 Deerde deel van Hoogstuk 15 van de Delftse Wonderdokter. Deze liep in volksopname bood het publieke domein, opname door Anna Simon. De Delftse Wonderdokter door ALG-Bosbom Tusa. Hoogstuk 15, derde deel. Het ging zoals de bedachtzame stuurman voorzag. In een whip waren de jongen lieden aan wal, elkaar de voorrang betwistende om de meisjes de hand te reiken. En nauwelijks raakten de rappenvoetjes de vaste grond of de lust zich in vrijheid bewegen na een klein uurtje stilzittends beving haar en ze snelden als gejaagde reën het schilpad op dat naar de hoeven voerde. Gerrit Frans huppelde mee naast Magtot. Jacob, erguurd, wilde naar haar na. Oh, daar hij, riep goede lijns, stuif niet zo onberade uit één als een troep wilde gansen. De wijn en profiant moet van boord gehaald worden en naar de boerderij gebracht. Ieder zijn deel van het vachje. Daar Jacob, pak aan. Dat is de luid van jongvrouw Magtot. Tot haar dienst. En voort vloog de schalk, de meisjes na, de luid tockelend, schoonheid de kunst niet verstond. Ik vertrouwde wild sang mijn speeltuig niet, riep Magtot, en zich omkerend liep ze hem tegemoet. Miss Magtot, plaagde de ondeugd. Het is aanvertrouwd goed, ik geef niet over. Het is mijn goed, er is wat het bederven als hij het zo woest hanteert, waarschuwde de jongvrouw. Een lichterscher mutseling volgde wie zijn zin zou hebben, wie de meeste vlugheid en behendigheid kon toren. Jacob Jans was nog jong genoeg om liever over winnaar te blijven, dan met de korte waazie de strijd op de geven. Pa, daar sprong één der zilveren snaren van het speeltuig. Ziet gewel, spakt Magtot verdrietelijk, terwijl de jongkman van schrik zijn prooi liefdvaren. Dat komt van nieuwe boestigheid. Een snar gesprongen, dat voorspeelt niet veel goed voor het plezier van de middag, spakt Bertha van Malsum, die erbij gekomen was. Bij geloof, troost Jacob, toch zelf nog wat verslagen, blijft niet wozen bij Magtot, als het blijkt dat er iets aan stuk is, krijgt hij morgen voor mij een nieuwe luid. Een nieuwe snar zal voldoende zijn, maar het zal uw eigen schuld wezen, zou ik nu niet of slecht spelen zal. Daarmee zal ik wel zwaar gestraft zijn en de onschuldigen mee, spak hij, terwijl hij harde arm wilde bieden, maar Gerrit hield haar een handgevat en zijn oemde zich zo al genoeg verzeld. Blijkbaar was ze ontstemd en de professie van de gesprongen snar scheen voor de arme jongkman al uit te komen, die zwijgend naast haar voortging, terwijl al de anderen Gerrit Julend en Daterndt het boerenairfond wandelden. De boerin, die gewaarschuwd was, kwam nu met haar een licht lijstbed tevoorschijn om de gasten, maar allereerst de jonge gastheer, te verwelkomen. Wel, jonge landheer, daar doet gegoed aan, zo'n mooie zomerdag met uw zelfschap buiten te komen. Alles wel thuis? Nou, dat ze denken, haar zou jonge Jacob geen pret maken. Daar staat er een oom klaar en het puikje van de boelgaard en kostelijke bollen tweebakken die de stelen wel smaken zullen. Nu, vrouw Blommers, dat zal je zien. Een daglijstbed, hoe blijf jij zoachtig? Maar hij doet wij zijn wel. Uw konen, die als persieke belozen, konden onze steejongers wel verlocken tot een kleine stoutigheid. En eer het gezicht was, had Jacob Jans al het exemplgegeving van een gulle kus. Je moet mee aanzitten. Meepedien, jonge Jacob, dat zal ik zeker, herdamlijstbed, nog blozende, maar toch met zekere vastheid, die beweest dat zij haar zijtst niet voornemens was, de lijn der afscheiding te overschrijden. Kom, ik zal mijn gasten de wegwijzen. Ansprekende ging de jongman, de andere voer naar binnen, niet zonder even om te zien, of Magtot niet een weinigje prijelde over het gemak waarmee hij zijn partijkoos bij haar een nirksheid. Maar Magtot was niet eens gevolgd. Gerrit had haar meegetroond om naar de ledien en rozen te gaan kijken, die een welen gepracht langs de muur van de hoeven stonden te prijken. Maar welhaast stove de andere haar voorbij en naar binnen, en daar Gerrit van room en tweebakken had gehoord, vermocht de roos en Lely hem ook niet langer te boeien. Magtot kon de andere volgen. Alleen zorgde haar jeugdige tiran dat hij de plaats aan haar zijde innam, die hem niet eens wat betwist, daar jagop Jans, die zich aan de andere zijde van de tafel neerzette, dus het diortje en Hilda in, te goed op zijn ambt van gast herbedacht was, om zijn eigen geheimen weerspoed aan zijn kameraden te laten ongelden, of door bitterer luim hunne vreugde vergallen. Maar dat belette hem niet, te midden van het luidruchtigst gejul en de vrolijkste koud, inzeker onrust de blik naar machteld heen te wenden, als of hij hoop of vrees uit haar wederblik had te schepen. Heel troostrijk was dat zwijgend antwoord zeker niet, hoewel Gerrit het de druk had met roomleppen en aarpij je eten, om daarbij de hindernis te wezen. Want ook na de tafel bleek de goede verstandhouder nog niet hersteld, daar hij haar kopjans diortje de armboot tot het bestijgen van de bouwval. Want men begrijpt dat de jonge liden al waren ze nog zo begiren geweest, om van het vette zuivel en de geurige vruchten hun deel te nemen, toch niet het meest op de genietingen van de tong gesteld waren, maar zich met deze repten wat zij konden, om het eigenlijk buitengemeld te smaken. En het, naar de laantjes, naar de laantjes, werd al zo de leuze waaronder zij een vrolijke vaart wechtrokken. Wanneer dat bosje klappen kon, wat meldde het al vrijaartje, was het hier zeker ook, want goede lijns stelde zich voor de lange onthouding schadeloos om zijn aanstaande, tedelijk te kussen, en guurt groot nam de gelegenheid waag, om Hilde van Adrighem aan het verstand te brengen, dat zij niet beter doen kon, dan zijn heuselijke minderliefde aan te nemen. Dat zou haar alle verdere kwalaatjes sparen, en hij zou al het middel weten, om zich aan burgemeester van Adrighem, als aanstaande schoonzon, wel gevalig te maken. Zijn zuster en hij waren maar samen in de wereld, en hadden heel wat te delen, dat mocht hij met waarheid verzekeren, en hij zelf zou de onderdanigste vrije, de goeilijkste echtgenoot wezen, daar mocht ze staat op maken. En het bleek wel, dat zij hem goed geloof en gunstig antwoord gaf, want die twee bleven voor het verdere van de dag onafscheidelijk samen. Willem van Mansum liep dat eenzaam voort, want Jacob Jans had hem de burgelijke schoonheid ontvoerd, aan weer voeten hij, zeker niet zonder enige berekening des verstands, zijn adeltrotst wens te neer te leggen. Aan tafel had ze naast hem gezeten, en was een zoet, zedig kind gebleken, dat een paar malen met een zacht, maar veel betekenden plosje op zijn riddelijke voorkomendheden had geantwoord. Nu resten hem niets dan machteld, die zijn nicht was, de arm te bieden, want de knap kon eigenlijk niet voor een cavalier gelden, en dat zij, die de parlen was onder allen, dus onverzeld zou blijven, kon zijn cortwasie niet gedogen. Al was hij maar al te goed overtuigd, dat hij zich niet in de conditie bevond, om naar de rijke en edele erfdochtig op te zien. Zijn voorstel scheed Machtelt zelf aangenaam, want zij wist zich voor een poos van Gerb te omslaan, door hem te zeggen, dat het kloutere naar de ruïne hem duizelig zou maken, en dat hij beter deed met de lijstbed eens rond te gaan en naar het melken te zien. Nog even spartelde hij tegen, maar de nadruk die Machtelt legde op het woord, dat zij met haar neef van Malsum had te spreken, en het zeker ontsach dat de jonge edelman de knap inboesende, bewoog deze haar wenkte gehoorzamen, en zich de verlustigen met koeien te zien melken. Zoals hij vormaal zijn aandacht had gegeven aan een hageprek, omdat Machtelt het zo verstand. De paartjes zaten al in het ronde van de vermoeienissen uit te rusten op de platform van de ruïne, van waar men een prachtig ver gezicht had over geheelde omringende landouwen, vruchtbaar en velig, maar die alleen zondigde door wat eentoonigheid slechts hier en daar afgewisseld door een kasteel of een klooster, dat zijn hoge torens of zware muren te midden van het vlakke landschap verheef. Maar dat hinderte de jongenlieden niet, die er na de bevrediging hunners nieuwsgierigheid nauwelijks meer het oog opvestigden en het onderhoekander veel te druk hadden om hoog geijs te doen aan een natuurtoneel. Even min dachten ze aan de vergankelijkheid van alle aardse grootheid en pracht, al zaten zij neer op het met mos begroeide puin van de totse berg, welks machtige heer vormaal zo vast had gebouwd op de onverikbare hechtheid deze muren. De vergankelijkheid, alle zinnen hadden hun een lust, de oudste hunnig was even twintig, wat een tijd van levensvreug lag daar nog voor hen, wat ging hun de vergankelijkheid aan? Toch zat hij, die gewonele putant trouwen was, zwijgend in hun midden en staarder dromerig in de verte als op een vast punt. Kwam dat omdat hij naast Diewartje was gezeten, die zeldend spraakzaam was en die hij blijkbaar als Pizalee had genomen, want nadat hij haar zijn steun had verleend bij het opstijgen daar afgebrokkelde trappen, had hij geen woord meer tot haar gericht. Wel, groeelijk Diewartje, maakt geen Jacobiant zo lustig, verguurt groot zijn zuster, die hem half lachend, half verlegen aankijk, zonder dat zij iets wisten te antwoorden. Het is bij Lo, of hij zich nu al oefent in de grote penitentie daar kat thuis is, ging die jong man voort. Dat wel niet, guurt, repliceerde Jacobians zelf, maar ik zie daarin de verte hun klooster liggen, en daarbij komt met miraculeuze geval voor de geest dat de heilige Bruno, de stichter hun oorde, heeft behoogen om de wereld verwel te zeggen, en met enkele die hem volgen wilden in een woeste plaatsen te gaan leven. En wat was dat dan voor een miraculeus geval? Dat moet gewoon ons vertellen, rupe aan, alsom strijd, dus raakt ge zelf meteen van de sombere mijmering af. Ja, maar het is geen vermakelijke historie, de meisjes zullen er kippenvel van krijgen. O, dat zegt niets, we horen het al graag aakelige historisch, zondeling als men zo prettig samen is, dan is men toch niet bang. Is het van mortenaars, voegd dieortje, reed zat bleek, maar die zondanks gespitst op het horen van wat ijselijks, een niet ongewone behoefte van hen, die nog met een levenige verbeelding, nog met diep gevoel zijn begiftigd, en die toch wel eens geschut en bewogen willen worden. Nee, het is van een dode die berichten uit de andere wereld kwam overbrengen, zei Jacob. Zo veel was uit het vagevuur, zo omtrend. Dit voorval moet, na het zeggen van een Latijnse auteur, die men wel voor waarwoordig kan houden, zijn geschiet in de grote stad Parijs, zowat op het laatst van de elfte eeuw. Toen leefde daar een professor van zondeling en geleerdheid en godvruchtigheid, die, om zijn onstrafelijk leven en oog ontschijnlijke deugd, onder alle mensen, hoge acht en wel gezien plachten zijn. Doch, overleden zijn de, en als men in de kerk daar hij zouden beaard worden, zijn er uitvaartwas zingende, hij op de baar liggende, naar de manier van die tijd en het land, zo heeft hij zich opgebeurd, met het doorvig klagen uitroepende, door godsrechtvaardig oordeel ben ik beschuldigd. Oh, kom, als hij zo sprak, was hij immers niet recht dood, zij guurt groot, om zichzelf over de indruk van het verhaal heen te zetten. Zo dachten ook zij die het horen en besloten dien te gevolgen de begrafenis uit te stellen, tot de volgende dag. Maar nauwelijks uit de plechtigheid hervat, of de overledenen beurden wederom het hoofd en sprak met een holle grafstem, door godsrechtvaardig oordeel ben ik gevondst. Ter minder achter men haast te mogen maken met het veraarderbestelling, terwijl de volgende dag duizenden naar die kerk waren gestroomd, om van het mirakel getuige te zijn. En die allen horen opnieuw de stem van de overledenen met een vervaarlijk angstgeschrij roepen. Door godsrechtvaardig oordeel ben ik verdoemd. Wat een schrik dat gaf onder de toegevloeide scharen, behoef ik jullie er niet te zeggen, sinds jullie alle kaken bleek zijn en jullie alle wezenstrekken straks staan, alleen maar van dit aan te horen. Eén van de omstanders, ook een hooggeleerd professor in Wijsbegeerte aan diezelfde scholen en dieper dan de anderen getroffen, een zekere Bruno, achter zich geroepen de toepassing te maken en sprak de scharen dus aan. We zien hoe ellendig de uitgang is, deze vermaardenmans, die naar een ieders mening zo heilig was van leven. Willen wij dan ook al zo vergaan? Voorwaarig, daar is geen weg tot zaligheid, tenzij dan dat we de wereld verlaten. Hij vond zijn aanhang onder zijn toehorders, dat niet vreemd was onder de schrik van het voorval. En de order, der karthuisers werd gesticht, om in alle stringheid haar regelen te worden nageleefd. Het is een huiverlijke geschiedenis, zij hielden, zich van guurt groot afwendende, die haar onthoering wilde doen bedaren door een kusje. Dat is nu mooi, Jacob, met je mallen grafgeschiedenissen maak je de meisjes afkerig van de min, grondig huurd. Oh, voorzitter Berta, die ramsalige had vast geen zuivere biek gedaan, zonder dat zou zijn ziel wel rust gehaald hebben. En hebben zij hem toen toch begraven, vroeg die ertje, die gespannen had zitten luisteren? Dat is wel denkelijk, maar als ik er nu meer van zeggen moet, zal ik erbij moeten maken, want ik weet er niet verder af. Nee, maak er maar niet meer bij, dat zou in de vrolijkheid schade, zeg guurt groot, het hele geval zou mogelijk maar een sprookje zijn. En als het al gebeurd is, dan is het toch wel zo lang geleden dat wij het er ons niet meer hoeven aan te trekken. Het kan zijn dat het simpelijke een legende is door de karthuisers verzonnen om de stichting hun orde belangrijk te maken. Maar feit of fabel, daar ligt toch een lering in voor wie er over daadenken. Wil je ons allemaal tot karthuisers maken? sprak guurt. Die verplichting volgde niet uit naar mijn mening, maar wel dat mij niet kan volstaan met uiterlijkheden en dat wie de mensen wel gevalig is en door hen geprezen wordt, die zondanks je, daardoor wel echt mis hagen kan aan God, die het harte door ziet. Ik weet wel wat lutig eraf zeggen zou, sprak Goedelijns ernstig. Wel nu, wat zou die zeggen? Laat horen. Hier op de hoogte hebben we geen spionnen of ketteljagers te vrezen, door een Jacobians, bij het zichtbare belangstelling. Die zou zeggen dat alle mensen verdoemelijk zijn voor godsrechtvaardig oordeel, almeen is er nog zo oprecht en getrouwte wezen van hart, Jacobians, en dat onze eigen deugd en werk daar niet tegen vermogen, evenminder voorspraak of het voorbeden van heilige en prijsters, dat we nog tans niet moeten verzagen omdat we een tussentredig en voorspraak hebben in hem die eeuwiglijk onzeraller verlossig en zaligmaker is, in gods eigen zoon, de mens. Hoe is het nu, houd Goedelijns een buitenpreek om jullie tot luterij over te halen? Spak van Malsum, die nu met Machtholt de platform betrat en wat verwondert, wat geergert zelfs in het rondzacht, toen hij allen zwijgend en aandachtig zag toeluisteren, terwijl Goedelijns in een middenstaande alleen het woord scheen te voeren. Dat is de schuld van Jacobians, voor ontschuldigde zich Goedelijns, die nog geen roepingsscheen te gevoelen om zich als Groloofs eigen verraag op te werpen, al had hij gemeent bij de ongedachte aanleiding zijn gevoelen, of liever dat van de grote hervormer te moeten uitspreken. Ja, dus Jacob die schuld heeft, stemde Goed toe, die maakte ons wee met een aakelige historie van oude professors en monneken, waarbij ons allerjoleisselijke vreugde verging, en de meis knipt lange gezichten de votelijksata neergehoord, of ze in de kerk waren. Wel, als mijn schuld is zal ik penitentie doen, sprak deze, maar er kent tenminste wat ga je lieder mij gepresst hebben om te weten waarover ik zat te mijmeren. Ik heb het uitgezegd, Goedelijns zei er een hartig woordje toe, zie daar alles. En nu, laat het nu afgedaan zijn, weg met alles sermoenen, naar geestige gedachten en religie twisten. We hebben nog tijd genoeg om ons daarin te verdiepen, als we niet meer dansen kunnen. Daar is Machteld eindelijk weer, ons begenadigend met daarbij zijn, en nog wel zonder haar ik wel geest, dak buiten kans je moet waargenomen worden. Machteld, uw hand, tenzijgen nog vork tegen mij houdt, een ronde danske lieve gezellen, ieder zijn je voor gekozen. Willem, ik heb dieertje aan een jongker toegedacht. En de grillige jongkman legde al pratende ten uitvoer wat hij wilde, zonder grote tegenstad van de andere zijde, die zich liever moed dansen dan suff luisterden, zoals ze later bewerden. Wat Machteld betrof, zij vond de stemming van Jacob te vreemd, te woest, om natuurlijk te zijn, maar zij meende er de oorzaak van te raden en gaf toe om zijn prikkelbaarheid niet te meer op te wekken. Een wonderlijke snaak zei het ge, Jacob, men weet nooit recht wat men aan hun heeft, spak goede lijns, half ernstig, half lachend, in het ene ogenblik uitgelaten wild en het andere stemmig als... Een karthuisig, viel guurt groot plaag ziek in. Ach, praat me niet meer van de karthuisers als ik Machteld aan mijn zijde heb. Weet ik zelf wat ik ben, wat ik wil, wat ik zijn zal? Het is hier binnen nog zo bond en woelig. Gaat het u overigens anders dan mij? Ik kan het niet nagaan. Dit weet ik, dat het hart er soms zo bang en onrustig in mij is, of ik die ramsalige professor zelf waren. En dan weer klopt, met zo hoge moed, met zo blij de hopen, dat ik springen en dansen moet, of stoeien en kussen, om die inlijke uitbundigheid bot te vieren. Dat is het jeugdige bloed, zei goede lijns. Vier nog maar feest, jonge Jacob, uw zinnelijkheden zullen we ineens een andere uitweg kiezen. Dat geloof ik zelf, Dirk. Hij liever machtelt, mag ik nu uw geleider zijn bij het neerdalen? Dat is afgesproken, Jacob, want ik heb u wat te zeggen. Maar laat mij eerst wat uitrusten, en eens toezien naar dat wonderheerlijke schoudtoneel, dat de landouwe bied van de hoogte gezien, en waar niemand uurig op schijnt de letten, onder dat kallen en mallen. Ziet toch, de zon begint al langzaam te dalen. Ik zou van hieraf haar ondergangwennis willen aanzien. Ja, maar dat gaat nu niet, weer op goede lijns tegen. Als we zo lang hier blijven, zou het te laat worden op het water. Laat ons liever naar beneden gaan, zodra smachteld uitgerust is. Daar konden we vrouw Blommers en de haren ook nog wat wils geven, en zo het machteld geliefde te spelen. Als ik kan, hernam deze, aan de gewilligheid zal het niet gebreken. En opstaande gaf zij het zijn tot het terugtocht, dat geen algemeen bijval vond, waar de meesten de betrekkelijke rust nu reeds moeder waren. Jacob koost nu sa chacune, en het afstijgen vond plaats onder gelach en gestoei. Nu niet te lang oponthoudt in een laantjes, maar is er de goede lijns, want de tijd die ons rest zal nog wel te gebruiken zijn. Ondanks die vermaning, tandelden Jacob en machteld zo lang zijn voort, dat zij samen achterbleven, toen er iets alle anderen ver vooruit waren. Toch was die vertraging niet teweeg gebracht door zoet gekoud of minnecoserij. In tegendeel, hoewel machteld zijn armad aangenomen, liepen zij zo stil en strak naast ook aan daar voort, of zij elkaar gans vreemd waren en niet wisten hoe een gesprek aan te knopen. Dit viel de levendige Jacob wel haast te zwaar. —Gaard maar wat te zeggen, machteld, wocht al naar wat bedeest. Maar geblijft zo stroefzwijgen, dat mij het harte er beklemt af wordt. Heb ik u zo verstoord door mijn wilde misgeep met uw speeltuig, dat ik dus vreed wordt gestraft. —Wel, Jacob, waar zie je mij voor aan, dat ik boos zou blijven om die kleinigheid? Waar heb niet dan dat ik zou u een weinig kwelle om die stoudigheid, maar niet dus bedrukt aan uw zijde gaan? —Niet dan dat. Er is dus wat ergers, iets wat mij belangt. —Dat wel niet, maar u, wie ik altijd voor vriend heb gehouden, wil ik het niet verheden, dat ik wat droefte moeder ben, dat innerlijke onrust mij wilt, al tracht ik dat voor de andere te bedekken. Toen zij daar even van de keizer ophalden, dacht ik zelf aan mijn voogd. —Die mogelijk met de keizer herwaarts heen komt, vroeg Jacob, met zekere levendigheid. —Daar weet ik niets van. Ik geloof dat die reis nog wel in de verte is, zo ooit of het van komt. Mijn heer de Graaf van Echtmond is in het Luxemburgse en voert een leger aan tegen de Franse koning. —Zoveel te beter, dan zal hij een lang geen okazie hebben om u van ons weg te halen. —Hij zelf niet, dat is waar, maar er is tijding gekomen aan Schepen Meerman om zijn intentie te doen verstaan, en ook enige regelen aan mij, belangende zekere punkten. Zij aazelde, kleurde, verbleekte, het wasselvaarder moed ontzonk voor te gaan. —Belangende uw afreizen toch niet, voeg hij, ook verbleekend, en haar arm in de zijneklemmende, als wilde hij haar tegen naderen het onhel beschermen. —Sprekmachtelt, martel mij niet, breng mij ineens de genaadeslag toe. Is de tijd bepaald? —Tat nog wel niet, spakt ze verschonend, maar toch, ziet Jacob, mijn mist duidt mij, weet het minst dat ik Gerrit zoveel toegeef, maar toch, het is omdat ik zo grote compassie met hem heb, wetende wat leeds hem boven het hoofd hangt, dat haastelijk zal treffen. Haastelijk, machtelt, en hebt ge dan gans geen compassie met mij, dat gemijd dit zo zegt. —Jakob, wees wijs, hoe zal ik het u anders zeggen? —Gij moet het toch weten, hij zei het geen kind meer, dat men lichtelijk paar je kan, met wat soete woordekens, hij zit een jong man, die de waarheid moet konden dragen, wil ik niet met valse waan zou willen belinden, daar ik hopen heb, dat hij zich kloek en rustig zal houden, als het op scheiden aankomt. —Dus sprekende, dachten zij vastheid te geven aan haar stem, maar het flotte niet best. —Maar op het scheiden, komt het immers nog niet aan, machtelt, zegt dat het zo niet is gemeent, rie bij hart tochterlijk. —Het is wel zo gemeent, Jacob, ik kan niet liegen, het is niet bepaald, wees niet gerust, maar de graaf heeft zijn rentmeester van oud-bijerland, die wordt puntstater en reizen naar Vlaanderen en Brabant te ondernemen, opgedragen om mij te komen afhalen en naar Brussel te geleiden, waar de gravin van Egmond met haar gezin verblijf houdt. Ik zou daar dan onderricht worden in de hoofdse toon en manieren, naar zijn genaden goedvind te zeggen, daar het voornemen schijn te bestaan, dat ik later zouden voorgesteld worden, of dat me mij in mijn burgerlijke vergetelheid wilde laten, mij gelust ganselijk niet naar hoofdse zelen en vreemde manieren, eindigde zij met een diepe verzuchting. Einde van het derde deel van Hoogstuk 15. Vierde deel van Hoogstuk 15 van de Deltse Wonderokter. Deze liep in Vox opname behoort de publieke domijn, opname door Anna Simon, de Deltse Wonderokter en de deel van Hoogstuk 15. Nu weet ik waarom ik de gansche dag zo wondert de moeder ben geweest onder al mijn vrolijkheid door. Daar lag mij iets was op het harte, daar maalde mij iets was door het hoofd dat ik geen naam wist te geven, maar het was een knagende kwelling ondanks alle joleisselijke recreatie. Het was het voorgevoel dat ze machteld van mij zouden wegnemen dat mij bij weilen aangreep en de wolkjes en de heldere hemel waren daaraf de droefboden en de wolkjes verluisterde mij onbestemende wekelachten toe op zulke manier dat ik de midden onder het vreugdgejul wel als kleine gert had konden schrijen zo ik me over die wonderen wekelijkheid niet wat brusk had heen gezet en liever wat zottenklapp uitbralden dan die zwakheid te tonen. Dat opzet is mij niet ontgaan, Jacob en zal ik oprecht zijn mij smaakte uw verhoorlijkheid niet zij had iets was van valse opwinding die het mij tegen was dat maakte mij juist stil en stemmig ik dacht aan u als ik over mijn eigen toekomst nadacht en voelde dat wij al te lang goede vrienden zijn geweest om u niet het eerst deelgenoot te maken van het geen mij te wachten staat omdat het u niet al te zeer zou verdritten of verzagen als u het van anderen zou het vernemen daar zie ik wie u zorgelijke teerheid mag op mijne spak hij meer levendig dan ontmoedigd toch wees gerust als het tot een afscheid komt ik zal mij der jongvrouw van Echmond waardig tonen het scheiden zal weed doen dat is zo maar er mag toch weer zien na volgen wij zijn beide nog zo jong dat het zo grote schade niet zijn kan alles het grote smart zo onze wegen voor een weile uiteenlopen het zal toch zeker zijn om ons weer te verzamen of denk mij de machtel anders u een machtel maar ik ben u een machtel niet Jacob Jans voorzijdt met zekere schrikzaals en trok haar arm uit de zijne weg en schudde half misnoegd half droevig het hoofd toen hij de vermetelheid had ondanks dat protest het vrij geworden handje te kussen zijt hij nu boos op mij machteld om die kleine stoutheid om het guldgouw uitgeflapt woord nee Jacob boos ben ik niet wij kennen elkaar te lang om over een woord te veel of te weinig te twisten ik wil alleen dat hij u niet gaat inbeelden ik weet heel wel dat ik nog gant geen recht heb u mijn liefste te noemen ik heb uw ja-woord immers nog niet eens door vervragen ik moest de moed daartoe nog vatten die de disparatie mij nu geeft om u met zoveel woorden te zeggen dat ik u lief heb maar het kwam mij voor dat het tussen ons niet nodig was zo lang als wij met elkaar verkeeren zo lang als ik de cujon van Gerrit verdraag om u en wil schenig mij toe dat jij mij wel had verstaan als pak ik het slechts een regende blik en stille onderwerping uit wat mijn liefste wens mijn zoetste hoop was eens dit mildelijke handje in de mijne te mogen nemen en aan al de wereld te zeggen dit is machteld, mijn machteld die schat heb ik mogen winnen Jacob Jacob, gepraat onzin hij versrikt en bedroefd mij ik heb nooit rechtgegeven zulke hoop te vatten nooit vrijheid verleend zulke wens te koesteren in de gelijken van leeftijd en bij de omgang die hoe ouders houden bij mijn pleegvader zijn wij samen opgegroeid en waart hij mij na en waart om overeenkomst van gemoet en ik heb u altijd een goed hard toegedragen u altijd voor mijn vriend gehouden aan het geen daarboven ging, heb ik nooit gedacht veel minder gedachten aangemoedigd bij u ik kon en mocht dat ook niet omdat ik weten in alles afhankelijk te zijn van mijn vogt wat zou dat paten of ik nu al mijn hand in de ure legde als lameraal van Egmond over zijn nicht en pupeel anders had besloten van wat paten zou welmachteld, als dat minnelijke handje maar zo toeschiptelijk wilde zijn dan zou het gij zien wat ik al niet zou onderstaan om het door luchtige lameraal te bewegen daartoe ja te zeggen een reuze werk zou me daarvoor niet te zwaar vallen ja, de 12 werken van Hercules zou ik willen ondernemen om die gunst van hem te verkrijgen het eerste dat hij ontwijfelijk vergen zou en dat gij niet zou het kunnen volchten is de ijs dat gij geboren Edelman waard en nieuwe acht kwartieren zou het kunnen opzommen zou hij een geëerd portersoon verachten verachten wel niet maar dat hij vier is op zijn bloed en adelt om ijs in hem die naar zijn verwandschap staat dat is me voorzeker van hem bekend en gij machteld, acht gij die zogenaamde kwartieren meer dan een harte dat u met zuivelijke liefde is toegewijd ik maar naar mijn wens en welgevan zal wel niet gevraagd worden hernam zij ras en wende het hoofd van hem af hij moest de traan niet zien die in haar helder blauw oog baalde goedeleins heiligt jongvrouw Berta die mee uit een oud geslacht afstand die hangt simpelijk af van haar moeder en broeder die wijs genoeg zijn om niet met adelpriven te rekenen en hij zou de grote lameraal die wijsheid dan niet bezitten dat is toch nogal klein naar het mij voorkomt een edelman en een burger konden die zaken niet op dezelfde wijze bezien jacob ik, dat weet jij wel ik ben onder burgers opgevoed maar al waren het slechts om mijn vaders willen hebben ze mij toch geleerd wat een erfdochter betekent en het lieve kind zegt het smarterlijk oh, gaafig god dat gij geen erfdochter waard gij geen erfdochter bezien wist zou de edele gaaf de vochtij zo zwaar niet opnemen en mijn vaders degelijke oude poortesnaam met schaders eerlijk gewonnen rijkdom wel wat laten gelden wat is, kan mij niet gebeteren jacob dat heeft god dus geschikt daarin moet men berusten heel goed, maar wat de geboorte mij niet gaf zou ik toch wel kunnen winnen door persoonsverdiensten maar het is meer gebeurd dat een burger geridderd en geadeld werd en gij mijn voorspraak wilt zijn spreekmachtelt zegt mijn enkel woord van goedkeuring van aanmoediging geef me iets wat hopen en gezult zien dat ik mijn spooren zal verdienen op het slagveld of sterven op het bed van eer zoals ze dat noemen mijn vader zal mij het nodige geld al verschaffen om officiersrang te verkrijgen en een wendel aan te kopen of uit te rusten een brouwer wordt ik toch nooit vervaarendheid die in haar ijver geen hinderpalen scheen te zien en alles mogelijk achten luister jacob en zij nam haar zachtse toon haar minnaamste blik te baat om de harde waarheid die zij zegen moest voor hem verdraagelijk te maken luister al waart gij edelman geboren al waart gij vaandrig al had gij hopen tot kapitein of hoge rang nog te brengen toch zou ons dat niet baten u wil, u moet deze dat gij eidelen verwachtingen blijft koesteren de graaf heeft er iets over mijn hand beschikt hoe, zonder u zelf daarin te kennen? in zover ben ik er nu in gekend dat de graaf mij heeft medegedeeld welke toezegging hij heeft gedaan aan de edelman van zijn keuze en ik blijf nog wel vrij niet tot die overeenkomst toe te treden zodat de persoon mij niet aanstaat dan, zo ik durf te weigeren is het wel denkelijk geen ik zou verlangen zo heeft de heer van Kenenburg u dan aan een dwingeland overgeleverd in plaats van hun beschermer te geven maar meiske verzucht de macht tot, niet zonder een tintje bitterheid mijn vader heeft gemeent het uiter te voor mij te doen zo hij mij een heer tot voogd gaf die door zijn rang en invloed in de gelegenheid was met een huwelijk besteden aan een persoon van aanzien en vermogen dat, naar mijn vaders inzicht de enige manier was met zijn naam en huis trof daar hij slechts een dochter had iets goed gemaakt kon worden helaas, Jacob, u mag ik dat klagen ik heb mijn vader bijna niet gekend en hij heeft mij niet lief gehad dan op zijn wijze de graaf van Egmond zijn bloedverwand en wapenboerig die vollamelijk met zijn intentie in onttrend mij bekend is kan en mag niet anders dan zijn volgen zoveel in zijn macht staat daarom verblijde hij zich naar hermene gevonden te hebben wat mij past en wacht dat ik mij naar die keuze zal schikken zult gedatwacht tot zult gedatwaarlijk, voeg hij in smartelijke spanning wat zal ik u zeggen, Jacob sinds ik toch niet verkrijgend kan wat mijn wenshouden zijn wat zou u wens zijn, mag tot zeg het uit zeg het mij, smeekt hij met levendigheid mijn vrijheid behouden Jacob tot rijper leeftijd hij nam zij calm en vast hij bezig op de lippen hij had een ander antwoord verwacht en sinds mij nu dat niet zal vergunnen wilt hij u laten kluisteren voor het leven aan die afschuwelijke vreemdeling hij is toch niet denkelijk dat een heer van 26 jaar die door de graaf van Egmond geprezen wordt als een daar nobleste en wel levensste onder de jonge edelieding die hij aan het hof, der koningin van hongerijen aantrof een monster zal zijn hij nam zij, wat gekrenk bij de gedachte die hij opvatten van de man die hij tot gemaal was bestemd nu als het er zo meegelegen is als hij nu reeds gevald omdat lamaraal van Egmond hem prijst omdat hij uitsteekt onder een hoop opgeprongte, kniebuigende hoofelingen dan dan weet ik het wel wat ik ervan denken moet en wat zou dat dan zijn Jacob dat hij mij, mij nooit lief gehad had zoals ik u ik weet niet hoe jij mij lief hebt maar ik weet wel in u een vriend te vinden die voor mij zou zijn als een broeder genijfd lief en leef met mij te delen en te helpen dragen zie, Jacob, zo ik zag dat hij een zwaar lot tegengingt met moeite, met zelfstrijd maar dat hij het plicht achter dit met onderwerping te dragen dan zou ik menen u het grootste blijk van liefde te geven door u de strijd niet te verzwaren en mij verbleiden als hij het met berusting aanvaardert ware liefde, Jacob het eerst en het meest op zichzelf maak het mij niet zwaardig zonder dat het u daarom lichter zou zijn je hebt gelijkmacht tot ik zie in wat geef hem mijn wacht meegevoel maar geen eigen baat daardoor heb ik u op voorbereid als het eens tot scheiden komt moet ik naast het kinderachtig jammeren mw klagen van Gerrit een klokke vriend aan mijn zijde hebben die zich mannelijk weten gedragen al is hij nog jong van jaren dat zal mij verlichten en steun geven belooft u me dat? ja, macht het ja, dat is u beloofd snikte Jacob Jans nu de hand vattend die zij hem zelf verboot en zo zeer ik onder de invloed haar stille, vrouwelijke grootheid dat hij die vertrouwelijk in de zijne hield zonder aan te denken die te kussen hij voelde zich gerijpt in eigen schatting gerezen door het vertrouwen dat zij hem schonk zij wist hem als boven zichzelf op te heffen door hem de hoogte aan te wijzen die hij bereiken moest om zich te verzekeren van haar achting daar klonk hun, opeens, een luid gelach en geschater in de oren de stemmen, de jonge liden en meisjes, alle te gelijk een woest, koor, zonder harmonie en daarbovenuit schellen shrille noodkreten dat is Gerrit, dat is zijn stem riepmachtel versrikt ze plagen hem voorzeker wat mag er nou voor komen zijn en zich van Jacob losgekend naar de plaats waar het misbaar zich hoeren liet het achterdeel van de boerderij waar de jonge liden, alle te samen waren maar niet precies, in één drachtelijke feest vreugde guurt groot was handgemeen met Gerrit die de worsteling tegen een veel sterkere en grotere jonge man vol hield met een kwaadaardige verwoedheid die aan waanzin grensten en die hem creëten van wilde drift deed slaken terwijl goede lijns en van Malsum in plaats van de zwakkere kameraten hulp te komen zonder te lachen en toe te juichen ja, guurt groot scheen aan te zetten om het niet op te geven voordat hij zijn doel had bereikt dat doel was het verwaande en verwende schepenszontje een kastijding toe te dien die hem voorlang zouden heugen het was voor zijn best, en het was verdiend riepen zij de meisjes toe die half versrikt, half lachend riepen dat men het hierbij zouden laten dan, guurt groot bleek onverbiddelijk zelfs toen Gerrit hees van kwaadheid schreeuwde en verreken zou, maar als partelend onder de forse hand van zijn overwinner neerzonk, die hem nu onder de knie had en Willens was op onbarm harte gewijze gebruik te maken van het recht van de sterkste guurt groot, mishandel Gerrit niet giel de macht tot, toen zij zag wat er voor viel zo hem iets was overkomt zal zijn moeder het besterven en ik mee daar zal hem niet zo over komen, macht tot bemoei je niet met z'n standje wat hij krijgt, is verdiend en werkelijk, toen hij zelf op zijn gelaad de bloedige bewijzen dat hij geen weerloos slachtoffer had geveld toen mag tot dit dag, week zijn versrikt terug, maar Jacob die haar eindlings gevolgd was, trat niet toe schaam je guurt, das geen portuur laat af van Gerrit of je zult met mij te doen hebben ik wil niet met je te doen hebben, Jacob waar zijn vrienden, maar de kwaa jongen heeft met bijkantste ogen uitgekrapt en hij zal ervoor hebben het is zowel wel, laat af en Jacob Jans vrong zijn forse hand om de pols van de jongman die onder die knijpende omklemming zich ophiev tegen de aanvallig en zijn prooi losliet, behendig genoeg om van dit ogenblikkere spijt gebruik te maken was Gerrit opgesprongen en weggevlooden om schuilplaats te zoeken in de armen van macht tot die zich liefde rijk voor hem uitbreiden huilen van woede en schaamte meer nog dan van lichaamssmart zonk de knap aan de zutselijke borst zij leiden, zij droeg hem op de kijkansweg de boerderij in waar de goede vrouw Blommers en Lijspeth zich weerden om de sporen van stof en slijk van Gerrit verhaavende kleren te doen verdwijnen ze hadden wel van de onmoeite gehoord maar ze hadden zich daar niet in durven mengen al begrepen ze best hoe het aangekomen was en hoe is het aangekomen voegmacht tot terwijl zij met haar eigen fijne neusdoek de tranen van Gerrit's ogen wisten en hem troostend een kus op het voorhoofd drukte het was toch waarlijk geen ingewikkeld probleem hoe twist ontstaan, hoe het tot dadelijkheden was gekomen jonge lieden koesterden zeker onweil tegen de knap die niet eigenlijk van de hunnen was en toch aan hen werd opgedroon, daarom boven waren zijn gedragingen hinderlijk en amatigend en hoewel er geen bepaald overleg bestond om hem eens een trek te spelen waren zij het zonder afspraak met elkaar eens dat zo de okazie zich daartoe aanboot men die niet zou laten glippen en nu de okazie bot zich aan, het vooruitzicht om te zien melken en zich naar hartelust te kunnen verzadigen met de schuimende warme melk, had Gerrit aangelachen en hij was dus getroost met de lijst werd meegegaan, die haar juk met emmers troog en vergezeld werd door een boerenknicht die haar arbeid zou delen tezamen hadden zij 16 koeien van haar kostelijk zuivel te ontlasten en had Gerrit zich er in het eerst al wat over verwonderd, dat het toch naar de weide zo lang duurde, dat men zoveel landerijen overig, zoveel hekkend doorging, eer men was waar men deze moest, al ras begon het hem te vervelen dat de melkerij zelven zoveel langer duurde dan hij zich had voorgesteld, zo kon macht dat het niet bedoeld hebben, die zeker al lang daarom stond uit te zien, hij begeerde dat Lijspet de koeien verder zou laten zoals ze waren en met hem terug zou keren maar, stel een degelijke melkster voor op dat punt half werk te doen Lijspet lacht hem uit zij kon wel zien dat het schepensoontje een stadskind was, hij moest nou nu zelf maar eens zien onder zonnehitten en vermoeienis de zuivel werd gewonnen, die het steeds zijn volkje zomaar gedachteloos in zwolg, alleen heen gaan dat raden zij af, hij zou van de wijs raken daar alle wijden op elkaar geleken de bijgedachte van Lijspet was dat de jongenlui het half wasje zeker wel wat kwijt wilde zijn Jakob Jans, haar landheersoon hield zoveel vermachteld dat was hem aan te zien, en de anderen liet daar geen ogenblik rust ze zou beide plezier doen met hem maar, blijven als hij meende dat hij gaan wilde als hij zich verveelde, als hij naar machteld verlangde, dat was Gerrit Frans Meermann niet geleerd het vermaanteld blijven en geduld nemen deed op hem de werking van de spoeren, ten ontijd aan een jong wil paard gegeven, hij antwoordde met een volle draf weg te rennen Lijspet schudde bezorgd het hoofd, en de boerenknecht giegelde hem na, terwijl hij zijn melkbankje verzette om zijn laatste handen te nemen, zoals hem gewaarschoed was, raakte Gerrit zijn pad bijsterg, en dolde ziedend van indelijke ongeduld rond op de eentonige groene vlakte als hij meende dat hij het eigenlijk hek had gevonden, bleek het toch dat het een ander was, maar dat precies op het ware geleek, en bij de gewissheid dat hij een cirkel had omgelopen, of weer verder van zijn doel was verwijderd, klom zijn kwade luim met zijn onrust het was alles te schuld vermachteld zij had hem niet van zich af moeten zij had liever mee moeten gaan, want deed ze ook op die ruïnen, wat had ze tot te praten met van Malsem, en ze woord en ze woord, daar echter het weiland rondom Delfgau, de Amerikaanse prerieniet zijn, kwam Gerrit trots zijn dwalen, toch terecht aan de boerderij, hoewel niet aan de zijde, waar haar uit gegaan was maar bij het ruime achtererf, waar de hoogschuur was gelegen, waarop ditzelfde ogenblik de jonge lieden die van de tocht naar de ruïnen waren, recht veel pret maakte een maag die gooit met nat of groen die is het om een kust te doen een maag die gooit met groen of nat dat is gezegd, kom vol mij wat en al werd het hier gedaan met door margeure gooi de uitkomst bleek wel dezelfde er werd druk gestoed en gekust en de juffers klaagden luiden dat ze berouw hadden, de strijten hebben uitgelokt gunst, wat waren die vliegers en bouwen verkreukeld och arme, wat waren die nette hoogjes uit hun fatsoen geraakt en zelfde eindigden in een verrolijk geschater de jongmans hadden er ook het hunnen van gehad en zonder barmhardigheid was het zwart en bruin laken of het grijs verwiel met talloze spritjes hooi en stro overdekt het zou wat schuurends kosten eer het alweer zijn smetteloze glans had de verfrommelde hoogjes waren schitterend gevroken hoe nu, wie kan daar aanrennen over het veld, wie sprong zo rap de grebba over, wie onderstond zich het hek over te klimmen, dat niemand wiligheid had voor hem te openen Gerrit, Gerrit Frans in eigen persoon wat porre die om dus in zijn rond te zwerven het war wel goed, hem eens een poets te spelen, de kwelgeest van machtelt, opper de guurt groot ja, we moeten initialen met hem hebben hij kan geen plage velen maar schoeden in daar meisjes zo is het hem nodig aan te leren zij van massen wat ze eigenlijk doen zouden, was de jongen lui zelf nog niet heldig, toen ze aller te gelijk naar diepe, als om Gerrit welkom te heten die, verbeleid tot het eind van zijn zwerftrucht gekomen te zijn, met zeker angst vroeg, waar toch machtelt was die in een zoekende blik al ter stond miste machtelt is met Jacob Jant naar de stad terug gereden, zou er genoeg van de pret, en begeerden nog wat in okaars gezelschap te blijven daar is geen woord waars aan, gronden Gerrit, veel te veel teleur gesteld, om de plaggerij in het vriendelijke op te nemen ik zeg je dat dat waar is, machtelt een gelijfstafierd worden door een gelij jonker die uit op de elleboog komt en ze heeft de ocasie waar genomen om het dit te doen blijken ik weet wel beter, Groot, al ben je nog zo'n lange slungel, je maakt me geen sprokjeswijs zoek maar in het hooi, plaagde de meisjes, je zult ze eerder vinden dan een naalde aan die zulte praat keer ik mij niet Riep hij korsel, spreek hij, goede lijns, zeg me, waar kan ik de jongfoo van echt mond vinden maar jongen, dat is mijn raad, zie je niet dat iedereen je zal uitlachen als je loopt rond te snuffelen als een schoothondje dat zijn meesteres verloren heeft toon je een wakker jongen en wacht hier rustig af tot de jongfoo van echt mond zich komt vertonen, maar vermaken ons hier, neem deel aan de pret daar is voor mij geen pret zonder machteld laat me door, guurt, ik zal wel weten te vinden het kan zijn, maar de lange slungel staat de kleut er niet toe te gaan waar hij wil je zult hier blijven en een patie ons dansen, werd hem geantwoord dat was goed bedacht, dat vonden alle aardig, er moest een patie gedanst worden, en Gerrit moest als patr in het midden staan had de knap nu maar het verstand gehad, zich naar die inval te schikken en een weinigje met de andere meter juulen en te springen, alles waren goed voor hem afgelopen, want machteld waren er geweest eer het eerste ronde dans, kan was afgedans, maar Gerrit Frans had nooit geleerd, zich naar andere invallend te schikken, en nu al ballerig, moe zelfs van zijn geforceerde mars, was hij minder dan ooit in de stemming om dit te doen schij uit met dat mallen ik wil niet meedoen, ik wil niet dansen laat me gaan, guurt groot, laat me gaan of, of wat en Reeds had deze hem bij de arm gepakt en in het midden gedronen de anderen als bij afspraak legten de handen ineen, en dansen al zingende om hem rond, terwijl guurt uit alle macht de onwillige deed stand houden en tot knielen verplichte, toen het in vast kwam, maar het verging hem slecht want Gerrit, woest van kwaadheid sprong als een wilde boskad op hem aan voer hem met een nagels in het gelaat en dachten zich los te vringen hoewel guurt hem in de middel om klemp hield ondanks de pijn die de opgescheurede wangen hem veroorzaakten Frans Schrik stoverde ronddansen de paren uit een, en liet de guurt groot met zijn aanvaller geworden naar jonge luispillijkheid overtuigd dat deze gerecht tot wedervraak was wacht, daarvoor zal je hebben dat ik je al langer toegedacht en wat je vader je alle dagen welgeven mocht, dreigt de guurt groot, en leed al het mogelijke om de bedreiging ten uitvoer te leggen ondanks de crete van woede die zijn slachtoffer slaakte en dienst over spanne weerstand toen Machtelt en Jacob Jans toeschoten tot zijn ontzet het is waagder of ik met een dolle katten doen gehad heb, spak guurt terwijl hij de houten pompe in beweging bracht en zijn gezicht met handen vol water opfristen nee Jacob, wees jij nu maar niet de advocaat van zijn slechte zaak het was de uwe gevallen dat wij hem ophielten om me eens onverlet die zoet de vrije rij met Machtelt te laten voortzetten en dat je het eens vooral weet, guurt ik vrij niet over Machtelt, gaf jaak op Jans zijn antwoord, op een toon die guurt heeft mompelen oh wee oh wee, er is een klein plekje blauw aan die scheen komt gezellen, spak nu goede lijns naar binnen, zien we de pers met Machtelt te treffen, laat ons alles afdrinken en dan de tocht ondernemen, want het wordt mooi tijd voelde wel dat de eigenlijke vruchten verstoord was en dat al werd de uitlijke vrede getroffen de goede harmonie daarmee nog niet was hersteld en de aardigheid er nu af zou zijn einde van het vierde deel van Hoogstuk 15 vijfde deel van Hoogstuk 15 van de Delstse Wonde Rokter deze liep je volksopname behoort het publieke domein opname door Anna Simon de Delstse Wonde Rokter door ALG Bosbom Tussan Hoogstuk 15, vijfde deel en dat bleek ook wel Machtelt al had ze haar best gedaan om Gerrit te bewegen de hand van de guurt groot aan te nemen die door Hilda en zijn goeilijk zusje tot verzoenlijkheid als bewogen Machtelt zelf bleek zo onstemd dat zij het voorwenzel van de gespongers naag te baat nam om niet te spelen en te zingen Jacob Jans had even als zij zijn particuliere reden om niet vrolijk te zijn en deed zelfs geen poging om opgeruim te schijnen maar hij wilde niet aanwoeren bedankte ervoor om mee te drinken of te klinken schoon guurt groot die wel wat ruw en plomp maar niet hadragend was een algemene vrede en vriendschamstronk instelde die overigens nogal werd toegejuigd en mij bij ieder voorzicht dacht dat men de spelbrekker kreeg in de buurt en hij zei dat hij een vrouw was en daarvoor zicht dacht dat men de spelbrekker best had kunnen missen zelfs Machtelt die zich voornam op een andere keer wijzig minder toegevend te zijn het baat er echter niet voor het ogenblik de gulle vreugd, eens verstoord liet zich niet meer vatten men dronk nog even in het rond zonder liedje men proefde op aandrang van vrouw Blommers van haar eigen gebakker tulband en goede lijns hiefde het wonenzitting op men dankte vrouw Blommers en hij begint scheep in het vooruitzicht dat het prettige watertogje alles wel in het effe zou brengen maar de eerste grote teleurstelling die het jeugdere hart van Jacobians had getroffen was niet met een genoegelijke vaart goed te maken al had hij ook gemeent dat hij niet eigenlijk hoop had gevat de zekerheid bewees hem dat hij ondanks alles op gunstiger uitkomst had gereken en al was hij onderworpen hij was toch niet minder gewond hij dwoong van Malsum hem de roeriemen te vertrouwen die zijn overwinning op Diewertje hoopte te beslissen liet hem gewillig begaan machteld had, te bewijzen dat zij een andere weg met Gerrit wilde inslaan deze niet veroorloofd tussen Berta en haar plaats te nemen en zondeling, hij had vrede gehad met die schikking en was naast van Malsum vlakachtig uur het groot gaan zitten die weer wakker de roespaan hanteerde terwijl Jacobians nu eens met furia roeide, zoals een Italiaan zouden zeggen en dan weer de riemen onbeweegelijk liet op te pennen en de toering had laten glippen deze ongelijkmatigheid werd wel door goede lijns opgemerkt en berispd maar dat leidde dan slechts tot tijdelijke verbetering overigens ging alles aanvankelijk goed, hoewel niet zo prettig als men verwacht had de maan bleef achter de wolken verscholen en een dove damp uit het water opstijgende hulde alles om aan heen in een dichte vochtenevel daarbij veranderde de wind en begon wat op te steken de aardigheid van zoekjes over het water te glijden men moest nu maar liever zien wat haastig thuis te komen men wist niet wat die samenpakken de wolken daarboven nog geven konden van Malsum onder begunstiging van de duisternis vluisterde druk met Diewertje Bertha en Hilde praatten zo wat onder elkaar mag tot heel zwijgend haar luid op de schoot en tokkelde van tijd tot tijd als in verstrooiing de snaren daar hoorde men opeens een doffe gil die door goud werd geslaagd terwijl hij de riemen los liet en trachten op te staan zonder dat het hem gelukte laag hartige deug niet klonkte stem van Jacob Jans die mede vergat dat ze hem post als roeier niet mocht verlaten maar opgestaan was om huurd groot te helpen te komen die van achter hem door Gerrit aangevallen de volle zwaarte van de knap op zijn schouders voelde drukken die hem tegelijk met beide handen de keel omvrong de vaak gierige had dit ogenblik gekozen om zijn revans te nemen wilde hij zijn vijandworgen of zimpelijk onder de verrassing van zijn onverhoedse aanval het was niet uit te maken zeker is het dat het ontzett door Jacob Jans bedoeld alleen daartoe leiden dat er drie worstelden onder schrillen kreten en verwijten de meisjes gilden en sthoven op Goedlijn zelf vergat de zorg van zijn roer om in die gevaarlijke twist tussen beide te komen al het wicht van de negen personen die het vaartuig inhield was op een ogenblik samengetast op eenzelfde plek van Malse begreep het gevaar en dronk door tot het roer te vergeefs, te laat het schaaitje sloeg om plof, daar gingen aanvallers en verweerders met elkaar in de diepte ter dood, ten verderver welicht het akele gegeel van de jammerende meisjes de gesmoeide verwensingen de jonge lieden het schilgehel van Gerrit die nu eerst het schrikkelijk gevolg van zijn eigen moed wil begreep zou zeker goede uitwerking hebben gehad om helpers en redders te doen aanstaan zodat de noodkreten enig menselijk oor hadden kunnen treffen maar de brede vaart aan weersijden met riet en waterplanten dicht bezet liep langs een pad dat op dit uur door geen menswet betreden de huisleden waren toen reeds van akkers en wijden teruggekeerd en wie vroeg op moest lag alvast in diepe rust de enkele hoeven of poeure stulp waren verder op landwaarts in en het huis van vrouw Blommers lag al veel te ver af dan dat men daar opmerkzaam had kunnen worden op het gener met de jonge lieden voorviel ze konden op niets rekenen tot redding dan op zichzelf maar, zij konden immer zwemmen had Jacob Jans al vooruit gezegd toen hij in zijn overmoed het gevaar verachte gelukkig herkreeg goede lijns zijn tegenwoordigheid van geest en herinnerde het hun jongens, vergeet niet dat we zwemmen kunnen de armen uitgeslagen en de meisjes gered die vastzinken als ze niet op haar zijde kleren drijven en zelf gaf hij het voorbeeld door de eerste juffer de beste te vatten en met haar door riet en biezen naar land te waarden hij was wel beloond voor zijn kordaatheid met ons Bertha die hij had gered nogmaals, de dochp het proefd en hij mocht gui het groot helpen om Hilda aan land te brengen van Malsum hield Dibertje omstrengend en wist met haar op de oever te raken Machtelt had in haar ziele angst de naam van Gerrit uitgeroepen en deze, op de vriendelijke stem afgegaan had half zinkend haar kleder in gevat terwijl ze haar arm om hem heen sloeg de jonge lieden, hun zusters en meisjes gered wetend, waren nu zelf aan land gebleven maar Goede Lijns dacht haar Machtelt weerp de drijpende bovenkleding uit die zijn rappen leden belemmerden en ging moedig opnieuw te water de anderen toeroependen dat ze zich gereed moesten houden hem bijstand te bieden als het nodig werd spoedig had hij Machtelt bereikt die met inspanning van haar laatste krachten Gerrit hield omvat Machtelt, laat de jongen los ik kan er geen twee te gelijk houden en de armen roeren klem je maar heen en ik red u de qua jongen, dat is van later zorg maar Gerrit smeekte om mijn barming hem alleen, bracht ze uit de klukken jongman beproefde maar slaagde er niet in de dubbele last de torsen Machtelt voelde dat zij alle drie verloren gingen zijzelf liet Gerrit, liet Goede Lijns, los en verlicht bracht nu de jongman de knap aan de oever zelf was hij echter zo uitgeput van de overspanning dat hij nog alleen maar roepen kon help Machtelt en toen bewusteloos neerzonk van Malsum deed zijn plicht het was nog niet te laat Machtelt had zich aan het omgekeer de bootje kunnen vastklemmen en ook zij kwam behouden aan wal, wat nu te doen de meisjes in haar natte kleren en nog onder de indruk van de schrik zenuwachtig, snickend of schrijend waren niet in staat te voet huiswaarts te keren, de jonge Lillen zelf nog lang niet bekomen, zagen er tegenop al luidt het algemene voorschrift dat een ferme mars het pers te recept is om de gevolgen van een ongewend stortpad te voorkomen de boot omkeren en vlot maken zijn misten moed en lust om het te proeven en te meer daar de meisjes rond uit verklaarden dat zij er niet weer in durfden naar de hoeven van vrouw Plommers terugkeren, opperder van Malsum die was dichterbij aan de stad de boerin zou hun gelegenheid geven hun kleren te drogen en er was van haar of van één haar buren wel een wagen te krijgen waarmee men zo haast mogelijk naar de stad kon rijden dat voorstel vond algemeen bijval en zou ten uitvoer worden gelegd toen men bemerkte dat Machtelt zachtelijk op het gras neergestrekt buiten kennis was gebleven en dat zij niet mede kon, tenzij de jongen Lieden haar opbeurden en voortleiden goede lijn zijn guurd als de sterksten belasten zich met dit werk daar bram hardigheid van Malsum leiden zijn zuster een dierwiertje Hilde ging naast de jongen Lieden en men begreep dat Gerrit wel vanzelf zouden volgen deze bleef dan ook niet in gebreken maar toen hij wat bekomen goede lijns schuchtig dankte voor zijn redding doet er deze hem toe waar het niet op Machtelt geweest gaat verdient te verdrinken want hij zei oorzaak van alles in tussen viel de tocht langer dan mijn wachten en vooral viel de taak om het bezwijken de meisje mee te voeren haar een redders bezwaarlijk maar hij lieve waarom helpt Jacob Jans niet een handje zegt U het groot Jacob Jans voor het eerst wat er aan hem gedacht en met schrik maar toch die kon zwemmen daar was geen kwaad bij trooste men zich ja als hij niet iets ergers met hem gebeurd is hij zal ons zijn als hij zich gaat weten te redden in elk geval is er op dit pas niets aan te doen daar ligt godank de hoeve voor ons en er brand nog licht in het huis zei goede lijns gelukkig was er licht en trof met de bewoners nog op door weer bereid vaardigheid alles werd aangewend om de gevolgen van het onheil te herstellen maar toen rijdt de jonge Lieden zich voor het grote vuur in de keuken zonder te warmen en te drogen vroeg opeens lijst met hij kon zo goed zwemmen als één van hem er moest iets ergers met hem zijn gebeurd anders wat hij er toch ook reeds kunnen zijn het ligt maar bij dat hij onder het omgeslagen schuifjes al zijn geraakt en in een morren gesmoord spak goede lijns in doffe moedeloosheid dan moet er hulp wezen reply spet reeds snelte zijn naar de stal om de boeren knecht te wekken het is toch te laat beslist de goede lijns hoofdschudd eigen uitputting liet hem twijfelen ook aan het goed gevolg van andere pogingen die hij zich niet in staat gevoelde te leiden maar de klukken lijstbed liest zich niet afschrikken de lantaren in de hand door de boeren knecht gevolgd die onderweg nog een paar buren om assistentie zou vragen toegen ze uit geurt groot voelde zich kas genoeg om mee te gaan en de weg te wijzen vrouw plommers die het druk had gehad met voormachtel te zorgen welke zij op haar eigen bed had neergevleid en die in de zoete rust was zoals ze zich uitdrukten kwam nu naar de jonge lui omzien klagend dat ze maar als kindeloze weel alleen zat voor alles ja, ze had wel een zoon een enig kind maar die had al vroeg zijn roeping gevolgd om zich van de wereld af te zonderen en was in een kloos te gegaan omdat het te lui was om boeren arbeid te doen zou lijstbed getuigd hebben als men haar haar naar gevraagd had zij moest nu alles maar zelfen of er vreemden laten doen en dat was achteruit lijstbed ja die was trouw en vroed en daar kon zij op betrouwen maar het was toch slechts een meiske en wie weet hoe gauw terwijl de goedhartige boerin haar monoloog hield waar eigenlijk niemand haar luisterde ging zij bedrijven geen en weer takkenbossen aanbrengend tot onderhoud van het vuur, de grote ketel overhangend kookend water kon te pas komen een klein kruikje met branden moeres voor de dag gehaald waarvan goede lijns bij wijze van geneesmiddel een teugje nam daar hoorde men voetstap het air volkomen de deuren van het huis en het huisvertrek werden in angstige verwachting geopend en de boeren knecht door een paar arbeiders bijgestaan toeg jacob jans naar binnen op een berrie liggende dood riepen allen in ontzetting opgesprongen nee, nee, er is nog leven in goede zij loffen en dank antwoorden lijstbed die de lantaren in de ene hand houdende met de andere zorgelijk het hoofd van de jongman ondersteunde hij leeft herhalde zij luid en zee gevierend hij zal wel weer bijkomen, ik heb er zekerheid van het was mogelijk maar op dit ogenblik lag hij in volstrekte bewust loosheid en geen heel onbeweegelijk levensloos naar uiterlijke schijn onder de ongeslagen boot geraakt was hij meegedreven tot dicht bij de oeverg waar het water zeer laag stond zijn vaardigheid in het zwemkunst, zijn spierkracht was hij van geen nut geweest daar hij in ombacht was geraakt met het gelaad naar boven gekeerd was hij gevonden tussen slijk en biezen als begraven en door het kleine vaartuig als ontijdige doodkist overwelfd, het geen hem echter behoed had om in de diepe waterkolk te verzinken het is een miracle dat hij hem nog levend vonden sprak u het groot, terwijl hij met behulp van de knicht, de beuste lozen zachtkunst neervleiden voor het vuur op het dus genoemde kermisbed dat vrouw Blommers en haar een nicht inmiddels hadden gereed gemaakt Goedelijns ging intussen een akkoord aan met de buurman om de jongen Lieden zoveel in Arkras genoeg toe waren met een boerenwagen naar de stad te brengen en de ouders, de familien, niet langer in onrust laten dan volstrekt nodig was en met geneeskundige hulp voor Jacob en Machtelt terugkeren, de enigen die nog moesten blijven Gerrit, die maar al te goed wist dat hij niet onschuldig was aan de katastroven had een kreet van smart en ontzettend geslaakt bij het zien van Jacob Jans onbeweegelijk hoe te draagbaar liggend en was verder zo verslagen zo deemoedig had hij zich niet eens durf te verzetten tegen de maatregel waarbij hij, zonder Machtelt naar de stad werd teruggevoerd om zijn ouders gerust te stellen terwijl de jonge luie weg trokken dan de boer in, door Lijsbeth geholpen de hulpmiddelen te baat die volgens haar ondervinding in een toestand als die van Jacob Jans moesten worden aangewend hoe eenvoudig ook, ze bleken doeltreffend en de jongman gaf wel haast tekenen van leven die door zijn verpleegsters, door Lijsbeth bovenal met angst gespanning werden ingewacht met tranen van blijdschap waren opgemerkt maar weer de voeten vrijven met hete brandenmoeres en keukensoud Lijsbeth bevalde boer in, dan zal hij wel rass helemaal bijkomen maar de patiënt spakt met een zwakke toch klare stem dat ik u bidden Lijsbeth, laat mij verder met rust, ik ben wel ik ben zowel als iemand het zijn kan die door de dood is hingegaan tot het leven dat zal eilen zijn fluisterde vrouw Blommers Lijsbeth in hij heeft geen water genoeg opgegeven dat zal hem nu naar het hoofd stijgen als we hem eens wat brandenmoeres met zouten drinken gaven dat zou werking doen Peter de Genesier afwachten de voeten zijn warm, de handen desgelijks daar is geen kwaad meer bij Moe, ga gerust naar de jiffer zien ik zal hier waken als machteld hier is, laat ze komen ik heb er wat te zeggen spakt weer de patiënt maar de stem klonk schrill en zwaar of zij niet op de gewone wijze werd voortgebracht als iemand die in een diepe zware droom spreekt iets als Sonambule die in staat van Claire Voyance verkeerd de boerin schrikte en haaste zich weg om te zien of machteld in staat was aan zijn verlangen te voldoen Lijsbeth maakte de votelijke teken des cruisers en knielde bij het armelijk leeg herneer dit wordt sterven dacht zij en stamelde haar gebet onder tranen een zachte gloed, tinted bleke wangen van de jongman de ogen die hij gesloten hield openen zich en zagen op haar met een blik waaruit hoge geestverrukking sprak door diepe ernt het getemperd gij Lijsbeth die een reine van harte zeid hoor mij aan sprak hij met een vluisterende stem maar die tot haar binnenste doordrong het is een hoogheilige geheimnis die ik ga uitspreken de heer de heer zelf heeft mij gegeven en uit de dood tot het leven gebracht wat ik met het oog der zielen heb aanschoudt terwijl het lichaam vlot in de lach tussen behoud en verderf kan geen menselijke tong uitspreken daar naden de macht tot bleek nog en kennelijk geschokt bij het zien van Jacob die daar nederlag maar toch reeds genoegzaam uitgerust om tot hem te komen zij ook knielde neerig nevend ze drusbeth en sprak met hartstochtelijkheid Jacob blijf leven voor mij ik wil het u niet langer verzwijgen u heb ik lief en ik zal alles trotserend voor die liefde hij schudde zacht het hoofd en vante beide haar handen in de zijne trotserend iets mag tot niets voor mij ieder van ons heeft een andere weg te gaan ik wees er gerust op ik zal wederkerend tot datgene wat men het leven noemt maar het zal niet zijn om te wezen als ik vormaals placht en des werelds verreugden en lusten na te jagen het zal zijn om goden te heren en hem te verheerlijken zijn werktoende naar hij mij dat leren zal u beide mag tot aan lijstbeth wil ik lief hebben als trouwe zusters naar vrouwen liefde vraag ik niet meer de heer Christus zelf die mij omaartspreetelijke dingen heeft te zien gegeven mijn hart vervullen hij alleen en zo zal het zijn met zijn hulp amen sprak hij de ogen opgeheven houdende als in het gebet en nu haar handen loslatend liet hij het hoofd weer neervallen en verzonk oog ontschijnlijk in de vroege hoerenloosheid mag tot en lijstbeth rezen op bleven diep getroffen staan en staden ook aan niet weten de wat te denken was dit sterven een afscheid voor het leven was dit de uitwerking in haar eilende koortsen maar die kanten maar nu die zachte gloed die de wangen tinten maar nu die ogen die zich zacht kunt sloten en geen spoor van de wilde vlagen die gewoonlijk met zulke toestand gepaard gaan zwijgend in zichzelf gegeerd beleven zij wachthouden naast het leegig de ademharing schien wel haast een rustige slaap aan te duinen vader graswinkel vergezeld van eenzijne zonen en de medicijnmeester die men in de haast had meegebracht verscheen wel draa om de leider af te halen van wieens toestand de makkers juist geen bemoedigend tafereel hadden opgehangen de geneeskundige het was eigenlijk maar een barbieig men had dienst hulp voldoende geacht voor de omstandigheid verklaarde dat hij er niets van begreep het geen wel de waarheid zal zijn geweest vrouw Blommers vertelde wat ze had gedaan en hij schudde bedenkelijk het hoofd hoe het waarschijnlijk is dat hij zelf met meer drukte en meer omhaal zo ongeveer hetzelfde zou hebben verricht nu, zorgvuldig in wolledekens gehuild werd Jacob Janss met het lichte stroobet op de wagen gelegd Schepenmeerman was zelf meegekomen om machteld af te halen en Leisbed reed mee naar de stad zij kon haar patiënt niet verlaten voor zij meer gerustheid had omtrend zijn toestand met zijn moedig bleef zij waken aan zijn legersteden dat niet eigenlijk een ziekbed mocht heten want reed zij zes andere dagens voelde hij zich beter kon opstaan en zich bewegen zoals hij wilde en de chirurgijnbar bier moest tijdens ontdanks verklaren dat verder geen eenskundige hulp overbodig was Leisbed keerde naar de delfgauze hoeven terug maar de reinen van harte had in die nacht meer dan andere opgemerkt en het ging zij gehoord en gezien had beter begrepen zij overdacht en verklaard het op haar wijze en vat een voornemen op dat zij ten uitvoerlegden zo haast de omstandigheden daartoe gunstig waren zij wilde zich afzonderen van de wereld en zich de heren wijden en voor een meisje van haar stand in haar tijd was haar daartoe geen andere weg dan het klooster Gerrit Meermann had vermoedelijk reeds een ziekte onder de leden die hem zo bijzonder prikkelbaar en boos aardig had gemaakt en welke door de heft geschokken die hij ondergaan had tot een uitparsting kwam hoe wil hij minder dan anderen van het ongewenst debat had geleden door een hevige zenuziekte aangetast die hem werkelijk in gevaar bracht terwijl hij daar bewusterloos neerlag werd zijn trouwen oppastig van hem weggerukt de rentmeester van oud-bijerland kwam makkelijk afhalen op last van de graaf van Egmond en was onverbiddelijk voor haar wens om naar herstelling van haar lieveling te mogen afwachten alles was geschikt tot haren en zijne afreizen die kon niet verzet worden en daarbij de jover van Egmond Kenenberg was niet geboren om zuster van Bamb Hartigheid te zijn bij een burgermansoon verklaarde de slotvoogd ten aanhoren van Schepen Meermans zelf die na deze uitspraak te vier was om de jongvrouw die hij als zijn eigen dochter had liefgehad nog terug te houden zij ging om niet weer te geren om een schitterend maar zwaar lot tegen te gaan Jacob Jans hield woord en stond haar kloek en sterken terzijde bij het schokkend hingaan haar vertrek werd voor Gerrit onder allerlei voorwensels verborgen ze mocht maar zondeling bij zijn herstel berustte hij kalm in haar afzijn sprak daarna zeer zeldend meer van haar en welhaast schenend of hij haar geheel had vergeten die vormaals het voorhap was geweest van al zijn wensen en gedachten mogelijk was zijn geheugenot verzwakt zeker was de ziekelijke overgevoeligheid weggenomen die de gezondheid van de knap ondermeinde en daarom boven was het of alles om hem heen samenzoer zijn haar naam werd niet meer genoemd haar liefde niet meer herdacht in dat huis maar allen haar toch zo innig hadden lief gehad de ruwe wijze waarop zij was ontdrukt aan hen die haar sinds haar kindzheid zo zorgelijk hadden verpleegd had allerhard gekrenkt men zweeg van haar niet uit onverschilligheid maar het verbittering uit diep leedgevoel en bovenal uit voorzichtigheid om Gerrit Wonden niet open te rijten de scheiding had geen schuring boven te zijn dat zij het was geworden werd aan de trotsengraaf van Echtmond geweten en toch had deze daar aan minder schuld dan de slotvoogd die in zijn naam handelde doorwins ogen hij moest zien deze had zijn redenen weerzijds misnoegen en verdenking te zijn en zijn toeleg slaagde toen hij uit Vlaanderen terugkwam was haar voorzien van een volmachtig schraven waarbij het beheerder Goederen van dienst Pupil aan hem werd opgedragen en aan Schepen Meermann wouden komen dat sinds onheugelijke jaren van vader op zoon was overgegaan en als erfelijk in de familie werd beschouwd nu was de scheuring onheelbaar de vervreemding verzekerd en daar was zomins praken van de jongvrouw van Echtmond in dat huis als had hij nooit bestaan Herred in tussen ontwikkeld zich tot een kloek en schrander jongman die zich vormde op handelsreis in het buitenland bij zijn terugkomst de dochter uit één der rijkste jong nog in de voedschap geraakte zoals hij zich had voorgesteld en zich wist te doen gelden te doen achten al was hij juist niet allon bemint en geprezen het ging zijn tegenwoordig amt dan ook niet meebracht de familie en Meermann en Graswinkel beleven vriendschappelijk met elkaar verkeren maar Jacob Janss en Herred beleven van elkaar verwijderd de eerste in zijn streven om geen wortel van bitterheid in zijn eigen of ander een hart te laten opschieten had gemeent bij Herred de eerste stap te moeten doen om hem tot vergetelheid van alle toren en onweel tegen elkaar op te wekken maar deze had hem hartelijk uitgelachen om die gemoedelijkheid en gezicht dat het dwaasheid was als jonge Lieden nog aan zulke kinderachtigheden te herdenken waar het is dat hij zelf nooit een kindelijk harte had gehad zoals Jacob Janss tot in de grijsheid zou behouden de zelfsucht die hem voegreed rijpte en verharde gezond verstand geacht in zijnen in andere haar ogen en hij was er trots op dat hij nooit meer aan overgevoeligheid leed nog zo'n vrouwme suffer was geworden als zijn vroegere speelmakkig dat er toch in de diepte van het mensenhart nog een wonkje gloerde van zachtig en zuiverder gevoel dat door tijd nog omstandigheden ganselijk kon geblust worden dat hij herinnering aan de vriendin zijn kindheid iets in hem opwekte dat deze zitslang dood en begraven achten bewijst ons zijn ijver om de zoon van machtel te sparen te beschermen en op deze iets over te brengen van de terregenegenheid die de moedig hem eenmaal had ingeboezend en nu? Jacob Janss de zondelingen woorden die hij gesproken had in de belangrijkste nacht van zijn leven ook in het bijzijn zijn er moedig betreffende geestelijke ervaringen en heilige voornemens werden door deze opgevat als de uitwerking op acht gedroom of het gevolg in een ontstelde verbeelding onder de indruk van de schrikwekkende toestand waarin hij zich had bewonden hangende tussen zijn leven en dood en door de bijna wonderbare uitreding nog versterkt zijn meende dat deze wonderen zilsverheffing niets was dan ziekelijke overprikkeling die zich later door doofheid en afmatting zou verreken zij kende haar lieveling als hoogst onafhankelijk voor indrukken maar ongestadig van aard en ze hield het verzekerd en de heugnis van het voorgevallende ook divisioenen zouden wegtrekken die hem in zo zondeningen stemming brachten dan hij bleef met ongewone nadruk verzekeren dat er hier van geen ziekelijke inbeelding nog eidelen begogeling spraak kon zijn dat hij de werkelijkheid had getast en gesmaakt en dat het wel uit zijn leven zou blijken en wel bleek het uit zijn leven dat hij door iets anders werd geleid en bezield dan door de spedingen in een overspannen fantasie bij zijn aangekondigd voornemen van onthouding ondanks het tegenstrevende erzijnen ondanks de spotternij van oudere broers ondanks de bitsaanmerkingen die hij er over horen moest van alle ledendes huisgezins zijn moeder begon te vrezen dat hij naar monneke heiligheid strevende zich wel haast in een klooster zou willen terugtrekken iets wat haar die reeds in het geheim de hervorming was toegedaan zeer bijzonder smartelijk zou zijn geweest maar hij stelde haar gerust dat hij nog muren, nog geloften nodig had om zijn leven te weiden aan God dat hij de heer wilde dienen in de wereld niet zich daaruit afzonderen als geen dat het lichste, het veiligste hij wilde geen karthuizer worden al had hij vastelijk voorgenomen de trouwsten hun ordebroers de evenaren in zelfverlogening in armoede, in reinheid van wandel in dienende liefde tot hier toe had hij gewijveld welk beroep hij zou kiezen was hem opeens een licht opgegaan over zijn roeping hij moest genees heer worden om met de kranktendes lichaams ook tot heling der ziele kwalen van zijn leidende medemensen te kunnen medewerken hij bleef de school bezoeken waar de talen werden geleerd die toen maalste de sleutelgaven tot alle kennis en wetenschap toen zijn ouders om de hitte door geloofsvervolging uitweken naar Duitsburg vergezelde hij hen zette aan een Duitse hoge school hij verkreeg er vermoedelijk zijn doktersgraad met hen teruggegekeerd toen Delft vrijgemaakt was van het Spaanse geweld fing hij eerst voor goed zijn kluisenaars leven aan daar zei de Brauwerij eruit hun vroegere behuizing niet meer betrokken maar een grote, de boot genaamd, gingen bewonen waarvan het Achterhuis naar zijn verlangen werd ingericht dat hij niet weer verliet en waar we hem hebben gradig slagen dat de jongeling in dat eerste tijdwerk van zijn toekering naar God door een ongewone mate van christelijke moed van voorharding, van wilskracht moest ontwikkelen laat ons liever zeggen door een ongewone mate van goddelijke genade werd gesteund en bekrachtigd om bij zijn keuze te blijven dat hij alle wereldvreugd fliedend alle werelds in doodend zichzelf vergoordend en overbracht in de kleine, stille, dagelijks terugkerende ontbeeringen en onthouding te mede van verwanten, vrienden schoolmakkers die in dit buiten gewone niet zagen dan onzinne gedweperij of eigen dunkelijke zelfkwelling dat het door hem veel leeds geleden moest worden veel strijd gestreden veel gebets gebeden eer hij van vrede, volle vrede kon roemen en, on aangevochten van buiten zonder behoering van binnen zijn weg der zelfverlogende de liefde kon volgen dit kan ieder zich voorstellen die iets weet van geestelijke strijd tegen vlees en bloed niet slechts maar tegen die onbestemde, ontastbare veranderlijke machten buiten ons boven ons, rondom ons die Paudus beschrijft als de geestelijke boosheden in de lucht zwaar mocht die strijd hem gevallen zijn maar hij bleef in dat alles overwinnaar en hij toon de metaardaat zoals hij gezegd had, dat hij niet door visionen was betoverd evene ras verdwenen als gerezen dat hij niet in de angst en des doods geloften had gedaan, die na het ontkomen bij het naar het verleden wijken van het gevaar werden vergeten en hij toon de metaardaat dat hij van de hoogste realiteit had getuigd al was het tegenst de diepste mysterie toen hij in alle ood moet roemden dat hij van de heer was gegrepen en nu, wij schrijven niet de geschiedenis van zijn leven nog die zijn familie we geven hem alleen in een tijdperk van zijn werkzame levensloop wij hebben hem zien handelen, zien strijden worstelend om te voorderen in heiligmaking geen heiligen nog wie mag zonder zelfbedroog roemen het rest te zijn hier op aarde maar toch, gaande van kracht tot kracht, een toegewijde aan God door Christus een Christen in één woord in wie de belofte werd bewaarheid wie heeft, die zal gegeven worden einde van hoogstuk 15 eerste deel van hoogstuk 16 van de deltse wonderdokter deze liepyfox opname behoord tot het publieke domein, opname door Anna Simon de deltse wonderdokter door ALG Bospomtoussa hoogstuk 16, eerste deel een miracle, wel zeker hij zou me willen diets maken dat hij een miracle zou verricht hebben en een verslagene in het leven heeft teruggebracht had schout Gerrit Frans Meerman bij zichzelf gesproken, terwijl zijn effe voorhoofd zich vondsten en dat hij hem zinnig geglüm lag zich om zijn mond ploiden en hij zou menen dat ik maar zoet sappig berusten zou in zijn zeggen dat is misgerekend bootje we zullen al kan er daar nog eens over spreken dat hij het jullie aanwijs maakt om hem gerust te stellen en van onberade zelfbeschuldiging af te brengen dat laat ik daar dat is de prijzen in zekere zin maar dat hij zich niet inbeelde dat ik mij daarmee heb laten blinden al noemt de dumme volk hem de wonderdokter lieden van kennis en stand weten wel hoe ze dat opvatten moeten die tijdshoog leraar heeft mij eenmaal gezegd dat hij zo bijzonder knap en geleerd niet is en ik die hem van jongs aan kennen weten beter dan iemand wat ik van zijn mirakelen heb te denken beelde hij zich niet in als door een wonder van godsgoedheid behoudend te zijn omdat hij onder het schuitje tussen de biezeliggende nog levens gevonden werd heeft hij op deze gezichten wonderdadig de uitreading niet zijn tussennaamde roeping gebouwd om heel wat singuliers te zijn en te doen of er ging duizenden kloosterlingen strenger dan hij hebben geleefd zonder dat zij er heiligen om geweest zijn of tot wonderdaden bekwaam waren fijn van die dweepende fantasieën van die waan der eidelheid het is puur zelf behagen ik kan dat druilen en drijven die trots in het kleed ter nederigheid niet dragen en wil er achterkomen wat hij voor een mirakel uitgeeft ja, ik moet er zelfs in mijn kwaliteit kennis van nemen zal ik het potten gemeen dat al licht mirakel roept bij het geen haar onverklaarbaar is het tils wijgen opleggen onderzocht moet het worden laat aan Bart als op te dragen, dat gaat niet hij zou verder gaan dan mijn intentie is achter de hele waarheid komen ergenog, geen bastia meer vinden de zaak uitpeluizen dat het misdrijf van juliaan openbaar werd en ik, om mijn goede hoep zouden, genootzaakt zijn om tegen de arme jonkig te procederen in alle rigeuren en zoiets de kouzen uit mijn handen ter schepenkennis waren gebracht zou er niet meer te composeren van het zou mis kunnen lopen en ik kan toch waarachtig de zoon van machteld niet aan de galk brengen zijn antecedenten zouden wist niet voor hem pleiten, blijkens de kwaade opinie die graaf Maurits van hem toont te hebben nee, nee, het vallen uit hoe het wil, zo ik er niemand in moei blijf ik meester van de toestand dat Kuipers volk kan mijn licht bang maken en het stilzwijgen opleggen en al gelukt het me dan bootje met de stukken te bewijzen dat hij gebluft heeft op een miracle waar niets ongewoon achtersteekt al staat het dan in mijn macht hem te kwellen en in het nauw te zetten zoveel ik wil, dat blijft tussen hem en mij en kan juliaan van Echmond niet schaden ter gevolgen van dit overleg met zichzelfen zien wij de achtbare schout bij het vallen van de avond dicht in zijn mantelgehuild een kort rapier daaronder en een ducht gestok in de hand het hoofd gedek met een ronde, lakendse hoed zonder verenfrozet alleen door zijn huisknicht vooraf gegaan de inlandaren door, de straten door kruisen en zich heen wenden naar de achterbuurt waar de Kuiperswinkel van vrouw Heilwig was gelegen daar zat hij binnen, tot niet gering ontstelten is de eigenares die wat verwondert dat er op dit uur een klant kwam op dagen en wel een zulke die zo perus te klink lichten hem tegemoet ging met haar keukenlamp in de hand in de mening dat iemand die maar zo binnen liep zonder zich aan te melden en naar het gebruik volk te roepen, zeker met kwaad bedoeling kwam nog voor zij een woord kon zeggen om van dit vermoeden te getuigen traagte de komende haar gerust te stellen ontstelten u niet vrouwke ik heb niets kwaadzende zin ik kom simpelijk enige informaties bij u nemen roep u man, ik heb er niet wat te zeggen mijn man die is op dit pas niet te spreken vriend zeg u een boodschap aan mij of heb je liever dat de meester Kuiper je te woord staat mijn zwager is nog in de werkplaats het is mom en man te doen als hij niet kan komen laat mij dan daar binnen gaan zacht wat, dat gaat sommer niet ik ken je niet vriendschap en ik laat geen vriend volk in mijn huiskamer dat is je toch al meer gebeurd vrouw Heilwig of waren de soldeniers oude kameraden van je man geen vreemde voor u oh heerig, dus rein van het gerecht verzuchte Heilwig, zich vergetend van schrik het geen zeker eigenaardig glimlach bracht op het gelaad van de schout terwijl de Kuiperin in grote onrust haar lamp heen en weer draaide om bij dat wijflend schijnzel zijn persoon op te nemen zonder dat het haar veel baten de slapneer hangende rand van de hoed bedekte een deel van het gelaad de mantel, vermondigde gestalte werd zij het zijtgeweer gewaar en dat trekte niet tot haar geruststelling zo ik u zeg dat jij de waarheid tast zult hij toch wel aan dit sammelen een eind maken en mij bij uw man brengen tenzij je liever ronduit met de waarheid voor de dag wil komen dat hij niet meer een leven is niet meer een leven wat vreemd achterdenken is dit riep vrouw Heilwig maar de lamp danste in haar bevende hand nu die argwaan heeft zijn grond zou ik menen vrouw Heilwig uw man is in zijn tijd een rouwe gast geweest en is nog steeds met andere wilde kwanten bevriend gebleven als onderzoek wolk je twist ontstaat is het zijtgeweer al rast haar hand genomen en wat daarna volgt is niet van het mooiste eerder pleger het weet of wil ligt er een te bloeden herende hemel hij weet alles riep vrouw Heilwig in radeloze verlegenheid zo ongeveer alles er werd geen heksenkomst toevereist voor mij om daar achter te komen maar zo ga je uw redenen hebt om het gebeurde niet uit te brand ik heb de mijnen om je het geheim te beloven met conditie dat je me niets verheelt en zo leidt me binnen ik ben schout meer man zelf hij sloeg zijn mantel open de blinkende keten, de ringkraag de rijke kleding lieten haar geen twijfel over al was de schout haar ook niet in persoon bekend of al kon zij in haar schrik en verwarring zijn het trekken nauwelijks onderscheiden zonder iets tot antwoord te kunnen uitbrengen wenden zij zich schielig om ging hem voor, de smallen gang in en opende werktuigelijk de deur der huiskamer toen hij binnen gaat voer de schout zelf een schok door de leden het eerste wat hij zag was bastiaan zelf inzittende houding op een rustbed geplaatd door kussens ondersteund tussen de samengevouwen handen een klein psalter gevathoudende met gesloten ogen, kleurloze lippen en het gelaad zoveel bleek zo bewegingloos er schrik op de dorpel staan bleef terwijl haar uitriep Satan's wijf, zie ik u man daar nog leefend ofwel laat ge een lijk onbegraven hoep de Satan niet aan in mijn huis gij daar vermaande bastiaan met een zwakke en hoolklinkende stem en sloeg de grote ogen wijd open al zo leeft hij hervatten meer man wat calmer tot heldig en gij wilde mij diets maken dat hij vermoord was hier is misverstand heerschout voor de heldig hoe zou ik gezicht hebben dat mijn man dood is daar hij leeft als uit de dood verezen spek bastiaan daartussen geef god de ere vrouw en schaam u niet hem te loven nog te verkondigen wat hij aan ons heeft gevocht haastig liep de goede heldig naar de rustbank dat kupiden bastiaan wil nu zwijgen veel spreken is u nog verboden hier is de schout die ons wat te zeggen heeft wil u rustig dragen bastiaan de goede medicijnmeester u heeft opgelegd al zo zal ik hernam de patiënt en sloot weer de ogen als voelde hij zelf dat de inspanning hem niet diende heerschout wil u nederzetten spak nu heldig zich weer tot deze keerende ik zal naar mijn beste vermogen antwoord geven op uw vragen alleen voor schoon mij zo ik daar even wat verwart en getroffen was toen ik ontwaarde dat uw edelige strangen reeds bekend scheen met de huizen dat we besloten waar het te zwijgen voor de wereld zie je daar meer wijsheid en meer discreetie dan ik bij lieden van uw slag zou gezocht hebben hij nam schout Gerrit die eindelijk de stoel in nam welks houten zitting zij zorgelijk met een groen treipe kus had belecht maar die hij nu zelf verplaatste zover mogelijk van de rustbank af en met de rug naar bastiaan toegekeerd zolang hij niet alles wist gaf het mageren, shrillen, beenachtige gelaad welks harde trekken ervoor uitkwamen bij die lijk kleurg hem als een reuken des doods die hem onaangenaam aandeed het barouden hem bijkants zich in dit avontuur te hebben gestoken het beviel hem gans niet op deze wijze in aanraking te komen met zo'n grove dweper wie eens geestrijverij mogelijk op kankzinnigheid gestegen was door de waan waarin hij verkeerde dat hij op wonderbare wijze van de dood was geret luister vrouw helwig begon hij terwijl hij zijn mantel over de stoel hing hem het beide handen vast hield ga rond en open uit de werk want ik wil u en uw man geen kwaad ter contrari, ik ben zeer geneigd uw mijne grondste en protectie te verlenen mids het eend worden op zekerpond ga je die tijd voor goede christeluiden bekend en de bijzonderheid dat ga je de beroeide luitenant juliaan met zijn volk ten uwend huiswesting had verleend schout hij het zweegeven glimlachende toen hij bemerkte hoe de kyper in opschrikte deze bijzonderheid die u bij een ander magistraat mogelijk in verdekking zou brengen, bewijst mij dat uw liede godsdienst niet alleen in woorden bestaat, maar dat hij haar in goede werken toont gelieden zij daarvoor wel niet al te best beloond geworden, dan wat niet is kan nog komen oh je schout zo had uw geliefde daaraf niets te zeggen, mijn man kan gedenken zwaarlijk dragen zonder leedgevoel daar is hij ervoor gevallen wat hij zichzelf bitterlijk verwijt dat mogen zijn maar ik kan het mijnerzijds daarbij niet laten rusten ik moet weten wat er hier eigenlijk voor gevallen is uit verschoonlijkheid voor beide partijen en opdat de zaak ganselijk termijner discreetie blijven verledig ik mij in persoon tot dit onderzoek waarbij ik echter uw inlichting voordig jij behoeft het mij niet te verheden dat hier een crim is geperpetreerd een ongeluk begaan verbeter de bastiaan waarom verzwakt uw man waarheid, voeg schout Gerrit die zich bij voorkeur tot heilwitjwende omdat het betaamd vergevens gezin te zijn je gint onze vijanden hernam deze zot in, riep nu bastiaan juliaan is mijn vijand niet hij is het nooit geweest heer schout, hoor mij aan de uiterlijke daad moet niet in alles scherpte worden uitgemeten waar de bedoeling geen sinds zo kwaad was juliaan heeft een dollerkop is wat driftig uitgevallen het drijven en dwingen hitste hem op nog komt daarbij dat hij zich zonderlingzeer had verhit in de drank dat verschoont niet een overtreding te meer wat men in beschonke toestand pleegd moet men nuchter boeten spak schout Gerrit met geveinste gestrengheid juliaan zelf denkt er even zo over hij heeft mij beleden dat hij een manslag heeft begaan gode zij dank dat zijn leven steken, zei bastiaan de conscientie is hem te machtig geworden ja, maar het is een levensteken dat hem meer gevaarlijk zou kunnen worden dan zijn degens dood u hij was in een roes, als hij zegt heeft hij zich dan mogelijk zegt verbeeld u getroffen te hebben en zijt hij hem met een schamschot afgekomen oh, heer schout zo zou het geniet spreken als hij hem had kunnen zien, zoals wij hem vonden liggen mijn broeder en ik, veel vrouw helwig in, bezorg dat bastiaan te veel zondigen zou tegen het voorschift waarbij hem rust was aanbafolen zegt dan hoe hij hem hebt gevonden wel, heer schout, als een lijk wij dachten niet was anders of hij was het het bloed vloeide uit een gapende wonen in de rechter zijde hij lag daar roerloos, stom met de ogen wijd open gespalkt en toch zonder te zien, want hij was gant zijn al buiten kennis nee, vrouw, buiten kennis was ik niet maar ik was met onmacht geslagen om bewijs te geven dat ik nog leefde aanmerkt dit, heer schout de wonen in de zijde die geen tere delen had geraakt was niet de oorzaak van deze deerlijke staat maar gods eigen vinger had mij aangeraakt om mijn woestertoorn te straffen en mijn dwaze waant te beschamen, alsof ik ik zijn werk moest doen bij jullie aan ik kreeg een aanval van boze drift en ik viel neer, stijf en verlamd in de eigen ogenblik, dat zijn degen mij trof toch, zo het gode niet behaagd had die ze van lei des doods wederom te doen uitgaan zouden ongeluk gejonkig als mijn moorden zijn aangewezen want door mensenwijsheid waren het niet uit te maken geweest wat er met mij was geschiet god heeft mij, het is waar, gekastijdend en waadelijk getuchtigd wel toch, hij heeft mij tot nu bevrijdend genadiglijk van de dood fel eindigde hij de pzoom naar datins vertaling aanhefende met die eigenaardige trillende klaagtoon die een lofliet ter ere god in een themende jammercreet heeft ontaarden en hoe bracht hij hem toen weer bij, vrouw helwig vroeg schout Gerrit, zich met een schouder ophalen van Bastiaan afwendende met wie hij het overbodig achter te twisten hij was niet weer bij te brengen achtbare heer, de gantse nacht niet zo mijn zwaar ren ik al ons best deden maar mijn arme man bleef zoals hij was, zonder spreken of beweging en er was niets uit te krijgen waarom niet er stond de hulp in geroepen van een bekwaar medicijnmeester oh wat zal ik u zeggen we waren wat bang voor opschudding en bion gericht een degelijke medicijnmeester hebben we niet en onze barbier opkloppen midden in de nacht, waartoe de man komt altijd met koppen en laten en mijn goede Bastiaan had al bloed genoeg verloren daarbij, wij meenden niet anders of hij waakte bij een vermoorde en, en zo de barbieren er eens bij geroepen waren konden zaak niet meer verheimelijk worden waarom nannt hij u dit voor uit deernis met juliaan om u de waarheid te zeggen, heer Schout daarom niet voor eerst konden wij niet raden dat jonker Juliaan de pleger was en dat soldaten geboefde dat heen gaande, nog tot verwel de duigen op het vuur gelegd en de bergplaats waar ze logisch gehad hadden bij kans in brand gestoken hebben dat volk, ik wilde wel zeggen boezende mij meer afschrik dan mededogen in toch daar zij aller gevlucht waren zou de schuldigen wel niet uit te vinden zijn minder wij, hen al waren dat ook, een ordentelijk christemens wil liefst niet met de justitie te maken hebben, maar toch vrouw helwig, als klaarster lassie, als men er eens in betrokken is, weet men nooit wat er uit volgen kan, daar wordt zo'n singulierecht gedaan in deze boze tijden wijf, riepschout Gerrit opvliegend, maar toch was hij te zeer bekend met de schrik en het vooroordeel die justitie lidden uit de geringen stand inboezende om de uitval te hoog op te nemen en groeelijk glimlachend hervat hij ik geloof toch niet dat het onder mijn bestier erger gaat dan tijdens mijn voorgaars het is zo, ik hoor wel eens klachten over mijn onderschout oh, als u hoe achtbaarheid zelf weten kon, wat rang kunnen al niet omgaan en hoe de simpele luiden gedrukt en uitgepersd worden door u eens te posten, vandaar was laatst nog een krullenjonge van ons die om een kleine streek door de dikke bakker van hiernaast zo groezam getrapt en geschopt is geworden dat er er kreupel afgebleven is toen hij nu dus deerlijk mishandeld en bloedend bij zijn moeder werd thuisgebracht, liep deze ingulgouwe drift naar de onderschout om beklach te doen, maar oei wat zij er dan spijt van had, de onderschout zou er werk van maken, en dat bleek ook wel, want haar jongen werd in het verhoor genomen, maar was wat bleu, wist hij en woord niet goed te doen en raakte helemaal in de warg door alles wat er maar mee hij gedreigd werd de dikke bakker, der Contrari, was rap d'arton en ganselijk niet besroomd te verlegen, hij en de onderschout waren al maatjes, en zo viel het uit dat de arme weduwe ten less de haar pennetjes nog offeren moest, wil ze niet, dat is tempert van een jongen binnen's kamers gegezeld zou worden, omdat hij, zoals ze dat noemden, de heren van de gerichten had geabuseerd zo gaat het meer gestringen heerschout en zie daar hoe het komt, dat luiden van onze slag liever niet met hem willen hebben, al weten we dat het recht aan onze zijde is als er er zo meegelegen is kan ik het u niet ten kwade duiden er vinden notware misbruikoplaats ik weet het maar al te goed al kan ik niet op alles orderstellen dit feit dat hij mij nu aangeeft zal scherpelijk onderzocht worden hem blijkt u zeggen waarheid dan wees mij genadig heerschout dat is de mening niet, verstaan we toch wel ik, die een doodslag op mijn eigen man gepleegd zou verheden om niet voor het gerecht te komen zou me daar gaan moeien in een zaak die in mijn gans niet aangaat ik zou een verloere mens zijn en mij van strik en alteratie in de strik praten daar liep geen gevaar van, dat is waar spaks houdt Gerrit goerlijk lachend jij hebt er u zelf nu al zo diep in verstrikt dat ik al meer dan één zaak tegen u hebben zou zo geen drie, had ik het zoeken wilde nu, nu, zie me maar zover wie het niet aanvrouwke zijt gerust, zijt getroost ik zal dan niets afdoen om een onderscheid te maken tussen een onbedacht woord en kwaad opzet de zaak daar mij aangelegen ligt is te weten hoe het eigenlijk is toegegaan met uw man die nu tamelijk wel bekomen schijnt al ziet hij er wat slapjes uit en die zijn tong weer goed tot zijn dienstpijk te hebben maar al te goed viel zijn gulgal in want Jacob Jans heeft hem zo gewaarsgoed zich stil te houden en wat laagjes te blijven en toch juist, nu zijn we weg Jacob Jans maakt zo'n ophef van die cure overal heel wat wonders is geschiet en nu, ik houd niet van zulke mirakel roepen als er geen reden voor bestaat dat was goed in de dagen toen de papisten hersten en hun heiligen aan de orde waren maar dat moet niet meer zijn in deze nieuwe tijd nu we een beter licht hebben hoe zuiver er licht hoe beter de werken gods worden beschouwd en begrepen sprak Bastiaan, die onverpeterlijk was op het punt van zijn gevoelend te zeggen nu ja, dat mag zo zijn maar de mensen moeten niet toffen op hun daden of het wonderdade gods waren als er niets bijzonders achtersteekt dat geeft maar opschudding onder het volk en aanleiding tot wan geloof en bijgeloof opschudding, heer Schout viel nu vrouw Helditje in de samengevouwe handen opheffende van ergenis en verbazing hoe valt het u toch in dat die hieruit zou kunnen voortkomen en verschoon mij voegd zij er calmer bij waarom verdenkt u edelen de vrouwige, vrouwme man die zoveel doedelijk zijn wel daden in stilte bewijst en steeds aanbeveelt op met zijn verzwijgenzaal hoe zou die man zelf zoveel geroepsmaken van deze cure dat er bijgeloof uit volgen kon ons althans heeft hij aanbevolen goden in stilte onze dank te brengen en voortst strikt de geheimhouding opgelegd en het is alleen omdat men daar overigheid de waarheid schuldig is dat wij het nu uit zeggen al goed, maar de heer schout wat zal ik u edelen daarop antwoorden mijn man en ik hebben het geloof voor ons is het klaarste dag dat de heer hier een groot werk heeft gevocht maar wie deze dingen niet kan vatten van de heer schout is de heer schout de heer schout de heer schout de heer schout de heer schout de heer schout maar wie deze dingen niet kan vatten voor die zijn ze als niet geschiet de mens die alleen met de vleeslekk ogen wil zien en tasten met het natuurlijk verstand dezelfde mens zal daaraf niets verstaan en blind zijn, al meende hij ook te zien dat is een goede getuigenis, vrouw daarop de heer zijn zegen zal geven sprak Bastiaan wie hem vreesd behoort de mens hem vreesd af te leggen en wie in hoogheid gezeten zijn, moeten de waarheid horen wat meent je daarmee veel schout Gerrit in bloedrood van ergenis wat verstoud ga u daar te zeggen tungt het u Lieder wel licht dat het mij aan het goed christelijk geloof gebrekt omdat ik niet tot de drivers behoeren nog als een herenmiet leven gelijk uw wonderdoener Jacob Jans die meent daarmee singuliere heiligheid te betonen wat zal het gezegd zijn dat ik Gerrit Frans Meerman schout van delft door zulke slag van volk liederzijd voor heiden worden uitgekreeten en in drift met de stok op de grondstampen zijn tegensin overwinnend om het woord tot Bastiaan te richten, wenden hij zich naar deze om geen heide voor waar gestrengen heer schout, riep vrouw Helwig mede opgestaan en een volgende wie zou het wagen, een magistraat die de warere religie helpt handhaven in zijn ere te krenken toch gedenk dat Billyam, de zoonen Beors wel een profeet en een man gods was en toch zag hij de Engeltes heren niet die een schamele Eselinne wel zag en waarom zag hij die niet op dat pas, omdat hij zelf niet in de weg des heren was en zijn geweten verkrachten om te doen wat niet goed was in de oogendes aller hoogsten Wijf, riep de schout zelf in zijn geweten getast en dus dubbel geprikkelt zijn stok tegen haar ophefend de Eselinne werd geschopt en geslagen maar zat gezien en geloofd en zijn verdroeg, hervatte vrouw Helwig geen stap terugwijkend terwijl ze de armen langs de zijde liet neervallen als op bewijs te geven dat zij geen lid zou verroeren ter afweering van zijn opzet maar hij schaande zichzelf reeds over die grove aanval van Toorn en weer op zijn stok weg terwijl hij sprak ga je zijt een weergaas oorlek wijf met uw Eselin Pastia zal zijn portuur aan je hebben dat zal hij Pastia aan zelf was als men denken kan geen koelbloede getuigen geweest van het korte maar heftige toneeltje een wonk van de oude woestheid een gloed van opflikkende geestdrift lichter uit zijn shrille ogen geen heiden prevelde hij bij zichzelf geen heiden maar een naamchristen zeg een naamchristenvrouw riep hij luidig zonder dat zou hij de weg des heren wel hebben opgemerkt hij liever Pastia aan Pastia aan spakt nu Helwig hem toe zachtkens haar hand op zijn schouder leggende wil toch zwijgen Jacob Jans heeft u met nadruk op gewezen dat alle overprikkeling uw wond kan schaden uw genezing tegenwerken wilt hij gods werk aan uw eidel maken dan hoe je ongewoorzaamheid aan des medicijns gebot niet al zo zal ik hernaal mij gedwee klemde zijn psalmboek tussen de vingeren en liet het hoofd in de kussens terugzinken terwijl hij de ogen sloot al om zichzelf van de verzoeking af te sluiten heer Schout spakt nu Helwig die wel toonde dat zij de klare en krasse vrouw was waarvoor zij gehouden werd Schout, ik weet dat het exemplel van mijn man tot wat jammers overijver kan voeren ik heb moeten getuigen van gods warm hartigheden over ons om daar consiëntie willen wil mij verschonen zo het mij aan wijsheid faalde om dit te doen zonder uw eerder gestrennen te kwetsen te oordelen komt ons ganselijk niet toe over onze gelijken laat staan waar het onze overigheid geldt die wij achting en onderdanigheid schuldig zijn laat mij u in eenvoudigheid vertellen hoe het gebeurde met mijn man zich heeft toegedragen en wil dan met u zelf uitmaken of hier al of niet de hulp en leidingen gods is op te merken al spreken de had Helwig het kussen van de schoutstoel terechtgelegd als om hem uit te nodigen weer plaats te nemen en werkelijk zette hij zich tegenover haar neer dichter dan te voeren bij de tafel de lamp wat daar zij de schuifend als om haar te beter te garen te slaan want zijn blik bleef cool en uitvoorsend op haar rust en terwijl hij sprak het was al bij 9 uuren al ons werkvolk was binnen en er werd tot vreemd opgekeken dat de baas nog niet in de werkplaats verscheen mijn zwaager gingen ze wat voorpraten van een overval gedurende nacht en hield zich kloek maar ik was ten einde raad niet wetende hoe mij in het geval verder te gedragen nog maar uit te rijden nu het zo lang verheelt was kon de verdenking vallen op mijn zwaager aan mij omdat wij geen hulp hadden ingehopen en wij wisten niet wie we met schrik konden raadplegen in mijn harte riep ik god aan om hulp daar trat als door een vingerwijzing das herend tot ons gevoerd jak op Jansbinnen hij de enige aan wie ik mij veiliger durfte betrouwen en die ook reed alles wist wat hij was voorgevallen Julian was tot hem gevoerd en had hem zijn vergrijp beleden in zijn grote meewaarigheid met de ongelukkige jonker was hij gekomen om mij te vermalen geen aanklacht tegen deze in te brengen toen haar verstand hoe dat ganselijk hij hem niet was en verlangde de verslagene te zien ik leidde hem in onze slaapkamer en op zijn vraag of er gans geen tekenen van leven te bespuren waren moest ik naar waaruit antwoorden dat ik er niets van begreep niets meer durvende hopen en toch nog twijfelend daar de ogen wel strak en glazer stonden als die van een dode maar toch niet gebroken waren maar al level lag hij daar neer maar klukke man een plotseling doodelijk zijn getroffen door die ene wonden want van verder molest was hij niet bij hem te bespuren Jacob Jans onderzocht de wonden keurde goed wat wij gedaan hadden om het bloed te stelpen en niet te verbinden maar verklaarde ter stond dat zij meer wijd dan diep was dat er geen levensdeel was gekwetst en dat er uit deze kwetsuur onmogelijk een plotseling dood had kunnen ontstaan daar moest iets anders zijn bijgekomen dat hij tacht het te onderkennen toen betast hij hem de bolsen, de armen vereef hij allesachtelijk die op zich over hem heen om te luisteren of er nog adem in was keerde zich naar mij toe die een angstige spanning stond te wachten en zijn goedlijke trekken waren als verheerlijk van blijdschap toen hij sprak daar is een toeval bij gekomen maar ik zie niet dat we de hoop moeten verloren geven met God's hulp zal hij wel weer zijn bij te brengen afsprekende bracht hij een flesje met reukgoed tevoorschijn 2, 3, 4 mal achter 1 wat niet te veronderen was want de hele kamer was zo met de reuk vervuld dat ik het erbij kan niet kon uithouden zo krachtige medicijn als dat was mijn goede man was weer op zijn kennis gekomen einde van het eerste deel van Hoogstuk 16