, en zonder te verraden wie hij was, zei hij nog een enkel woord, waarna Viritas die vlot taal sprak, hun toeriep, dat alles goed ging, en dat zij stippte de wacht moesten houden. Riepey hetzelfde, en er volgde niet dadelijk antwoord, dan liet haar onmiddelijk op volgen, liberte, waarop dan steeds vitoree ten antwoord werd gegeven. Dan werden er naar insgelijks enige woorden gewisseld, gevraagd of de wachters wel goed uitkeken, en eens had paddeltje de onbeschaamdheid te zeggen, dat ze vooral op de Noordse melkmaal moesten letten, want dat die de ergste en de gevaarlijkste was. Hoe durf je dit doen, voor Viritas, die nog beefde van de schrik? Ach, antwoordde hij barouwhebbend, als ik een streek kan uithalen, is het wel vertikt dat ik het later kan. Wie er schik in hem had, was zus, die hij bij zich op het paard had genomen. Het was moeilijk om haar aan het verstand te brengen, dat zoveel mogelijk de meest volstrekte stilte in acht moest genomen worden. Maar paddeltje zou niet de baas zijn geweest, die hij toch eigenlijk was, om ook niet hierin zijn wil bij zus door te zetten. Het ging wel met een mooi praatje, maar het lukte dan toch. Zo verwijderde men zich al verder en verder in zuidelijke richting van het herenhuis, en nadat er langzamerhand het gebergde, waar men voor eerst veilig zou zijn, omdat men hen daar zeker in geen geval zoeken zou. Toen was er iets angstigs over hen gekomen. De lucht achter hen was eerst flautjes gekleurd geworden door een bloedrood, dat wildra al weidig en weidig om zich geep, en waardoorheen men toch altijd de sterren bleef zien, akelig om te aanschouwen. Kindje was bang geworden, men tracht haar op te buren door allerlei vriendelijke woortjes. Wist zij dan niet, dat er van overzee weer een tal van vrolijke liedewaar gekomen, die een geluk getocht achter de rug hadden, en nu feest vieren en vreugde vuren branden. Die voedden immers weer als altijd allerlei ruiterkuntjes uit, van de zwervende volkstammen afgezien. Kuntjes, maar voor zus zich vroeger zo angstig kon maken, wanneer de paarden wild en met vlocken schuim op de bek heen en weer vlogen, terwijl de ruiters onder het rijden er zich half af lieten slieren, en uit en in de sadelsporgen, soms boven op de rug van het briezen en dier, daarbij telkens vrug te schoten loszend. Dat was immers uit geknetterd, dat heel uit de verte tot en kwam. Maar terwijl mijn zus al die sprookjes toefluisterde, had men de tocht verhaast. Het leek nu wel een vlucht, en het was het ook geworden. Heuvels rezen al hoger en hoger op tussen hen en de plaats van waar de vuurgloed uit ging. Toch altijd bleef rood langs de noordelijke hemel flickeren. En daarom scheen het voor hen donker en zwart. De grond reest hoe langer hoe meer. Eindelijk was men wel vanzelf genootsaakt de snelheid van de vermoeide dieren te temperen. Het werd een stijgen, een klimmen en klouteren. Men was in het gebergde. Al kon men zich nu voorlopig veilig gevoelen, de onzekerheid hoe dit avontuur eindigen, en of men aan de andere zijde van het gebergde de bevrienden stam zo aantreffen, en hoe daar de ontvangst zou zijn. Dit alles, dit de toestand der vluchtelingen voor zeker niet benijdbaar zijn. Ook werd het wel draa, een gezoek en getast naar de rechten weg uit deze dolhof. Vele dagen lang duurde dat. En zus heeft nooit geweten dat de mannen, zowel als geheel vrijwillig de goede barbetten, zich op streng rand zoen gesteld hadden. Geluk geeven wel werd het rechte pad gevonden, nog voorig inderdaad gebrek aan de nodigste levensbehoefte bij de kleine caravan ging ontstaan. En toen eindelijk de stam gevonden was, en het opperhoofd in volle gastvrijheid de vluchtelingen opnam, was wel draa alle leiden vergeten, en het duurde niet lang of men was, tenminste het een opzichte van de gastvrije liden, ondankbaar genoeg om te gaan pijnzen en plannen maken, om van hieruit wederom de beschaafde wereld te bereiken, en die zich na geruime tijd geen taal of teken van Schipper Michiel Adiaanse mocht opdoen. Intussen men had niet stil gezeten, maar de mannen hadden trouw helpen meejagen en alles gedaan wat mogelijk was om hun brood te verdienen. Ze hadden daartoe de kleding en zowel mogelijk de gewoonten van de stam aangenomen. Onder dat manvolk werd ook zus gereken, want op raad van paddeltje had men het beter gevonden, verborgen te houden, dat het dochtertje van de om zijn schattend befaamde Iltikretto in hun midden was. Met veel takt had hij zus er toe weten over te halen dat spelletje te willen volhouden en gezorgd dat zij haar schik in kreeg. Ze werd nu ook door hem broer genoemd, en was wat groot een klein moors knapje te mogen zijn. Daar zei op die manier zoveel mogelijk kon naapen wat grote jongen deed. En om haar helemaal als een jongen uit te zien, had ze dolaarder gevonden dat men haar de haren had gekort. Voor Babette was in het eerst de toestand niet prettig, omdat een vrouw zich bij de mooie bedaanen niet vrij bewegen kan. Gelukkig ging het hier toch niet zo angstig streng toe als in een stad. Verder wilde men van haar om het zijn verenelingen was, nou wat door de vingers zien. Maar wat eigenlijk alles af deed was het feit dat zij bijzonder op de hoogte van alle mogelijke keuken geheimen was. Toen het opperhoofd van haar een paar scholdertjes geproefd had, een heel wat mildere begrippen over de aanwezigheid van een Christenvrouw in zijn stam, dan hij in het eerst wel, zelfs ondanks zichzelfen, getoond had. En eindelijk moest paddeltje haar in gemoede waarschuwen het opperhoofd niet al te zeer te verwennen. Anders laat hij je nooit weer los, Babette, en zo waar ik voor je sta, hij trouwt nog met je. Loop, had Babette gezegd, de jeugdgezeeman met een deel van haar keuken gereedschap bedreigend, dat zij als een skeptor zwijden. Zodat hij er niet meer goud had. Oma Babette, zo Mohammedaan, ziet niet op een paar vrouwen meer of minder. Babette was in ernst boos geworden, en had hoog en duur verzekerd, dat als ze ooit van haar leven trouwden, het al met een goed Christenman en niet met een ongelovige zou zijn. Over dat antwoord had paddeltje heel wat prett gehad met zijn makkers, aan wie hij deze kleine plaggerij had oververteld. Trauens haalte er slag van hij dol blij, toen hij eindelijk in Stuurman Derksen de afgezand van zijn meester herkent had. Dat was een vrolijke ontmoeting geweest. De Stuurman wou hem, schetsende wijs, maar dadelijk behandelen of hij aan boord van het schip pas. Jou, aap van een jongen, wat doe je met zulke rare kleren aan? Wil je eens als de wegen je eigen spullen aangetrekken? Of ik zal je met een eindje touw langs je ribbekast spelen, dat je nog lang heugen is van hebt? Paddeltje had geantwoord, en dat hij voorzicht met huid en haar mohammedaan was geworden. Maar, voegde hij er wel draad wat ernstiger bij? Wil je geloven, Stuurman, dat het tijd werd dat je kwam? Zijn beste mensen, dat zal ik dat het uurtje van mijn dood volhouden. Toch? Het blijven mohammedaanen, en ze kunnen het in de hart niet best velden dat we niet meedoen, aan de manier van binnen en danken, en weet ik al wat meer. Inderdaad, op de duur zou dit haken en ogen gegeven hebben, hoe voorzichtig in dit opzicht zich de vluchtelingen ook gedroegen. Toch, de boden van Michiel Adriaans was nu gekomen, en wel om hen zo spoelig mogelijk aan boord van het veilige schip te brengen. Jonge, Stuurman, zegt de paddeltje, ik ben nu zo lang van het zout te water geweest, dat ik ben nauwt ben weer zezig te zullen worden als op mijn eerste reisje toen ik als duvelstoeljager uitzuilde. De Stuurman zei, dat haar tegen als van ouds het beste middel zou zijn om met een bakje vet onder de neus vastgezonderd te worden en aan het insmeer te gaan. Ook de matrozen waren heel blij hun jeugd gemakkelijk te hebben teruggevonden. Jaap opmebaarde zijn vruchten door hem een paar flinke halen met de stok waarin de vredevlag verbonden was over de schouder te geven. Als je er moor was geweest, waren ze op je hoofd terechtgekomen, daarmee de toastijdpaddeltje. Maar deze liet niet meer op zulke wijze met zich handelen. Hij ontvond de lad aan Jaap, en deze stuurman ging op de vlucht. Paddeltje die er schik in kreeg wilde hem achterna, maar de stuurman kwam er ze beide. Zeg eens, heb ik je nou wat te vertennen of niet? Als je lijd onder elkaar bent lijkt je luipen een troep qua jongens. Paddeltje, wil je wel eens dadelijk ophouden? De aangeroepende gehoorzaamde. Op een draf kwam hij, met zijn lang wapperend gewaad, op de stuurman aangereden, en van lauter blijtschap haalde hij het refrein van hoe blij dat je gekomen bent. Dat doe ik met plezier jongen, maar daarom hoef je Jaap niet af te ranzelen. Hij begon en... Ja, ja, het oude liedje, net een troep mossen, de een roept, dat is wel en de ander, dat is niet. Maar jongen, laat me eens goed aankijken. Sapperloot, je ziet er goed uit, en wat ben je voor je jaren een kerel? Als je aan boord terug bent, moeten we je weer eens hard aan het werk zetten, hoor. Daar crimpt een mens toch niet van, stuurman. Een mens? Dag je voor de drommel dan had jij al onder de mens gerekenen kon worden? Nou, stuurman, ik zou toch denken. Een paddeltje streekt zich in het oog vallend met duim en wijsfinger van de rechter hand over de bovenlip, links en rechts van de neus. Daar kwam wat over los. Oh, zo, lachte de stuurman. Is dat de zaak? En zich tot Jaap wendende, die bij het groepje was teruggekeerd, voeg hij. Jij hebt immer zo'n goede ogen, Jaap. Met je permissie, stuurman. Toe, kijk dan eens even of je op de boven liep van onze jonge bradie hier al een paar haartjes ziet. Jaap deed of hij zijn ogen erg inspanden en keek strak naar het aangewezen doelwit. Stuurman, zei hij na een poosje, terwijl allen inwendig schik hadden in paddeltje, die het hoofd omwilderd draaien en zo wegrijden, waarin hij door de anderen verhinderd werd. Stuurman, ik zie wel wat. Maar of daar nu vlas begint op te komen of wel dat de jongen daar een geel schoenriepje onder zijn neus heeft, dat kan ik heus niet onderscheiden. Paddeltje had nu wat te leiden van zijn onvoorzichtigheid om zich te verraden te hebben dat hij zo ingenomen was met zijn ontluikend snorritje. En wou je daarom niet meer voor kan juist jongens spelen, riep de stuurman uit. We zullen hem aan boord wel scheren met het blikken mes van de tunis, plaagt een andere matroos. Mag je doen, zarde paddeltje, hij komt toch weer op. Dan plukken we hem uit, haartje voor haartje. Zeker, als je eerst eens dacht de paddeltje, zijn inderdaad ontsachwekkende knuiscentoonende. En nu begon hij ook te plagen en te treiteren. Er was aan hem nooit veel eerder behalen, dat wisten ze trouwens wel. Op deze gezellige manier verhoorlijk en luchtig, gelijk het onder de jantjes meestal het geval is, reed mij nu naar het dorp, in die met de minste deze nederset ik van tenten en ander soort van verplaatsbare woningen met die na mocht betitenen. Daar werd lange meewis teruggevonden. De matrozen, die de stuurman hadden vergezeld, wisten nu al lang en breed dat hij maar voor de vorm was weggejaagd. Vandaar dat het weder zien even hartelijk kon zijn, als dat bij paddeltje het geval was geweest. Doch nu moest de stuurman bij het opperhoofd geleid worden. Dat zal me een drommelslastige geschiedenis geven, pomde de stuurman. Want ik versta, geloof ik, nog meer van kattermuziek dan van het taaltje dat die bruine signeurs babbelen. O, dat is niks, zei paddeltje. Dan zal ik je wel helpen. Wel stuurman, als ik nu nog niet een beetje met haar parlevinke kon zou het toch meer dan schande zijn, he? Spreken. Wat wil jij, aap van een jongen met die signeur spreken? Nogal glad, als ik eten moest hebben. Ja, daar denk jij altijd dit eerst aan. Paddeltje lachte. Dat heb ik van niemand vreemd, stuurman. Maar wat ik zeggen wou, als ik eten moest, wees ik op mijn mond en dan zijn eens het woord daarvoor. En ik zei weer wat het in het Hollands was. Sapperloot, op die manier leer je mekaar zo gauw? Nu, dan zal je zeker wel weten wat snor in die A-pentaal betekent. Want, bij mijn zolen, de jongen morst alweer met duim en vingig aan zijn bovenlip. Enigszins beschaamt torquepaddeltjes en hand terug. Toch hij bleef volhouden, dat hij het voor de stuurman wel reën zou. Want als hij daar niet op vertrouwde, kon hij feritas meenemen, die nog een beetje meer op de hoogte was. Juist, plaagde stuurman. Geen jongens. Maar hij nam toch paddeltje mee, al was het vooral feritas op die hij steundde. Het opperhoofd ontving met grote verreugde de afgezand van de zeelse schipper en wilde ook garenen aan hem en zijn volgelingen gastvrijheid verlenen. Dat zal niet heel lang zijn, dit is stuurman door feritas aan het opperhoofd te zeggen, en deze gevoelde daarover een zekere teleurstelling. Wat nu zou ook heel gauw bij betten moeten verdwijnen, die zulke lekkere schooteltjes voor hem klaar kon maken. Toch kon hij niet anders doen dan alle mogelijke medewerkingbeloven voor de plannen welke hem mocht maken om weer veilig en wel het schip van de ruiten te bereiken. Deze dag praten we daar niet verder over, maar we hadden genoeg te doen met elkaar de nodige inlichtingen te verschaffen. Met grote droevheid vernam feritas het noordlottige uiteinde van Il Capitano. Paddeltje trok het zich hoofdzakelijk daarom aan omdat hij geen raad wist deze trurrige tijding aan zus haar vaartig te zien, wanneer men eindelijk de zee bereikt zou hebben. Dikwas was het verlangen naar vaartje haar al te machtig geworden, en grote jongen had meer dan eens moeite gehad om in zoek een geval de treintjes te doen terughouden. Dan zien ze dadelijk aan je dat je een meisje bent, had hij gedreigd, en door allerlei grapjes haar gedachten weer van het grote verlangen afgeleid. Horens, promd hij nu, ze geven mij gewoonlijk de baantjes die een ander liefst kwijt wil wezen, maar al kon ik er op slag de hemel zien, ik zou geen kans zien om die jobstijding aan zus mee te delen. Ze waren met zijn drieën toen zij hierover redeneerden, hij, de stuurman en Veritas, maar geen van drieën durften ze die zware taak op zich nemen. Eindelijk zei de stuurman we zullen dat aan één overlaten die daarvoor ook het meest geschikt is en wel, de nauwe. Het gelaad van Paddeltje klaarde op. Dat is een uitkomst stuurman en voor die gedachten zal je negen worden. Ook Veritas gaf zijn grote tevredenheid over deze beschikking te kennen en volg toen of zus nog langer voor een jongen moest doorgaan. Stellig, zei de stuurman, ik kan je niet alles vertellen Veritas, alleen kan ik je verzekeren dat als de wacht ons één der poorten van Salé met de meisje binnen ziet komen de groot gevaar lopen van het kind in de handen der soldaten van de sand toe moeten achterlaten. Hoe dik hij ook bevriend is Hoogstuk 23 van Paddeltje. Deze liepivox opname behoort tot publieke domein opname door Anna Simon. Paddeltje, de scheepsjongen van Michiel de Ruiter van Johan Been Hoogstuk 23 een scheepsraad aan wal. Na genoeg saam van de vermoeienissen van de reis bekomen te zijn, maakte men een krijgstplan op. Aan de beratslaging daarover, naam ook het opperhoofd van de stamdeel met een paar van zijn raadslieden bij te pas, omdat de stierman al de vluchtelingen onmogelijk om meenemen. Hij zei er zeker van te zijn dat de poortwachters van Salé secuur geteld hadden uit hoeveel personen zijn reisgezelschap had bestaan. Wanneer hij nu het kind niet eens medegerekkend met vier personen meer terugkwam dan waarmee hij uitgetrokken was, zou dit achterocht kunnen opwekken. Welzaam en kunnen zeggen dat de medegebrachte personen de verloeren gewaande factoren en zijn medegezellen waren. Lief men kans dat de sand deze lieden spreken wilde om te vernemen over een nieuw handelsgebied te openen viel. Nee, alle argwaan moest van het schip van de ruiten worden afgeleid. Het was dus beter dat twee van de vluchtelingen, waarbij twee matrozen gevoegd zouden worden, een andere wegkozen. De schipper had dit geval voorzien en het wel het best geoordeeld dat deze vier op een door hem aangewezen plaats naar de kust zouden doordringen. Daar zouden zij een tijdje moeten vertoeven om genoeg samen levensmiddelen voorzien. Zo spoedig hij zijn zaak in salé afgedaan had, zou de ruiten vertrekken en zover de zee op zijlen tot hij geheel uit het gezicht daar haven was verdwenen, waarna hij de steven zou wenden om hen te komen oppikken. Het voornaamste was dus dat het juiste punt der zeekust waar de vluchtelingen naar mijn hoopte slechts korter tijd behoefte te vertoeven juist bepaald werd. Gelijk er iets medegedeeld is, munten de ruiten uit in de gaven vertrek in kaart te brengen. Zilk een kaart was door de stuurman mede gebracht en onder voorlichting van het opperhoofd die de veiligste weg naar de zeekust aanwezig werd dat punt nu vastgesteld. Het opperhoofd deed meer. Hij beloofde met een groot deel van de zijnen de vluchtelingen te zullen vergezellen. Daar zij al gewoon waren morse gewaden te dragen waarvan ook de twee matrozen zouden worden voorzien zou bij een mogelijke ontmoeting met soldaten of ambtenaren van de sand de verschijning van enige zwervende inlanders niet bijzondere aandacht trekken wat naar mijn vertrouwde even in het geval zou zijn wanneer zij in hun tijdelijke neerzetting aan de zeekust door dergelijke lieden ontdekt werden. Mochten die hoogstoevallig juist op het ogenblik aanwezig zijn als het schip in het gezicht kwam dan zou men een teken geven welk teken ook nu afgesproken werd. Paltje nam op zich om nog deze dag de kaart na te tekenen een kunstje dat hij al dik was bij de nauwe had moeten vertonen waar hij niet weinig trots was. De stuurman zou zijn eigen kaart weer meenemen zodat de schipper precies wist waarheen haar koers zou moeten zetten terwijl het gezelschap dat zich naar de kust zou begeven door de hulp van Paltje eveneens in het bezit van deze onmisbare gids zou zijn. Toen dit vasttond moest er bepaald worden hoe de personen over de twee reisgezelschappen het ene naar Salé het andere naar de kust verdeeld zouden worden. De beslissing stond aan de stuurman. Er is een vrouw bij de vluchtelingen. Het spreekt vanzelf dat we op zeemans wijze met de vrouw beginnen. Die moet het eerst uit de nood gered en het spoedigst in veiligheid gebracht worden. Dus die gaat met mij mee. Dan zullen de poortwachters wel heel raar opkijken als een mattoos in een vrouw verandert terugzien, spotte jaap. Jaap, snoude de stuurman. Jij houd je mond. Ben ik daarvoor lid van een krijgsraad en dat nog wel voor het eerst van mijn leven? Bromde jaap. Zeker, er moeten in alle besturen jaaproers wezen en zoveen ben jij nu, begrepen? Jaap mopperde wat, maar durfte de stuurman toch niet erg tegenspreken. Wat jaap en zijn maats niet weten, hervatte de stuurman glimlachend, is dat Babette al mattoos geweest is. Al heeft ze er niet voor gevaren. Grote ogen bij de luidjes die nog niet van het geval op de hoogte waren. De stuurman verdeld hun hoe Babette al in matroze kleren had rondgelopen en daar hadden alle groots schikken vooral jaap. Zie je wel jaap? merkte de stuurman op, dat het niet ongezellig is, jaaproer te wezen. Dat begin ik ook te geloven stuurman. Als je eens een plaatje voor me weet in de voedschap van vlissingen, nou, dan houd ik me aan bevolen. Ik zal het in mijn testament beschrijven, jaap. Toen ging stuurman Derksen wedervoort. Hoe dat nu precies gaat, dat weet ik op het ogenblik niet. Dat zullen we maar het best aan Babette zelf overlaten, want als het op slimheid aankomt zijn wij mannelij maar onnozelijk krukken bij de vrouwtjes vergelaken. Dat heeft de Goeverneur van Loevestijn ondervonden met huig te groot en ze boeken kist. Allen lachten. Het was nog zo heel lang niet geleden dat het gebeurd was en men had er altijd nog veel schik in uit elkaar over te vertellen. Zo lachten. Veritas, zei stuurman Derksen, zegt die bruine signeur eens dat ik het hem bij gelegenheid op een winteravond zal komen vertellen. Veritas was wel zo verstandig om deze boodschap niet letterlijk over te brengen. Hij zei dat de zeerlui lachten onder de vrouwtjes zo slim waren. Het opperhoofd hiefs zijn handen op. Daar wist hij van mee te praten. Hij riep de getuigenis van zijn raadslidden in en die raakte hem ook dadelijk in vuur. Ze waren heel basis voor hun vrouwen die moeren, maar per slot van rekening deden zij toch in de meeste gevallen wat hun talrijke wederhelften hadden voorgenomen. Zie zo, begon stuurman Derksen toen het gelach wat bedaard was. Met papetten is het dus in orde en alweer op zeemans wijze komen met de vrouwen de kinderen aan het beurt. Weerlijk moet u bekennen dat dit het lastigste geval is. Hoe krijgen we dat kind binnen de poorten van Salé? Men keek al elkaar aan. Ja, goede raad was duur. Mag ik eens wat zeggen, stuurman? Begon jaap. Wat zou jij nu uitgebroed hebben, maat? Wel zie je, je spakt daarvan Hugo de Groot en nu hebben we wel geen boeken een kist, maar... te deksel. Wat een kraan van een kerel is die jaap, riep de stuurman uit en ook de anderen betuigden hun bewondering. Welzekig, men zou in een soort rieten koffers en een daarvan kon een bedje gemaakt worden en als men dicht bij Salé was konden kleine daarvoor een pootje ingestopt worden. De kist zou stevig op een meilezel worden vastgeschort en er zou de noordige zorg voor gedragen worden. Dat zal ik wel in een orde brengen, riep paddeltje uit. Ho, ho, hernaam de stuurman. Jij hebt niets te bedissen, een jongen. Wou jij hier ook al de lakers uitdelen? Maar... mond houden. Wie lid van een krijgschat is, spreekt als het hem gevraagd wordt. Of is een jaaproer, plaagde jaap. Nee jongen, hernaam de stuurman. Dat ben jij niet meer hoor. We zullen jou in de gaten houden, want je hebt meer in je hoofd dan appelschillen. Jaap was ergens en nopjes over dat pleimpje en het opperhoofd aan wie Veritas het plannetje uitgelegd knikte de jonge metroos goedkeurend toe. Dat schiet op, ging de stuurman voort. De vrouw is al bezorgd, het kind ook, en nu moeten jongen onder dak. Ik bedoel paddeltje. Een algemeen gelach volgde. Kijk eens, spotte de stuurman. De jongen probeert vuurot te worden, maar hij is er te bruin voor. Paddeltje vond het niet aardig. Ik ga mee om. Haast zei hij om zus, maar hij bedacht zich gelukkig nog bij tijds en zweegt daarom plotseling. Van wie gaat hij mee, voeg jaap erg onnozel, onbarbette. Een nieuwe uitpasting van gelach. De stuurman gaf paddeltje die er danig in zat, een knip oogje, niet al te erg aan moest trekken en vervolgde toen. Alle gekheid op een stokje. Veridas kan ik niet meenemen, want die is een salee bekend als de bonte hond. Lange meo is ook niet, die is daar ook al te veel in de kijken gelopen. Zelfs ben ik bang dat sommige paddeltje herkennen zullen, die ook nogal langs de straat slente in zijn vrije tijd, en over wie gesproken werd toen hij door de rovers ontvoerd was. Ja, maar stuurman, ik ben in die tijd al heel wat veranderd. Wat een snor, plaagde Jaap. Daar zegt je wat Jaap, je hebt vandaag je goeie dag hoor. Ik bedoel nu wel niet, dat het schoenbrieempje onder de jongens en neus hem zo sterk veranderd heeft, maar hier bringt me op een aardig plannetje. Er moeten twee matrozen met Veridas en lange meo's mee. Al dadelijk wijze ik daartoe in de eerste plaats Jaap aan, die zijn eigen vandaag zo granen gedragen heeft. Algemene bijval. En in de tweede plaats Simon. Weet je waaraan je die onderscheiding te danken hebt Simon? Nee stuurman, omdat je zo'n mooie blonder ringbaard hebt. Simon keek een weinig schaap achterig de spreker aan, ook de anderen begrepen niet waar de stuurman heen wilde. Je snapt het niet, ik zal het je uitleggen. De poortwaters van Salé hebben een matroos met een blonder ringbaard zien uittrekken en verwachten die baard natuurlijk terug. Met de matrozen aan, spot de paddeltje. Dat denken ze jongetje, en jij met je plaats ook, want wel zal die baard terugkomen, maar er zal geen Simon aanzitten, maar jij. Ik stuurman? Ook Simon keek heel beteutend, maar een algemeen gelach verheeft zich toen de stuurman zijn plannetje nader uit eenzetten. Wie van jullie is al de liddie gepasseerd? Voeg hij. O ja, nu snapt men het. Dan werd er voor de matroos die Neptunus zou voorstellen een valse baard gemaakt. En Simon zelf begon te vertellen dat hij een zekere vaardigheid had in het maken van een valse baard van Hennep of wat hij nog beters voor de hand mocht vinden. Akkoord, jij maakt een baard die precies op je eigen warboel gelijkt en dan zullen we met wat vislijn die om het vriendelijke snuitje van paddeltje vast plakken. Weerdas vraagt opperhoofd eens of hij wat van het goedje heeft. Dat had deze, en toen was alles in orde. Paddeltje zelf had schrik in het plannetje. Al wat hij maar op een volwassen man kon doen gelijken, zag hij hem aan. Hij lukte wel zijn vrees uit dat het erg stijf zou worden op zijn konen. Daar had hij ondervinding van, want als jongen had hij op drie koningen bij het omgaan met de steg en de rommelpot meer dan eens een baard op zijn gezicht geplakt gehad. Toch men sprak af dat hij met die geschiedenis pas kon beginnen als ze dicht bij Salé waren. Ook voor Simon was dit plan een ware uitkomst. De sukkel had zo waar gedacht dat hij zijn baard zou moeten afknippen en dat had hem erg gespeeden. Hij was dus grots op. Alleen was hij in dit opzicht wat verstandiger dan Paddeltje, die te veel had laten merken hoe ingenomen hij met die nesthaartjes onder zijn neus was. Ze luid plaag en dol graag, zelfs tot in het onbarm hartige toe. Weet een gene die zijn zwakke zijde verraden heeft. Naar het plannen goed in elkaar gezet en de nodige afspraken gemaakt waren, ging men over tot de voelvoering. Stierman Derksen ging er het eerst vandoor naar een zeer hartelijk afscheid van het opperhoofd genomen te hebben. Een betaling voor de verleden gastvrijheid wilde de goede man in geen geval aannemen. Hij was er verheugd over op deze wijze zijn dankbaarheid te hebben mogen bewijzen aan de schipper wie hij zoveel dankverschuldigd was. De stierman had geprobeerd om dan wat meer dan gevraagd werd voor de koopwaart te betalen die hij mee zou nemen. Toch het opperhoofd doorzacht dit spelletje en wilde er niet van gediend zijn. De zeer liet de konden daarom niets anders doen dan enige aardigheden als aandenkend achterlaten, die het opperhoofd heel gevoelig voor was. Door een stilte werd afgesproken met Veritas, aan wie de stam volstrekt geen verplichting had, dat hij het wel dubbel en dwarsgoed zou maken, wat met heel veel tak moest gebeuren om de brave man niet in zijn eergevoel aan te tasten. De dochter van het eerste reisgezelschap kenmerkte zich niet door enige vermeldenswaardige bijzonderheid. Het zijde door vertreffelijk genomen maatregelen, het zijde doordat de poortwachters van Salé het niet heel nauwnamen met het onderzoek der Lieden van handig door de sandgetikend paspoort konden vertonen. Zonder enig bezwaar kwam men binnen de stad en bereikte de haven, waar Stuurman Derksen maar dadelijk de luikjes per ruiboot naar het schip dat reeds op de redelag liet vervoeren, om zelf de nodige beschikkingen te nemen aan gaande de rijen lastdieren. Volgens de gewoonte had hij die voor deze tocht aangekocht en wend zich nu tot de eerste eigenaar om zijn wederom te verkopen, tenzij deze een andere koopman voorwist die op het punt stond naar de binnenlanden te reizen. Op deze manier komt men in die landen goedkoper uit dan wanneer men rij of lastdieren in huur neemt. Ook behoefte al niet uitdrukkelijk vermeld te worden, dat van de koopwaren het eerst met de ruiboot de ruimeman meegenomen had, waar een zus voor enige uren verborgen was. Met welk een spanning zag Schipper Michiel Adriaansen dat bootje naderkomen. Hij wist dat de Stuurman nog enige tijd aan wal zou doorbrengen, om toezicht op de meegebrachte koopwaren te houden. Ook hoeveel roeiers er bij het bootje behoorden en kon dus, toen het naderkwam, aan het aantal koppen dat er zich ingbevond, gauw zien of hetzelfde aantal lieden terugkeerde dat door hem uitgezonden was. Hij ontstelde, er waren er even veel, waren de afgezondenen dus onverigd aan zaken terug moeten komen, waren lange meoes en paddetje der halve omgekomen bij de muiterij der vrijbuiters. Toen het bootje dichter bij het schip gekomen was, zodat hij de personen begon te onderscheiden, begrepen hij er niets van. Twee matrozen miste hij. Al dadelijk jaap en na enige twijfeling ook Sijmen, want hij zag wel een matroos met een ringbaard, maar bij beter toekijken moest hij toch erkennen dat het Sijmen niet wezen kon. Verder zag hij een geheel vreemde matroos, een kort, dik ventje die er voor een zeeman dan al heel wonerlijk uit zag. Hij wist werkelijk niet wat hij van dit alles moest denken. De oplossing van dit raadsel was er niet lang op zich wachten. Al had het hem de hals moeten kosten, paddetje slingende zich het eerst aan boord. Dag schripper, dag schripper, riep hij uit, een beetje schoch voor het zijn gewoond als hij sterk onderhoord was. Daaruitig kreeg hij even met ogen van niet heel goed begrijpen aan. Wat drommel, die groot vent met die vierkante schouders, dat bruin gebrande gezicht. En die baard. Ja, als die baard er niet geweest was. Hij rukte en plukte aan zijn baard dat er de stukken aflogen, een allerzot gezicht, en zijn ogen glansten en lachten en paddetje, riep de schripper uit en stak hem met een verheugd gezicht de hand toe. De jongen greept hij met allebei zijn handen. Dag schripper, dag schripper, riep hij maar. Jongen, begin je hier terug keer aan boord weer met allerlei gekheid. Hoe kom je er nu een vrede toe, een baard om je gezicht te plakken? Dat is maar een valse. Zie je, zover ben ik nog niet. Maar wat anders. Nuja, dat had ik niet nodig, gelukkig. En zijn vingers gingen, alsof ze er heen getrokken werden naar zijn bovenlip. Opdat de schripper toch maar zien zou hoe zijn weer gevonden schepzongen geen kind meer was. De ruiten moest daar hartelijk om lachen. En toen volgt er, naar gelang de andere aan boord kwamen, een uitleggen en een reeks van toelichtingen waarover wij het zwijgen kunnen bewaren omdat ons dit alles reeds bekend is. Het ging alles bij stukjes en bokjes, op de manier waarop paddetje zijn valse baard afplukte. De van Riet gevlochten mand ging ook open en een aardig jongetje kwam eruit. En eerst toen Stuurman Derksen aan boord gekomen en de schripper in dienstkajuit gevolgd was, werd eruitig op meer regelmatige en geheel voldoende wijze op de hoogte gesteld van al wat er gebeurd was en wat er nog zou moeten gebeuren, wilden ook de andere vluchtelingen in staat gesteld worden een toevlucht te zoeken op het veilige schip. Toen bleef de schripper een tijdlang alleen, in de eerste plaats om de nodige maatregelen te beramen en in de tweede plaats om de inhoud van de koker te onderzoeken welke paddetje hem, zodra daarvoor onder vier ogen de gelegenheid was geweest, uit naam van Iltikretto had overhandigd. Einde van Hoostuk 23 Hoostuk 24 van Paddetje Deze liepenvoxtopname behoort tot de publieke domein opname door Anna Simon. Paddetje de scheepsjongen van Michiel de Ruiter van Johan Been Hoostuk 24 de visitatie van het schip Nu er niet één der manschappen meer de salé aan wel was omdat de zaken al daar afgehandeld waren had men slechts op één formaliteit te wachten in het anke gewonden en de zijde gehesen konden worden om de weide vlakte op te zoeken men had zich namelijk eerst te onderwerpen aan het onderzoek waarover de havenmeester reeds met de Ruiter gesproken had wel eens waar zou men toch wel hebben kunnen vertrekken bijvoorbeeld des nachts want de havenpolitie had zonder deze schipig enige moeilijkheden in de weg te leggen het goed gevonden dat hij zijn schip reeds buiten de haven had gebracht maar men wilde niet in het minst de achterlocht opwekken, eenvoudig omdat men nog meer dan eens te salé zaken hoopt te doen en het dus zou terugkeren vond de havenmeester het goed dat het schip zonder naden onderzoek vertrok mocht hij er echter op staan om een nader onderzoek in te stellen wel nu dan hoopt de mens zo danige maatregelen te nemen dat de gezochte personen niet ontdekt werden in elk geval zou hij desnoods als een bewijs van vriendschap nog even het schip bezoeken om de schipig een geluk gevaard en behouden thuiskomsten te wensen men kon hem niet eer dan de volgende dag verwachten toen kwam hij ook, en wel met zijn talk bij zich, wat al dadelijk een verdacht teken gevonden werd zonder het teveel te laten merken op het naderen de bootje gericht waren toen hij aan boord stapte leek het daardoat gewoon het leven van elke dag de mannen waren aan het werk gezet en schelen nergens anders ogen dan voor hun bezigheden te hebben ergens tegen de verschansing zat een heel jonge matroosje, een kind eigenlijk nog geheel verdiept in het leren leggen van een mooie knoop waarin hij les kreeg van een boodsmans die er lang niet gemakkelijk uit zag tenminste hij snouden de kleine af en de schoudjes uit de hand om het werk te verbeteren dat gebeurde juist toen Stuurman Derksen, die de havenmeester en die een stulk ontvangen had, voorbij ging ho, laat boodsmans riep de Stuurman uit je moet een beetje meer geduld met Jantje hebben haast met vondwaardiging kreeg de boodsmans hem aan terwijl hij het knoeiwerk van Jantje liet zien Stuurman, als Jantje hier zöntje niet was had ik hem al een draai om z'n oren gegeven Jantje was aan het huilen getrokken een paar vuistjes zwart van aankleven pek en teeg had hij voor z'n bakkensje geslagen en men zag niets van z'n hoofd dan een gedeelte van z'n door de zon bruin gebrande konen en zijn evenins gebruinde nek strak zal je van mij hebben lomperd dreigde de Stuurman en zich tot de tolk wendende zijn nog op boze toon zegt tegen de havenmeester dat hij me maar niet kwalijk moet nemen maar als je verdriet van je eigen kind beleefd zal je bloed karne melk worden de tolk bracht zo goed mogelijk deze woorden over tot de havenmeester die tijdens dit kleine ophoud zijn ogen overal eens goed de kost had gegeven en de verschillende manschappen scherp opnaam en wat die Holland er nu van zijn bloed wil maken dat begrijp ik niet goed zei de tolk tot hem de havenmeester glimlachtte zeelij hebben altijd van die wonderlijke uitdrukking maar wat is er met dat kind een zoontje van de stuurman dat hart leers is wat toen ze zo'n kind ook zo vroeg mee naar zee te nemen maar ik geloof dat het zo goed in dat land al te water gaat als het op z'n best lopen kan vraag maar eens aan de stuurman of dat niet waar is de vraag werd aan de stuurman gedaan en die scheen daar heel veel schik in te hebben het is haast zoals de havenmeester zegt onze grote admiraal martin harpens tromp ging al met zijn achtste jaar naar zee maar al heb ik mijn jantje ook op zijn achtste jaar meegenomen ik ben bang dat hij geen admiraal tromp zal worden de havenmeester moest om deze opmerking hartelijk lachen en zonden zich verder meer om het huilende jantje te bekommelen liet hij zich door de stuurman naar de keu uitgeleiden uit de keu uit kwam de twee oostelingen niet alleen al de vriendelijkheid van de gezagvoerder van dit vaartuig te gemoet maar wat hun op dat moment nog meer trof een heerlijke geur van gebraat de ruiter die geen tolk nodig had ontving hem met een glimlachje alsof hij een grote verrassing had bereid en dat had hij ook inderdaad iedereen weet dat een zeeman veel ontberen moet en zich soms zodanig behelpen dat een landrot er hartelijk voor bedanken zou maar op zijn tijd weet hij ook van uithalen en daarom heb ik voor mijn bezoekers een oud-vaderlandse drie koningekoek laten bakken ik heb een kok die alles kan en op wie ik heel zuinig ben uit vrees dat ze hem mij afstelen de twee oostelingen vonden die attentie heel aardig en ook fijn gevoelig toen de ruiter hun vertelde hoe bij zijn volk altijd nog op drie koningendag herdacht werden en hoe men dan de koek met een boner in bakte wie de bon vond was koning van het feest en is hier nu ook een bon ingebakken voeg de havenmeester toen de kok een kort, dik matroos die zich een witte schort helemaal om het lijf had gebonden en als een Nederlandse bakker een slaapmuts diep over het hoofd getrokken had op een grote, rood aardig schootel het dampende gebraat binnenbracht ja, zeker glimlachde de ruiter en we zullen er van eten nu, zei de havenmeester het had al een heel stuk werk zijn om met ons vieren die koek op te eten dat is zo, galt de schipper ten antwoord maar wie weet hoe ver we het brengen we zullen vast beginnen het beste is dat we de helft opeten is daar de bon niet in en onze ogen zijn niet groter geweest dan onze maag wel nu, dan zullen we een vechtpartij met de andere helft beginnen maar vinden we de bon dadelijk dan neemt u die helft mee naar huis voor de aardigheid daar had de havenmeester niets tegen toch, die koek was zo groot konden er nog niet de baar mee eten ik zou zeggen de kok zelf schert ze eruitig die heeft er eigenlijk het meest recht op maar zo'n jongen zou het misschien niet prettig vinden al is verlegenheid nu juist geen gebrek van ons zeerlui die ziekte kan een jongen met roos toch wel overvallen als er met zulke een aanzienlijk persoon als de havenmeester van Salé aan zit de havenmeester verzetten zich tegen deze verplichtende woorden maar hij was het toch erg doorgevlijt en spak er niet meer van nog andere lieden aan het drie koningen maal te doen aanzitten het geluk was hem dienstig heel voorzichtig zat hij te proeven of hij de boon voelde toen hij nog met volle mond een gesmoorde kreteet horen en door allerlei vreugd te tekenen zijn disgenoten beduiden dat hem het voortuintje ten deel was gevallen door de schipper en de stuurman werd hij hartelijk toegejuigd en tot koning uitgeroepen geschenken werden aangebracht die hij in ontvangst moest nemen of hij wilde of niet wel men er zich telkens op periep dat zoiets de gewoonte was en de goede havenmeester raakte door dit alles zo in zijn nopjes dat er zich op dit ogenblik zeker geen meer tevreden mens aan boord van het schip bevond dan hij zelf in eigen persoon nu de boon gevonden was behoefte men zich niet te wagen aan de tweede helft van de koek waarover na hij verzekerde niemand blijder was dan de schipper die niet erg op zoete geden gesteld was en meer van hartige dingen hield eindelijk was het ogenblik van scheiden gekomen om aan de vorm te voldoen spakt de havenmeester een weinig verlegen moet ik toch even de ronde door je schip doen ga gerust uw gang spakt de gezag voordag stuurman derksen zal u overal heenleiden waar gaan maar wilt wezen ik hoop dat u mij wilt verontschuldigen dat ik zelf niet mee ga maar ik zal u aan de valreep wachten om u tot afscheid de hand te drukken of lang zal het niet duren herkende de havenmeester opdek heb ik de matrozen al gaardig geslagen tot het niet erg bevatelijke zondje van de stuurman in kluis van uw koek heb ik zoveel goed geproefd dat u hem uit mijn naam dit voortje in de hand moet stoppen nu nog een blik in het ruim en toch u door het schip zelf en aan de formaliteiten is voldaan zo gezegd, zo gedaan in het ruim met een blik geslagen de koopgoederen had de havenmeester een voortwaar gegaan maar had zich toch in de ruimte daar tussen iemand kunnen verbergen eigenlijk letten de havenmeester stilgewijzen meer op de stuurman en de matrozen die hem de weg moesten wijzen hij vond ze echt er zo bereidwillig om hem overal in te helpen en dan lag op hun gezichten bij dat onderzoek een zoveel maakte onverschilligheid dat hij spoedig dit deel van zijn onderzoek staakte hij vond het tegenover de schipper eigenlijk vervelend nog meer te neuzen hij zicht en wilde ook tans daarin niet te kortschieten op zijn tocht door het schip kwam hij ook voor beide plaats waar de matrozen die zich aan enig vergrijp zuldig hadden gemaakt in de boeien konden worden geslagen hiervan zal bij deze bevelhebber weinig gebruik worden gemaakt merkte hij het op de stuurman op oh, gaf de stuurman schouder ophalend ten antwoord het zeer luid zijn rare chinesen kan de tolk dat alweer niet vertalen? nu, rare mossen dan ze trekken zich soms dingen indraag? wat, kan de tolk dat alweer niet vertalen? zeg er eens tolkje je bent ook het zout in je pak niet waard de tolk moest hier hartelijk om lachen en trachten zijn meester zo goed en zo kwaad mogelijk van stuurman derk zijn woorden op de hoogte te brengen de havenmeester lacht ook maar hij liet zijn vraag herhalen of er wel eens gestraft werd zeker tolkje, er zit zelfs nu een jeugdgezondarene knip een schuinmarscheerder die zo waar deserteren wou kijk, daar heb je hem in het halfduizend gehol toonde hij hem een jonge kerel een stevige potengevent met een prachtige blonderingbaard hij zat krom in de boeien welklaas, bevalt je dat leventje? zei de stuurman de matroos slug een paar brutale kijkers op is daarbij gevallen tolk? voeg hij op knorgen toon ja, gaf deze dadelijk ten antwoord zegt tolk, vraag dan eens aan je baas of hij me niet mee kan nemen de havenmeester maakte zich boos toen hij dit vernam hoe, slecht mens, snoude hij zou je je meester tot schanden willen maken ik zal ervoor zorgen dat je nog zwaarder gestraft wordt de matroos is geen dagje heel onverschillig onder hij zei een paar lelijke woorden dat het hem niet schelen kon dat de havenmeester naar de drommel kon lopen en zo meer hou je mond slechte keel de stuurman, als ik je meester was zou ik je ophangen aan de ra probeer het dan eerst zelf spotten nog de matroos waarover de stuurman zich zo boos maakte dat hij de zware deur van het nauwe hock toeweerp nog hier en daar liet de havenmeester zich heen leiden wacht een bezoek aan de bergplaats ter zijden en toen, geheel gerust gesteld ging hij naar boven en ontmoeten bij de vallrape de schipper wie na zijn voldoening over het onderzoek betuigde maar niet nalied over de ruwen onverschillige matroos die in de boeien zat een klacht te uiten en toen nam hij op hartelijke wijze afscheid men wijfde elkaar nog lange tijd zowel van het vaartuig als van het vertrekkende roeibootje toe en toen kwam er een hele drukte aan boord de jankjes vlogen in het wand en de zijnen ontploiden zich bij het gangspil werd er een tonig liedje gezongen onder het winden van het akker een getril, een beweging in het schip en terwijl de matrozen met hun mutsen een afscheidsgoed zwijden aan de lieden op het havenhoofd en tot drie maal toe het oud-vaderlandse Husei uitschreeuwen over de plas waar boven ook het kanon zijn salute deed heen daveren ging het schip zijn reis aanvaarden naar het vaderland zie zo Jantje, ga nou je handen maar eens wassen zei de boodsmand tot het matroosje dat lachend op sprong het was zus die het te danken had aan haar langdurig verblijf bij de bevrienden volkstam de wonen bruin gebrand waren terwijl reeds bij de vlucht haar lokken op jongenswijze kort geknipt waren de pekken etteren aan haar knuisjes had de boodsmand er met heel wat kunstvaardigheid en vooral kennis van zaken aangebracht de hemel zei dank, riep de kok en trok zich te slaapmuts van het hoofd waardoor de lange haren in haar vrouw tevoorschijn kwamen en zo waren het korte dikke matroosje dat zich de voorschoot afbond in de immer praatzieke bebette veranderde stuurman, zei de ruiter verlos paddeltje in schou uit de boeien de jongen heeft haar nu lang genoeg ingezeten het kan hem geen kwaadschipper schetste stuurman Derksen maar hij haast het zich toch naar beneden kom lief kind spotte hij, ik zal je armbandjes en je voetkentinkjes maar afnemen te trommel zegt de paddeltje wat is dat een karwij geweest dat zeg je met recht jongen wel nu, omdat je zoveel uitgestaan hebt mag je vandaag je baard aanhouden daar gaat hij al rie paddeltje ik vind dat nu wel eens goed voor de aardigheid maar op dan duur houdt hij toch niet van valsche dingen natuurlijk, spotte het stuurman je hebt onder je neus al wat echts toch paddeltje was wel zo wijs je geen antwoord op te geven hij snelde naar boven en toen hij de zee zag glinsterend in het warme licht van de dag en de haven van salee met al die mensjes als een hoopje mieren rukt hij zich de muts van het hoofd en welzelden heeft een welgemeender hoezee over het vrije water geklonken einde van hoogstuk 24 hoogstuk 25 van paddeltje deze liefbevogsopname behoort als de publieke domein opname door Anna Simon paddeltje, de scheepsjongen van Michiel de Ruiter van Johan Been hoogstuk 25 een beleide en een donkere toekomst al de vluchtelingen waren nu weer bij elkaar het had enige spanning gegeven omdat men niet dadelijk de plaats terug gevonden had maar Veritas en de andere matrozen zich verborgen hielden toch toen deze het schip hadden zien heen in weerkruisen als een onzekerheid waar de vermisten zich ophielden was men van wal begonnen met allerlei tekenen te geven en toen die door verschillende omstandigheden niet opgemerkt waren had men bij het vallen van de avond een groot vuur ontstoken een kanonschot van boord gaf het zijn dat het teken gezien was naar de wal geroeid werd die de vluchtelingen met de nodig omzichtigheid afhaalde en aan boord in veiligheid bracht mijn kansig levendig voorstellen met welk een beleidschap zij het dek van het gastvrije vaartuig betraden dat hij een voeren zou veren van het land waar het althans voor Veritas en Lama Mio is niet zonder gevaar voor vrijheid of leven zou zijn geweest nog langer te verblijven Jaap en Sijmen hadden er minder gevaar te duchten maar toch waren ze bijzonder in hun schik dat zij weer in hun element kwamen daar de schipper voor de afvaard van Salé aan het schripsvolk bekend had gemaakt waarheen het ging en dat in het tijd Lama Mio is slechts voor de schijnders weggehaagd alleen om alle achterdocht van zijn plannen af te wenden welke het een doel hadden paddeltje op te zoeken werd de brave borst met evenveel hartelijkheid ontvangen als zijn beide maats indien de ruiter vooruit had kunnen weten dat het met hem bevriende opperhoofd tot aan de kust de vluchtelingen vergezeld had zou hij vermoederlijk zelf met het bootje mee zijn gegaan om nog even die goede vriend te spreken en hem met een handruk zijn hartelijke dank te betuigen nu ging dat niet meer de afwijking van de gewone koers ter opsporing van de vermisten het kruisen voor dit verlaten strand en het oppikken van Veritas en zijn gezellen had eigenlijk al veel te veel tijd verloren doorgaan voor een koopvaardijschipper die boven alle anderen in de snelheid zijn en reizen uitmunte hij liet al een afscheidssalud het geschut los branden al dadelijk de koers naar het vaderland gezet en het was niet waarschijnlijk dat er in die dagen een tweede schip de oceaan bevoeg waarop zich een equipage bevond zo vrolijk en tegelijk zo veel toewijding voor de gezagvoerdig als op het schip van Michiel Adriaans in Tanz het geval was men was enige dagen onder zeil toen paddotje ontboden werd in de kajuit van de schipper wel jongen, zo klonk het hem opgeruim tegen ben je het zeeleven niet ontwent? paddotje was zo van zijn werk geroepen er stond daar in zijn roodwolle baatje dat zijn brede borst gedeeltelijk bloot liet de mouwen hoog opgestroopt een werkbroek aan en de voeten zonder schoenen of kousen de muts had hij in de hand en daar veegte hij in de gauwigheid zich de zweetropels mee van het voorhoofd waarover een lok van zijn haar viel een echte brani van de zee op de vraag van zijn meester schud hij overmoedig het hoofd de bovenlip als in verachting over die onderstelling een weinig naar boven gekroot nee schrippig, dat ben ik niet en al was ik het geweest dan zou de boodsmam me wel gauw terecht geholpen hebben sap par lood, die laat me eigenlijk werken voor volmetro's en dat bevalt je zeker niet ja schrippig, dat zou me wel bevallen als ik dan maar volmetro's was zie je, ik ben hier nog altijd zowat half vast aan brazen ja ja, glim lachten eruitig dat is al een graadje hoger dan schripsjongen paddotje had nooit kunnen roemen op een vriendelijk gezicht hij zag er altijd een beetje bars uit en hoe de schripper het over een schripsjongen had kijk hij hem lang niet vriendelijk aan jongen, ik kan toch altijd geen jongen blijven bromde hij met een diepe stem daar heb je gelijk in gaf de schripper steeds op dezelfde opgeruimde toon ten antwoord een jongen moet tussen beide eens uit de weg geschoven kunnen worden als hij een matroos voor de voeten loopt en jij laat je vermoedelijk dat niet meer aanleunen dat zou ik ook denk het schrippig je schrijft liever zelf een ander uit je weg paddotje knik de invouder van jij daarom ben ik het ook geweest die het bevel gegeven heb je het werk op te dragen van een vold matroos paddotjes velle ogen kieken de schripper vlak in het gezicht om te leren schripper waarom vraag je dat wel dat doen ze toch met een licht matroos schripper je kijkt me zo aan jongen zou je hoop hebben oh schripper word ik dat licht matroos bevoerd een grote, nog echt jongens-achtige vreugde begon over dat anders zo stugge gezichten te stralen hoe veranderde het toen de schripper op ernstige toon zei licht matroos, ach kom een jongen van jouw jaren ik loop al naar m'n zeventiende wat wil je daarmee zeggen paddotje vong zijn muts in zijn knuisten donker keken even voor zich hoor er eens schripper moet er dan maar uit op de vorige ontstaat dat ik bij je blijf varen tot tot je me wegjaagt toch enigszins angstig nieuwsgierig hoe deze woorden zouden opgenomen worden door de man die op zee een volstrekte macht over zijn volk had gek hij even zijn meester aan dag op dienst gelaten was niets te lezen tot je me wegjaagt, herhalde paddotje maar waar is het dat er maats van me zijn die al haast voor vol matroos varen voor Jan die bij een brilse schripper vaart vaart al voor licht matroos en hij is nog een jaar jonger dan ik dat is zeker volg voor Jan antwoordde de schripper even nu zou het ook wel kunnen zijn dat hij nog meer in zijn doosje had dan zijn broer die bij mij vaart maar je hebt me niet laten uitspreken vriend ik zei dat een zeeman als jij niet meer voor licht matroos moet gaan varen paddotje kreeg de schripper vol verbazing aan deze ging kan voort ik heb je daarom het werk laten geven dat ook je werk is en voor eerst zal blijven paddotje gaf geen antwoord zijn velle ogen licht en op maar hij kon het niet geloven nu wat sta je daar jongen wou je dan voor de doos dat ik al een stuurwond van je had gemaakt vol matroos zij paddotje heel langzaam en hij herhalde het nog eens toen ineens kwam hij vlak voor zijn meester staan is dat huizwaar en lichtjes met de vuist aan de voegd hij erbij vol matroos ik nou al vol matroos daar kwam de grote, heerlijke vreugd over het jonge mensenkind zijn breed gelaten werd opeens ronder doordat het begon te lachen, al maar te lachen hij moest zich inhouden omdat hij voor zijn schripper stond maar het viel hem moeilijk, te moeilijk de ruiter zag het hij stond van zijn zitplaats op matroos klaas arianse ik hoop en vertrouw het vervullen zult even trouw en eerlijk als dat altijd bij de scheepsjongen het geval was hij stakt zijn hand uit krachtig sloeg de matroos toe top mijn laatste droppeltje bloedschipper in de verwaring van het ogenblik gebruikte hier paddotje de uitdrukking welke daproboots volk die je tijden bezigde wanneer het beloofde in de strijd stand te zullen houden of het vaderland te verdedigen toch de ruiter begreep wel wat hij bedoelde en dat er op dit ogenblik een hard en trouw voor hem onder dat grove matroze baadje klopte matroos ging de schipper voort roep de boodsman en kom zelf met hem mee vlug voldeed paddotje aan dit bevel het was hem een verluchting geweest zijn leden te kunnen bewegen als hij zich niet te gewichtig gevoeld had zou hij dol graag op zijn vroegere wijze van vreugde uiting een paar keer kopje over gebuiten te hebben boodsman spakt eruitig hier heb je klaas arianse een grote ogen op de schipper bemerkte het, maar hield zich ernstig klaas arianse ging hij voort alliaas paddotje o, schenende ogen van de boodsman te zeggen nu begrijp ik u pas gemelde klaas arianse vervolgde de ruiter die lang, eigenlijk veel te lang als scheepsjong een gevaren heeft en op zijn laatste reizen als half was een brazem het werk van lichtmatroos deed kan niet langer meer in die onderschikte bij mij aan boord blijven ik heb altijd met aandacht je rapporten over hem aangehoord boodsman ze waren gunstig, zelfs meer dan dat blijf je bij een mening boodsman ja zeker schipper dan kan ik je meedelen dat gemelde klaas arianse alliaas paddotje, ook krachtensje rapporten van dit ogenblik af bevoordigd is en daar hij reeds insgelijks volgens je meer dan eens geuute mening ook bij dat werk als lichtmatroos dan van hem gevraagd werd en dat alles op een wijze die je zelf uitstikend noemde heb ik hem benoemd tot volmatroos met al de voordelen maar ook met al de zware plichten aan die graad verbonden heb je daartegen soms bezwaren in te brengen boodsman ik schipper het komt de jongen toe zijn nieuwe maats zullen geen stilzitten van hem leren het doet me genoeg om dat te horen boodsman en hierbij zegt je aan dat deze bevordering zo spoedig mogelijk en ze zal gebracht worden boodsman huig kornelissen en matroos klaas aarjaanse ge kunt u verwijderen beiden goeten de schipper en verlieten het vertrek nou was de deur gesloten of paddeltje vatten de boodsman aan goeie genade boodsman zeg het nog eens wat man keertje heb je het of krijg je het toe even maar wat dan de boodsman lachte matroos klaas aarjaanse wil je eens voor dan dit en dat maken dat je gauw een beetje beter in je kleren komt toch je dienst gaf paddeltje heel deftig op bescheid hij begaf zich naar het veronder matroos prevelde hij in zichzelf jongen jongen wat klinkt dat toch aardig en ja toen kon hij zich niet meer inhouden als een dollen stelde hij zich aan en dat is voor de verrassing wel jammer voor de plechtige bekendmaking wist heel de bemanning door de luidenverrug te kreten van klaas aarjaanse al lang en breed uit grote geluk dat hem ten deel was gevallen een gemakkelijker leven kreeg hij er zeker niet door het was hard werken met hede lichaam en de schipper begon er wel draa eveneens voor te zorgen dat het hersenwerk niet vergeten werd nu je kwam weer het als weet hoe je je geheel zelfstandig kunt gedragen moet je vooruit jongen had eruit een gezicht en het is niet zo te voortgrots over een paar jaar moet je stuurman zijn en daarom mag je niet rusten van je werk paddeltje eventjes wel maar niet lang ik heb nog een paar prachtige sommen over de stuurmans kunst voor je bij een deze gelegenheden bracht eruitig de papieren ter sprake welke in de koker van iltikretto geborgen waren het zou voor de zeerovers en ook al voor de sand van sale wat waard geweest zijn om deze papieren bij je gevonden te hebben paddeltje inderdaad bezat il capitano die schatten toen ik er eerst van hoorde dacht ik aan oosterse overdrijving nu ik deze stukken onder de ogen heb gehad kan ik dat niet meer doen die schatten evenwel zijn secuur verborgen de hoofdmans geen zijn klanten niet de beste vertrouwen wat ik trouwens best begrijpen kan het is niet mogelijk zonder een gids de toegang tot die schatten te verkrijgen en die gids had jij vriend hier in de koker paddeltje tonen niet al te veel verbazing haalt wel zoiets gedacht zei ja, dat je er over gedacht moet hebben wat er in die koker besloten was dat begrijp ik, want onder al mijn metrozen is er misschien niet één zo nieuwsgierig als jij als iltikretto dat even goed geweten had als ik, vrees ik dat hij niet zo royaal tegenover je gehandeld zou hebben de schipper zei dat onder jonge metrozen op zijn zeemans eens te plagen toch hij zag wel dat deze scherps bij paddeltje niet in goede aarde vielen dus, wog een paddeltje, jouw schipper zou men dat niet toevertrout hebben meen je dat, jongen? paddeltje keek de schipper vlak in de ogen toen sprak hij in terugkeerende opgeruimtheid neem er niet kwalijk schipper, ik weet het wel beter en ik gelukkig ook paddeltje maar nu moet je eens even luisteren naar wat ik je over de schatten van iltikretto mede te delen heb die schatten, wat zijn ze anders dan door roof en misdaad bij elkaar gestapelde rijkdommen ik zou er geen moeite voor willen doen om ze te bereiken, want er kan geen zegen op rusten nee schipper, dat kan het ook niet toch, wij hebben er niet over te beschikken ze behoren aan zus aan aan deze alleen eventwel, ze is nog een kind nu zou ze alles goed vinden wat wij deden later zou ze ons dit kunnen verwijten ik hoop dat ze mag opgroeien tot een meisje dat gelukkig weten zijn ook zonder de schatten van iltikretto daarvoor moeten wij beide zorgen en jij in de eerste plaatspaddeltje nee, kijk me niet zo verbaasd aan dat of je zeggen wilt dat ik te veel van je vraag luister al is ze de erf gename van grote schatten op dit ogenblik is ze arm de rijkdommen liggen in een streek waarop jarenlang vol argwaan de ogen van vorsten zowel als van avonturiers gevestigd zullen zijn al wilden wij met onze juiste kennis van de bergplaats naar die streek gaan we zouden misschien wel de gelegenheid vinden de schatten aan het daglicht te brengen maar ik vrees dat we niet levend dan van alles beroefd en tot op het lichaam toe uitgeplunderd de kust wederom zouden bereiken eer die onderzoekingstocht geschieden kan moeten naar vele jaren verlopen en de hoop opgegeven zijn om het verborgenen te vinden of juistig wij moeten aan gaan twijfelen of het schatten van iltikretto ergens anders dan in de verbeelding hebben bestaan dan is zus al groot geworden en heeft ze geleerd te leven zonder rijkdommen geleerd ook dat men voor het leven heel wat anders nodig heeft haar wacht aan een verschrikkelijke ontdekking lang zal men het haar verborgen kunnen houden maar eenmaal zal zij het weten dat zij de dochter van een zeerover is je kijkt me ontsteld aan ja vriend je mag het jonge leven van zus wil met veel hartelijkheid helpen omringen want het kind zal eens een bitter zwaar kruis hebben te dragen oh schipper is daar niets aan te doen? nee jongen, niets de wereld is onbarmhardig de onschuldige vreken wat haar vader misdreven heeft hoe laag blijft het altijd vinden paddeltje vergeet nooit hoe gelukkig je bent doordat goede god je braver ouders heeft geschonken en misschien ook kracht en durf juist om een onschuldige bij te staan want diezelfde wereld is ook laf paddeltje de jonge matroos zat verslagen voor zich te kijken ik zou alles voor zus overhebben schipig tot mijn leven toe maar ik ben maar een arme jongen die op zee moet zwalken om de kost te verdienen en ook mijn ouders wat bij te staan dat zeg ik niet op de klage schipig dat weet je wel beter ik ben het dolop om te varen ik zou verkwijnen aan wal daar ben ik een onutschepsel dat ze niet gebruiken kunnen hoe kan ik daar nu zorgen voor zus dat zou ook helemaal niet gaan paddeltje je moet vooruit komen in de wereld en de weg daar toe leidt voor jou over de zee hoe beter je daar oppast hoe verder je het met gods hulp brengen zult en op die manier kun je later veel krachtiger een steun worden voor zus wanneer voor haar het grote leed gekomen zal zijn nee ik heb een ander plan ze moet in waarheid juist er worden hoe bedoelt u dat schipig beste jongen je bent een zeezwogel die uit een goed nest bent uitgevlogen ik ken je ouders en hield het grote huisgezin nu al kleinig omdat die jongen beginnen uit te vladderen in dat nestje wilde ik voor enige jaren een plaatje voor zus vragen schipig riep paddeltje uit die een kleur als vuur gekregen had ik zie aan je gezicht dat je dat plan met je prachtig vind het verwondert me niet maar schipig zus is eigenlijk een rijke luiskindtje en mijn ouders zijn maar invoudige mensen des te beter voor zus klaas ik dank de genadige himmel nog iedere dag dat ook mijn ouders waren daarom wist ik al vroeg dat het leven geen spelletje is en dat men de handen uit de mouw moet steken en erg zijn best doen om er te komen je moet nu even wel niet denken dat ik op deze manier je ouders een last op de hals wil schuiven als mijn vrouw in de laatste tijd niet ziekelijk en zwak geworden was zou ik het meisje misschien zelf tot mij genomen hebben misschien zeg ik omdat het toch bij jullie beter is waar ze de plaats kan innemen van je gestorven zusje om wie je moeder vooral nog altijd truurt persoonlijk zal ik met je ouders spreken en dat het zus aan niets ontbreken zal nu je begrijpt wel wie daarvoor in alle opzichten wil zorgen het zou toch onredelijk zijn je ouders een zware last op te leggen zonder die te helpen dragen de geldelijke steun betekent voor mij eigenlijk niets maar de voorbereiding voor een leven dat een sterke geest vereist die voorname taak zal aan je ouders opgedragen worden en ook aan hun kinderen die broertjes en zusjes voor de verlatenen zullen zijn en jongen, ik heb daarom zoveel vertrouwen in het huisgezin van je ouders omdat jij eruit voortgekomen bent paddeltje kon geen antwoord geven hij was diep ontroerd want hij zag in de donkere toekomst van zus reed was als een vale schaduw een groot leed over haar jong hoofd gegaan met al de mensenliefde en vooral met de vroomheid welke de kenmerkende karaktertrekken van Michiel Adiaan zijn waren altijd kindje weten voor te bereiden voorde er nog altijd tevreden mededeling dat zijn vaartje niet meer zou terugzien dat was het eerst de grote verdriet van kindje geweest als over grote mensen zulke verdriet komt dan kunnen ze ergens stil worden soms wel voor heel hun verdere leven lang en ze voelen iets pitters in hun hart als of ze nooit meer verzoend zouden kunnen worden met hun lot dan denken ze dik was aan het leed dat ze geleden hebben toen ze nog kinderen waren en hoe ze toen schrijden schrijden als op de hemel nooit weer blauw de bomen nooit weer groen en al dat mooie onder de straande zon nooit weer zo veel heerlijkheid zou kunnen worden als dat tot nu toe het geval was geweest ach, zusjes rijden zo de treintjes welden op gelijk een bron die nooit weer opgedroogd zou worden maar voor kinderen is er altijd een medelijden en een liefde die mee treurt en mee schrijt altijd een arm die zich troostend om het kindje heen slaat en het tegen een warm, kloppend mens in haar drukt dan gaat kindje nog wel ergens rijen maar het voelt toch iets van die warmte tot die doordenkt in het eigen hartje en kindje weet wel dat het zware leed niet alleen gedragen behoeft te worden dat moeten de grote mensen leren en daarom zijn die dik wel zo stil wat was Babette eigenlijk blij toen ze wist dat ze voor kindje niet meer behoefte te zwijgen van het grote leed als de enige vrouw aan boord en als Soudanig met eerbied behandeld kon zij haar tijd vooral aan zus wijden van wie al de matrozen nu ook wisten dat het een meisje was al bleef voor hem verborgen wie haar vader was geweest die anders zo ruwen en barse matrozen tonen voor het meisje een toegenegenheid welke waarlijk treffend was en ook Veritas, die als matroos dienst deed en van de ruiter de toezegging had gekregen dat deze, onder verzweiging van het verleden zijn best zou doen om hem bij het Nederlandse koopverdijvloot een eerlijk stuk proot te doen verdienen sprak even als Babette over de vader die gestorven was en altijd met de vriendelijke woortjes die overeen kwamen met de gedachten wanneer zij zich omtrend vaartje bleef vormen maar het meest toch bleef ze getrokken tot grote jongen die haar smart het beste scheen te begrijpen haar met de invloed welke hij over haar geest gekregen had langzamerhand flinker wist te maken tegen haar verdriet in en tenslotte door de moed en de durf die van hem uit gingen en de blijde opgeruimdheid van haar leeftijd was haar weder glimlach op het gelateed wederkeer einde van hoogstuk 25