 Hoofdstuk 1 van Niels Holgersens Wonderbare Reis. Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox opname zijn vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Marcel Koenders. Niels Holgersens Wonderbare Reis door Selma Lagerlöf. In vertaling van Margarita Meibom. Hoofdstuk 1, De Jongen. Ducca Bouter. Er was een z'n jongen die zo ongeveer 14 jaar oud was. Lang en mager en met vlashaar. Hij was eigenlijk een deugniet. Hij had het meest plezier in slapen en eten en verder hield hij van kattenkwaad. Nu was het een zondagmorgen. En de ouders van de jongen waren bezig zich klaar te maken om naar de kerk te gaan. De jongen zelf zat in zijn hemdsmouwen op de rand van de tafel en dacht er aan hoe heerlijk het was dat vader en moeder allebei weg gingen, zodat hij een paar uur lang zijn eigen baan zou zijn. Nu kan ik vaders geweer nemen en een beetje schieten zonder dat iemand zich er mee hoeft te bemoeien, zei hij in zichzelf. Maar het scheen wel dat vader de gedachte van de jongen geraden had. Want juist toen hij op de drempel stond, klaar om heen te gaan, bleef hij staan en keerde zich om. Nu je niet met moeder en mij mee naar de kerk wilt gaan, zei hij, vind ik dat je de prikte minste wel hier thuis lezen kunt. Wil je me beloven dat je dat doen zult? Ja, zei de jongen, dat kan ik wel doen. En hij dacht natuurlijk dat hij niet meer lezen zou dan waar hij lust in had. De jongen vond dat hij moeder nooit zo voortvaarend had gezien. In een wip was zij bij de boekenhanger kreeg het prekenboek en legde het klaar op de tafel bij het venster, open geslagen bij de preek van de dag. Ze zocht in de Bijbel de tekst van de preek op en legde het boek open naast het prekenboek. Toen trok zij de grote leunst toe bij de tafel waarin anders niemand dan vader zitten mocht. En die het vorig jaar op de verkoping in de pastorie van Femmenhuk was gekocht. De jongen zat er op de tafelrand over te denken. Dat moeder zich al te veel moeite gaf om de tafel in orde te maken. Want dat hij niet van plan was meer dan één of twee bladzijden te lezen. Maar nu was het alweer als of vader dwars door hem heen komt kijken. Hij ging op de jongen toe en zij streng denken nu om dat je behoorlijk leest. Want als we thuis komen zal ik je elke bladzij overhooren. En als je wat overgeslagen hebt kom je er niet gemakkelijk af. De preek is 14,5 bladzij lang zijn moeder. Als of ze de maat volwouw maken. Je mag wel gauw gaan zitten lezen als je hem uit wilt krijgen. Toen gingen zij eindelijk heen. En toen de jongen hen in de deur stond na te kijken vond hij dat hij in de val gelopen was. Nu lopen ze er zich in te verheugen dat zij het zo mooi in orde gemaakt hebben. Dat ik de hele tijd met mijn neus in die preek zitten moet. Zolang ze weg zijn. Maar vader en moeder verheugden zich in het geheel niet. In tegendeel, ze waren heel bedroefd. Hij was een arme keuterboer en hun hoefen was niet veel groter dan een tuintje. Toen ze er in het begin kwamen wonen, konden zij daar niet meer dan een varken en een paar kippen houden. Maar ze waren bijzonder vlijtigen en knappe mensen. En nu hadden ze en kooien en gansen. Het was hun buiten gewoon goed gegaan en ze zouden tevreden en blij naar de kerk zijn gewandeld. Als ze niet over hun zoon hadden hoeven denken. De vader klaagde erover dat hij traag en luid was. In school had hij niets willen leren en hij was zo onbruikbaar dat met een nauwe nood de gansen kon laten hoeden. En moeder kon niet ontkennen dat dit waar was. Maar zij was het meest bedroefd omdat hij zo wild en akelig was. Hart tegen de dieren en boos aardig tegenover de mensen. God mogen zijn bozen wil breken en hem een ander hart geven, zei zij. Anders wordt hij in ongeluk voor zichzelf en de onzin. De jongen stond te lang over na te denken of hij de preek zou lezen of niet. Toen was hij met zichzelf overeen gekomen dat het het beste was deze keer gehoorzaam te zijn. Hij ging in de grote learningstoel zitten en begon te lezen. Maar toen hij een poosje lang de woorden halfluid opgerabbeld had, was het alsof hij slaap kreeg van dat gerabbel. En hij merkte dat hij knikken boelde. Buiten was het allerheerlijkst lenteweer. Het was nog niet later in het jaar dan de 20e maart. Maar de jongen woonden in de gemeente West Femmenhuk. Heel in het zuiden van Schaanen en daar was de lente al in volle gang. De bomen waren nog niet groen maar alles stond fris en volknoppen. Er was water in alle geppels en het hoefblad stond in bloei aan de kant van de geppel. Al het kreupel houdt dat op. Het stenen walletje om de akker groeide was bruin en glansend geworden. Het beukenbos in de verte stond als het ware te zwellen en werd ieder ogenblik dichter. De hemel was hoog en helderblauw. De huisdeur stond op een keer zodat men in de kamer de leveren ik gehoorde zingen. De kippen en gansen liepen in de tuin en de koeien die zelfs in de stal de lente lucht voelden, begonnen nu en dan te doen. De jongen las en knikken boelde en streed tegen de slaap. Nee, ik wil niet slapen, dacht hij, want dan kom ik er den hele morgen niet door. Maar hoe dat nu kwam, hij sliep in. Hij wist niet of hij lang of kort geslapen had, maar hij werd wakker door een licht gedruis achter hem. Op de venstabank, recht voor de jongen, stond een spiegel en daarin kon hij bijna de hele kamer zien. Juist toen nu de jongen het hoofd oplichten, keek hij toevallig in de spiegel. En toen zag hij dat de deksel van moederskist open stond. Nu had moeder een grote, zware, met ijzerbeslagen ekenhoutend kist die nooit iemand anders dan zijn zelf mocht open doen. Daar bewaarde moeder alles wat zij van haar moeder geerft had en waar zij bijzonder goed op paste. Daar lagen een paar ouderwetse boerinnepakjes van rood laken met korte lijfjes en geploeide rocken en met kralen versierd borstuk. Daar waren gesteven witte hoofddoeken en zware zilveren broodjes en kettingen. De mensen wilden nu zo iets niet meer dragen. En moeder had er al vaak aan gedacht die oude dingen weg te doen, maar zij had het niet over haar hart kunnen verkrijgen. Nu zag de jongen in de spiegel heel duidelijk dat de deksel van die kist open stond. Hij kon niet begrijpen hoe dat gekomen was. Want moeder had de kist afgesloten eerst heen ging. Het zou moeder niet overkomen dat zij de kist open liet als hij alleen thuis was. Hij vond het griezelig, hij was bang dat de diefde kamer was binnengeslopen. Hij durfde zich niet verroeren maar zat stil in de spiegel te staren. Terwijl hij zo zat te wachten tot de dief zich vertonen zou, begon hij er zich over te verwonderen wat dat toch voor een schaduw was. Die over de rand van de kist viel, hij keek en keek en kon zijn ogen bijna niet geloven. Maar wat in het begin maar een schaduw was, werd al duidelijker en hij merkte al gauw dat het iets werkelijks was. Het was niet meer of minder dan een kabouter die al zijn ruitertepaard op de rand van de kist zat. De jongen had wel over kabouters horen spreken, maar hij had nooit gedacht dat zij zo klein konden zijn. Hij, die daar op de rand van de kist zat, was niet groter dan een handbreed. Hij had een oud, rimpele gezicht, zonder baard en droeg een zwarte rok, korte broek en een zwarte hoed met breder rand. Hij was heel netjes en keurig met witte kant om hals en mouwen, gespen op de schoenen en kouzenbanden met rosette dichtgeknoppen. Hij had uit de kist een geboord duurt mitstje genomen en zat zo aandachtig naar het ouderwetse werk te kijken, dat hij niet gemerkt had dat de jongen wakker geworden was. De jongen was heel verbaasd toen hij de kabouter zag, maar zo erg bang werd hij niet. Het was onmogelijk onbang voor iemand te worden die zo klein was. En omdat de kabouter daar zo in gedachte verdiept zat, dat hij niet zag of hoorde, dacht de jongen. Dat het grappig zou zijn hem een poets te spelen, hem in de kist te duwen en de deksel dicht te klappen of zoiets. Maar de jongen was toch niet zo moedig dat hij de kabouter durfde aan te raken met zijn handen. Hij keek in de kamer rond naar iets waar hij hem een stootje meegeven kon. Hij liet zijn ogen van de klaptafel naar de kachel gaan en van de kachel naar de klaptafel. Hij keek naar de pannen en de koffie kan, die op een plank naast de kachel stonden. Naar de water emmer bij de deur en naar lepels en messen en vorken en schalen en worden, die door de halfopen kastdeur te zien waren. Hij keek op naar vadersgeweer, dat aan de wand naast de portretten van de Dense Koningsfamilie hing. En naar de geraniums en fuccia's, die in het venster bloeiden. Eindelijk viel zijn oog op een oud kapelle net, dat aan het kozijnen. Nauwelijks had hij het net in het oog gekregen of hij trok het naar zich toe, sprong op en zwijde het over de kant van de kist. En hij was zelf verbaasd dat het hem zo meeliep. Hij begreep bijna niet hoe hij dat klaar gespeeld had. Maar hij had werkelijk de kabouter gevangen. De stumper lag onder in het lange net, met het hoofd naar beneden en kon niet naar boven komen. In het eerst wist de jongen helemaal niet wat hij met zijn vangst beginnen zou. Hij vond het alleen vermakelijk het net heen en weer te zwijden, zodat de kabouter geen gelegenheid zou hebben naar boven te kruipen. De kabouter begon te praten en smeekte zo inig omvrij te komen. Hij had hen zoveel jarenlang goed gedaan en was een beter behandeling waard. Als de jongen hem nu los liet, zou hij hem een ouderijks daal degeven en een zilveren lepel en een gouden munt, zo groot als de kast van zijn vadersgologe. De jongen vond niet dat dit bot groot genoeg was. Maar het was hem zo gegaan. Nu hij de kabouter in zijn macht had, was hij bang voor hem geworden. Hij merkte dat hij met iets vreemds en griezelers in aanraking gekomen was. En hij was maar blij dat hij van dat duivelse gedoe weer afkomen kon. Hij ging daarom dadelijk op de koop in en hield het net stil, zodat de kabouter eruit kruipen kon. Maar toen hij er bijna uitgekropen was, viel het de jongen in dat hij grote schatten had moeten bedingen en alle mogelijke heerlijkheden tenminste had hij dit moeten bedingen, omdat de kabouter hem de prik in het hoofd zou toveren. Wat was ik dom dat ik hem vrij liet, dacht hij. En hij begon het net te schudden, opdat de kabouter weer naar beneden zou vallen. Maar op hetzelfde ogenblik dat de jongen dat deed, kreeg hij zo'n vreselijke oorvijg dat hij meende dat zijn hoofd in stukken zou springen. Hij vloog eerst tegen de ene land en toen tegen de andere. En eindelijk viel hij op de grond en bleef daar bewusteloos liggen. Toen hij weer bij kwam, was hij alleen in de kamer. Hij zag geen spoor meer van de kabouter. De deksel van de kist was gesloten en het net hing weer op zijn gewone plaats in het venster. Als hij niet gevoeld had, hoe zijn rechterwang groeide van de oorvijg, zou hij in de verzoeking gekomen zijn te geloven dat alles maar een droom geweest was. Vader en moeder zullen in alle geval wel beweren dat het niet anders geweest is, dacht hij. Zij zullen wel niets van de preek willen aftrekken om de kabouter. Het is het beste dat ik maar gauw ga zitten lezen. Maar toen hij nu naar de tafel ging, merkte hij wat wonderlijks op. De kamer kon toch niet gegroeid zijn, maar hoe kwam het dan dat hij zoveel meer stappen moest doen dan gewonelijk om bij de tafel te komen. En wat bezielde de stoel, die zag er niet groter uit dan zo pas. Maar hij moest eerst op de sporten tussen de poten klimmen en dan verder klauteren om op de zitting te komen. En het ging al net zo met de tafel. Hij kon niet over het blad van de tafel heen kijken zonder op de leuning van de stoel te klimmen. Wat in de wereld is dat toch, zei de jongen. Ik geloof dat de kabouter, de leuningstoel en de tafel en de hele kamer betoof wat heeft. Het prekenboek lag op de tafel en schijnbaar was het precies als anders. Maar daar moest toch ook iets aan mankeren, want hij kon er geen woord in lezen zonder gewoon weg op het boek te gaan staan. Hij las een paar regels, maar toen keek hij toevallig op. Daardoor viel zijn oog op de spiegel en toen liep hij hard op. Kijk, daar is er nog een. Want in de spiegel zag hij duidelijk een klein, klein kaboutertje gekleed met een slaapmutsje en een lerenbroek aan. Die is precies gekleed als ik, zei de jongen en sloeg de handen in elkaar van verbazing. Maar toen zag hij dat de kabouter in de spiegel hetzelfde deed. Toen begon hij zich aan zijn haren te trekken en zich in de armen te knijpen en rond te draaien. En ogenblikkelijk deed hij daar in de spiegel het en na. De jongen sprong een paar keer rond om te zien of er een of ander klein keeltje achter hem stond. Maar hij vond niemand. En toen begon hij van schrik te beven, want nu begreep hij dat de kabouter hem betovert had en dat de kabouter, der hij daar in de spiegel zag, niemand anders was dan hijzelf. De wilde gansen. De jongen kon maar niet geloven dat hij in de kabouter veranderd was. Het is zeker maar een droom of verbilding, dacht hij. Als ik even wacht, word ik wel weer een mens. Hij ging voor de spiegel staan en sloot de ogen. Hij opende ze eerst na een paar minuten en verwachtte toen dat het weer over zou zijn. Maar dat was niet zo. Hij was en bleef even klein. Overigens was hij precies zoals hij geweest was. Het lichte vlashaar en de zomersprouten op neus en lippen, de lappen op zijn lerenbroek en de stoppen in zijn kouzen. Alles was precies enig. Alleen was alles kleiner geworden. Nee, stil te staan en te wachten tot het overging dat diende nergens voor. Dat merkte hij wel. Hij moest wat anders proberen. En het verstandigste wat hij doen kon was, meende hij, de kabouter op te zoeken en zich met hem te verzoenen. Hij sprong op de grond en begon te zoeken. Hij keek achter stoelen en kasten en onder de slaapsofa. En in de oven. Hij kroop zelfs in een paar rattengaten. Maar hij kon de kabouter niet vinden. Onder het zoeken schrijd hij en smeekte en beloofde alle mogelijke dingen. Hij zou nooit weer zijn hoortbreken tegenover iemand. Nooit zou hij weer ondeugend zijn. Nooit weer slapen onder de prik. Al zijn maar weer een mens mocht worden. Zou hij zo'n beste, lieve, gehoorzame jongen zijn. Maar wat hij ook beloofde, het hielp hem geen zier. Opeens kwam het hem in de gedachten dat hij moeder had horen zeggen dat het kleine volkje gewoonlijk in de koestal woonde. En hij besloot dadelijk daarheen te gaan. Om te zien of hij daar de kabouter niet kon vinden. Het was een geluk dat de huisdeur op een keer stond. Want hij zou niet bij het slot hebben kunnen komen om die open te doen. Maar nu kwam hij er zonder bezwaar door. Toen hij in de gang kwam, keek hij rond naar zijn klompen. Want in de kamer had hij natuurlijk op kousen gelopen. Hij dacht er met verwondering over hoe hij zich redden zou met die grote, lompe klompen. Maar op hetzelfde ogenblik zag hij een paar kleine klompjes op de drempel staan. Toen hij merkte dat de kabouter zo zorgvuldig geweest was dat hij zelf zijn klompen veranderd had, werd hij nog angstiger. Het scheen wel de bedoeling te zijn dat al dit aakelige lang zou duren. Op de oude, eike houten plank die voor de gangdeur lag, sprong een mus rond. Noulux kreeg hij de jongen in het oog over hij riep, die lied, die lied. Kijk eens naar Niels, de ganzenjongen. Kijk eens naar klein duimpje. Kijk eens naar Niels Holkerson, klein duimpje. Dadelijk keken de ganzen en de kippen naar de jongen. En daar begon een geweldige kakel. Kuekele kue, krijde daar aan. Dat is zijn verdiende loon. Kuekele kue, hij heeft mij aan mijn kam getrokken. Kaa, kaa, kaa. Dat is zijn verdiende loon, riep de kippen. En dat riepen ze maar al door. De ganzen liepen naar elkaar toe, staken de koppen bij elkaar en vroegen wie kan dat gedaan hebben? Wie kan dat gedaan hebben? Maar het vreemdste van alles was dat de jongen verstond wat ze zeiden. Hij was zo verbaasd dat hij op het stoepje bleef staan duisteren. Dat komt zeker omdat ik in een kabouter ben veranderd, dus zei hij, daarom zeker versta ik nu de taal van de vogels. Hij vond het onuitstaanbaar dat de kippen maar niet op hielden te roepen. Dat het zijn verdiende loon was. Hij gooide ze met een steen en riep. Houd je stil schooiers. Maar hij had er niet aan gedacht dat hij niet meer zo was dat de kippen bang voor hem hoefden te wezen. De hele topkippen renden op hem toe. Om hem heen staan en riep Kaa, kaa, kaa Dat is je verdiende loon. Kaa, kaa, kaa Dat is je verdiende loon. De jongen probeerde weg te komen. Maar de kippen vlogen hem na en schreeuwen zodat hij er bijna doven werd. Hij was zeker nooit van hen afgekomen als de huiskat er niet aan was gekomen. Zodra de kippen de kat zagen, werden ze stil en deden als of ze nergens aan dachten dan aan krabben in de grond om eten te zoeken. De jongen sprong dadelijk op de kattu. Lieve, beste poes, zeg hij. Je kent zeker wel alle hoekjes en gaatjes. Heel op de plaats. Wees nu eens lief en vertel me waar ik de kabouter kan vinden. De kat antwoorde niet dadelijk. Ze zetten zich neer, legde de staart zeerlijk om haar pootjes en staarde de jongen aan. Het was een grote, zwarte kat met een witte vlek op de borst. Her raar lag glad en glansde in de zondenschijn. Zij had de klauwen ingetrokken en haar ogen waren ingaalgrijs. Met enkel een klein smalspleetje in het midden. De kat zag er inderdaad bescheiden uit. Ik weet wel waar de kabouter woont, zei ze met een zachte stem, maar het is niet zeker dat ik in dat vertellen wil. Zei de jongen, zie je niet hoe hij me betoverd heeft. De kat deek de ogen wat wijder open zodat het groene en lelijke erin begon uit te komen. Ze spon en snorren ervan genoegen voor zijn antwoorden. Moet ik je misschien helpen omdat je mij zo dikwijls aan mijn staart getrokken hebt, volgens ze eindelijk. Toon werd de jongen boos en vergat helemaal hoe klein en machteloos hij nu was. Ik kan je nog wel eens aan je staart trekken, zei hij, en sprong op de kat toe. Maar opeens was de kat zo veranderd dat de jongen nauwelijks kon geloven dat het hetzelfde was. Ieder haar op haar lichaam stond overeind. Ze zetten een hoge rug, de poten werden langer, de klauwen sloeg ze in de grond, haar staart was kort en dik geworden, de lagen achteruit, de mond plies, de ogen stonden wijd open en ze gloeiden als rood vuur. De jongen wou zich niet laten bankmaken door een kat en deed een stap vooruit. Maar toen nam de kat een sprong. Kwan boven op de jongen neer, gooide hem onderste boven en ging over hem heen staan met daarvoor poten op zijn borst en de bek open boven zijn keel. De jongen voelde hoe de klauwen door zijn vest en hemd in zijn huid dromen en hoe de scherpe hoek tanden zijn keel kietelden. Hij shreeuwde om hulp zo hard hij kon maar niemand kwam en hij geloofde vast dat zijn laatste uur geslagen was. Toen voelde hij dat de kat haar klauwen in trok en zijn keel los liet. Zie zo, zei ze, nu is het genoeg. Ik zal je deze keer nog loslaten ter wille van de vrouw. Alleen maar dat je weten zou wie van ons beiden nu de basis is. Met die woorden liep de kat weg en zag hij weer even gelad en zag zinnig uit als toen ze kwam. De jongen was zo beschamd dat hij geen woord zei, maar zich haasten naar de koestal om de kabouter te zoeken. Daar waren niet meer dan drie koeien maar toen de jongen binnenkwam begon er een gebrul om te denken dat er minstens 30 waren. Buu, buu, buu, Louis de Meiroos. Het is maar goed dat de rechtvaardigheid in de wereld is. Buu, buu, buu, geven ze alle drie aan. Hij kon niet horen wat ze zeiden, zo overschreeuwen ze elkaar. De jongen wilde naar de kabouter vragen, maar hij kon zich niet verstaanbaar maken omdat de koeien in volslagen oproren waren. Ze gedrogen zich, zo als ze gewoondelijk deden, als hij een vreemden hond bij hen binnen liet. Ze sloegen met de achterpoeken, schudden hun halskettingen, keerden de koppel naar buiten en dreigden met de horens. Kom jij maar eens hier, zij Meiroos, dan kun je een trap krijgen die je voor eerst niet vergeten zult. Kom hier, zei Goud-Lely, dan mag je dansen op mijn horens. Kom hier, dan zal je eens voelen hoe dat was. Toen je mij, met je klompend gooiden, verleden zomer, roeide sterren, kom hier, dan zal ik je de west betaald zetten die je me in het oor gestopt hebt, schroedig Goud-Lely. Meiroos was de oudste en wijster van allen, maar zij was het al de meeste boos. Kom eens hier, zei ze, dan zal ik je al de keren betaald zetten dat je de melkstoel onder je moeder hebt weggerukt en al de keren dat je haar over je benen hebt laten vallen als zij met de melkemmer aan kwam en al die tranen die ze hierom jou heeft geschrijd. De jongen wilden hem zeggen dat hij er beroven had, dat hij zo lelijk tegen hem had gedaan en dat hij nooit anders dan goed voor hen wezen zou. Als ze hem maar zeggen wilden waar de kabouter was maar de koeien luisterden niet naar hem. Ze maakten zulk een spectakel dat hij bang was. Dat één van hen zich los zou rukken en hij mengde dat het maar het beste was uit de koestal weg te sluiten. Toen hij weer buiten kwam was hij recht moedeloos. Hij kon wel begrijpen dat niemand op de hoefen hem wel helpen om de kabouter te vinden en het zou ook wel niet veel helpen al vond hij hem. Hij kroop op de brede steenval die rondom hun hoever lag met dorens en braamstruiken. Daar ging hij zitten om erover te denken hoe het gaan zou als hij niet weer een mens werd. Als nu vader en moeder uit de kerk thuis kwamen zouden ze wel heel verbaas zijn. Ja, de verbazing zou over het gehele land gaan en de mensen zouden komen van Oost-Vemenhuk en van Torp en van Skurep. Van het hele amt Vemenhuk zouden ze komen om hem te bekijken en misschien zou de vader en moeder hem meenemen om hem op de markt de Vivik te vertonen. Nee, dat was al te vreselijk om aan te denken. Hij wou het liefste dat maar nooit meer iemand hem zien zou. Het was toch verschrikkelijk zo ongelukkig als hij was. Niemand in de wereld was zo ongelukkig als hij. Hij was geen mens meer van alles gescheiden. Hij kon niet meer met andere jongens spelen. Hij kon later de hoeven niet van zijn ouders overnemen en hij kon zeker geen enkel meisje vinden dat met hem trouwen wou. Hij zat naar zijn huis te kijken. Het was een klein, witgepleister boerenhuisje in het kruisvorm gebouwd en het lag als neergedrukt in het veld onder het hoge, schuine stroodak. De bijgebouwtjes waren ook klein en de akkers waren zo klein dat een paard er zich nauwelijks kon omkeren. Maar hoe klein en armoedig het plaatje ook was nu was het nog veel te goed voor hem. Hij kon geen beter woning begeren dan een gat onder de vloer in de stal. Het was wonderlijk, mooi weer. De knoppen begonnen te zwellen maar de heen was geruis en gekwinkeleerd. Maar hij zat in bitter verdriet verzonken. Hij zou nooit meer ergens blij om zijn. Hij had nog nooit de hemel zo blauw gezien als die dag en de trekvogels kwamen aanvliegen. Ze kwamen uit het buitenland en waren over de Oostzeegerijst recht op Smiegehoek aan en nu waren ze op weg naar het Noorden. Er waren zeker vogels van allerlei soort maar hij kende geen andere dan de wildeganzen die aankwamen in twee lange rijen die in een hoek samenvielen. Verschijnen naar troepen wildeganzen waren al voorbij gekomen. Ze vloog en hoog in de lucht maar hij kon toch horen hoe ze riepen. Nu gaan we naar de Rotzen. We gaan naar de Rotzen. Toen de wildeganzen de Tamagansen zagen die op de plaats liepen, riepen ze mee. Nu gaan we naar de Rotzen. De Tamagansen konden niet laten de koppen op te steken en te luisteren. Maar ze antwoorden heel verstandig. Wij hebben het goed hier. Het was zoals we zeiden een heerlijk mooie dag met een lucht zo fris en licht dat het een wagenot moest zijn te vliegen. En bij iedere troep wildeganzen die voorbij vloog werden de Tamagansen onrustiger. Een paar keer klapwiekte zij alsof ze lust kregen om mee te gaan. Maar dan zij, altijd één van de oude ganzenmoeders, wees nu niet waas die daar zullen nog honger en kou leiden. Er was één onder de jonge ganzerikken die door het roepen van de wildeganzen een grote lust tot reizen had gekregen. Als er nog één troep komt ga ik mee, zei hij. En toen kwam er een nieuwe troep en riep als de andere. Kom mee, kom mee. Toen antwoorden die jonge ganzerik. Wacht even, wacht even, ik kom. Hij sloeg de vleugels uit en hief zich op in de lucht. Maar hij was zo weinig gewend te vliegen dat hij weer op het veld viel. De wildeganzen hadden zijn roepen zeker gehoord. Ze keerden om en vloogen langzaam terug om te zien of hij kwam. Wacht even, wacht even, riep hij en probeerden het weer dat alles hoorde die jongen waar hij zat. Het zou toch geducht jammer zijn als die grote ganzerik wegvloog. Wat zou de vader en moeder bedroefd zijn als ze uit de kerk kwamen en merkten dat hij weg was. Toen hij daar aan dacht vergat hij weer helemaal dat hij klein en onmachtig was. Hij stond met de sprong midden tussen de ganzen en sloeg de armen om de hals van de ganzerik. Je zult laten om weg te vliegen, riep hij. Maar juist op dat ogenblik was de ganzerik er achter gekomen hoe hij doen moest om van de grond op te vliegen. Hij kon niet ophouden om de jongen af te schudden zodat die medelucht in moest. Het ging zo snel in de hoogte dat de jongen rilde. Eer hij eraan dacht dat hij de gans los moest laten, was hij zo hoge komen dat hij doodgevallen zou zijn als hij op de grond was neergekomen. Het enige wat hij doen kon om het wat beter te hebben, was proberen om op de rug van de gans te komen. En daar kroop hij ook op. Maar niet zonder grote moeite. En ook was het geen kleinigheid zich in balans te houden op die gladden ganzerug. Tussen de twee op en neerslaande vleugels. Hij moest diep in de veren en het don schrijpen met beide handen om niet naar beneden te tuimelen. De geruidde doek, de jongen werd zo bedwelmd dat hij lang niet wist wat er met hem gebeurde. De lucht huilde en zuisde hem tegemoet. De vleugels sloegen op en neer. En door de veren bruiste het als of er een hele storm was. Dertien gansen vlogen om hem heen. Alle vladderden en kakelden alles draaide voor zijn ogen en het zuisde in zijn oren. Hij wist niet of ze hoog of laag vlogen of waar ze heen gingen. Eindelijk kwam hij zoverbij dat hij begreep dat hij op moest letten. Waar de gansen hem heen brachten. Maar dat was niet zo gemakkelijk, want hij wist niet hoe hij ooit naar beneden zou durven kijken. Hij wist zeker dat hij duizelig zou worden als hij dat probeerde. De wilde gansen vlogen niet heel hoog omdat hun nieuwe kreiskameraat in de allerfijnste lucht geen adem kon halen. Om hem vlogen ze ook wat langzamer dan gewoondelijk. Eindelijk dwong de jongen zich even naar de aarde beneden te kijken. Toen was het hem als of er een grote doek onder hem lag uitgespreid. Verdeeld in een ongelooflijke massa kleine en grote ruiten. Maar in de wereld ben ik nu gekomen vroeg hij zich verbaasd af. Hij zag niets dan ruid aan ruid. Sommige waren schuin en sommige langwerpig, maar overal waren hoeken en rechtenlijnen. Niets was rond en niets was het punter. Wat is dat voor een grote geruid de doek die ik daar beneden zie? Zij de jongen in zichzelf. Zonder van iemand antwoord te verwachten. Akkers en wijden. Akkers en wijden, repedaadelijk de wilde gansen die om hem heen vlogen. Toen begreep hij dat de grote geruid de doek de platte grond van Skane was. Waar hij nu over heen vloog. En hij begon te begrijpen waarom, die er zo geruid uit zag en zoveel kleuren had. De lichtgroene ruiten herkende hij het eerst. Dat waren de rocheakkers die in het vorig najaar waait waren en onder de sneeuw groen waren gebleven. De geelgrijzen waren de stoppelvelden waar de vorige zomer koorn gestaan had. De bruinachtige waren oude klavervelden en de zwarte waren lege wijnlanden of opgehoogde tuinbedden. De ruiten die bruin waren met gele randen waren zeker beukenbossen. Want daar tussen staan de grote bomen die midden in het bos groeien. Kaal in de winter, maar de kleine beukjes aan de kant van het bos behouden hun doorre gele blaadjes tot aan het voorjaar. Daar waren ook donkere ruiten met grijs in het midden. Dat waren de grote hoeven in het vierkant gebouwd met de zwart geworden stroodaken en de stenen plaatsen in het midden. En dan waren een ruiten groen in het midden en met bruin omzomd. Dat waren de tuinen waar het gras al begon groen te worden. Terwijl de struiken en bomen er omheen nog naakt in een bruine bast stonden. De jongen kon niet laten te lachen toen hij zag hoe alles geruid was. Maar toen de wilde gansen hem hoorde lachen, riepen ze al bestraffend vruchtbaar en goed land vruchtbaar en goed land. De jongen was al weer ernstig geworden. Hoe kan jij nu lachen? Jij, wie in het allerergste overkomen wat de mens gebeuren kan, dacht hij. Hij bleef een poos ernstig. Maar gauw begon hij weer te lachen. Naarmate hij aan het vliegen en de sterke vaart was gewoon geraakt zodat hij aan iets anders kon denken dan aan het zich in evenwicht houden op de ganserug. Begon hij op te merken hoe vol de lucht was van vluchtenvogels die naar het noorden vlogen. Er was een roepen en schreven van de ene vlucht naar de andere. Zo, zo zijn jullie vandaag gekomen, riepen sommigen. Ja, dat zijn we, antwoorden de gansen. Wat denk jullie van de winter? Geen blad aan de bomen en koud water in de meren klonkt het antwoord. Toen de gansen over een hoeve vlogen maar tam gevolgen te buiten liep riepen ze. Hoe heet de hoeven? Hoe heet de hoeven? Toen start de haan de kop op. En de antwoorden de hoeven heet Lillgarde van het jaar als verledenjaar van het jaar als verledenjaar. De meeste hoeven heette naar de eigenaars Zoals gewonelijk in Skane maar in plaats van te antwoorden dat het de hoeven van Permatson of Ola Persson was bedachte de haanennamen die zij gepast vonden. Zij die op armoedige hoeventjes op de rijtjes woonden riepen deze hoeve heet Gerteloos en zij die op de allerarmste woonden riepen deze heet Deugnietveel Deugnietveel De groter welgestelde boerenhoeven kreeg een mooie name van de haanen. Als bijvoorbeeld Geluksveld Eierenberg en Geldstad. Maar de haanen van de grote buitens waren te deftig om wat grappigs te verzinnen een van hun kruiden en riepen zo hard als of hij zich tot geheel op de zon wou laten horen dit is het landgoed Dijbeck van het jaar als verleden jaar van het jaar als verleden jaar en wat verderop stond er een te roepen dit is Svanenholm dat moet de hele wereld weten. De jongen merkte dat de gransen niet recht uitvoord vlogen zij zweefden heen en weer over de hele provincie suddersled als of ze blij waren dat ze weer in Schaanen waren en iedere hoeve wilden begroeten ze kwamen bij een plaats waar een stuk of wat grote zware gebouwen stonden met hoge schoorstenen en daarom heen veel kleine huizen dit is de suikerfabriek Jordberga, riepende haanen dit is de suikerfabriek Jordberga heeft zich met een ruk op die plaats had hij toch moeten kennen die lag niet ver van zijn huis en het vorig jaar was hij daar herdersjonger geweest maar alles zag het toch zo heel anders uit als je het van boven af zag en stel je voor, Aza het gransenmeisje en de kleine mats zijn camaraden van het verleden jaar de jongen zou graag willen weten of ze er nog waren wat zouden ze wel zeggen als ze wisten dat hij zo hoog over hun hoofd en heen vloog toen verloren ze Jordberga uit het oog en vloog een overdalende meren en klooster zijn bergen de jongen zag meer van het skane op die ene dag dan hij ooit in zijn hele leven gezien had als de wilde gransen Tammergansen zagen hadden ze het allermeest plezier dan vloogen ze heel langzaam naar beneden nu gaan we naar de rotsen gaan jullie mee, gaan jullie mee maar de Tammergansen antwoorden de winter is nog in het land jullie zijn te vroeg gaat terug, gaat terug de wilde gransen vloogen nog lager om beter gehoord te worden en riepen, ga mee dan zullen we jullie leren vliegen en zwemmen dan werden de Tammergansen boos en antwoorden niet maar de wilde gransen kwamen nog lager zodat ze het veld bijna raakten en dan vloogen ze omhoog als peilen uit een boog als of ze vreselijk schrikten o, o, o, riepen ze het waren geen gransen het waren maar schapen de gransen beneden op het veld werden helemaal woest en srelden ik wou dat jullie geschoten werden allemaal, allemaal lager rij hoorde, lachte hij en dan dacht hij eraan hoe het nu met hem was en dan sreiden hij weer maar na een poosje lachte hij weer nooit te voeren had hij zo snel gereist en hard en wild rijden dat had hij altijd heerlijk gevonden en hij had zich natuurlijk nooit kunnen voorstellen dat het boven in de lucht zo fris was en dat er van de grond zo'n heerlijke geur van mullen aarde en harsh opsteeg en hij had er ook nooit aangedacht hoe het zijn zou daar zo hoog over de wereld te vliegen dat was als of hij wegvlog van alle bekommering en verdriet en ergenis die je maar bedenken kon einde van hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 van Niels Holgersons Wonderbare Reis deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel Koenders Niels Holgersons Wonderbare Reis door Selma Lagerluf in vertaling van Margarita Mijnboom hoofdstuk 2 Aka van Kepnekeize de avond de grote tammerganserik die meegevlogen was was er heel trots op dat hij heen en weer vloog over Sidderslad met wildergansen en de tammervogels kon plagen hoe heerlijk hij het ook vond hij kon er toch niets aan doen dat hij tegen de middag moe begon te worden hij probeerde dieper adem te halen en de vleugels sneller op en neer te slaan maar hij bleef toch een heel stuk bij de anderen achter toen de wildergansen die achteraan vlogen merkte dat de tammen niet mee kon komen begonnen ze de gans die aan de punt van de trihoek vloog en de tocht leiden toe te roepen Aka van Kepnekeize wat wil jullie van mij vroeg de leidste gans de witte blijft achter de witte blijft achter zeg hem dat het gemakkelijker is goud te vliegen dan langzaam riep de leidster en vloog voort als gewonelijk de ganserik probeerde wel die raad te volgen en meer vaart te zetten maar daardoor was het zo uitgeput dat hij zelfs tot de geschoren wilgen neer zoek die langs de akkers en weide stonden Aka, Aka, Aka van Kepnekeize riep en toen zij die achteraan vlogen en zagen hoe moeilijk hij het had wat wil jullie nu weer vroeg de aanvoerster en schien geweldig knorrig de witte zingt naar de grond de witte zingt naar de grond zeg hem dat het gemakkelijker is om vloog te vliegen dan laag riep de leidster en ze vloog geen ziertje langzamer maar even snel als de voren de ganserik probeerde ook die raad te volgen maar als hij omhoog vliegen wel werd hij zo kort aanmig dat het was als of zijn borst zou springen Aka, Aka riepen zij die achteraan vlogen kunnen jullie me niet met rust laten? vroeg de leidster en schien grondgeduldiger dan de vorige keer de witte is op het punt van te vallen de witte is op het punt van te vallen zeg hem dat wie niet meekomend kan maar naar huis moet gaan riep de leidster gans en ze dachten niet aan om langzamer te vliegen maar ging door met dezelfde vaart oh zo, staat het zo dacht de ganserik en nu begreep hij opeens dat de wilde gansen geweest hem mee te nemen naar Lapland zij hadden hem maar voor de grap van huis weggelokt het ergerde hem geducht dat zijn krachten hem nu gingen begeven zodat hij die schooiers daar niet kon tonen dat er een tamer gans ook wel wat waard was en het allere aakligste was dat hij juist Aka van Kepnekayse ontmoet had want al was hij maar een tamer gans hij had toch wel een leidster gans gehoord die Aka heette en die meer dan honderd jaar oud was zij was zeer gezien en de beste wilde gansen, die er waren sloten zich gewoonlijk bij haar aan waar niemand had zo'n verachting voor tabbe gansen als Aka en haar troep en hij had hun garnen willen tonen dat hij voor hen niet onderdeed hij vloog langzaam achter de anderen aan terwijl hij in zichzelf overlegde hij zou omkeren of doorgaan toen zij opeens het feintje dat op z'n rug zat liever Maarten Ganserik je begrijpt toch wel dat het voor jou die nog nooit geflogen hebt onmogelijk is met de wilde gansen heel mee naar Lapland te vliegen zou je niet liever weer naar huis gaan voor je je helemaal ziek maakt maar die boeren jongen was het Aka luchtst te wezen dat de gans kende Aka, hij begreep dat die stumper meende dat hij de tocht niet mee kon maken besloot hij vol te houden als je daar nog één woord over spreekt gooi je een keer in de eerste mergelgroeven waar we overheen komen, zei hij en kreeg op hetzelfde ogenblik uit ergenis zo veel kracht dat hij bijna even goed begon te vliegen als één van de anderen lang had hij het toch zo niet kunnen uithouden maar dat hoeft ook niet want nu daalde de zon snel en juist bij zons ondergang vloogen de gansen recht naar beneden en eerder jongen en de ganserik had wisten stonden ze aan de kant van het fondmeer hier zullen we wel een nacht overblijven dacht de jongen en sprong van de rug van de ganserik op de grond hij stond op een smalle strook zand aan de oever en vorm lag een tamelijk groot meer dat was Akelijk op te zien want het was bijna helemaal bedekt met een ijskorst die zwart en oneffen was en vol spleet en gaten zoals voorjaars eis gewoondelijk is maar het ijs zou zeker niet lang meer blijven het was losgeraakt en eromheen lag een brede gordel zwart blinkend water maar toch lag nog hier en daar de kou en de barzijd van de winter over het landschap aan de andere kant van het meer is geen open en licht bebouwd land te liggen maar waar de ganser neergekomen waren lag een groot dennenplantsel en het was alsof de naaldbomen de macht hadden de winter vast te houden overal verder was het veld leeg maar onder de reuzachtige takken lag sneeuw die geschmolten en weer bevroren was keer op keer, zodat ze zo hard was als ijs de jongen meekde dat hij in een woest en eenzaam winterland was gekomen en hij was zo angstig dat hij wel hard op had willen huilen hij had honger hij had de hele dag niets gegeten maar waar zou hij etend vandaan halen er groeit niets eetbaars op velden of aan bomen in maart ja waar zou hij etend vandaan halen en wie zou hem huisvesten en wie zou z'n bed opmaken en wie zou hem warmen bij zijn vuur en wie zou hem beschermen tegen de wilde dieren want nu was de zon weg en nu kwam er kou van over het meer en de duisteren is veel en de angst kwam in het spoor van de schemering en in het bos begon het te kraken te ritzelen nu was het uit met de vrolijke moed die de jongen had gevoeld terwijl hij boven in de lucht was en in zijn angst en zijn reiskameraat hij had immers niemand anders om zich bij aan te sluiten toen zag hij dat de Ganserik het nog erger had dan hij het dier lag nog op dezelfde plaats waar hij was neergekomen en het schem als of hij stervende was zijn hals lag recht uit op het veld zijn ogen waren hem gesloten en zijn aandemhaling was nog maar een vloosuchten lieve Maarten Ganserik zijn de jongen proberen slok water te nemen van hier naar het meer is het met twee stapjes maar de Ganserik bewoog zich niet de jongen was vroeger wel hard tegen alle dieren geweest en ook tegen de Ganserik maar nu meende hij dat de Ganserik de enige steun was die hij had en hij werd vreselijk bang die te verliezen hij begon hem dadelijk te schuiven en te stoten om hem bij het water te krijgen de Ganserik was groot en zwaar zodat het een heel werk voor de jongen was maar eindelijk lukte het hem de Ganserik kwam in het meer terecht met de kop vooruit een ogenblik lag hij stil in de modder maar al gauw stak hij de kop op schudde het water uit de ogen en poste daarop zwom hij trots tussen riet en waterplanten door de veel de Gansen lagen voor hem in het meer ze hadden nog naar de Ganserik nog naar zijn ruiten omgezien maar waren dadelijk het water in gelopen ze hadden zich gebaat en gepoest en nu laren zij te plassen tussen halve gaan riet en waterkolven de witte Ganserik had het geluk een klein baarsje te zien dat greep hij gauw zwom er mee naar de kant en legde het voor de jongeneer dat mag jij hebben het was voor het eerst die een hele dag dat de jongen vriendelijk wordt worden hij was zo blij dat hij zijn armen wel om de hals van de Ganserik had willen slaan maar daar kwam hij niet toe en met het geschenk was hij ook blij eerst dacht hij wel dat het onmogelijk zou zijn rouwe visten eten maar toen kreeg hij toch lust het te proberen hij voelde of hij zijn mest wel bij zich had het hing in de schede achter aan een knoop van zijn broek maar het was zo klein geworden dat het niet eens zo lang als een lucifer was nu, het was in ieder geval goed om de vis mee te schappen en schoon te maken en het duurde niet lang of de baars was opgegeten toen de jongen goed verzadigd was schaamde hij er zich wel over dat hij rouwe vis had kunnen eten het lijkt wel of ik geen mens meer ben maar een echte kabouter dacht hij al die tijd dat de jonge ad stond de Ganserik zwijgend naast hem maar toen hij zijn laatste hapje op had, zijn hij zacht het is maar zo dat we bij onvriendelijke trotse Ganser gekomen zijn die alle tamme vogels verachten ja, dat heb ik wel gemerkt zeiden jongen het zou wel een hele eer voor mij zijn als ik toch met hen mee kon komen dat de ganserik en hun tonen dat een tamme Gans ook wel tot iets deugd ja, zeiden jongen wat langzaam want hij geloofde niet dat de Ganserik dat zou kunnen doen maar hij wilde hem niet tegenspreken maar ik geloof niet dat ik me alleen op zulke een reis zou kunnen redden, zeiden Ganserik en nu wou ik je vragen of je mee zou kunnen gaan geen ander plan dan zo gauw mogelijk naar huis terug te gaan en hij was zo verbaasd dat hij niet wist wat hij antwoorden zou ik dacht, dat we geen goede vrienden waren jij en ik, zei hij maar dat is geen de Ganserik helemaal vergeten te hebben hij dacht er alleen aan dat de jongen hem zo pas het leven had gerud ik moest eigenlijk naar huis naar vader en moeder zeiden jongen wou je tegen de herfst wel terugbrengen zei de Ganserik ik zal niet van je weg gaan voren ik je bij je huis op de drempel kan neerzetten de jongen dacht dat het eigenlijk wel prettig zou zijn als hij zich niet dadelijk aan zijn ouders hoefde te vertonen hij had niets tegen dat voorstel en hij wou juist zeggen dat hij het aandam toen zij een sterk gedruis achter zich hoorden dat waren de wilde Gansen die allen tegelijk uit het meer waren gekomen en het water van zich afstond te schudden toen schikten zij zich in een langerij met de leidste Gans vooraan en kwamen op hem af toen nu de witte Ganserik de wilde Ganser bekik voelde hij zich niet recht op zijn gemak hij had verwacht dat ze meer op tamme Gansen zouden lijken hij zich aan hen verwand zou voelen ze waren veel kleiner dan hij en geen van hen was wit maar allen waren grijs en bruin gemarmerd en voor hun ogen werd hij bijna bang ze waren geel en schitterden als offere vuur achter branden de Ganserik had altijd geleerd dat het netjes pond langzaam en wachelend te lopen maar zij liepen niet Ron Voort en het meest griezelde hij als hij naar hun poten keek ze waren groot met versleten en gescheurde zolen men kon wel merken dat wilde Gansen nooit vroegen waar ze optrapten zijn namen geen omwegen ze waren heel netjes en verder goed gepoetst maar aan hun voeten kon men zien dat ze uit de wilden is kwamen de Ganserik kon nog de jonge toefluisteren antwoord nu flink maar zegt niet wie je bent en toen waren ze bij hem toen de wilde Gansen voorhand stonden bogen ze dikwels met de halzen en dat deed de Ganserik ook nog vaker toen ze genoegen goed hadden zij de leidste Gans nu moeten we eens horen wie jij eigenlijk bent er is niet veel van mij te vertellen zij de Ganserik in de vorig jaar in Skane geboren deze herfst werd ik aan Holgren Nielsen in Westen Femmenhoek verkocht en daar ben ik al door geweest het schijnt dat je geen familie hebt waar je je op beroemen kunt zij de leidste Gans hoe kom je dan zo overmoedig dat je met wilde Gansen meedoen wilt dat kan immers wel zijn omdat ik jullie wilde Gansen dat ook een tammer Gans ergens goed voor is ja dan was het goed als je dat ontstoon kunt zij de leidste Gans we hebben nu gezien hoeveel je van het vliegen kon maar misschien ben je ergens anders knapper in het kan wel zijn dat je sterk in het snelzimmer bent nee daar kan ik me niet opbomen zij de Ganserik hij meende te merken die leidste Gans al besloten was hem terug te zenden en nu lette hij niet meer op zijn antwoorden ik heb nooit verder gezomen dan dwars over een merkelgroeven ging hij voort dan denk ik dat je een baas bent in het springen zij de Gans ik heb nog nooit een tammer Gans in het springen en ik zelf heb het ook nooit gedaan zij de Ganserik en maakte de zaak erger dan ze was er nu zeker van dat de leidste Gans zeggen zou dat ze hem helemaal niet mee wou hebben hij was dus heel verbaasd toen ze zij je antwoord moedig op mijn vragen en hij die moed heeft kan een goede reiskameraad worden al is zij ook in het begin onwetend wat zou je ervan zeggen een paar dagen bij ons te blijven tot we zien wat je waard bent dat wil ik heel graag zij de Ganserik en was blij toen wees de leidste Gans met de snavel naar de jongen en zij maar wie heb je daarbij je zo één heb ik nog nooit gezien dat is mijn kameraad zij de Ganserik hij is zijn hele leven Ganserhoede geweest hij kan ons op reis wel te pas komen ja dat kan wel goed zijn voor een tammer Gans antwoorden de wilde hij heeft verschijnen namen zij de Ganserik aarslend hij wist niet wat hij zo gauw zou moeten bedenken want hij wou niet verraden dat die jongen een mensenname had ja hij heeft duimelot zij hij eindelijk is hij van het kabouten geslacht vroeg de leidste Gans wanneer gaan jullie wilde Gansen gewoonlijk slapen vroeg de Ganserik gauw om niet op die laatste vraag te hoeven antwoorden een ogen vallend vanzelf toe om deze tijd het was gemakkelijk te zien dat de Gans die met een Ganserik praten heel oud was haar hele verenkleed was grijs zonder donkere strepen haar hoofd was groter haar benen waren grover en haar voeten meer versleten dan bij een van de andere de veren waren stijf de schouders benen en haar hals was dun dat alles was het werk van de oude tom alleen over de ogen had de tijd geen macht gehad ze schitterde een helder en scherende jonger dan die van de anderen ze keerden zich nu heel trots naar de Ganserik weet nu wel dat ik aca van Kepnekaise ben en dat de Gans die rechts het dichtst achter me vliegt ijski van Fasi Joure is en die links vliegt Kaxi van Njolja en de tweede rechter is Jan Sajek Jakom en de tweede linker Gans is Njolja van Svapvavara en achter en vliegen Vissi van de Ofiksrots en Kuzi van Jean-Gherie en allen ook de zes jonge Gansen die achter aan vliegen drie links en drie rechts zijn hoge rotsgansen van de meest voorname families je moet ons niet voor landlopers houden maar met iedereen meegaan en denk maar niet dat wij iemand op onze slaarplaats toelaten die niet wil zeggen van welke familie hij is toen aca, de leidste Ganser sprak, deed die jongen snel een stap naar voren hij had het heel nagevonden dat de Ganserik die zo flink voor zich zelf sprak zulke ontwijkende antwoorden had gegeven toen het hem betrof ik wil niet geheimhouden wie ik ben ik heet Niels Holgerson en ik ben de zoon van een keuterboer tot vandaag toe ben ik een mens geweest maar vanmorgen, verder kwam de jongen niet zodra hij zei dat hij een mens was stoof de leidste Gans drie stappen achteruit en de andere nog verder en allen trekten de halzen uit en bliezen boos tegen hem daar heb ik je al van verdacht vanaf het ogenblik dat ik je voor het eerst hier aan de oever zag zei aca en nu moet je gauw maken dat je wegkomt, wij dulden geen mensen bij ons het is toch onmogelijk, zei de Ganserik dat jullie wilde Gansen banken zijn voor iemand die zo klein is morgen zal hij stelig naar huis gaan maar vannacht moet jullie hem toch hier bij ons laten blijven dat kunnen wij toch geen van allen verantwoording nemen zo'n stakker aan zichzelf over te laten met wezels en fossen in de nacht de wilde Gans kwam nu wat dichterbij maar het was toch duidelijk dat ze moeite had haar angst te bedwingen ik heb geleerd bank te wezen voor al wat mens heet onverschillig of ze groot of klein zijn zei ze maar als jij Ganserik voor deze hier wilt instaan dat hij ons geen kwaad doet dan mag hij vannacht bij ons blijven maar ik denk niet dat ons nachtkwartier geschikt is voor jou of voor hem want wij zijn van plan op het losgeraakte ijs daarvoor je te gaan slapen ze dacht wel dat de Ganserik een bedenkelijk gezicht zou zetten als hij dat hoorde maar hij hield zich goed en trok zich er niets van aan jullie zijn heel verstandig dat je zo'n veilige slaap laatst maar jij staat ervoor in dat hij morgen weggaat naar huis dan moet ik ook heen gaan want ik heb beloofd hem niet alleen te laten zei de Ganserik je bent vrij om te vliegen waarheen je wilt, zei de leidste Gans en ze sloeg haar vleugels uit en vloog naar het ijs de ene wilde Gans naar de andere volgde haar de jongen was er bedroefd om dat er niets van zijn reis naar Lapland komen zou en daar was de gang voor het koude nachtquartier het wordt al erger en erger Ganserik, zei hij ten eerste vriezen we dood daarop wat ijs maar de Ganserik had goede moed dat heeft geen nood, zei hij ik wou je alleen vragen zo gewoon mogelijk zoveel stro en gras bij elkaar te halen als je maar draag kunt toen die jongen de armen vol droogras had naar het ijs waar de wilde Gansen als tonde te slapen met de snavel onder de vleugels leg nu het gras op het ijs zodat ik ergens opstaan kan en niet vast vries als jij mij helpt, zal ik jou helpen zei de Ganserik de jongen deed het en toen hij klaar was pakte de Ganserik hem weer bij zijn hempt en stopte hem onder zijn vleugel ik denk dat je daar lekker warm liggen zult en drukte de vleugel aan de jongen zat zo in dons gepakt dat hij niet antwoorden kon maar heerlijk, zacht en warm lag hij daar moe was hij en in een ogenblik sleep hij de nacht het is waar dat ijs altijd verraderlijk is en dat je er niet op vertrouwen kunt minder in de nacht dreef het los een stuk ijs op het vorm meer weg tegen het landstoten en nu gebeurde het dat Smerre de Vos die toen aan de oostkant van het meer in het Euvetkloosterpark woonde die plaats ontdekte toen hij op zijn nachtjacht uit was Smerre had de Wilde Gansen als avonds gezien maar hij had niet durven hopen er een van te kunnen pakken hij ging nu dadelijk op het ijs toen Smerre heel dicht de Gansen was, gleed hij uit zodat zijn klouwen over het ijs schrapten de Gansen werden wakker en klapten met de vleugels om op te vliegen maar Smerre was hun te vlug af hij stoot vooruit als een bal die gegooid wordt pakte een Gans bij de vlerk en holde naar land terug maar die nacht waren de Wilde Gansen niet alleen op het ijs ze hadden een mens bij zich de jongen was wakker geworden doordat de Gansen rik met de vleugels geslagen had hij was op het ijs gevallen en was klaar wakker blijven zitten hij begreep niets van al die onrust voordat hij een kleine hond met korte poten over het ijs had zien wegspringen met de Gans in de bek de jongen liep hem onmiddellijk achterna om die hond daar de Gans af te nemen hij hoorde wel dat de Gansen rik riep pas op duimenot pas toch op maar de jongen dacht dat hij voor zo'n hondje toch niet bang hoefde te wezen en hij stormde voor het de Wilde Gans die Semirre de Vos meesleepte hoorde het geklapper van de klompen van de jongen over het ijs en ze kon haar oren nauwelijks geloven stel je voor dat dat vind je mij van de vossel afnemen dacht ze en hoe een lender ze het ook had diep uit haar hals kwam een vrolijk gekakel bijna als of ze lachten het eerste wat er gebeurt is natuurlijk dat hij in de spleet in het ijs valt dacht ze maar hoe donker de nacht ook was de jongen zag duidelijk alle spleeten en gaten die er in het ijs waren en sprong er flink overheen dat kwam doordat hij nu de goede nacht ogen van de kabouters had en in het donker kwam hij zag het land en het meer even duidelijk als of het dag was geweest Smerre de Vos ging van het ijs af daar waar het tegen het land aan lag en juist toen hij zich tegen de kant op werkte riep de jongen hem toe wilde je die gans wel eens neerleggen jouw lubbel Smerre wist niet wie het was hij nam de tijd niet om om te kijken maar liep nog harder hij was in met grote prachtige beuken en de jongen volgde hem zonder eraan te denken dat hij gevaar kon lopen hij dacht er al door aan hoe verachtelijk de wilde gansen hem de vorige avond hadden ontvangen en hij wilde nu heel graag tonen dat de mens toch wat meer is dan enig ander schepsel hij riep de hond telkens toe dat hij zijn buit zou neerleggen die je niet schaamt een hele gans te stelen leg haar nu dadelijk neer of je zult eens te zien wat je voor een pak slaag krijgt leg haar dadelijk neer of ik zal aan je baas vertellen wat jij hebt uitgevoerd toen Smerre de Vos merkte dat hij voor een hond werd aangezien die bang voor slaag was vond hij dat zo grappig dat hij bijna de gans had laten vallen van het lachen Smerre was een echte rover die niet tevreden was met op ratten en waterratten buiten op het veld jagen hij waagde zich ook in de hoeven om kippen en gans te stelen hij wist dat hij in de hele streek gevreest was zoiets mols als dit had hij niet gehoord sinds hij jong was maar de jongen liep zo hard dat het hem toeleek of de dikke bomen achteruit voorbij geleden en hij haalde Smerre langzame hand in eindelijk was hij zo dicht bij hem dat hij zijn staart pakken kreeg nu pak ik je toch de gans af riep hij en hield hem met alle mag tegen maar hij had geen kracht genoeg om Smerre in zijn vaart te stuiten de Vos leefde hem mee zodat het doorre, beukenloof om hem heen opstof maar nu is geen Smerre er achter te komen en gevaarlijk hij was die hem achterna zat hij bleef staan, legde de gans op de grond en ging met zijn voorpoten op haar staan om te maken dat ze niet weg vliegen kon hij wilde haar de hals afbijten maar eerst kon hij niet laten dat ventje wat te plagen ga nu gauw aan de baas vertellen want nu bijt ik de gans dood zei hij, maar wie er verbaasd was toen hij zag wat een spitse die hond had die hij achterna gezeten had en wat een nijdige hezenstem hij opzette dat was de jongen maar hij werd zo boos omdat de Vos hem voor de gek hield dat hij er niet aandacht om bank te worden hij pakte de staart nog steviger vast steunde tegen de wortel van een beukenboom en rukte met alle macht Smerre werd er zo doorverrast dat hij zich een paar stappen achteruit liet trekken en de wilde gans kwam vrij ze vladderde met moeite omhoog haar ene vleugel was gewond zodat ze die nauwelijks kon gebruiken en daar kwam bij dat ze niets kon zien in de donkere nacht in het bos maar zo hulpenloos was als een blinde ze kon dus de jongen helemaal niet helpen ze zocht een gat in het groene bladerdak en vloog weer terug naar het meer maar Smerre vloog op de jongen af als ik de ene niet krijg dan wil ik de ander hebben zei hij en aan zijn stem kon je horen hoe voelend hij was nee, dat moet je niet denken dat je dien krijgt, zei de jongen die erg in zijn schik was omdat hij de gans had gered hij hield maar al door de fossenstaarts tijvast en zwijde daarmee naar de andere kant als de fos hem probeerde te vangen dat werd een dans in het bos dat het beukenloof opwagelde Smerre draaide al maar rond maar de staart draaide ook rond en de jongen hield zich daar aan de vast zodat de fos hem niet pakken kon de jongen was zo vrolijk na de goede afloop van zijn werk dat hij in het begin niets deed dan lachen en de fos voor de gek houden maar Smerre hield vol zoals oude jagers gewoond zijn en de jongen begon bang te worden dat hij toch nog zou vastraken toen kreeg hij de beuk in het oog die omhoog geschoten was als een stok om gauw boven in de vrije lucht te zijn boven het dak van pakken dat de oude beuken over hem uitbreiden hij liet heel gauw de fossenstaart los en klouterde in de boom Smerre de fos was zo in vuur dat hij nog lang om zijn staart bleef ronddraaien schijnt nu maar uit met dansen maar Smerre konden schanden verdragen dat hij zo'n klein ventje niet aankom en hij ging aan de voet van de boom liggen om hem te bewaken de jongen had het niet zo heel best zoals hij daar boven de paard zat op die dunne tak de jongen beuk was nog niet boven bij het hoge takke gewelf gekomen hij kon niet in een andere boom komen en hij durfde niet naar beneden op het veld te springen hij had het zo koud dat hij bijna verstijfd was en bang was de dak niet te kunnen vasthouden en hij had zo'n vreselijke slaap maar hij durfde niet te gaan slapen uit vrees van naar beneden te rollen het was niet te geloven hoe griselijk het was daar snachts in de bos te zitten hij had vorige nooit geweten wat het eigenlijk betekende dat het nacht was het was alsof de hele wereld versteend was toen begon het licht te worden en de jongen was blij omdat alles er weer als gewoondelijk uit ging zien hoewel hij de kou nog scherpe voelde dan in de nacht toen de zon eindelijk opkwam was ze niet geel maar rood de jongen vond dat ze er uitzag alsof ze boos was en hij vroeg zich vervond het af waarom ze boos zou zijn misschien wel omdat de nacht het zo koud en donker op aarde had gemaakt terwijl ze weg was de zonnestralen jogen voort in grote bundels om te zien wat de nacht had uitgevoerd en het scheen dat alle dingen rood werden omdat ze een slecht geweten hadden de wolken aan de hemel de gladden zijachtige beukenstammen de samengevlochten takjes in het boslak de rijp die het beukenloof op de grond bedekte alles vlamde op en werd rood maar steeds meer bundelstralen jogen door de ruimte en al gauw was al het akelige van de nacht weg de versteening was weg en er kwam zowonderlijk veel levens voor de dag de zwarte specht met een rode nek begon met de snavel tegen een stam te hameren de egwerendsprong uit zijn nest met een nood ging op een tak zitten en begon de nood te pellen de spreeuw kwam met een wortelfezeltje en de bergvink omtoppen toen begreep de jongen dat de zon tegen al dat kleine goed gezegd had wordt nu wakker en kom uit je huisjes nu ben ik er nu hoef je nergens bang voor te wezen van het meer hoorde hij de wilde gansen roepen terwijl ze zich voor de vlucht rang schikten kort daarop kwamen alle 14 gansen over het bos vliegen de jongen probeerde hen te roepen hoe hoog dat zijn stem hen niet kon bereiken ze namen niet eens de moeite naar hem te zoeken die jongen was op het punt van te schrijven van angst maar de zon stond nu goudgeel en blij aan de hebel en gaf de hele wereldmoed je hoeft nergens bang voor of ongerust over te zijn zolang ik er ben Niels Holkersen zei de zon het gansen spel alles bleef zo als het was ongeveer zo lang als een gans nodig heeft om te ontbijten maar juist toen de morgen voormiddag zou worden kwam een eenzame gans aan vliegen onder het dichte takendak ze zorgt aarselend haar weg tussen de stammen en takken en vloog heel zacht zodra ze meerde de voss haar zag liep hij weg van zijn plaats onder de jonge beuk en sloop haar te gemoet weet de voss niet maar vloog tot heel dicht bij hem smeren deed een hoge sprong naar maar hij sprong mis en de gans vloog verder naar het meer toe het duurde niet lang over kwam weer een nieuwe wilde gans aan vliegen ze nam dezelfde weg als de eerste en vloog nog lager en langzamer ook zij vloog dicht voorbij smeren en hij deed zo'n hoge sprong en oren haar poten raakten maar ze ontkwam ongedicht en zette stil als een schaduw haar weg naar het meer voort een poosje ging voorbij en weer kwam er een wilde gans nog lager en langzamer vloog zij en nog moeilijker scheen zij haar weg tussen de beukenstammen te vinden smeren nam een geweldige sprong en het schilden maar een haar of hij had haar gegrepen maar ook deze gans redden zich onmiddelijk nadat zij verdwenen was kwam een vierde wilde gans hoewel zij bijna zo langzaam en slecht vloog dat smeren meende haar zonder veel moeite te kunnen vangen was hij nu bang dat het hem mislukend zou en hij was van plan haar ongedeerd voorbij te laten gaan maar zij nam dezelfde weg als de andere en juist toen ze boven smeren kwam daalde ze zover dat hij verleid werd naar haar op te springen hij kwam zo hoog dat hij haar met zijn poten aanraakte maar zij weer op zich vlug op zij en redden haar leven voor smeren weer op adem gekomen was kwamen drie gansen op een rij in het zicht ze vlogen op dezelfde manier voor als de andere en smeren nam hoog gesprongen naar alle drie maar hij gelukte hem niet één van hem te vangen er kwamen vijf gansen maar die vlogen beter dan de vorige en hoewel zij smeren schenen te willen lokken tot een sprong weer stond hij de verzoeking na een lange poos kwam een eenzame gans dat was de dertiende het was één die zo oud was dat ze helemaal grijs was en geen donkere plek meer op het lichaam had zij scheen de ene vleugel niet recht te kunnen gebruiken en een vloog jammerlijk slecht en scheef zodat zij de grond bijna raakte smeren deed niet alleen een hoog gesprongen haar maar hij vervolgde haar springend tot aan het meer maar ook deze keer werd zijn moeite niet beloomd toen de veertiende kwam stond dat heel mooi omdat zij wit was en het glansde als een lichtschijn door het donkere bos als zij met de grote vleugelsloeg toen smeren haar zag verzamelde hij al zijn kracht en sprong tot halverwege het tak-a-dak maar de witte vloog volkomen ongedeerd voorbij als alle anderen nu werd het een poosje stil onder de beuken het scheen wel of de hele troep wilde gansen voorbij gekomen was op eens dacht smeren aan zijn gevangenen en keek naar boven in de jonge beuk zoals te verwachten was de jonge was weg verdwenen maar smeren had niet lang tijd om aan hem te denken want nu kwam de eerste gans terug van het meer en vloog als vroeger langzaam onder het tak-a-dak voort niet tegenstaande als ik tegenspoed was smeren blij dat zij terug kwam en hij vloog haar na met een hoge sprong maar hij was de haastig geweest en had zich geen tijd gegeven zijn sprong te berekenen en hij kwam naast haar terecht na deze gans kwam er nog een en toen een derde vierde, een vijfde tot het geheel werd afgesloten met de oude grijzen en de grote witte ze vloog een allen langzaam en laag juist als ze boven smeren de wosweefden daalden ze precies als of ze hem willen uitnodigen hen te vangen en smeren liep ze na en sprong een paar voet hoog zonder dat hij in staat was een van hen te pakken dat was de vreselijkste dag die smeren nog ooit beleefd had de wilde gansen vloog hem onophoudelijk over hem heen kwamen en gingen kwamen en gingen grote, herelijke gansen die vet geworden waren op de Duitse akkers en heiden zweefde de hele dag door het bos zo ligt bij hem dat hij ze dikwijls aanraakte en hij kon met geen enkele zijn honger stillen de winter was nog nauwelijks voorbij en smeren herinnerde de jagen en dachten waarin hij werkeloos rond had moeten lopen zonder een stuk wild om op te jagen als de trekvogels weg waren als de ratten zich onder de bevroren aardkorst verborgen en de kippen opgesloten waren maar alle honger in de winter was niet zo moeilijk te vertragen geweest als de teleurstellingen van deze dag smeren was geen jonge vos hij had menigmaal achter zich aangehaald en de kogels om zijn oren hoeren fluiten hij had diep in zijn honger zitten terwijl de takschonden in de gangen kropen en hem bijna gevonden hadden maar alle angst die smeren had uitgestaan onder de scherpste jacht was niet te vergelijken met de angst die hij nu voelde telkens als het hem mislukte een van de wilde gansen te grijpen in de morgen toen de spel begon was smeren zo zeerlijk geweest dat de gansen verbaasd waren toen ze hem zagen smeren hield van pracht en zijn pels was schitterend rood zijn borstwit, zijn neus zwart en de staart donzig als een pluim maar toen de avond die dag kwam hing smerespels in bruikeneer hij baalde in het zweet zijn ogen waren glansloos de tong hing lang uit zijn heigende bek uit zijn mond tegen de naammiddag was smeren zo moe dat hij aan het eilend ging hij zag niets dan vliegende gansen voor zijn ogen hij sprong naar zonneplekken die hij op het veld zag en naar een arme vlinder die te vroeg uit zijn pop gekomen was de wilde gansen gingen onvermoeid door met vliegen, vliegen ze bleven smeren de hele dag kwellen het wekte hun medeleide niet op, dat smeren in de war verhit waanzinnig was ze gingen onbewogen door hoewel ze begrepen dat hij een nauwelijks meer zag en dat hij naar een schaduwend sprong eerst toen smeren op een hoop dorrebladeren neerzonk voldkomen krachteloos en mat bijna op het punt de laatste aan hem uit te blazen hielden ze op hem te voppen, nu weet je fos hoe het hem gaat die het waagd aaka van keppende keisen aan te raken, riepen ze in zijn oren en toen lieten ze hem met rust einde van hoofdstuk 2