 Tweede deel van hoofdstuk 22 van Eliniveren. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opnames zijn vrij van noteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelees door Karola Jansen, Eliniveren van Louis Copperis. Hoogstuk 22, Vijf. Otto was in de salon gaan zitten en hij tuurde op de grond met starende vochtige ogen toen Henk binnenkwam. Hij bespeurde die enkele traan in Otto's blik en in Henk's gewone soezige goedheid begon iets te koken. Eerlevoort, sprak hij, en legde de hand op Otto schoudig. Otto richtte het hoofd op. Eerlevoort, Konkerl, weze man. Zusje is wel in zijn lastig zeilschip, maar ze is niet kwaad. Je moet je niet aantrekken wat ze tegen je gezegd heeft hoor. Zelfs alleen maar boos op Betsy, omdat ze nogal van Vincent houdt. En toen is het van de weeromstuit op jou neergekomen. Maar je moet het je niet aantrekken, daar straf je haar het meest mee. Otto antwoordde niet en bleef zitten zoals hij zat. Er was een te grote twijfeling in zijn ziel gezonken dan dat Henk's goedheid hem zou kunnen opbeuren. Hij dacht eraan hoe hij Eline eens gezegd had dat zij maar één fout had, dat zij zichzelf hen niet kenden, dat zij schatten in zich niet sluimeren, dat hij haar wekken zou uit die sluimering. Maar nu zag hij in dat hij het niet vermocht, dat hij slechts ergen is in haar wekken en... dat zij dol werd en stikte. Ze kan soms vervloekdriftig worden, ging Henk voor, terwijl hij door de salon lopend en innerlijk woedend, enige troostreden in de pogde te verzamelen. Maar als iemand heeft waar ze van houdt en waar ze tegenop ziet, dan laat ze zich leiden. En dan wil ik haar gaan opzoeken en is met haar praten. Ik zou haar maar laten, bracht Otto met moeite uit. Ik denk wel dat ze zelf... Hij trachten zich haar in te denken en te raden hoe zij zich nu gevoelde en waar zij was. Maar ik kon geen logische gedachte lopen volgen, want hij leedt nog te zeer onder haar slag. Hij had haar nog nooit zulke woorden horen spreken met die krijzende, schreeuwende stem. Hij had nog nooit zo haar gelaten tot lelijkheid toe vervrongen gezien door haar drift. En hoe hij ook trachten te denken en te raden, hij kon het niet in die één grote martelende smart die hem vooral doorvleimde. Zijn in één gezonke troostloze houding deed Henk pijn. En het was Henk eens klaps, alsof zich iets in hem staalde. Hij zou het niet dulden dat Eline Otto, die hij zo hoog stelde, zo straffeloos verguizde. Hij zou het niet dulden. Er was iets verkrachters in zijn zware stap nu hij de cellon verliekt. Op de trap ontmoette hij Betsy die naar beneden ging. Waar is Eline? vroeg hij. Betsy zag hem even aan, verrast door zijn besliste toon. Ik weet het niet, antwoordde zij de roog. Henk steeg verder de trap op en trat Elines boedwaar in. Hij vond er niemand, daar vindt Zend moe van zijn eerste toer zich reeds in zijn slaapkamer had teruggetrokken, onbewust van de storm die beneden gewoet had. En Henk klopte aan de tussendeur. Eline? Riep hij. Er klonk geen antwoord en hij draaide kalmde knop om. Op de grond, bijna in het donker, lag Eline. Haar tenger lichaam geschokt door een onhoorbare snik en het gelaad verborgen in de in elkaar gevrongen handen. Hij bleef even wachten, maar zij richtte zich niet op. Eline, sta op, sprak hij kort, bijna bevelend. Woest hief zij zich omhoog en woest kruiste zij. Wat is er? Wat moet je hier in mijn kamer? Ga weg! Sta op. Ik wil niet, ga weg, ga weg! Ik zeg je, ga weg! Hij boog zich en vat haar bij de polsen, vol van een drift die al zijn bloed naar zijn gelaad joog. Hij deed haar pijn en zij slaakt en kreed. Vervloekt, sta op! Sist hij tussen zijn tanden, bijna niet meer meester van zijn woede, terwijl hij haar woest omhoog trok. Zij schrikte van zijn bloed rood gezicht, van zijn flickerend oog, van zijn sissende stem en zijn vloek. Wankelend liet zij zich omhoog trekken. Wat wil je? Vroeg zij nogmaals, maar nu calmer, schijnbaar hoogmoedig in haar schrik. Dat zal je horen. Ik wil, dat je ogen blikkelijk, ogen blikkelijk versta je, naar Erlevoort gaat en hem vergiffenis vraagt. Je weet misschien niet meer wat je geraaskalt hebt in je dolle drift, maar je hebt hem beledigd. Beledigd! Ga, dadelijk! Zij zag hem ontsteld met open mond aan. Zij huiverde van zijn beslist bevel en kompijn en neen van angst, terwijl hij in het half donker zo hoog en breed met zijn forsere stalt en harde deur wees. Je vindt hem beneden in de salon. Ga je haast? Zij zidderte van vrees, maar ze wilde hem niet laten zegen vieren. Ik wil niet. Als je niet wilt, sleur ik je de trappen af tot je voor z'n voeten ligt. Ik verzeker je dat ik het doe. Ik verzeker het je. Sist hij lettergreep voor lettergreep haar in het gelaat. Zij dijnstig krenkt achteruit. Henk, riep zij, ontstelt het hij zo iets tegen haar deurde te zeggen. Ga je? Ja, ja, ik ga, ik ga, maar Henk, oh, spreek niet zo tegen me, spreek niet zo tegen me. Waarom? God, ik ben immers al zo diep ongelukkig. Dat is je eigen schuld, dat maak je jezelf. Wat is dus daarom nog geen reden dat je het een ander hoeft te maken, vooral niet eerder voorwoord. Ja, ja, je hebt gelijk. Snikte zij nu, gebroken. Ik zal gaan, maar ga met me mee. Ga met me mee, Henk. Hij ondersteund haar, terwijl hij haar de kamer uitbracht in de trap afleiden. Zij schrikte echt dat toen zij de salon binnentrendt. Er was niemand anders dan Otto, die met het hoofd in de hand op de kanapé zat. Maar in de tweede kamer d'r Svieten zag zij Betsy en Gerard, die het tablet juist had binnengebracht. Zelfs toen de knecht vertrokken was, draalde zij nog, maar Henk zag haar aan, en zij durfde niet meer draalen. Ze wilde ook niet meer draalen toen zij Otto zo stil van hopig zag. Zij stort op haar knieën voor hem neer en wilde iets zeggen, maar vermocht geen woorden te uiten. Zo hevig snikte zij, nu niet meer gedwongen, met een onhoorbaar, droge hik, maar geheel natuurlijk, wegsmeltende in een vloed van tranen. Zij legde haar bontzend, gloeiend hoofd op zijn knieën en zij zocht zijn hand te vatten en snikte, snikte. Ook hij sprak niet en zag haar diep in de ogen. En ten laatste bracht zij het met moeite uit, terwijl Henk als een rechter naast haar bleef staan. Vergeef me, Otto, vergeef me, vergeef me. Hij knikte haar langzaam en zag toe, nog niet getroost door haar berouw, daar hij wist dat het niet woorden zou als zij het zich had voorgesteld, maar hij bukte zich, trok haar naar zich toe en kust haar voorhoofd. Vergeef me toe, Otto, vergeef me, oh, vergeef me. Hij strengelde zacht zijn arm om haar heen en drukte haar even aan zijn borst, terwijl zij snikken bleef. En hij sloot de ogen om een paar tranen tegen te houden die hij niet kon bedwingen en die tussen zijn geloken oogleden afdrubte, want hij wist het, het was gedaan. Na een half uurtje ging hij die avond weg, een weinig somber, hoewel Henk hem op de schouder klopte en hem joviaal vroeg nog te blijven, nu alles weer in orde was. Van Eline nam hij weer moeder glimlachend afscheid. Eline vroeg daarna ook Betsy vergiftnis, in tegenwoordigheid van Henk. Betsy knik daar toe met een knikje dat het goed was en zwegen. Maar in haar ogen flickerde bijna een blik van haat, terwijl ze Eline naaststaarde die verplettigd weg ging. Toch, toen Henk haar daarna vertelde hoe hij Eline gedwongen had tot erle voor te gaan, zagen diesel de ogen Henk bijna bewonderend aan. Nooit had zij gedacht dat haar man sterker dan Eline zou blijken, als Eline zich tot de strijd had opgewonden. Zes. Er waren een paar weken voorbij gegaan en schijnbaar was alles als vroeger geweest. Vincent was dik was gaan toeren met Betsy en Eline en voelde zich betrekkelijk gezond. Betsy zelf had echter Eline's woorden niet vergeten en zij voelde een stille vrok tegen haar zuster. Zo ging het. Als je te lief was, zou je op het laatst niet meer te zeggen hebben in je eigen huis. Een zieker, hatelijke neef, terwille van wie de grootste onaangenaamheden oprezen en een zuster die je in huis had opgenomen en die langzame hand ongenietbaar werd. Zij werden met hun beide de eigenlijk meesters, zij verstoorde de rust en de gezelligheid in haar vroeger zo prettig interieur, maar, zij beloofde het zich, het zou niet lang duren. Als Eline getrouwd was ging zij, Betsy, met Henk en Ben op reis en Vincent de deur uit om er nooit meer in te komen. Zij zou wel eens willen zien dat hij er nog eens in kwam, alig hij stervende voor haar deur, ze zou hem laten liggen. Ja, daarin zou ze Eline gelijk geven. Eline zelf gevoelde zich zulk diep brouwen maar uitval tegen Otto, dat zij al haar bekooring verzamende om alles te doen vergeten. En omdat Otto garne wilde vergeten en garne nog wilde hopen, slaagde zij een weinig. Maar er was iets gescheurd, dat gescheurd bleef. Want Otto zag het in. Ieder kon wel eens driftig zijn en in die drift woorden zeggen die men daarna ongezegd wensen. En Eline's woorden schenen hem, nu hun eerste krenking geheelt was, zelfs niet meer zo vreselijk toe. Alleen hij dronk verder in hun diepere betekenis en toen vond hij, dat als Eline hem lief had gehad, zoals hij dacht dat zij deed, een weinig uit egewisme, niet zo zeer om hem als wel om haarzelf en omdat zij geluk en rust in hem vond, zij nooit zulke woorden had gesproken. Zij had dan wel driftig kunnen zijn, om Vincent of om wie ook, maar zij had haar drift anders geuid. Hij zag het in. Zij had hem niet meer lief om zichzelf, want zijn kant stilde haar niet meer, ergerde haar in tegendeel. Zij had hem ook niet lief om hem zelf, dat nooit. Zij donk zich nog lief tegen hem te zijn, uit medelijden. Al zijn vierheid richtte zich gekrift op toen hij dit doorzacht en een ogenblik dacht hij eraan haar heur medelijden in het gezicht te werpen, zoals zij hem zijn kant in het gezicht had geworpen, maar hij kon het niet. Hij kon niet, hij had haar haar te lief voor en hij kon zichzelf die slag niet toe brengen. Hij bukte zich dus onder haar medelijden als onder een laatste weldaad, die hem nog iets deed hopen, die hem nog een restje van zijn vroeger geluk gunden. En toch wist hij dat het gedaan was. Dat het gedaan was, hij zag het in de zachte koudheid waarmee zij hem ontving, nadat zij met haar bekoring erin geslaagd was en men weinig de krenking te doen vergeten. Hij zag het in de killen onverschilligheid waarmee zij zijn lippen haar voorhoofd liet kussen. Hij zag het in de haast waarmee zij zich terugtrok als hij haar omhelzen. Hij zag het in haar melancholiek zwijgen, in alles. En hij zag voor het eerst hoe vol haar blik opvindt zijn rusten en hoe zij al was hij nu genezen nog tal van oplettendheden voor hem ze had. Hij wilde daar niet verder in doordringen, dat kon niet zijn. Zij zelf gevoelde zich diep ongelukkig, want zij wist dat zij zich niet dwingen kon Otto te blijven liefhebben en zij stierf bijna van smart onder het verwijt van zijn weemoedige blik. Zij wist dat zij overwonnen was. En op een middag bleef zij boven en liet zij domina weten dat zij ziek was en niet beneden kwam. Hij vroeg of hij op huurkamer mocht komen zien, maar zij liet antwoorden. Dat zij moe was en behoefte had aan rust. En haar teken ze zich al duidelijker en duidelijker een voornemen in haar geest af. Zij moest het doen, zij was het zijn geluk en het haren verplicht. Ook de volgende dag ontving ze hem niet, hoewel Henk er zeer bij haar op aandrong, schudde zij slechts langzaam haar hoofd. Zij kon het niet doen, zij was ziek. Rijer, die had ze niet nodig. En zij bleef boven, terwijl hij beneden had met Betsy, Vincent en Henk en vroegwegging. Die avond bleef zij lang op haar divan liggen, starende in het donker. Ook Vincent wilde zij niet ontvangen. En eindelijk stak zij zelf het gas aan, deed de gordijnen dicht en zette zich aan haar schrijftafeltje. Het moest. Kalm begon zij te schrijven, telkens ophoudende en ieder woord overlezende. Mijn beste auto. Ik weet je, vergeef me, maar het kan niet anders. Stel jezelf te vragen of ik je gelukkig kan maken en of ik je niet het leven tot een las zou doen zijn. Ik heb gedacht dat ik je gelukkig zou kunnen maken en die gedachten zal ik me steeds herinneren, want zij is mijn grootste geluk geweest. Maar nu? De tranen waar hij in de ogen geweld onder het neerschrijven dierwoorden, en opeens barsten zij in snikken uit en ze verscheuren het papier. Ze was niet in staat, hem zulke leed te doen. Oh, god, zij kon het niet. Maar wat dan? Die pijnigende verhouding laat voortduren tot de een of andere katastrof toch een scheiding veroorzaakte? Nee, nee, dan was het nog beter in vriendschappelkanden te verlaten met een laatste bemoedig verwel. Maar zij hadden meer eet zoveel verdriet gedaan zonder het te willen. Ze verlangde hem voortaan zo min mogelijk verdriet te doen en nu? Oh, dat zij toch zo geslingerd werd in zulke strijd alleen en verlaten zonder iemand tot steun en zonder eigenlijk te weten wat zij wilde en wat haar plicht was. Zij was er te zwak voor, voor zulke strijd. Maar zij nam toch een nieuw veldpapier en schreef opnieuw mijn beste auto. Enige regels volgden daarop flot, bijna gelijk aan het eerste begin, dat zij verscheurd had. Maar hoe het hem verde te zeggen, hoe? Toch vloog opeens haar pen over het papier, woest met bijna onleesbare letters en in een hardstochtelijke overspannenstijl. Ik verzeker het je dat mijn hartbreek nu ik je zo schrijf, nu ik je vragen moet of het niet beter was dat we Alcanda niet meer vleien met de hoop dat we in Alcanda ons geluk zouden vinden. Het is zo vreed die vraag te doen, omdat er zo een heerlijke tijd is geweest waarin we... Zij bleef doorschrijven, verloren in de vrede herinnering dierdagen, terwijl een grote, sidderende snik haar borstelkes ophielf als met een marteling en een steeds toenemende hoofdpijn zwaar als lood met tal van hamers in haar slapen klopten en haar hersenen in een ijzerband schins samen te schroeven. Een heerlijke tijd is geweest waarin we zoveel van Alcanda hielden. Ik verzeker je dat ik onder deze brief leidt. Als ik niet wist dat een mens leidde kon, maar ik geloof dat het mijn plicht is en dat, zo ik nu niet schreef, ik je ongelukkig zou maken. Wij moeten elkaar vergeten. Wij moeten nooit meer aan elkaar denken. Zo zal het beter zijn, voor ons beide, vooral voor jou. O, wanneer ik nog hoop koesterde, dat ik mij verbeteren kon en dat ik je nog waardig kon worden, dan zou ik dit papier verscheuren. Maar al mijn hoop is weg. Ik geloof wel dat ik jou, mijn beste auto, ook onder deze brief doe leiden, maar vergeef me die laatste smart die ik je aanbreng en vergeet me. Je bent zo goed en zo lief. Je vindt zeker later, als je me vergeten hebt, een meisje. Zij liet haar pen vallen en wie op zich verbrijzelt van ziel met haar hoofd op de tafel in haar doorwekte zakdoek, terwijl de afmartelende, cidderende snik nu haar gehele lichaam door trilde en de hamers klopten in haar slapen tussen haar ogen en in haar nek. Zij schudderde dat bonsund hoofd van links naar rechts, van rechts naar links, maar de pijn vermeerde de met duizend kleine spellen prikken en zij richtte zich weer op en schreef verder, terwijl zij met haar gebal de vuist op haar hoofd klopten. Zij kon geen afscheid nemen van haar brief die haar auto zou doen verliezen en zij schreef door, telkens in herhalingen vervallende en telkens hem verzekerend dat zij zo gelukkig met hem geweest was, dat zij leed, nu ze hem verloor en dat het haar plicht was te schrijven. Dat denkbeeld van plicht maakte zich als iets romantisch geheel van haar meester en zij schreef het telkens neer, plicht, plicht. Maar ook dacht zij dat zolang ze schreef ze hem nog niet verloren had en er nog iets tussen hen was, dat hem bond. Zodra zij haar naam gezet zou hebben, was het gedaan, voor altijd. En zij draald die naam te zetten en herhaalde telkens haar arme zinnen. Dan vind je iemand die je waard is en belangeloos van je houden zal, daar ben ik zeker van, dan ben je gelukkig en dan heb je mij vergeten. Maar oh, vergeet me dan niet geheel in al, vergeet dan alleen je liefde vormen en denk dan nog eens om me. Haar gehele ziel golfde op in die laatste smeekklacht. Denk dan nog eens om me, zonder vrok en haat en heb dan nog wat medeleide met je armen, Nilly, die... Ik kan niet, ik kan niet, gilde zij opeens. Een vatheidpapier nat van tranen en bijna onleesbaar op om het te verscheuren. Maar zij zuchte slechts diep en zij eindigde snel en kort. Daarna wisten zij haar glaat af en schreef die brief over. Een weinig calmer, nu zij niet meer te denken had wat zij zou zeggen. Toen een postsegel op, een envelop en het adres. Den hoog welgeboren heer, den heren o, baron van eerle voor ter horze, lange voorhoud, den haag. Daarop lasten zij de brief over. Haar smart verlevendigde zich dadelijk bij het lezing van die vrede woorden. En nu zij slechts de brief had in te sluiten, aarzelden zij nog. Wilde zij dan haar auto verliezen of wilde zij het eigenlijk niet? Nee, nee, zij wilde het niet, maar zij moest het. Het was haar plicht, haar plicht. En zij drukte een lange kus op het papier en sloot de envelop. O, god, waarom moest zij leven als er zulke smarten bestonden? Zij stond op en staande tuurde zij naar de brief als verwachten zij dat die plotseling zichzelf zou vernietigen, zou verdwijnen. Maar de brief beef onbewogen en vierkant liggen met het koele adres. Den hoog welgeboren heer, dat alleen nog zichtbaar was. Eline zag even in de spiegel. Het was haar of ze zichzelf niet herkende zulke bleek overtraand bijna van Magat gelaadstaarde het toe als een geest met verwarde haren. Daarna belde zij twee maal en wachte even, steeds tuurende naar de brief. Er werd geklopt, Gerard trapt binnen. Gerard, hoe laat is het? Zij schrikte van haar klankloze schorrenstem. Bij twaalfen, je vrouw. Is meneer nog op? Meneer is in zijn kantoor. Mevrouw is al naar bed en meneer Vincent ook. Kan je even een brief voor me in de bus doen? Goed, je vrouw. Nu dadelijk? Zeker, je vrouw. Hier dan, maar dadelijk wil je. Wanneer wordt de eerste bus gelegd morgenochtend? Ik geloof om acht uur, je vrouw. Oh, hier, maar dadelijk wil je? Subit, je vrouw. Gerard ging met de brief en Eline bleef staan, bijna wezenloos. Zij hoorde Gerard de trap afgaan en zij hoorde hem de zware voorde achter zich dichttrekken. Verder bleef het grote huis steel. En een killeschrik vloerde als een ijskoud water in line over de huid. Gerard was nu op straat, nu bij dat huis, nu bij dat huis en nu naderde hij de bus bij de nasolaan. En het was hoe zij de brief dof erin hoorde vallen. Een slag als van een doodskist die neerviel. Zij was op het punt in onmacht te zinken, want het scheen in haar door hoofdpijn toegeschroefde hersenen dat tastbare verschikkingen als spooken haar omsingende. En opeens, als ontwaakte zij uit de nachtmerrie, besefte zij wat zij gedaan had. Een onherroepelijke daad. Zij voelde nu haar hele lichaam als in kort sidderen en haar vingers haar lippen trilde. Morgen, morgen in de ochtend, ze otterde brief krijgen. Die brief. Goed, het mocht niet, het kon niet zijn. Het was haar geluk dat zij met de beide handen van zich geslingerd had, omdat de rust vond dat geluk haar verveeld had. Het was haar geluk dat zij nooit meer herwinnen kon. Het scheen haar of het plafond op haar neerzakte, of zij niet ademen kon. En zij stortte, wankelend naar de deur, haar kamer uit, het brede portaal over de slaapkamer van Betsy in. Mijn god, mijn god, Betsy, Betsy! schreeuwde zij benodigd uit, alsof een vuist haar worgde. Betsy lag in bed, in de slechtsorren nachtlampje verlicht de kamer en zij ontwaakte met een dodelijke schrik een verwaarde gedacht aan iets ontzettend aan brand en moordte er eens bij haar op. Wie, wat, wat is dat, wat is er, Eline? Ik, oh god, ach, wat is er dan, wat is er dan toch, Eline? Ik heb auto, ik heb auto, wat? Een brief gezonden. Een brief? Ik heb, ik heb hem afgeschreven, ik heb het afgemaakt, oh god, oh god. Betsy was uit het bed gesprongen, zij stond rillend voor Eline, die op de vloer was gezegd en zich snikkend had gelaten omwereld door het losgewoelde, kronkelende haar bedekte. Wat zeg je? vroeg zij, verpletterd. Eline sprak niet meer en snikte slechts. De deur van Henk's kantoortje en van Ben's kamer stonden beide open en Henk die had zitten lezen kwam haastig aan. Wat is er? vroeg hij ongerust. Sluit Ben's deur, Henk, hij zal wakker worden, sprak Betsy bevend. Henk sloot de deur. Eline heeft auto geschreven, ze heeft het afgemaakt, vervolgde Betsy, nog ontzettend van verrassing. Ook Henk bleef verpletterd staan zonder te spreken, zonder Eline op te buren. Maar zij richtte haar afgemart tot hoofd op en haar handen vringend elden zij bijna van smart. Ja, god, ik heb het gedaan. Ik heb het nu helemaal gedaan. Een lange brief. Het is vreselijk, het is vreselijk, het is vreselijk dat ik het gedaan heb. Maar ik weet niet meer wat ik doe, ik weet niet meer wat ik wil, ik weet niet meer of ik van hem hou, of dat ik niet van hem hou, of dat ik van een ander hou. Het is niet meer, en alles klopt hier en klopt hier in mijn hoofd. Toen heb ik het geschreven omdat ik dacht dat het mijn plicht was. Ik zou hem ongelukkig gemaakt hebben. Maar het is wel vreselijk dat ik het gedaan heb. Misschien had ik het niet moeten doen, misschien had ik toch wel van hem kunnen houden. O, god, ik wou dat het nu maar uit was, dat ik dood was. Ik kan niet meer, ik kan niet meer. Dof en klankloos vielde de zinnen haar van de lippen. Terwijl zij op de grond zit in de neerzonk. Haar handen vroom en haar hoofd langzaam heen en weer vreef over het tapijt. Betsy zag Henk aan. Wat zou zij doen? De geheime vrok die zij voor haar zuster gevoelde smold voor het oogemelijk weg in een groot medeleide bij het aanschouwen van Elinus Smart. En nu zij haar man steeds weeseloos op Elinus aangestaren, werd zij geergen dat hij niets beters wist te doen. Zij stak het gas aan en weerp zich een penuaar om. En zij ontzettend van Elinus veranderd gelaat. Nu zij stil en radeloos voor zich uittuurde met haar roodgescheide ogen de handige vrouw op de knie. O, Ellie! Ellie! Hoe heb je het kunnen doen? Sprak Henk dof en hij dacht een auto. Eline antwoorde niet en bewog alleen het hoofd. O, mijn hersensparsten murmelde zij flauw. Heb je pijn, vroeg Betsy? O, kreunde Eline. Betsy doopte een zakdoek in water en bette Eline schelaat, haar slapen en haar voorhoofd, waarvan zij het verwarden haar wegstreek. Henk was even eens gaan zitten en hij wist niet wat hij zou doen, wat hij zou zeggen. Hij zag alleen auto voor zich. Hoe heeft ze het kunnen doen? Hoe heeft ze het kunnen doen? Dacht hij slechts. Is het beter zo? Vroeg Betsy zacht. Eline lag te schamper en minnachtend. Beter? Nee. Maar het is toch wel cool, dat water. Wil je iets drinken? Dank je. Zij snikte niet meer, maar steeds bleef haar tranen vloeien en langzaam, weeseloos, kijkend sprak zij bijna onhoorbaar. O, niet te weten wat je doen zou. Niet te weten wat je wil en dan zonder het te willen, zo iets te doen. Mijn arme man. En dan de pijn. O, god, het is of ik gek wordt. Betsy richtte opeens levender het hoofd omhoog. Wil Henk morgen vroeg naar het voorhoud gaan en die brief terugvragen voordat hij hem gekregen heeft, bijvoorbeeld aan Willem of de meid, zonder dat Otto er iets van merkt. Zeg, Eline? Eline zag haar dof aan. Ik weet het niet, ik weet het niet. Mermelde zij haar hoofd schuddend. Toe, bedenk je nu, dronk Betsy aan. Ach nee, laat maar. Het moet zo. Het kan niet anders. Het kan nooit meer worden zoals het was. Het was of Betsy en Henk dit begrepen. Zij dronken niet verder en Henk zuchten. Laat me je dan uitkleden. Ga dan wat liggen op bed. Wil ik vannacht bij je blijven? Ga er ne. Ach nee, het hoeft niet. Kom dan mee naar je kamer. Zij voerde Eline als een kind mede en ze kleden haar als een kind uit, terwijl Elines arme slap bleven hangen. Oh, mijn hoofd, kreunde Eline en zij viel in de kusses van haar ledekant neer. Betsy ontkleden haar verde en zij dekte haar toe en bette haar gelaten opnieuw met een natte doek. Toe, probeer nu wat te slapen. Er is voor het ogenblik niets aan te doen. Misschien komt later alles nog in orde. Henk kan altijd nog gaan, morgenochtend. Eline schudde het hoofd. Wil ik bij je blijven zitten? Eline antwoordde niet en staarde met haar dofferblik. Betsy schrof één daar rode gordijnen toe en zette zich. Zij spraken geen van beide meer en Betsy hoorde Elines slechts zachtjes kreunen achter het gordijn. Het witte nachtlampje groeide als een ster op de tafel en haar glanste lichtweerschitteringen in het paneel van een kast. In de spiegel van de psychéën over de flakons en koeps van het Musseline toilet-touches, terwijl overal grote schaduwen roorloos lagen als donkere schimmen. Betsy huiverde in haar penuaar. Zij wilde denken, maar zij vermocht het niet te doen, want telkens doemde het feit in haar op dat Eline Otto geschreven had. De tijd kroop langzaam voorbij en Betsy hoorde het één uur, hoorde het half twee slaan in de keuken, onder Elines slaapkamer. Toen stierf het kreun achter het rode gordijn weg. Betsy stond op en zag er even achter. Het scheen dat Eline sliep, ze lag roorloos met gesloten ogen. Langzaam en voorzichtig verliep Betsy de kamer. In haar eigen kamer zat Henk steeds met het hoofd in de handen. Zij gingen geen van beide naar Bet en zij bleven fluisteren met elkaar en luisterden nu en dan aandachtig of er zich iets in Elines kamer bewoog. Zij vreesde beide voor iets waarover zij niet spraken en zich slechts in hun gedachte aftekende als hun vage angst. Shhh, wie bet die opeens, want Henk fluisterde nog en zij hoorde iets. Beide luisterde, in Elines kamer klonk een hevig gesnik als van een ziel in wanhoop, hartstochtelijk en luid. Een kille huivering over viel Betsy. Ik ben zo bang, staamelde zij met bevende stem. Henk verliet zo zacht mogelijke vertrek en sloop het donkere portaal over. De meiden, de knecht waren naar Bet, het gehele huis was donker. En Elines zit kamer echter brandde het gas, waaraan zij niet meer gedacht had. Henk zette zich er neer en hij hoorde Eline in de aangrijzende kamer. Zij snikte, snikte, zoals hij nooit had horen snikken. Schoor, krijzend, woest als in een raadloze smart. Iedere snik moest haar pijnigen als een marteling en iedere snik dreunde in zijn hoofdweer. Bij iedere snik wacht hij op de volgende. Ten laatste verminderde hij het gesnikt tot een zacht gesteen. Toen hield het op. Alles was stil. En de haren rezen Henk te bergen. Een dodelijke angst over viel hem in de traagse stilte die nu het grote huis doorgrondste. Hij stond op. Hij was niet meer meester van zichzelf. Hij moest zekerheid hebben, hij moest zien. Toch arzelde hij een ogenblik Elines slaapkamer binnen te gaan. Maar ook slechts een ogenblik. Hij draaide de deur open en trot binnen. Op het verwarde bed in de rode weegeschijn der gordijnen lag Eline in een vervrongen houding, omwoeld door je haren en haar verkreukeld nachtkleed. De dekers had zij van zich geworpen. En ook nu scheen zij te slapen. Ze lag ook niet roerloos, maar bewog haar hoofd, haar handen en een breekende ademhaling door schokte als met een elektrische schok haar lichaam. Onder haar dichte ogen groefde zich twee diepe donkere kringen. Hij zag op haar neer en zijn mond trelde van aandoening. Bij het zien van die smartelijke slaap. Zacht, sprijde hij de dekers over haar uit en hij voelde dat zij kilkoud was. Nog even bleef hij staren op dat in tranen verwelkte gelaten. Toen ging hij door het boudoir waar hij het gas uit draaide. En diezelfde tragische stilte vervulde daarna geheel in al het donkere huis en die nacht van smart en angst. Einde van hoogstuk 22. Opgenomen door Karola Jansen op 22 september 2008 te Rotterdam. www.karolajansen.nl Hoogstuk 23 van Eline Veren. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van auteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelezen door Karola Jansen Eline Veren van Louis Coupéres Hoogstuk 23. 1. Otto was reeds uit toen Willem de knekt, de brief de zochtes in de eetkamer binnenbracht. Alleen mevrouw van Erlevoort en Veredriek bevonden er zich. Mathilde was met de kinderen een wandeling gaan doen en Etienne lag nog te bed. Wat is dat, vroeg mevrouw. Veredriek nam de brief aan. Het is voor Otto mama. Leg hem maar op de schaal Willem of... Geef eens hier. Ze nam de brief terug. Ik geloof dat het de hand van Eline is. Zo'n dikke brief, hoe curieus. Van Eline vroeg mevrouw Ik geloof zo. Ze gaf de brief terug aan Willem die hem op een Japans schote op het bevet legde en weg ging. Moeder en dochter zagen elkaar even aan, maar zij zwegen. Een onbestemde vrees welke zij beide in alkanderieden doemde in haar op terwijl die brief in haar nabijheid de geheim aankondiging van de naderend onheilsgeen. Toch zwegen zij en bleven zij bezig. Mevrouw aan haar uitgaveboek Veredriek aan een groot handwerk van zware kleurige wol. Er ging enige tijd voorbij en het sloeg tien uur. Rika, de meid, ruimde de ontbijtafel een weinig op en liet een couvert staan voor Itienne toen er gebeld werd. Mevrouw lette niet op die ene bel tussen de telkens herhaalde bellen van de leveranciers maar Veredriek scheeneth dat de klepel doffer klonk dan gewonelijk en zij schrikte. Willem kwam binnen. Mevrouw, daar is meneer van Raad die vraagt of hij u even spreken mag. Meneer Paul, vroeg Veredriek snel. Vraag excuus vreulen, meneer van Raad van het Nassauplein. Laat meneer binnenkomen, sprak mevrouw. Zij ook was geschikt, de steeds kalme, grijze vrouw. Zij, evenals haar dochter had bespeurd hoe Otto in de laatste tijd somber en teruggetrokken was, hoe Eline hun huis had ontweken. Oh mama, kon Veredriek zich niet weer houden angstig uit te roepen. Henk kwam en uit zijn draalende groet uit zijn verslagen gelaat dat zich niet beheersen kon, ridden zij reeds veel. Mevrouw wees Henk het stoel en zag angstig naar hem op. Van Raad, wat is er, waarover, waarvoor stotten zij gejaagd? Ik dacht goed te doen, mevrouw, eens even aan te komen. Eline heeft Otto geschreven. Ja, weet je wat, heeft hij de brief al gelezen? De brief? Nee, Willem bracht hem zo even. Mijn god van Raad, het is toch niet dat Eline Otto... Henk keerde zijn gelaat af, zoekend het naar zijn woorden. De inleiding die hij onderweg verzonnen had, vergad hij geheel en al bij de angstige blikken van mevrouw en Veredriek. En toen de laatste hem smeek en dronk dat hij toch zou spreken, maakte hij een wanhopige barerriep uit. Ach ja, het is zo, ze wil hem zijn woord teruggeven. Ze heeft hem een lange brief geschreven. Het spijt me zo, u weet niet hoe het me spijt. Mevrouw was sprakeloos met trillende handen op haar stoel gezonken, en Veredriek werd doodsbleek. En zelfre is hij er zo naar onder, zo kapot. Ze heeft vannacht niet geslapen, telkens hoorde wij haar huilen. Met zijn moeilijk uitgebrachte, afgebroken zinnen, verhaalde hij van die nacht van smart en angst. Hij was nu gekomen, niet om de brief heimelijk terug te halen voor Otto die gelezen zou hebben. Het kon toch niet meer worden, zoals het eens geweest was, had Eline gezegd. Maar hij kwam uit een onberedeneerde drang om te troosten en mede te leiden waar gleden zou worden. Dat hij zelf echter dat leed moest aankondigen viel hem zwaar en zijn gedachten weigerde bijna zich in woorden te uiten. Mevrouw van Erlevoort was verpletterd. Zij hoorde niet meer naar hengs moeilijke zinnen. Zij dacht slechts aan de grote smart welke Otto wachten. Zij pogde zich haar zoon voor te stellen onder die slag en het scheen haar dat zij zijn gelaad vergeten was, dat het geheel anders moest zijn dan zij zich verbeelden. Frederik's ogen stonden vol tranen. Alles woelde in haar om en een grote haat voor Eline sloeg als een vlam uit smulende as in haar hart omhoog. O, op dat ogenblik had zij Eline kunnen vermoorden, kunnen vermoorden. Met die donkere ogen weenend in dat strakke door haat- en stille woede overgrote gelaad staarde zij op haar moeder die, nu gebroken, de handen voor het gelaad zag je snikten. Henk zweeg ten laatste en bleef droef voor zich turen. Kinderstemmen weer klonken in de vestibule. De deur werd geopend en Tina, Johan, Lientje en Nico kwamen naar binnen. Vrolijk en springende, gevolgd door Martilde. Henk stond op. Martilde zag aanstond dat er iets was voorgevallen. Zij zag haar moeder wenen. Zij zag Frederik's machteloze toren. Zij zag de verlegenheid van Henk. Breng de kinderen, snekte mevrouw. Zij stoot de Nico van zich af. Martilde wenkte ze aanstond tezamen aan de geopende deur. Ga naar boven naar je vrouw Frans en stil zijn, vlaagde zij. De kleine gingen verbaasd terwijl Nico haalde. Martilde sloot de deur. Zij traalt nader en zag Henk angstig aan. Frederik deelde met trots een stem het daar mede in een enkel woord, wel haar ogen flikkerde. Mijn god, vlaagde Martilde, sidderend. Hoe het hem te zeggen, hoe het hem te zeggen, snikte mevrouw. Hoe kan Eline dat doen? Hoe is het mogelijk dat ze hem zo ongelukkig wil maken? En ik die dacht, oh, god, god. Zij trok Martilde tot zich aan verborgen het schokkende hoofd aan Martildes borst. Martilde wist het. Als er geleden werd kwam het tot haar. En zij sloeg de arm om de hals van haar moeder en kusten ze. Otto zal het kunnen dragen, mama. Hoe kan je dat zeggen? Het is zo onverwacht. Het zal hem verpletteren, mijn jongen, mijn arme jongen. Oh, hoe kan Eline? Hoe kan Eline dat doen? Hoe is het mogelijk dat ze dat doet? Zij hoorde op de trap vrolijk fluiten met de brutale helderheid van een straatjonge, terwijl stappen bij tussenpozen bonsdags van iemand die de treden bij twee of drie tegelijk afsprong. Etienne van binnen. Goedemorgen, samen. Dag, mama. Zo dag, gezellige dikzak. Hoe kom jij hier? Hoe maak je het? Hij goed op zijn gewone opgeruimde wijze, maar hij bespeurde aanstons die uitdrukking van onstemptheid op hun allergeladst trekken. En verbaasd zag hij zijn moeder aan, terwijl ze snikkend uitriep. Begrijp jij het, mijn kind? Begrijp jij het? Hoe Eline dat doen kan? Hoe Eline niet meer van Otto kan houden? Oh, god, begrijp jij het? Hé? Vroeg hij wezenloos. Maar wel draag begreep hij, en toen hij de smartzijner grijze moeder die altijd zo zonnig en blij moedig was begreep, knielde die grote jongen voor haar neer en ze kreeg haar troostend onder een stort vloed van lieve woorden als van een kind in zijn armen. En Mathilde wist ook dit. Al zocht haar moeder medegevoel bij haar. Mathilde, zij vond eerst troost bij haar lieveling, bij eetje. Twee. Toen Otto voor het koffiedrinken thuis kwam, hadden mevrouw Mathilde en Frederik zich bereid hem met kalmte te ontvangen om hem zijn smart zoveel mogelijk te helpen dragen. Mevrouw begreep niet dat hij betrekkelijk kalm bleef, terwijl Mathilde hem zitten deed in de haren de slag hem scheen voor te bereiden. De oude vrouw had hem zich zo geheel anders voorgesteld, hartstochtelijk en opbruisend in wilde smart, dat zij nog een stiltegod dankte die haar kind kracht schonk om zijn leed te torsen. Zij zag alleen zijn flink, vriendelijk gelaad strak woorden als een masker. Zij zag alleen zijn lippentrillen. Die brief. Waar is die brief? bracht hij eindelijk uit. Otto. Die brief, eetje. Mathilde stond op en gaf hem de brief. En voor hij zich ermee de kon wegspoeden omheelde zij hem krachtig in haar beide armen. Wees een man niet waar, Otto. Wees een man. Vlaasde zij hem onder haar innige kust toe. En zij liet hem los en hij ging. Mevrouw van Erelevoort had Otto nauwelijks toegesproken. Zij had geschidderd in haar opgeschroefde kalmte. En zij lag nu opnieuw zacht tegen Itjen aan te snikken, terwijl hij haar een enkele maand kusten of haar zacht over de schouder streek met een streelende liefkozing. Mathilde tuurde uit het raam, zwijgend en de ogen vol tranen. Frederik zat roerloos en trots. Haar had me niet nodig. Zij had nooit verdriet gehad. Zij begreep dat niet. Zo dachten zij zeker. Tina kwam vanboven. Ongeduldigd had oma zo lang wachten met te gaan koffiedrinken. En Mathilde wilde haar weg senden, maar mevrouw sprak snikkend. Laat haar blijven, Tilly. En roep de anderen. Ze willen eten. Ik kan niet, ik kan niet eten. Steedsnikkende maakten zij zich los uit Itjens armen. Zij werd bedrijvig, vol zenuwachtigheid, en open een eitje voor Tina en sneed haar boterham. Waarom haal je zo, oma? Ben je niet wel, vroeg het kind. Mevrouw schud haar hoofd en glimlachte weemoedigd door haar tranen heen. Haar gewone gelijkmoedigheid was verdwenen. Zij werd nerveus in verdriet en haar trillende handen, die een bezigheid zochten, bereiden nu ook een ontbijt voor de drie anderen, die nu kwamen. Frederik stikte bijna in haar ingehoude tranen toen zij de kinderen een weinig bedruk door de zonderheid, welke zij om zich rieden, zag eten. Zo ging dan het leven onafgebroken en heentonig voort, als met een reuzachtig egoïstisch materialisme. Er werd geleden en herdaalde geen algemene rauwvloers neer op de wereld. Er werd geleden en toch bleef alles hetzelfde en lachtemen, sleepmen, atmen rondom dat leed. Otto had zich niet de tijd gegrund naar zijn eigen kamer te gaan. Hij had zich in de grote salon op een bank geworpen en de brief geopend en hij las tans die taal van smart en van burrauw. Eline behoefde het hem niet te verzekeren dat zij onder dit schrijven geleden had, als hij niet wist dat iemand leidde kon. Hij las dat in elk dierwoorde die van tranen schenen te vloeien, elk dierwoorde die elk een nieuwe smart in zijn ziel goten. Hij las, hoewel zij het niet schreef, eveneens dat elke poging om zijn geluk in haar liefde mocht hij die ook opnieuw kunnen doen ontvlammen, weer te vinden, te vergeef zou zijn. Hij las er dat zij eeuwen gescheiden waren omdat zij geen kracht had gehad haar liefde te bewaren. Een grote onmetelijke wanhoop vervulde hem. Hij dacht dat zo'n kracht had gehad, zo zij met hem samen waren gebleven, hij haar gelukken had kunnen maken omdat zij in de rust van zijn gemoet, in de weldoende kanten zijn haar liefde zou gesluimerd hebben en ontwaakt zou zijn, vol van stille wilden. Eens was hij verzekerd geweest dat zo hun toekomst zich zou ontrollen. Nu bleek die zekerheid een eidelen hersenschim geweest te zijn. Nochmal staarde hij de brief over en het scheen of hij het nu eerst goed las. Hij had haar verloren voor altijd. Een leegte, als waar hij in een woestijn verdwaald, omving hem in zijn eenzaamheid, in de ruime salon, vol onbezielde glans, vol grote, kille spiegel zijn verkleurd flueel en hij zag met zijn vochtige ogen om zich en rilden. Toen liet hij zich achterover vallen op de bak en hij bedekte het gelaad met de handen en een pijnlijke snik dronkstotend uit zijn borst. Het werd hem of alles in hem brakken knakten als er riet halmen, of alles in hem verbrijzeld werd tot scherven, of die enkele ademtocht van een orkaan alles in hem deed verstuiven. Het werd hem of er niets meer in hem was dan die grote onmetelijke wanhoop en op dit ogenblik had hij willen sterven. Zag je snikte hij door achter zijn handen en sombere bitterheid welde in hem op. Waarmee had hij dit verdiend, hij, die één zoveel rijkdom in zich had gevonden, hij, die niets gewenst had dan een ander die rijkdom te schenken, die rijkdom van rust en vrede. Hij was versmaat geworden, die rijkdom en zelf gevoelde hij zich nu armer dan de armsten en leeg, zo leeg slechts vol wanhoop en levensmoeheid. De deur werd zacht geopend, het was Mathilde die hem op zijn kamer was gaan zoeken, die hem de laatste hier vond. Zij naderde hem als een weemoedig beeld van medelijden. Zij zette zich naast hem en pogde zijn handen van zijn gelaten nemen. Hij schikte hevig en zag haar aan met twee grote, wildstarende ogen vol vocht. Wat kom je bij mij doen, vroeg hij met een troosteloze stem. Hij was immers niets bij hem te doen, niets. Hij was al gestorven. Wat kwam je vroeger bij mij doen, nu wel vijf jaar geleden, wanneer je naast me kwam zitten en met tegen je aantrok. En wat kwam je bij mij doen, eens op een avond ook vijf jaar geleden toen ik mijn man van had laten gaan, mijn man die ik na die avond nooit meer gezien heb. Zeg, wat kwam je toen bij mij doen? Heb ik je toen soms ook gevraagd? Wat jij me nu vraagt? Sprak zij met een droevenwijd. Zij zag zijn borst zich telkens verheffen onder de grote snik die hij onderdrukte. En zij sloeg haar arm om zijn hals en dwoong hem zijn hoofd tegen haar aan te vleien. En in zijn smart schrikte hij van de herinnering aan de haren waarover zij nooit sprak. En hij gevoelde dat zij hem wel gaar en wilde troosten als zij zichzelf hem ter willen zo in verdriep dompelde. Waarom spreek je daarover, vroeg hij, want hij wist dat zij, zwijgend, calmer leed. Om je te laten voelen dat ik je begrijpen kan en om je te laten zien dat ik nog leef en nog langer leven moet. En vooral om je te tonen dat je niet alleen al het verdriet hebt dat er op de wereld is. Misschien dat je dat een beetje troost. Oh, riep hij snikkend uit en klemde zich aan haar vast en rijkte haar bevend te brieven. Daar, lees, creed hij. Zij las weemoedig en streelde zijn haren als zij een kind gedaan had. Zo was het goed. Zang hij zich niet meer tot zelfbeheerzing. Zo schraamde hij zich in tranen in zijn hartnekkige mannelijkheid. En terwijl zij las, mijmerde zij over Eline. Zou ze weten wat ze in je weg hooit, dacht zij. Wat zou ze doen als ze je zo zag? Zou ze slecht zijn dat ze je kan misshandelen? Is ze je niet waard, mijn Otto, mijn broer? Of is ze alleen maar ongelukkig, zoals wij? Mevrouw van Eerlevoort kwam binnen met Frederik. Maar teelde beurde z'n hoofd op. Daar is mama, sprak zij eenvoudig, als ze wilde zij hem niet houden, nu hun moeder hem eisten. Maar het brak hem geheel en al die zachte moeder te zien, die weg smolt in zijn verdriet. Hijzelf moest haar troosten. Mama, mama, niet zo huilen. Zo vreselijk is het niet, riep hij uit in verdwijfeling. Frederik was blijven staan aan zij leunen tegen de deurpost de portbrizee. Haar hoofd in haar armen. Op haar sloegen zij geen acht. Mama kon de troosten, maar aan haar had hij niets. Zij was kinderachtig en zij zou hem niets weten te zeggen. Het heugde haar hoe zij hem eens lang voor zijn verloving over Eeline gesproken had. Maar nu had zij niets te spreken, totaal niets. Zij begreep immers niet wat smart was. Zij had zelf nooit geleden en ze had geen gevoel, ze was een steen. Een steen. Ze denken dat ik een steen ben. Haalde ze zacht. En zij bleef tegen haar deurpost en hoorbaar in haar opgeheven armen. Troosteloos dat zij Otto niet trooste kon. Daar voelde zij in hand op haar schouder en zij keerde zich om. Bijna trots over haar miskenning. Maar toen ze zijn smartelijk ondaan gelaad bespeurde met die vochtige ogen waarin zij voor het eerst tranen zag. Met die lippen, trillend onder zijn snor met die zware rimpels op zijn voorhoofd. Toen weep zij zich overvloeiende van medeleide aan zijn borst en hem in haar armen knellend en zij zijn gelaad met hartstochtelijke kussen. Einde van hoofdstuk 23 opgenomen door Karola Jansen op 22 september 2008 tot Rotterdam. www.karolajansen.nl Hoogstuk 24 van Eline Veren Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van oorteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org Voorgelezen door Karola Jansen Eline Veren van Louis Coupérez Hoogstuk 24 1. Nadat het mededogen van Betsy zich in een zusterlijke verpleging geuid had werd zij al meer en meer verteerd door een heimelijk siedende kribbigheid. Het was dan ook aller onaangenaamst dat Elina haar engagement verbroken had. En in godsnaam waarom? Waarom? Zij, Betsy, begreep het niet. Met de beste wil van de wereld begreep zij het niet. Wien kon Eline zich liever van Otto wensen, ook al was hij nu eenmaal niet schatterrijk. Zo waren dus elkaar eigen plannen voor de toekomst vernietigd. Eline trouwde niet, Eline bleef natuurlijk bij hen en Vincent. Vincent bleef erachter ook hangen, eeuwen hangen. Ze kreeg genoeg van hen allebei en toch wist zij niet hoe zij in toestand zou veranderen die de gezelligheid van hun huis verdreef en haar gehele leven van oppervlakken genot vergalde. Men sprak tot Betsy's ergenis veel over Otto en Eline toch zou Betsy het onvermijdelijke deze praatjes hebben ingezien en zich hebben getroost met de gedachte dat zij spoedig zou zijn uitgestorven indien Eline, nu zij immers haar wil had, nu alles uit was, langzamerhand dezelfde geworden was van vroeger. Betsy bespiede haar zuster als in afwachting wanneer zij eindelijk haar dwaar ze rouw over Otto van zich zou schudden wanneer zij weer glimlachend en vrolijk en innemend zou worden. Werd Eline weer zoals zij de eerste tijd van haar verblijf in hun huis geweest was een prettig, mooi zusje waraan men iets had en die lief hulp als er een dineetje was of als ze des avonds mensen kwamen oh, Betsy zou niets liever gewenst hebben dan ze altijd bij zich te houden, altijd. Maar nu zij Eline nooit zag dan of doof en teruggetrokken met iets wezenloos over haar bleek gelaten of driftig en schreeuwen, nu Eline niet uitging en eens toen zij niemand anders te eten gevraagd had dan mevrouw Eekhoff met Ange en Leonie Marguerit van Laren met haar aanstaande en de jonge heidrecht zelfs hoofdpijn had voor gewend en op haar kamer was gebleven werd Betsy vreefelijk en alles aan Eline begon haar te ergeren waarom behoefden ze zich zo lelijk te maken zo slaperig te kijken en waarom kapten ze zich tegenwoordig zo nonchalant ook de urenlange gesprekken van Eline met Vincent ergerde haar al was hij een half dode neef toch vond Betsy het niet pastend dat Eline zich als het ware met hem opsloot in haar violette kabinetje Betsy moest er iets over zeggen het kon zomaar niet voortgaan in deze ergenis in deze kribbigheid was zij zeer prikkelbaar en kort af en wanneer zij Eline of Vincent niet met talloze kleine hatelijkheden als met speldelijk prikke kwetsten verden zij uit tegen de meiden en Gerard tegen Ben en Henk ze had voor geen van alle een goed woord over en ze liep quasi druk bezig door het huis te dwalen telkens de bediende op de vingerstikkend voor een stofdoep die slingende of een loper die niet recht lag ze bromde op haar kind terwijl het steeds soet en still een beetje soezig zat te spelen of zij overstelde haar man met verwijtingen haar man die de gewoond had aangenomen dadelijk de deur uit te gaan zoedra zij begon en het meest ontevreden was zij over zichzelf daar zij haar goed humeur langzemaand geheel en al verloor toch lag de schuld niet bij haar maar bij haar neef en bij haar zuster eindelijk baste haar ergenis los het was op een middag voordat zij aan tafel gingen er was niets anders gebeurd dan dat Vincent die segreeds voor en gebeld was in de eetkamer bevond uit een carafe wijn zijn glas had ingeschronken Betsy kwam juist binnen toen hij dronk en in de overmaat haar requere begrijp al haar vroegere vrees voor Vincent vergetend voer zij woedend op hem los en verweedt hem in de heverste termen zijn onheppelijkheid hij schreef niets te weten hoe hij zich in een virtueel huis te gedragen had en ze had hem al lang eens willen vragen of hij ook manieren bezat zij stonden beide vlammend van gramschap tegenoveral kander hij kal men zich inhoudend zij schreeuwend en niet meer een statuur haat in te tornen die haar verwijtingen als met een onbesuisde vlam doorgroeide zo vonden hen Henk en Eline die binnen traden en terwijl Eline zwegen en geen partijschijn te kiezen, pogde Henk zijn vrouw te bedaren zij holde echter door opgewonden van drift en kwaadheid en haar man beschuldigend dat hij te lang was om haar ook maar één enkele mal in haar rechter hand te haven het kon er niet schelen omdat enkel glas wijn Vincent kon net zoveel drinken als hij wilde maar hij dacht zeker dat hun huis in Herberg was waar hij niet betaald werd maar hij precies zo lang kon blijven tot hij er genoeg van had en waar hij maar van alles dat hij vond kon eten en drinken ze wilde nu eenmaal niet dulden dat hij aan haar tafel kwam voor zijzaten zij vond dat onhebbelijk en ploortig zij overwon ze vond dat ze geen kalmde kamer uit zonder haar te antwoorden dan met een enkele blik vol spot, hat en minnachting een blik waaronder zij had kunnen kruipen van angst nu haar overmoed verspeeld was maar toen Vincent was verdwenen vroeg zij Henk en Eline kort of zij niet dachten te dineren die middag zodat Henk zich met een manhopige zucht en tafel zette en Eline steeds zwijgend het gelaad voldragische doodse kalmte haar stoel nam en haar servet langzaam open ploiden nog Betsy nog Henk sprake daarna veel en Eline zweeg zweeg gesteeds dienavond pakte Vincent zijn koffer om de volgende dag te vertrekken naar Londen zoals zij zeiden Henk pogde slechts zwakjes hem van zijn voornemen af te brengen zelf begreep Henk dat als Vincent weg was er ook een steendes aanstoos minder zou wezen en al gevoelde hij een weinig medelijden voor Vincent het was hem zoet te denken dat hij zijn huiselijke rust nog herwinnen kon dien zijn haat dien zijn vreesten en dien zijn uit vrees gekoest totdat hij van hem walgde voor hij vertrok Vincent had een laatste gesprek met Eline in haar boudoir je gaat dus onherroepelijk vroeg zij maar natuurlijk beste mijt je ziet er ook in dat Betsy mij niet langer kan uitstaan wat ga je in Londen doen ik moet in Londen enige vrienden opzoeken enige geldzaken regelen voordat ik naar Amerika ga ga je dan naar Amerika dat weet je toch je hebt mij in mezelf die brief van cent klaar gebrecht ik wist niet dat je gedesideerd was Arme Vincent hij zag haar zacht glimlachend aan nog niet geheel en al hersteld van zijn de vorige zwakte streelde het hem beklaagd te worden heb je zo een medelijden met me ja oh ja ik heb medelijden met je je zal nu weer gaan zwerven en wie weet of ik je ooit weer zal zien misschien wel nooit misschien wel nooit ik ben altijd het gelukkigst wanneer ik zwerf antwoorde hij zij gevoelden hardstotelijk verlangen hem te vragen of zij hem vergezelen mocht of zij aan zijn de zijde ook haar geluk elders in verre streken zou mogen zoeken maar ze wist niet hoe haar vraag in te kleden en zij wachten of hij misschien niet zou zeggen hij had haar immers lief vroeger had hij hem haar willen vertrekken nu was er niets meer wat hem behoefde te scheiden hij durf niet hij durf niet, dacht zij het is niet of zij verheugd was dat hij niet durfde of dat het haar smarte het gelukkigst wanneer je zwerft haar haalde zij pijnzend en mat het is mogelijk, je bent een man je kan zwerven en ik ben een jong meisje ik heb je altijd kalm gewoond en gelukkig, god nee, dat ben ik niet hij zag er even aan of hij haar iets vragen wilde maar hij is wegenpozen toen vroeg hij daarop en hij was gelukkig waarom ik het niet ben ik weet het niet, ik weet het niet murmelde zij zij wachten tot hij verder zou gaan tot hij weer licht een vraag zou doen waarop zij er iets enige dagen wachten maar het was weer licht uit kiesheid dat hij niet vroeg het was nog zo kort geleden sinds hij otto geschreven had toch meenden zij in de zachte klankzijnig stem liefde te horen door klinken en zij zag hem aan de bank waar hij zat met een lichte glans en zij ontstelde toen zij hem in die verheerlijking treffend horen vaders gelijken deze schrik deed haar hart sneller knoppen en zij woont zich op en menen dat zij Vincent lief had ter wille van het nagedagstenis haar vaders lief had omdat zij een slachtoffer van die klein geestigheid ter wereld in hem een zag iets ideaals en romanesks en ook hij bleef haar aan zien, met medeleide want hij wist dat zij haar geluk van zich had gestoten hij zelf menen dit vaak gedaan te hebben maar van hemzelf had het hem nooit zo duidelijk en klaar voor de geest gedoemd als nu van haar een ogenblik meende hij haar zo iets te zeggen maar hij zag er geen nut in en hij zweeg zij zou het toch niet hebben willen erkennen Vincent staamelde zij ten laatste zenuwachtig door haar overspanning door het wacht op iets dat niet kwam Vincent, zeg me misschien zien we elkaar hier nooit weer terug heb je me niets te zeggen heel veel Ali lief ik heb je te danker dat je hem als een zusje verpleegte vertoedelt hebt hier in je eigen kamer in het tijd toen je geleden hebt hoe weet je dat ik geleden heb ik heb een klein beetje mensenkennis zij scheuden ontkennen het hoofd ik geloof het niet ik heb niet geleden ik heb medeleide met met Otto maar zelf heb ik niet geleden zij martelde zich met die leugen maar het was de wille van Vincent die haar lief had en niet van haar smacht mocht weten door dringend zag hij haar aan zichzelf afvraagend waarom zij loog maar hij moest zich het antwoord schuldig blijven hij begreep haar leugen niet hij begreep alleen dat er in een vrouwenziel altijd iets raadselachtig bleef hangen een nevel en ook zij begreep hem niet zij begreep niet waarom hij haar niet vroeg hem liefde hebben nu niets hen meer scheiden en nu hij op het punt stond te vertrekken nog een uren hij zou gegaan zijn oh, misschien dacht hij dat het te laat was zij zuchten en dringend sprak zijn nu Vincent iets moet je me beloven als ik ooit iets voor je doen kan als ik je ooit van hier helpen kan schrijf me dan uit New York en ik verzeker je dat ik je niet zou teleurstijden beloof me dat ik belovert je en ik dank je en dan nog iets ik weet dat je dik wil zijn geldverlegenheid bent als ik je ook daarin kan bijstaan schrijf mij dan ook op het ogenblik bijvoorbeeld heb ik 250 gulden liggen kan je die gebruiken dan zijn ze tot je dienst mag ik ze je geven zij rees reeds op om haar schrijftafel te ontsluiten maar hij vat haar haar hand met iets als aandoening ellie, ellie, nee, ellie, dat niet ik dank je, ik vind het allerliefst van je maar ik zou ze je moeilijk in de eerste tijd kunnen teruggeven toe, mijige het me niet het zal me plezier doen nog eens, ik weet niet hoe ik je voor je aanbod danken moet, maar waarlijk ik, ik kan het niet aannemen ik kan het niet zij bleef staan en zij verbleekte ja, ja, hij had haar lief hoe had zij nog kunnen twijfelen dat hij haar lief had had hij anders dit geld geweigd oh ja, hij wilde haar geen geld schuldig zijn omdat hij haar lief had maar waarom sprak hij dan niet eindelijk stond hij op het rijt daar zou over enige minuten komen maak het nog goed met Betsy sprak zij smekend en smeltende van wedem het is zo aaklijk zo te scheiden zeker, ik denk wel in daarminnen van haar te gaan maar nu ga ik ook werkelijk adieu dan, mijn beste ellie dank je nog duizendmaal voor alles wat je voor me gedaan hebt adieu dan, Vincent, adieu hij maakte een gebaar of haar kussen wilde en zij sloeg haar armen om zijn hals en gaf hem een zoen op iedere wang en denk nu dan eens aan me wil je ik hou van je en ik hou van niet veel mensen ik kan mijn affecties wel tellen nu dag, ellie, adieu misschien wel tot weerzins zij kusten hem nogmaals, de ogen voelt tranen en terwijl hij weg ging zonk zij op de divaneer en knikt hem voor het laatst toe hij verdween, de deur achter zich sluitend een pose tuurde zij op die deur en toen zij na enige tijd zijn rijtuig hoorde weggeholen verwonderden zij zich dat hij haar zo cool had gekust in dat laatste ogenblik van vertrouwelijkheid zij wilde er in doordringen zij wilde over hem pijnzen omdat zij hem niet begreep ze wilde ook in zichzelf een nagaan ze had ook een aardelijk lief had maar ze was moe en zware naar hoofd dat zij met een zucht in de kussenslied vallen en met de handen bedekte twee Betsy had zich op het laatste ogenblik nog met Vincent verzoend nu hij ging, was het niet nodig boos te blijven en zij had hem dus met enige lieve woordje zoeken wijs te maken dat wanneer hij tans niet was weg gegaan hij toch spoedig hun huis had moeten verlaten omdat zij reisplannen maakte met het najaar tegen de bediende of tegen Eline Henk en Ben uit. Zij sprak zelfs somtijds Eline vriendelijk toe. Het was toch niet goed zich zogeheel in al van de wereld af te sluiten, maar werd er een zelfig en treurig door en het gaf aanleiding tot praatjes, de mensen zouden bepaald denken dat ze erervoorten regretteerden. Ze moest zich in tegendeel een enkele keer vertonen, ze behoefde niet iedere uitnodiging aan te nemen als ze nog geen lust in uitgaan had, maar voor alles te bedanken waarlijk, dat zou geen goede indruk maken. Bijvoorbeeld nu, een diner bij mevrouw Hovel over acht dagen. Mevrouw Hovel gaf altijd nog al intieme diners, de invitatie was ook intiem, ze zou er Emilie en George de Wouden vinden en Paul, zou ze dus maar voor Eline accepteren? Eline zelf vergevoelde behoefte aan een andere omgeving dan die haar eenzaamheid, waarin haar een gedachte als over een cirkel steeds eenzelfde loop beschreven en steeds op hetzelfde terugkwamen. Ze gaf Betsy dus gelijk en ze accepteerde de invitatie van mevrouw Hovel. Het zou de eerste maal zijn dat zij zich in gezelschap vertonen ging na het verbreken van haar engagement. Dat die neen over enige dagen werd toen een rustpunt voor haar een gedachte, die over huns doeloos rondwaarde, slechts soms tijd zich op Betsy vestigend welke na het vertrek van Vincent, met welest op hem los stormde, haar hart luchtgevend in zich telkens herhalende, hatelijke zinnen. Het was toch een zegen dat ze die een half gestorven neef kwijt waren? Het was waar, ze had zich om een kleine onhebbelijkheid wel wat drifte gemaakt, maar een onhebbelijkheid was het toch geweest, en nu haar drifte zo'n goed gevolg had gehad, had zij er niet het minste berouw van. Lieve hemel wat een jongen, hoe had ze ooit kunnen denken dat hij gezellig en causant zou zijn? Hij had haar verveeld met zijn halve dode gezicht tot ze hem verafschuurd had als een reptiel. Maar onfe, nu was hij gelukkig opgebongeerd en wilde ze geen kwaad van hem spreken. Aan tafel, iedere dag, vloeide die zinnen van Betsy's lippen als een vlugge kakel, waarbij ze nauwelijks meer dacht, omdat zij het goed van buiten kende. En terwijl zij ratelde over Vincent tot zij voor die dag uitgerateld was en zich geheel en al lucht had gegeven, zwegen Henk en Eline versufd door die hagel van woorden, hoewel de laatste zeer geprikkelt werd tot tegenspraken. Zij was er echt een toe-moe voor, en ze zwegen en zuchten van verlichting als Betsy ten laatste een ander thema ter tong nam, en zij leedstil om Vincent die haar lief had en zo kies was geweest. De dag van het diner was aangebroken. Voor het eerst zeer dat weken had Eline zich weer met zorg gekleed, hoewel Betsy, toen Eline binnen trat, in afwachting van het rijtuig haar kostuum aanstellerig genoemd had. Het scheen of ze in de rouw was, het was ridicule. Eline echter antwoorden niet en haalde haar schouders op. Ze zag in de spiegel en ze vond zich zo goed. Zij maakte een indruk van elegante melancholie met haar bleek treuren gelaten en haar zwarttule toilet, een wolk van zwarte tulen, een weinig open aan de hals. Toen Eline bij de hoofdwels binnenkwam, de van Raad's kwamen het laatst, meenden zij dat iedereen haar opnam met een soort van nieuwsgierigheid en zij gevoelden voor het eerst van hun leven enige verlegenheid in het gezelschap die hun mensen welke zij toch alle in team kenden. Er waren niemand anders dan Emilie en George de Wouden, François ouderdijk, Heidrecht en Paal, maar het was de eerste maal dat zij haar zagen nadat het bekend was geworden dat haar engagement verbroken was en zij moest zich wel dat pijnlijk kruisfuur van blikken getroosten. Aan tafel zat zij tussen George en Heidrecht. Ze gevoelde weinig lust tot spreken en vond het gemakkelijk dat Heidrecht zeer lange verhalen deed waarna zij schijnbaar met een vaag lach je hoorde zonder ze met een woord te onderbreken. George was stiller dan hij gewoonlijk placht te zijn, maar aan de andere zijde de tafel ontfond een luidruchtige schert tussen Emilie en François die Paal tussen haar bijde gezeten om strijd bediende. Het zuisde Eline en weinig in het hoofd, de schertste daghins, de eindeloze verhalen van Heidrecht die zich door niets van zijn stuk niet brengen en het verwaardige gods de andere. De knechts die haar telkens wilde inschenken en de naam van een wijn noemde, haar cavalier die haar bediende, verveelde haar. Maar eens klaps werd zij uit haar doffe neerslachtigheid gewekt door een naam. Betsy vertelde aan de herovel dat Vincent hen verlaten had en misschien naar Amerika zou gaan. Om u de waarheid te zeggen ben ik blij dat hij weg is. Ik hou niets van hem, ik vind hem bepaald, onagenaam, een onagenaam mens. Ach, natuurlijk, hij is een eigen neef, dus we kunnen hem niet geheel neeren, maar hij is ofon zo'n raar sujet, ik was altijd bang dat hij ons comprometeren zou. Eline hoorde niet meer naar Heidrecht, ze was geheel een al oor voor Betsy, wie ratelende stem zij duidelijk onderscheiden tussen het gegrond zijn gelachte andere. Het was dus niet genoeg dat zij thuis die zich immer haar halende hadelijkheden slikte, zelfs hier onder vreemde moest Betsy je haar haat tegen Vincent lucht geven, en Eline luisterde in een stijgende woede. Hij heeft zo iets om van te huiveren, zo iets van een pad, van een reptiel vindt je niet, iets griselijks met die valse gluipere geogen. Eline kon haar gramschap niet meer beteugelen, hem, die haar aan hun vader herinnerde, die haar nu het dierbaarst was van alle mensen ter wereld, hem hoorde zij door haar zuster verguizen met de laagste scheldwoorden, en hoeveel lachte, hij lachte om die scheldwoorden. Haren ogen flickerde en haar stem verheffend, riep zij over de bloemen en het cristal der tafel haar zuster met een stem vol trillende trots toe, Betsy, ik verzoek je kisjewoorden een beetje uit, je bent niet thuis en ik raad je aan meneer hoeveel met iets anders te amuseren dan met die vulgerre haatelijkheden op Vincent. In haar stem klonk zo'n kantoon van hartbevel dat de gesprekken al even ophielden, en ieder naar Betsy en Eline zag, verrast door die bruske aanvallen welke de vrolijke gezelligheid als met een killen-toverslag verbrak. En Eline, die ene sein onder vreemde vroeger het vreselijkste onheil zou genoemd hebben dat haar overkomen kon, bleef Betsy drist aanzien, haar uittartende, en alle uittartende, die daar verrast waren omdat zij hun ook confessionele wetten van het fatsoen dorsten trotszeren. Betsy was op het punt een brisend antwoord te geven, maar zij wist zich gelukkig in te toornen, en met een hoge kleur van zenuwachtigheid zich tot hoeveel wendend sprak zij scheinbaar kalm. Ik vraag u excuus, meneer Hovel, voor de interruptie van mijn zuster. Ze is een weinig prikkelbaar in de laatste tijd. Wees hoe vriendelijk en slaar geen acht op. En met takt haar woede terugdringend, praatte zij aanstond over iets andersdoor en lachte zij wel draanluid. Mevrouw Hovel was een weinig verlegen geworden bij de gegineerde stilte haar gasten, maar Emilie de Wouden, met haar jovialiteit, toonde nog meer tak dan Betsy te bezitten om de gastvrouw en hen alle uit die hagelijke toestand te redden. Zij richtte rechtstreeks het woord tot Eline, die nog bleek met schittende ogen naar Betsy staarde. Zij sprak eerst vriendelijk, later kom ik. Ach ja, Eline, ik vind hem nu ook zo vreselijk onvertraaglijk niet als de meeste mensen hem vinden. Maar je begrijpt, Betsy als huisvrouw heeft misschien een ondervinding van zo'n mannelijke loge opgedaan, die haar minder gezachtzinnige ideeën heeft toen krijgen. Dat is zeer natuurlijk, zo'n jongen in huis geeft altijd last. Dat heb je nu met George, zou je wel willen geloven dat ik soms wel hopig word door al de drukte en de onaangenaamheid die hij mij bezorgd? Ik, Ribsjors verschikt uit, ik, en hij verdedigde zich met warmte. Al lagte spoedig hartelijk om die komische strijd tussen een broeder en een zuster van wie mij wist dat ze elk kan eraan baden. Zelfs Eline glimlachte even, en mevrouw Hovel was Emilie, zeer, zeer dankbaar. 3. Het had die dag zwaar geregend en een gier in de herstwind geeselde de kreunende takken die een gedwarrel van bladeren en geknakten twijgen over de grond verspreiden. Met de avond om half elf, nu Betsy, Eline en Henk in de Landouwer huiswaarts reden, was die gier in de wind tot een stormende woede gestegen die razend langs de gevels de gebouwen helden, die de glazen derdlantaarnes luiddeed rinkelen en dakpan bij dakpan afsmeekt. Betsy had zich voorgenomen, Eline in het rijt daar goede waarheid te zeggen, maar de tragische woede van de wind die door het portierderong en Betsy deed huiveren, legde haar bijna het zwijgen op. Wat een weer, mopperde zij angstig. Zou het niet gevaarlijk zijn, zouden de paarden niet schrikken, Henk? Henk schudde van neen, eveneens luisterend naar de weeklagende jammerkreten van de storm en naar het geruis van de regen die op de kap van het rijtuig ratelend neerkletste. Ook Eline bleef zwijgen. Op het Nassoplijn werden zij dogerend opengedaan, nog voor Herman gebeld had, en Betsy en Eline repten zich naar binnen, terwijl Henk dirk in de zorgvolle vermaning over de paarden toeriep. Eline ging aanstondst naar herenkamer. Wat een weertje, mevrouw, sprak Mina Biberen toen zij Betsy's rotonde afnam. Het is of de wereld vergaat, er zullen zeker wel bomen in het bos omwaaien, denkt u niet. Ik ben er bang van geworden met greten, he, ik ben blij dat u maar thuis is. Betsy antwoorde niet en begaf zich naar boven. Zij zou nu met Eline spreken, maar de wind die buitig hier, dus geen ook een weinig haar gramschap te verstuiven, en zij wist niet goed meer wat zij zeggen wilde, nu zij vreesde dat er ergens een raam open stond, of dat de schoorstenen van het dak zouden waaien. Gerard, Mina, riep zij van het bovenportaal, zij antwoordde beide. Weet je zeker dat alles goed dicht is? Oh ja, mevrouw, ga toch eens kijken op zolder bijvoorbeeld. Mina betuigde dat zij zeker was van de zolder, zij hadden zelf de ramen gesloten die middag. Ga toch eens kijken, je kan nooit weten. De meid en de knecht liepen het huis door, alle kanten onderzoekend. Door hun uitdrukte vergat Betsy haar angst en begon een weinig tot zichzelf te komen. Zij ging dus naar Eline. Eline moest niet denken dat Betsy zich alles zou laten welgevallen. Betsy trat Elines boedwaar binnen. Het gas was er aangestoken, de wind jammerde tegen de trillende ruiten aan, en de gordijnen siddelde voor de vensters. Eline deed juist haar grote mantel af. Wat wil je, vroeg ze trots, ik wou graag alleen zijn. Mag ik je doen opmerken dat je in mijn huis bent, en dat als ik hier binnen wil komen ik het doe, ik kom je spreken. Maak het dan kort, want ik zeg je nog eens, ik wil alleen zijn. Ik wil, ik wil, wat denk jij te willen, wat heb je te willen? Je bent hier bij mij, en je hebt niets te willen. Wat verbeeldt u je he? Krijst de Betsy, zich danst opwindende tot een brisende drift. Denk je soms dat je een prinses bent, die je kan doen en laten wat ze verkist? En denk je soms dat ik me door jou de les laat lezen aan het diner bij Vreemde? Denk je dat? Denk je dat ik niet weet wat ik zeggen mag en niet, en dat ik niet vrij ben hoeveel te amuseren zoals ik wil? Je raad heb ik niet nodig. En ik verzeker je dat voortaan, telkens als je je zo laag overvindt zijn uitlaat, als je iedere dag doet, als je jezelf nu niet geschamptijd bij hoeveel te doen, ik je je mond zal doen houden, dat verzeker ik je. Zo, verzeker jij me dat. Ik heb je verzekering anders niet nodig. Ik ben niet van plan met de stoor en jouw idiotengevoeligheid voor Vincent. Nu Vincent het huis uit is, heb je verdraaid nog last door dat eitere. Heeft hij je soms die netta menier geleerd om iemand onder Vreemde zo te interromperen als jij me hebt durven doen. Ik begrijp niet hoe het je in je hersens komt om het te durven, hoe je het durft. Ze zullen gedacht hebben dat je stapel gek was. Als je dat bent, dan is dat je enige excuse. Mij, mij noem je volger, he? En wat ben je jezelf? Jij, die alle vormen vergeet en mij bij Vreemde? Ja, dat weet ik nu al. Je hebt durven interromperen, wil je zeggen. Zeg toch niet altijd hetzelfde? Maar je zal zien dat ik nog meer durf dan dat als je Vincent weer aanvalt. Je vindt hem vals, maar ik vind jou vals. Jou, die hem zelf vraagt hier te komen, die hem daarna het huis uitjaagt door om een nietigheid tegen hem te schelden als een viswijf. Jou, jou vind ik vals. Hou je gedistingerde benamingen bevoer je alsjeblieft? Hou jij dat lama gescheld op Vincent dan ook voor je alsjeblieft? Geelde Eline, zietende van hartstocht. Ik verkies het niet meer hoor je, ik verkies het niet meer aan te horen. Ik heb het al lang genoeg in je verdraag om te vreden te bewaren, en nu verdraag ik het niet langer. Versta je? Zo, verdraag je dat niet langer. Heb je om die lieve Vincent misschien Otto ook niet langer verdragen? Zweigen over hem, schreeuwde Eline radeloos. Ben je misschien gescharmeerd van dat reptiel, en heb je misschien daarom Otto behandeld alsof hij een kwajongen was waar je een amouretje mee had? Je verkies niet langer mij gescheld op Vincent te verdragen, maar ik verkies dan ook niet langer door je gecompromoteerd te worden. Het zou verachtig mooi zijn. Eerst ben je zo zot je engagement af te maken, lauw er uit een grill, zonder de minste aanleiding zeg ik je, zodat iedereen je over de tong haalt. Dan stel je je hier in mijn huis met Vincent aan als of je verliefd op hem was, en op het laatste of je hem nog in pertinenties doet te dienen onder vreemde. Dat verdraag ik dan niet langer begrijp je. Als je die onbeschoftheden geleerd hebt in je idioten filosofische gesprekken met Vincent... Eline was zich niet meer meester. Haare zenuwen waren als kooorde, gespannen en trilde onder Betsy's beledigingen als onder ruwenhanden. En Betsy's toespelingen op Otto, op haar sympathie voor Vincent die zij geheel eenalmeen de verborgen te hebben, maakte haar razend van machteloze woorden. Zij geeft Betsy's polsen in de nerveus, gegeep haar vingeren en zistende tussen haar tanden kreeg zij met een schelle stem. En nu stil, hou je man, zeg ik je, praat niet meer over Otto, praat niet meer over Vincent, want ik begrijp een ongeluk aan je. Je agaceert me, je agaceert me, ik word dol zoals je me agaceert, pas op. Betsy rukte zich, ik krenk los. Eline, word je krankzinnig, riep zij, maar Eline liet haar niet uitspreken. Zij bleef vlak voor Betsy staan en na haar zitterende handen balden zich. Ik zeg je, je agaceert me, je agaceert me met dat geroep over je huis. Mijn huis, mijn huis, ik weet wel dat ik in je huis ben, maar ik heb het niet gevraagd bij je te komen en ik wil niet herinnerd worden dat ik in je huis ben, alsof je me een weldaad doet. Ik ben niet afhankelijk van je en al ben ik in je huis, maar ik wil niet door je beperkt worden, ook niet in de minste van mijn handelingen. Ik ben vrij te doen en te laten wat ik wil. Dat ben je niet, je bent bij mij en je hebt je te gedragen zoals ik het wens. En als je niet weet hoe je te gedragen hebt zal ik je dat zeggen zolang je in mijn huis bent. Henk verscheen in de open gebleven deur. De luide zinnen van haar beide twist weer klonken door het gehele huis. Scherp en schild te midden van de weeklagende stormvlagen die gierend om het huisjoeg en aan de venster schudden. Henk verscheen en hij wilde met een strenge stem haar beide bevelen zich te matigen, maar het was hem onmogelijk zich te doen verstaan. En ik laat me niet door je zeggen hoe ik me te gedragen heb, kruiste Eline. Ik zeg je, ik ben vrij. Ik heb je huis waarover je zo schreeuwt, niet nodig. En ik zweer je dat ik er geen seconden langer in blijf, dat zweer ik je bij al wat heilig is. Geniet van je huis of stikker in voor mijn part. Zij was zich nauwelijks mee bewust wat zij zeiden, daar zij zich tot een paroxysme van woede had opgeschroefd, en zij was nauwelijks mee bewust wat zij deed, nu zij de neergevallen mantel opraapt en die nog maar schouders weerp. Zo storten zij naar de deur. Maar Henk hield haar tegen. Eline, begon hij streng. Laat me los, laat me los, sprülden zij hem in het gelaad, als met de smartelijke kreeg het enige wonen tijd gereden. En zij duwde zijn groot lichaam met zulke kracht van overspanning weg dat hij even wankelde. Hij wilde haar nogmaals tegenhouden, maar zij stortte er eens de deur uit de trap af. Eline, in godsnaam Eline, je weet niet wat je doet, donderde haar wan hopig van het portaal toe, en hij vloog haar achterna. Zij hoorde niet meer, ze had slechts enige gedachten weg te vluchten van onder dit dak waar men haar huren aanwezigheid verweed. Zij zag niet meer, nog geraard, nog te meiden die haar met ontzetting naast staarde. Zij elde de vestibule door, slingende de glazen deur open en rukte de grendel van de voordeur weg. Maar nu, nu hoorden zij achter zich een knetterend geringkel. De glazen deur viel door de plotselingen tochtvlag in hun geratel van scherven neer. Einde van het eerste deel van hoofdstuk 24. Opgenomen door Karola Jansen op 23 september 2008 te Rotterdam, www.carolajansen.naal. Tweede deel van hoofdstuk 24 van Eline Veren. Dit is een opname voor LibriVox, alle LibriVox-opname zijn vrij van oorteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Vorgelezen door Karola Jansen, Eline Veren van Louis Coupérez. Hoofdstuk 24, tweede deel, vier. Ook de voordeur sloeg Hamallen dicht en zij stond op straat. Een stortregen plasste, stroomend neerende, gierende wind rukte haar mantel op en sloeg haar als met vochtige geesels in het gelaat. Het was er onmogelijk tegen die woestekracht in te gaan en zij wenden zich om en liet zich doeloos voorsturen door de storm die haar in de rug vloog als een reuzachtig vampier met brede, verscheurende klauwen. Doeloos liet zij zich voortslepen in die jammerende nacht. Niemand zag ze op straat en in haar eenzaamheid van sombere duisternis, van plassende stortregen van rukkende vlagen overviel haar nu zij zichzelf bewust werd en kille ontzetting. Het was haar of zij uit het gewone leven was weggerukt en in een sfeer vol helse angst en rampzaligheid neerzonk. Zij steer bijna van angst voor dat donker dat haar als een vloers van angst omwaaide, voor die zondvloed die zich op haar hoofd bloot hoofd uitgroot zonder dat zij zich beschutten kon. Voor de windstoot die haar bij kans hun mantel afrukte, die haar deden verstijven van koude in die zwarte tuelen welke om haar heen vladderde. Haar kleine verlakte schoentjes waden in wanhoop door plassen en modder die onder haar tred oplofte. Huren verwaarde haren hing haar kletsnat over het gelaad en ene ijzige vochtigheid voelde zij onder haar mantel, langs haar hal zijn over haar ontbloten borst grijden. Ze wist niet meer waar zij was, zij schikte voor de twijgen die om haar heen vielen, voor het zink der daken dat zij boven zich als een onheilspillend gerammel hoorde verschuiven en zij zag niemand, niemand. Haar toestand bracht haar geheel tot zichzelfen, ze werd zich bewust gevlucht te zijn uit het huis van haar zwager. Ze wilde even blijven staan om zich te bedenken, maar de wind blies haar voorwaard, zoals waren zij een dier herfstbladeren geweest welke zij over zich voelde dwarren. En zij liet zich voortblazen en dacht na, lopende met een haars ondanks versnelde tred. Berauw gevoelde zij trots haar ramzalige toestand niet, en zij verbaasde zich opeens over haar moed. Nooit had ze gedacht dat ze had durven wegvlieden in de nacht als deze zonder te weten waarheen. Die verbaasding wekte enige hoogmoed in haar op, die haar schaagde. En zij donk zich te denken, zij kon zo niet blijven dwalen, zij moest een doel hebben. Zij bespeurde eens klaps dat zij zich in de laan Copez van Kattenburg vond. Door de wind gedreven eilde zij over het doorweek de modderige pad, terwijl de orkaan over het Alexandersveld bloeide. Telkins dijnzenden zij voor de takken terug, die de bomen over haar neerschudden. En zij begreep nu voor het eerst dat zij gevaarlief verpletterd te worden door één deerkraakende stammer. In vrees voor haar leven blette haar te denken, maar hoe angstiger die vrees haar het hart omklemde, hoe krachtiger zij zich er toe dwong. In godsnaam waarheen moest zij zich wenden. Kille ontzettend doorzitterde haar tans geheel en al en zij wankelde in de modder, terwijl haren in de radeloosheid vergrote ogen starend door de duistenis zochten te blikken. Naar wie te gaan? Naar de oude mevrouw van Raad? O, al had die haar lief, zij zou nu tegen Eline Partij trekken voor haar zoon in haar schoonlochter. Naar de verstraatens, naar familie van haar zwager. Het stormde om haar heen en zij voelde zich verloren in haar zwarte eenzaamheid, steeds meer en meer zinkende in een afgrond van smart en modder. Otto's gestalte rees haar voor de geest en zij had haar verder leven ervoor willen geven, zo hij nu tot haar had kunnen komen, zo hij haar nu in zijn armen had kunnen wegdragen, gekluisterd aan zijn hart naar een oord van warmte, licht, liefde en veiligheid. Zijn naam wilde als een klagende kreeg van angst haar op de lippen, maar zijn naam voldoverde in de angst kreegte de natuur. Zij voelde nauwelijks nog moed verder te gaan. Zij had zich nu kunnen storten in die modder waardoor zij waarde en blijven liggen en de stormen over haar heen laten zwiepen totdat zij gestorven was. Maar dat zou te laf zijn na de moed die zij betoond had en zij wilde, zij wilde nu denken waar zij zou kunnen wegschuilen. Mijn vrouw van Raad niet, de verstraatens niet. O, god, waarheen, waarheen? En eens klapt, zat zijn bliksemstraal door die nacht van zonbereid en rouw, flitste ene gedachte in haar op, ene gedachte aan een klein bovenhuis, ene gedachte aan Jean, haar oude vriendin. Het moest zo. Zij wist niemand anders en zij kon niet eeuwig blijven doordwalen in die stort vloed, in de wind. Z zich als een wanhopige tegen de wind inzet en het sloeg zij dus het Alexandersveld linksom ten einde zich naar de Hugo de Grootstraat te begeven. Zij worstelde tegen de vlagen op, haar open waai in de mantel om hun borst dichtklemmende, verkleund en nat tot op de huid. Daar zag zij, aan de andere zijde van het veld, de heren daar verlichte achterkant erhuizen van het nasoplein, maar ze wist niet goed te onderscheiden welke het hunnen was, nu niet meer het haren. Een woest van lange volberouw door gloeide tants haar arm, radeloos hard bij de gedachte en wat zich eens verlaten had. Bij de gedachte dat zij nog zo lang door de stort vloed te waden had, voor zij de verenlijns bereikt zou hebben. En zij was vermoeid tot in onmacht zinkend stoel, vermoeid door haar het twist met Betsy, door de regen die haar onophouelijk vlak in het gelaat snerp en striemde met scherpe ijzige stralen, door de wind waarmee zij stredels met een onmetelijk zwart monster dat haar als speelbal heren der waard slierde. Zij was vermoeid van elke tred met haar verlakte schoentjes die vol modder liepen en telkens aan haar voet dreigende te ontslippen. En zij had kunnen sterven van ramsaligheid, van armoede, van gebrek. Maar zij moest voort, voort, en zij kampte door met het monster en won telkens een pas verder. Zo bereikte zij de Javastraat en sloeg zij rechtsom naar de Laan van Meerdervoort toe. De storm schudde haar of hij haar breken wilde als een riet en een grote tak viel haar over de schouder neer en schamde haar gelaad, zodat zij een smartlijke geel gaf. En eens klaps, want hopig in geen heel haar lichaam en haar geziel, want hopig van angst en smart pogde zij, snel als op een draf te vluchten, naar de veere lijns toe. Maar de woedende wind hield haar als met open gesperrede armen tegen, zij mocht slechts pas na pas moeizamer wegwinnen. — Oh, God, wat heb ik gedaan? — kreeg zij in vertwijfeling uit. De straten welke zij iedere dag betrat, waarlang zij iedere dag reed, waren haar in die loeiende duistenis als de onbekende wegen van een demonische stad waarin zij ronddoelde, gelijk enig door God, vergeten schimm. Zij moest al haar moed en wilskracht verzamelen om voorbij het huis van de oude bevrouw van Raad te gaan, om niet te bellen aan die deur welkaar geopend zou worden, welkaar toegang zou geven tot warmte en licht. — Maar nee, het was zo laat, m'n vrouw zou reed slapen. Zij zou Elina haar gevlucht van het nassoplein verwijten, en zij ging door, tragisch voortgedreven door de wind en door een hartnekkig idee fiks dat haar de veere lijns toe juich. Zij ging door, hoewel zij haar doorweekte, schoentjes zwaarder en zwaarder, waar iedere tred als lood voelde wegen. Zij ging er van de Spiegelstraat in, nog hoeveel minuten zou zij moeten leiden, toen de Hugo de Grootstraat. En vleimender snerpte de striemende regen in haar gelaat. Woedender rukte de wind aan haar mantel, nu zij, Goddank voor hun deur stond. Nergens zag zijn licht, maar zij aarzelde niet. Slechts hier was redding, en zij belde, hevig, hartstochtelijk, dringend als met een rinkelende roep om hulp. Zij belde, zij belde door. Vijf. Het scheen haar zo lang toe dat men haar wachten liet, en haar onmetelijkheid van seconden. Toch, ten laatste, hoorde zij stappen de trap afdalen. De grenboel kracht ze in het slot. De deur werd op een keer geopend en een gelaat verscheen in die keer. In godsnaamst, riep zij smekend, en zij duwde de deur geheel open en storten naar binnen. Ik ben het, Eline! De deur sloeg dicht en zij stond in het duiste voor Frans Verenlijn, die ontzett van verbazing haar naam uit riep. Boven aan de trap verscheen Jean met een lamp, en daar Eline vooral behoefte aan licht, aan warmte en gloed gevoelde. Hievaar wilde nogmaals huren zinkende krachten op, en eilde zij de trap op. Jean, Jean, ik bit je, help me! Ik ben het, Eline! Oh, help me, help me! Mijn god, Eline! kreeg Jean verpletterd. Help me toe, ik ben van, hen wegelopen. Toe, help me, of ik zal doodgaan. Ze was druip nat voor Jean's voeten neergezonken, terwijl ook de trap droop van het vocht had uit haar slepende mantel vloeien. Mijn god, Eline! Eline, kreeg Jean, die haar ogen niet geloven kon. Eline was in snikken uitgebarste en bleef aan huren voeten liggen. Jean pogde haar op te richten, en waar zij Eline voelde, voelde zij haar steenkoud en druipend van de regen. God Eline, wat heb je gedaan? Wat is er gebeurd? Je bent zo nat, zo nat! Overal nat en koud. Mijn god, Eline! Zij voerde Eline die wankelde in het kantoortje van Frans en zette de lamp neer. Eline zonk uitgeput in een stoel, alles bezoelend met de zwarte vuile vloeistof die haar oncijpelde. Ja, ja, grijp Eline. Ik ben van hen weggelopen. Ik kon niet langer bij hem blijven. En ik kom bij je, ik kom bij je, omdat ik niet weet waar ik anders naartoe moet. Oh, Jean, ik bedje, help me! eindigde zij, berekende van snikken. Jean beefde van zenuwachtigheid en melenleide. Vertel me dat later, Eline. Laat mij je uitkleden. Ik wil doodziek worden in dat nattegoed. Oh ja, toen kleedt me uit. Die mantel. Oh, die schoenen. Oh, ik wolk van mezelf. Ik ben ene al modder. Oh, god, oh, god, waarom ben ik me niet dood? Zij weerp zich snikkend achterover. Frans was binnengekomen. Oh, Frans, zie je eens. Sprak Jean, Siderend. En wees op Eline. Als er maar niet ziek wordt, zonder roet in dat dunne toilet Ik zal beneden de kachelzien aan te maken. Kled haar uit. Hij was nog verpletterd door Eline's verschijning en ook hij trelde van medeleide zonder zijn woorden te kunnen vinden. Nu hij haar in die stoel zag hangen met haar gedruipende haren op hun doodsbleek gelaten en haar marme koude hals klevend in haar zwartavond kleed, dat als een natte uitgevrongen lap om maar heen plakte. Maar hij ging. Hij moest handelen. En buiten gierde de storm. Vijf. En hun verlichte huiskamer op ene bank die Frans naast de vlammende kachel getrokken had en zij reelde van koorts onder haar volle dekens. En toch gevoelde zij zich zalig in dat licht bij die vlammen zalig dat zij gered was uit de demonische machte der duisternis. Eens klaps. Richten zij zich op. Jean kruiste zij met een schorre stem tot het bevende vrouwtje dat een gloeiende gok gereed maakte. Jean, ik weet je, vergeef het me dat ik je in zo'n nacht wakkerhoud door mijn ellende. En toen moest ik naartoe. Oh, die regen, die wind. Ik word gek als ik aan denk. Ik wist niet dat de mens zulke armoede kon leiden als ik deze nacht gedaan heb. Maar zie je, ik kon niet langer bijaan blijven. Oh, die Betsy, die Betsy, die Betsy. Ik haat haar, ik haat haar. Eline, ik smeek je. Neem nu rust. Waarom heeft ze Otto's naam genoemd? Wat heeft zij je terecht Otto's naam te noemen? Ik haat haar, ik haat haar. Eline kreeg Jean met gevouwenhanden. Ze wierp zich voor de bank neer. Eline, ik smeek hetje. Ik smeek hetje bij God Weeskal. Ga liggen, rust uit. Rust nu uit, Eline. Eline zag met haar koortsige ogen Jean lang aan en ze wond haar arm om Jean's hals. Rust nu, Eline. Rust nu als je niet slapen kan. Een holle snik door knarste Elines keel. Engel die je bent. Vluisterde zij berekend. Ik zal het nooit vergeten wat je voor me doet. Nooit. Het is of je me gered hebt van een afgrond. O, die modder. Je houdt dus van me, Jeanie? O ja, Eline. Ik hou van je, maar rust nu. Rust nu uit. O, ruste. Dat ene woord door Sneetschansiel. Eline sprak het uit met een stemvol havanhoop alsof er voor haar geen rust kon zijn. Nooit meer. Maar toch liet zij zich met een zware zucht door Jean in de kussens vleien en dronk zij het heete glas uit dank je. Dank je, stamelde zij. Jean dekte haar dicht in de dekens en zette zich naast haar neer. De ruit scheende in de vensters de klappertanden en heen en weer geslingerde takkers wiepte er in wanhoop tegenaan. De pendule op de schoorsteen sloeg kort en hard 3 uur. 7. Het had ook 3 uur geslagen die nacht in het huis der Van Raats toen Frans Verenlijn met een rijtuig voor een deur stil hield. 8. Frans sprong uit het rijtuig en belde. Hij zag dat de vestibule verlicht was. 9. Ik heb geen geld bij me, maar kom morgen. Je zal hebben wat ik je belooft heb, riep hij de kutsier toe. 8. Ogenblikkelijk werd hem open gedaan. Het was Henk die iemand scheen te verwachten maar hij dienste verbaasd terug. Nu hij Frans zich naar binnen zag storten. Ben jij het Verenlijn, riep hij uit. 8. Hij was op gewonde neidwas. Alles is terecht, Eline is bij ons. 9. Hij trot verder naar binnen en het kraakte onder zijn voeten. De gehele vestibule lag volklas scherven. 8. Bij jullie? Oh, god dank, kreeg Henk. Ik was dol, ik was raadloos. Ik wist niet wat ik doen zou. God dank dat ze bij jullie is. 9. Kom binnen, Verenlijn, sprak Betsy Beven, die in de deur van de eetkamer verscheen. 8. Ze kreeg er klaar er een weinig op terwijl ze zich vluisterend in de keuken terugdrokken. Frans kwam met Henk de eetkamer in. 9. Wees maar niet bang, mevrouw Waarlijk, het is voor het ogenblik geschikt. Eline was door en doornat, maar Jean heeft haar goed verzorgd. 9. Verbeeld u onze schrik, toen wij die laten bel hoorden en haar zagen, druip nat? 8. Ja, maar het heeft niets te betekenen. Toen Eline wegliep, wou ik haar achterna om haar tegen te houden en door de tochtestig glazen deuren in de festivalenstuk geslagen. De scherven zijn me in mijn gezicht gesprongen en nemen ogen. Daar was het mij onmogelijk haar dadelijk achterna te rennen. Toch ben ik, zo gauw ik kon met Gerard op straat gegaan, om haar desnoods terug te slepen. Maar het was zoveel vloek donker. De land daar en zwaar uitgewaait en ik zag haar niet meer. Ik wist niet meer wat ik doen zou. Toen zijn we naar het politieburoop de schelpkade gegaan en vandaar zijn enige nachtwacht ze haar gaan zoeken. Zoals in zulke toestand, ik dacht dat ze misschien een einde aan haar leven wou maken en alles kon haar overkomen met dat helse weer. Ik heb nog pijn hier in mijn oog en ik zal morgen dadelijk naar een oogdok te gaan. Betsy liet zich zuchtend in een stoel neer. Het is verschrikkelijk, verschrikkelijk, staamelde zij. Die Eline kan zijn of ze dol is. Als je ook alles doet om haar dol te maken, riep Heng woedend uit met haar hand aan zijn oog. Ah, ja, nu krijg ik het de schuld van. Van Raad, ik moet je nog het een en ander zeggen, veel Frans, Betsy, in de reden. Je begrijpt, ten eerste ben ik zonder aarsling hier in de nacht gekomen, omdat ik vrees dat je in dodelijke ongerustheid zou zijn. Kerel, ik weet niet hoe ik je danken moet. Dat is van later, zorg. Maar ten tweede heeft Eline me verzekerd dat ze niet bij je terug wil komen. Je begrijpt, zo een historie lekt gauw genoeg uit, daar komen praatjes en dat is alles behalve aangenaam. De zaak wordt verergerd zodra er over gesproken wordt. En de meiden en de knechten hebben alles gezien, niet waar? Betsy zag Frans dankbaar aan dat hij dit punt aangoorde. Ach, wat is daar aan te doen, riep Heng ongeduldig. De mensen kletsen toch dadelijk. Daar is ook niet veel aan te doen, maar kom in elk geval morgen dadelijk bij ons aan en zie Eline overtalen hier terug te keren. Tenminste, zelfs niet ziek is. Ik dacht zo even dat ze nog al koord zich was. Ik zou het dus nu in elk geval rustig laten, maar kom morgen zo vroeg mogelijk. Goed, sprak Heng, bijna versufd. Ik geloof dat ze elden toen ik een rijtuig ging halen, maar toch sprak ze zeer gedecedeerd. Ze wou niet terugkomen en ze gaf mij haar sleutels die ze bij zich had. Ze droeg mij op, hij zag Betsy aan, haar zaken hier te regelen en haar goed te laten wegbrengen. Maar ik geloof dat zij dat alles in haar drift heeft gezegd. En ik hoop tenminste dat we morgen om deze tijd veel in dan minder geschikt zullen hebben. Hoor in sferenlijn, sprak Betsy onrustig, je begrijpt hoe wanhopig ik ben. Grote goedheid, ik heb wel eens met Eline gekibbelt, maar wie kon vermoeden dat ze tot zo'n dolle streek kapabel zou zijn. En zoals je zegt, Hilden en Haag zullen de mond van vol hebben. Als je haar dus weet over te halen terug te komen, zal ik je eeuwig dankbaar zijn. Ons huis staat altijd voor haar open. En wat die sleutels betreft, laat die maar hier. Ik denk ook wel dat nog alles goed zal aflopen. God wat een geluk dat ze naar jullie is gegaan. Maar in die nacht, alleen, in die storm, hoe heeft ze het gedaan? God, God, hoe heeft ze het gedaan? Frans besprak met Henk nog het een en ander en Henk verzocht hem te blijven tot de volgende morgen, daar Frans zijn rijtuig had weggestuurd en de storm nog niet bedaarde. Gerard geluidde Frans naar Henks kleedkamer, opdat hij zich van zijn natte kleren kon ondoen. Je mag Fereenlijn wel op een delicate manier vragen hoeveel hij voor dat rijtuig betaald heeft, Henk. Sprak Betsy met de nederigste stem, zodra zij alleen waren. Zelfs hem toch heel veel gekost hebben in dat weer, en het is toch aardig dat hij daardelijk gekomen is. Delicaat, ja, praat jij me van delicaat, donderde Henk haar toe. En hij liet haar alleen, huivert van schrik bij de gedachte aan wat de wereld van hen zeggen zou. Zeven. De volgende morgen reed Henk met Frans zeer vroeg naar een oculist. Er waren in Henks oog slechts een paar aartjes gesprongen en hij gevoelde zich reed verlicht toen het landset hem van een enkel glaskorraltje verlost had. Over zijn wang was echt er een lange sneezichtbaar. Ik zie eruit of ik uit de oorlog kom. Sprak hij met een bepoging tot scherzverenlijn toe, zodra zij weer in de coupé zaten op weg naar de Hoegode Grootstraat. En ook kerel, het schijnt tegenwoordig wel oorlog bij ons. En krijg het er minstens een buik vol van. Verenlijn gevoelde enig medeleide met hem toen hij dat goede joviyalige laad over toogen zag met een sombere verzuffing. Het was hem duidelijk dat Henk zeer tegen het onderhoud dat hij met Eline zou hebben opzag. Maar het werd hem bespaard. Eline wijgde hardstotelijk hem te ontvangen en in de aangrenzende kamer luisterde hij angstig naar haar verwijtingen tegen Frans. Waarom wilde Frans haar tot hem brengen? En waarom had ze Frans haar sleutels gegeven? Kon ze Frans ook al niet meer vertrouwen? Eline's stem klonk scoren hees en het scheen Henk dat zij eilde. Daarop vernam hij een zacht verwijtend gefluister van Jean. Vervolgens hoorde Eline snikken en zich van ondankbaarheid beschuldigen. Frans kwam wel eraat tot hem en haalde zijn schouders op. Ze wilde je niet zien. Ik zou hem erin berusten. Ik geloof dat ze een violente koorts heeft. Zou Raja nog thuis zijn? Rij dan naar hem toe. Goed, sprak Henk gedrukt. Ik zal gaan. Eline lag nog steeds op haar bank onder haar wolle dekes en zij woelde zich kreunend om en om als weert zich gevolgd op een pijnbank. Jean had de kinderen boven doen blijven. Je bent zo goed voor me, Janie. Maar je begrijpt, ik kan je niet lang blijven lastig vallen. Elde zij smartelijk. Je bent klein gehuisvest. Ik doe je overlast aan. Ik zal vanmiddag naar een hotel gaan. Jean zet zich bij haar neer en vatte haar handen. Eline, als je nu verstandig wilt zijn, praat daar dan niet meer over. Geloof me, je bent ziek. Blijf rustig bij ons. Ik drink niet bij je aan dat je naar Betsy teruggaat, maar ik wil ook niet hebben dat je van een hotel spreekt. Ja, maar als ik ziek ben, ik geloof het niet, maar je beweert het. Als ik ziek ben, dan zal het lang duren eerlijk je verlaten kan. En... Oh nee, met me niet kwalijk als ik je dat zeg. Ik weet dat je het niet doen kan, mijn Janie liever. Vergeef me dat ik het je zeg. Vergeef het me. Jean zag Eline zacht aan en haar oog schoten voltranen. Als het dat is, Eline, betaal ons dan en blijf bij ons. Betaal ons dan en spreek niet meer over een hotel. Ik zal er mij niet voor schamen. Je mag me voor mijn zorg betalen als je dat verlichten kan. Maar blijf. Eline schrikte op met haar woest oog en haar verwarde haren die Jean steeds te vergeefs wegstreek. En zij omklemde Jean wild als dompelde zij zich brandend van smart in een koele brand van sympathie. Oh, Engel, Engel, gielden zij uit. Vergeef me. Ik meen het zo niet, maar... Oh ja, ik wil garen er blijven. Je bent zo goed. Had ik blijven? 9. Die middag kwamen de oude mevrouw van Raad en mevrouw van Straat om Eline te zien en haar over te halen naar het Nasserplein terug te keren. Eline wijgde echter ze te ontvangen. Zelfs Betsy liet zich daarop door Jean bewegen tot Eline te komen om haar vergiftnis te vragen. Jean meende dat Betsy dit aan haar nu zo zieke zuchtig verplicht was en dat het Eline misschien roeren zou. Ook Betsy liet Eline niet tot zich toe. En in de aangrenzende kamer van dan Betsy met haar schoonmoeder en haar tante evenals hengt die nochtend zwijgend en angstig hoe Eline zich tegen Jean verweerde. Zij wilde, zij wilde niemand van hen zien. Ze wilde alleen Jean bij zich hebben. Alleen Jean. Weldra verhaalde men in de kring hun erkenning hoe Eline zich gebroeieerd had met de van Raad en bij de verre lijns als het ware gevlucht was. Men verwondelde zich zeer toen men hoorde dat zij de vorige middag nog bij de hoofdwels gedineerd hadden. Maar de jonge heidrecht beweerde toch ook, hij was ook op het diner geweest, dat de zussers toen al niet zeer opwekkende conversaties hadden gewisseld en dat hij zich nog nooit zo naast frulleveren verveeld had als die middag. Ze had haar mond niet tegen hem opengedaan. De details van de twist wisten men niet goed, alleen was men er zeker van dat Eline nachts in die storm met een nacht wacht en een jong mens in een rijtuig gezeten had en men vond dat minstens genomen verreemd. Anne. Eline was altijd nogal exentriek geweest. Deswintes ging ze alleen ochtend wandelingen maken in het bos. Welk verzoenlijk jong meisje deed dat nu. Die geschiedenis met Erlevoort was ook toch nogal duister en nu die romant met een jong mens in een nacht wacht. Dat was zo jammer, want ze was toch of non zo lief, zo mooi en zo elegant. Maar was het niet altijd een vreemde familie geweest bij die verus? Betsy verbet zich van neidigheid over deze praatjes waarvan zij het geruis als in de lucht riet en zij vertoonden zich tenouder noot en zocht alleen haar toeflug bij de verstraatens en Emilie de Bouden. Einde van hoofdstuk 24. Opgenomen door Karola Jansen op 23 september 2008 tot Rotterdam. www.karolajansen.nl Hoofdstuk 25 van Eline Veren. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van noteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelezen door Karola Jansen Eline Veren van de Wico Peres Hoofdstuk 25. 1. Er was een maand voorlopen. Een maand welke Eline bij de verenlijns doorbracht daar Jansen haar niet van zich wilde laten gaan voor zij geheel hersteld zou zijn. Rijer had namelijk geconstateerd dat Eline een zware koude gevat had die haar bij de minste verwaarlozing nooit lottig zou kunnen worden. Jansen intussen verbleeg daarom met medeleidende zorg. Ze had Frans kantoortje van Eline laten inrichten en toen Eline zich verweerd had en opnieuw van een hotel had gesproken dat hij toch niet zoveel werken mocht als zij plachten doen. De professor uit Amsterdam was daar ook tegen. Eline omheelde Jansen dus met een hartstochtelijke dankbaarheid en bleef, terwijl haar krijzende hoestbuien het kleine bovenhuis als met een smartelijke ego vervulde. Zij hoesten nu iets minder. Zij gevoelde nu ook minder pijn op haar borst. Maar zij was vermagigd en haar ogen stonden wat hol en somber in haar gelaad waarover nu een vaal gele bleek te lag. Zij zat in een grote stoel dicht bij het kleine kageltje en zatuurde uit het raam en vermaakte zich een weinig met de leveranciers te volgen. De slager, de groenteboer, de melkboer die aan huis naar huis belde. Zij vermaakte zich een weinig met de meiden die open deden een dikke, rode indideur en een lange magere indideur terwijl de deur verder door een juffrouw werd geopend met een zwarte boezelaar en een vuilkante mutsje. Daar stond zij hoestunde op en zag even in de kleine spiegel een zeer kleine met zwarte lijst eenvoudig als alles nu eenvoudig om haar heen was. Zij wachten iemand en ze bestudeerden haar gelaad. Zij had hem in zolang niet gezien welke indruk zou zij op hem maken met dat gele gezicht en die holle ogen. Betsy had namelijk een lange brief geschreven aan haar oom Daniel Vera die tijdens Elines minderjarigheid haar toeziende volgt was geweest en die, nog jong, zeer dat kort getrouwd te Brussel woonde. In de tante Vera Stier was hij nog ongehuwd zodat er geen sprake van was geweest dat Eline bij hem haar intrek zou nemen. Hij kwam weinig in Den Haag en toen hij Betsys brief de Elines vlucht uit hun huis beschreven ontving schenet hem dat men hem in zaken haalde waar hij niets mede te doen had. Hij antwoordde des niet te min en schreef Tevis Eline met verzoek om een onderhoud. Zijn brief verraste haar en verrast haar aangenaam als voorzacht zij in zijn bemiddeling een uitkomst uit haar tegenwoordige toestand die als zij genees zou zijn onhoudbaar zou worden. Ze antwoorden hem dus in de liefste termen en beweerden zich te zullen schikken naar zijn wensen met zijn niet eisten dat zij zich met haar zus te verzoenen en opnieuw bij de Van Raad haar intrek nemen zou. Dit zou zij koeke koeke moeten weigeren daar het volledig geleerd had dat Betsy en zij niet met elkaar over weg konden. Door wie geschuld liet zij in het midden. Vera telegrafeerde daarop dag en uur waarop hij Eline zou komen zien en nu wachten zij hem en bestudeerden zij de trekken van haar vermagert gelaat en zijn vreesde nu zij zich zo vermagert zag dat zij niet meer die onweerstaanbare bekoring waarmee ze iedere man won van zich zou kunnen doen uitstralen. Het gordijn liet zij in weinig neer zodat het licht niet zo schel op haar tent viel. De smiddags liet Jan hem bija binnen. Hij was lang en slang met de enigszins vermoeide bewegingen die de Vera's behalve Betsy welke meer haar moeder geleg eigen waren. Op Eline die hem in twee jaar niet gezien had maakte hij in zijn pijl zijn indruk van vriendelijke distinktie en elegante wereldkennis en zij schaamde zich een weinig haar oom te ontvangen in dit kleine kamertje in deze eenvoudige omgeving. Zij rees langzaam op als een lomer voor Stinn en trat hem tegemoet terwijl Jan de deur sloot en zich terug trok. Dag oom, sprak Eline zacht en zij verkende het terrein een weinig. Ik ben heel blij u te zien, heel blij. Zij rijkte hem de hand en wees hem een stoel. Hij zette zich, zag haar onderzoekend aan, glimlacht de vriendelijk weemoedig en scheurd het ten laatste afkeurend het hoofd. Voei, voei, Eline, begon hij langzaam. Wat heb je me een verdriet gedaan? Weet je wel dat ik niets tevreden over je ben, nichje? Heeft Betsy u veel kwaatsen van me geschreven, vroeg zij, innemend, innerlijk nieuwsgieriger dan haar conversatietoonblijke lied? Wat Betsy me al zo geschreven heeft, heeft me verrast, alsof ik het in keulen hoorde donderen. Ik wist dan niets van, dat je niet met je zuster sympathiseerde. Ik dacht, dat je gelukkig bij Van Raad was. Je schreef me een volledig voorjaar een opgetogen brief over je engagement en nu een paar maanden geleden hoor ik door Betsy dat je van eerle voortzijn woord terug hebt gegeven. Maar nog was dat geen reden en ik wist niet, ik wist niet, ik wist niet, ik wist niet, ik wist niet, ik wist niet, ik wist niet, ik wist niet, ik wist niet, ik wist niet, ik wist niet, ik wist niet, ik wist niet, ik wist niet, ik wist niet, ik wist niet, ik wist niet, ik wist niet, ik wist niet, gedruktheid, scheen hem zelfs verdacht, en hij vreesde dat zij plotseling zou opspringen en iets geweldigs doen. Zij antwoorden echt al zeer rustig. O, al ben ik van Henk en Betsy weggelopen, daarom moet u toch niet van me denken dat ik niets dan dwaasheden doe. Ik was mezelf niet meer van drift, zo agaceerde Betsy me. Zelf heb ik nu berouw dat ik me niet meer heb kunnen intomen, dat ik haar niet eenvoudig ter rug heb toegedraaid en de volgende dag op een calmeren wijze het huis verwel heb gezegd, maar ik hoop dat u me zal toegeven dat er soms momenten in het leven zijn waarop men, ja, niet meer weet wat men doet, en je blijft er dus bij niet bij hen te willen terugkeren. Ik dacht dat ik over dit punt geschreven had, antwoorden zij, een beetje hoog. Dat is ook zo, maar ik hoopte die zou misschien van opinie kunnen veranderen. Nooit, sprak zij calm en beslist en steeds uit de hoogte. Anfe, dan zullen we maar niet op terugkomen, het spijt me, maar als je zo gedesideerd bent heb je er zeker goed over nagedacht, niet waar? Oh ja, sprak zij, een hoesten. Nu, dan moet ik je wat anders voorstellen. Of eerst, wat denk je zelf te doen als je die akelen gehoest kwijt bent? Eline zag hem angsterd aan en haar trots verzond. Daar heb ik ook alles over zitten denken, ik weet het niet, misschien op mezelf gaan wonen, ik besit toch nog van mezelf en ik ben zuinig, en dan iemand bij me te nemen. Haar verbeelding dacht zich haar wonende op een klein bekrompe bovenhuisje als dit en de tranen welde in haar ogen. Dit is tenminste een verstandig idee, hier in Den Haag? Ach ja, ik denk wel, ik weet het ook niet, misschien op een kleine plaats? Anfe, dat is dan nog iets van laterzorg, want zie je, ik wou je iets voorstellen. Hij nam haar hand en zag haar met zijn moeder ogen aan, en zij dacht dat hij haar zou vragen bij hen in Brussel te komen, zou zij dat aannemen? Ik ga van de winter met je tante Elize op reis. Ik moet lachen nu ik van je tante spreek, want ze is zoals je weet maar vijf jaar ouder dan jij, als je haar dus ziet zal je haar zeker Elize noemen. We gaan eerst naar Parijs en later denkelijk naar Spanje, en nu wou ik je voorstellen beste meid of je niet met ons mee zou gaan, je hebt wel eens afleiding nodig naar al wat er gebeurd is. We blijven denkelijk de gehele winter uit, misschien korter, misschien ook langer. Vervel je je, dan kun je altijd terugkeren en zoals je dat nu verkist op jezelf gaan wonen. Met mijn vrouw zal je wel sympathiseren, al ken je haar niet. Ze is levendig en vrolijk, een echte Francaise, wat zeg je van dat plan? Eline zag hem verwacht aan met haar wenende ogen. Ja, ze had afleiding nodig, ze zou een gehele winter reizen, het was of zij een zevenzonderschein door de sombere duisternis haar erziel voelde vlieten, afwisseling was het leven zij Vincent altijd. Oh, ik weet heus niet, begon zij ontroerd, ik ben tegenwoordig niet vrolijk, ik zal geen prettige reiskameraat zijn. Liever meid, dat weet je niet, zodra je een andere omgeving ziet en andere mensen krijg je ook andere ideeën, er is niets wat zo een levensbehoefte voor een mens is als afwisseling. Zij schrikte en zag hem glimlachend aan, hij sprak daar even als Vincent. En zij gevoelde zich dankbaar, zeer dankbaar voor zijn vriendelijk aanbod, voor zijn vriendelijke stem. Ja, zij nam aan, zij nam dankbaar aan. Zie je, kom dan eerst wat bij ons logeren te brussel en blijf bij ons tot we gaan. We reizen nog al veel en doen het zuinig zonder ons enig plezier te ontzeggen, want we hebben er takt van en jij, je bent immers toch zo een rijke partij, eindigde hij scherzend. Ik, een rijke partij, maar een rijkdom is niet schitterend oom, en apparenderen ik niet meer, sprak zij, winmoedig lachend. Ik word zo langs mijn hand oud, ik heb uitgediend. Hij wekt het haar vrolijk op, hun rij zou haar wel genezen van die zomberen ideeën. Nadat Jean die Eline geroepen had van het plan had gehoord, vertrok hij. Hij moest nog op het Nassauplein een visie te maken, bij Van Raad. Eline bleef alleen, terwijl Jean hem uit liet. Honden en gedachten bruisten in haar op als dwarrelende roze bladeren, als sprankelende zonnefonken, als tintelende schuimbellen. Zij zag naar buiten, maar de wind blies er een vale stofwolk van de straat omhoog, en zij wenden zich om, huiverend van die herfst naar buiten, toen haar blik plotseling op Frans scheurkalender viel, die aan de wand hing, en door Jean trouw werd afgescheurd. Met grote zwarte cijfers zag zij haar, 15 november. O, god, dat was de dag die Otto en zij een paar maanden geleden bepaald hadden als hun trouwdag. Zij staard als wezenloos naar die zwarte cijfers. Wilde smart overbruisde eensklaps haar nieuwe, helderen vreugde, en zij wierp zich woest in haar grote stoel en snikte, alsof zij haar ziel uit wilde snikken. Twee. Men wist het spoedig, de Eekhofs heidrechten en verlarens vertelde het aan de kander. Eline Veren ging op reis naar haar oom Daniel Veren, die te Brussel woonde, en een jaar geleden getrouwd was. Ook Henk en Betsy zouden met de kleine jongen Den Haag voor enige tijd verlaten.