 Eerste deel van hoofdstuk 19 van Eline Veren. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van oorteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelezen door Karole Jansen. Eline Veren van Louis Coupérez. Hoogstuk 19. 1. Eline, Eline, klonk het uit de tuin. Eline was met schrik om half acht wakker geworden, men ontbeet op de horreste te acht uren, en zij was bezig zich te rippen met haar toilet. Nu, half gereed, trad zij aan het open venster en zacht naar buiten. Het waren de twee oudste meisjes van Theodor, Marianne en Henriette, 16 en 14 jaar, vlug en schalk. Goedemorgen, goed te Eline Vrolijk. Wat ben je al opgestaan? Nu dat is vlug hoor, kom je gauw? Dadelijk, ik ben zo klaar. Dag Eline, dag Eline! Riep een nieuwe stem van buiten. Eline zag uit en bespeurde Goedstaaf, een mooi ventje van tien met een paar brutale blauwe ogen, een echte straatjongen met niet te wasse vuile handen en komiek als een clown. Dag Goed, riep zij. Zeg Eline, je weet wat je me belooft hebt. Nee, je trouwt met mij en niet met een auto niet waar, je hebt het me belooft hoor je? Ja met jou hoor, maar Goed, ik moet me kleden, anders kom ik niet klaar, riep Eline, opnieuw voor de spiegel met uur haar bezig. Zij hoorde het gevoel in de tuin al levendig geworden en het maakte haar zenuwachtig. Haar mooie gezelle ogen stonden nog wat klein, horen lockjes vielen niet zoals zij wilden, en toch uit het park vol zon, licht en schaduw, stegen reeds een veelstemige vrolijkheid op, waar tussen zij zowel de zware stem van Theodor, als het lustige gescheeuw der van reiseltjes onderscheiden. Eline, Eline, riepen meer stemmen buiten. Ja, ja, ik kom, antwoordde Elina, bijna ongeduldig, en ze snoerde haar cintuur vast en vloog weg, de lange corridor door, somber van bruin ijkenhoud, de brede monumentale trappen af, de vestibule uit. In de tuin liep Katharine Howard met haar broer Otto. Zij was niet mooi, maar had een blij moedig opgewekt gelaat, en ze was bijna zo druk van bewegingen als Etienne. O, Otto, ik kan het me zo goed van je begrijpen, sprak zij dweepende en hangende aan zijn arm, ik vind haar een snoesje. Uit Freddys en Mathilde's brieven maakte ik me een voorstelling van zo'n beetje een hagesnuffje, zie je, want ik herinnerde mij haar niet goed meer. Ik had haar alleen vroeger een paar maal gezien toen ze er nog bij die oude tante in woonden. Een weduwe veren, geloof ik, niet waar? Ja, sprak Otto. Maar zie je, ik vind ze een snoesje, een snoesje. Ze heeft zoiets hartelijk zijn liefsassen spreekt, iets eenvoudigs en toch iets vreselijk gedistingeerds, quiet and lady, en ze is een beeldje, ze is bepaald mooi. Vind je, vroeg Otto? Nu hoor, je mag wat trots zijn, zo een vrouwtje is niet voor iedereen weggelegd. O, daar gaat de bel, ze zijn hier altijd vroeg bij de pinken. Zij wandelde samen naar de open tuinkamer die met een paar treden in de tuin uitkwam en traden binnen. Aan de lange ontbijtafel zat reeds de oude mevrouw van Eerlevoort en knikte met een blijde glimlach haar zoon en haar dochter toe. Eline stond te praten met Theodor, die haar nog aan Otto, nog aan Nityen liedenken, stevig en breed geschouderd als hij voor haar stond met zijn enigszins ingedrongen, krachtige gestalten en zijn korte volle baard, maar het zijn luide, vrolijke, zware stem klonkte aangeboren, gezonde blij moedigheid ter Eerlevoorten. Zijn de vrouw, de jongenbevrouw van Eerlevoort of Truus, zoals haar noemde, was, bijgestaan door Martilde en Frederik, nog bezig met enige voorbereidselen tot het maal. Juffra Fransen zette reeds er van reiseltjes op hun stoelen en bond hun servetjes om. Uit de tuin kwam Etienne met Cork, de 18-jarige zoon des huizes, die Adelborst was en nu met groot verlof op de hoorzen vertoefde. Hem volgden de meisjes en de jongens. Willi en Gustaf, uitgelaten van scherts om hun Engelse oom houden, dien zij niet begrepen en die Hollands van hen moest leren. Dacht Nilly, zei de Otto, terwijl hij Eline naderde. Dacht Otto, antwoordde Eline, en zij bood hem haar hand en zij fluisterde even samen. Zij gevoelde zich zeer gelukkig in de nieuwe bekoring die haar door een druk familileven geschonken werd, haar die als kind slechts ene zuster tot speelgenoot had gehad, en als meisje eenzaam bij haar oude tante haar jeugd als vermijmerd had. Zij gevoelde zich zeer gelukkig in het rumoer van zoveel mensen en kinderen te zamen, en zij scheen het leven eerst nu van een andere kant te zien, dan zij in haar roes van zwaar rees en bals in Den Haag gedaan had. De mensen, zij waren al de vriendelijk, zij scheenen haar alle genegen, zelfs Frederik. De kinderen, zij liet ze op haar schoot klimmen en zich met welbehagen door hun vuile vingertjes liefkozen, zonder vrees voor haar toilet of haar kapsel. Ze was nu als verliefd op Tina, die fijnjes als een klein nuffje door Eline's bevalligheid en vriendelijkheid werd aangetrokken, zoals Kato van der Stoor er vroeger door aangetrokken was, en in Liepnins had dan ook steeds een tafel tussen Otto en Tina. De oude mevrouw van Eerlevoort zat tussen haar twee kleinste kleinkinderen, de jongste van Theodor, Edmé, of Meemé, en Kitty Howard, de enige van haar Engelse schoonzoon, en toen zij een langzame blik over de lange tafel straalend van jeugd en vrolijkheid wijde, scheen het haar toe dat er niemand op de wereld gelukkiger kon wezen, dan zij met haar grijze haren en haar jong hart. Na het ontbijt sloeg Theodor voor een tocht te maken naar de zogenaamde Dikke Boom, want hij beweerde dat onder de vele dikke bomen van Gelderland, de hunnen, die van de horzen, volstrek niet de minste was. Hij zou met Howard, Etienne en Cor wandelen, Eline en Otto voegen zich bij hen en de kinderen, zelfs Meemé en Kitty bestormde onder de hoede de drie meisjes de reeds aangespannen tentwagen. Door de eetkamer scheen een orkkaan gewoet te hebben, de stoelen stonden schots in scheef, de tafel was één wanoorden van borden en glazen, servetten slingenden op de grond met een hoed van Tina, een schop van Nico en een bal van Meemé. Is het u heus niet de drukmama, vroeg Truus, terwijl zij mevrouw van Eerlevoort nog aan de onderredderde ontbijtafel gezeten, zuchtende bij de handnam, waardelijk, ik ben soms zo bang, de kinderen maken zo'n verschrikkelijk leven, het is een veradaming als ze weg zijn. Voei, spakt mevrouw, je moest je schamen zo te spreken. Ik ben soms al wanhobig over mijn viertal Truus, sprak me tilde, maar behalve corps die zich langs me had, gaat voelen, zijn die van jou toch ook nogal woelwaters. Maak je niet over mij ongerust Truus, sprak mevrouw. Ik doe de hele winter niets anders dan naar de zomer en de horzer verlangen, en het doet mij goed bij jullie te zijn. Ook vind ik het lief dat je Eline gevraagd hebt. Voor het volgend jaar, wanneer ze getrouwd zijn, heb ik ze al gevraagd bij ons in Londen te komen, gedurende sezon, sprak Katerin. Ik mag haar heel graag. De jonge mevrouw van Eerlevoort zag een weinig bedenlijk voorzicht, terwijl zijn servet opvouden. En jij Truus vroeg haar schoonmoeder, wie dit opviel? Jij mag haar ook graag. Ach, wat zal ik je zeggen, Maartje? Ik ken Eline nog zo weinig. Ik vind het heel lief van haar dat ze zich heel en al schrik naar onze gewoonte, naar onze leefwijze, en dat ik mij dus niet als voor een vreemde tussineer heb. Daar zou ik het te druk voor hebben. Dat vind ik zeker lief in haar, maar u weet, ik loop niet zo dadelijk weg met iemand. Dat klinkt mij te diplomatisch toe, kind. Ik hou van iemand of ik hou niet van iemand, dat gaat heel eenvoudig bij mij. Oh, u moet niets achter mijn woorden zoeken, dan wat ik ermee zeg. Ik ken Eline alleen Cede teweeg dat ze bij ons logeert. Ze heeft op mij een lieve indruk gemaakt, maar ik weet nog niet goed wat ik aan haar heb. Matilde had het op de lippen te zeggen, dat zij, die Eline Cede's jaren kende, dit ook nog niet wist, maar zij zweeg. En dan, maar u moet niet boos worden mama, bespreken u nu over niet waar? Zeker kind. Ziet u, ik zie zo iets in Eline als als ze zich nooit goed in onze familie thuis zal voelen. Zij schrikt zich, zoals ik zeg, maar ik weet niet of dat geheel uit haar hart komt. Ik doe toch geen verdriet of zo te spreken. Ik wens niets liever dan dat ik mij vergis in Eline, en dat ze elkaar langer ken niet waar... Zij aard zult het ronduit te zeggen. Zij hield niet van Eline. Zelfs ze in een kloeken grote vrouw en in een verstandige moeder die flink haar klein rijk regerigeerde, die vriendelijk, maar bestist haar wild deed gelden, uit u klokheid en bestistheid vloeien voor dat zij meestal rond voor haar mening uitkwam, maar nu, ze wist dat mama Eline, als de aanstaande vrouw van Otto, reed tot de hunnen rekenen. Zij had bespeurd dat Eline de oude vrouw met een enkel zacht woord, met een enkel liefkoosend gebaar tot liefde kon roeren, en ze wilde mama geen leed doen in de verloven van haar zoon. Maar in hun landelijk atmosfeer, zij kon dit niet ontfijnzen, tetoneerde Eline als iets gekunstods, als iets dat niet waar was en dit ergerde trus. Zij kon het niet weten dat Eline op de hoorza wellicht nog het meest zichzelf was, dat zij er zich inderdaad gelukkig voelde in hun eenvoudig familieleven, als in hun vernieuwende en lauterende wedengeboorte. Zij kon niet tot Eline doordringen. Zij riet slechts iets van de oppervlakte haar erziel. Zij zag niet de zalige rust hier zenuwen, overspannen in een leven van overbeschaafdheid en luxe. Zij zag alleen die ingeborren wereldzijdschemeren door hun aangenomen eenvoud, en dit hinderde haar, zoals de grote blauwe zijde strik op Eline's glat lichtblauke toontje haar hinderde. Katerine Howard was een en half verontwaardering. Hoe was het mogelijk dat trus zoiets zeggen kon? Dat was toch al heel weinig hartelijk in ene aanstaande zuster. En zij holden met bijna kinderlijke extase in zulke liefkoosende zinnen over Eline door, tot de trekker der oude vrouw strak gespannen door de woorden haarens schoondochter, wel draaweer de glans ervan genoegen. Nee, waarlijk trus, ik begrijp je niet. Ik, een tegendeel bewonder Eline dat ze vreemd als ze in onze familie is, in zich juist zo dadelijk thuis voelt met ons allemaal. Ik kan je verzekeren toen ik toch met Howard in Londen kwam. Ja, ik kende zijn familie in het geheel niet, dat is zo, maar ik voelde me toch wel eens onder hen als een eent in een vreemde bijt. Hoe hartelijk ze ook allemaal waren. En Eline, die verheemel, het is of ik haar altijd gekend heb, ze is zo gemakkelijk, zo toeschietelijk, je hebt niets geen moeite met haar. Nee, ik begrijp heus niet, hoe je ook maar kan denken dat ze zich niet thuis bij ons zal voelen. Lief vind ik dat alles behalve van je. Trus lachte, dat Katerine vuur aan vlam vatten en verontschulde zich zo goed mogelijk. Naar de meid binnenkwam om af te nemen, ging de oude mevrouw met Mathilde en Katerine bovenop de ruimte over Schaduw de Balkon zitten, terwijl trus de gehele verdere morgen onzichtbaar bleef, verloren in de drukte van haar huishouden. Twee. De tentwagen was er iets lang uitzicht. Theodor, Howard, Etienne en Cor liepen voorop en Otto met Eline volgde in de schaduw van Eline's grote kantenparasol. Het gesprek daarvier voorgangers was een mengeling van Engels en Hollands. Howard beweerde het laatste te verstaan en zelfs twee of drie woorden ervan te spreken, terwijl Theodor telkens over zijn Engels struikelde in zijn uitleggingen over pachters en bouwlanden. Enige arbeiders in zondagspak gingen met een eerbiedige groet voorbij. De weg was zondig tussen het groeiend woud van Roggen en Haver en geen zuchtje deed de stengels wuiven. De achter schemerde, witte brood, de bloesmunde boekwijd. In de verte gluurde een boerwoning tussen enige boomte uit met een pluim van rook, vaaggrijs op het blauwe der tintelende lucht. Je voelt hier zeker koning in het land, vroeg Howard. Ach nee, antwoordde Theodor, ik voel me hier meer boer dan koning, maar keer is om, hier zie je dwaars door de tuin heen op ons paleis. Ze wenden zich en bleven staan zodat Otto en Eline hem Weldra inhalde. Door een grote opening in het louver van het park zag men, rits in de verte, de horzen. Blank als pleister met haar alle jalousietjes en kleine witte puntoorrens, zich spitsverhevend in het blauw, terwijl de grootte met wingert begroeide balkons haar blanke eentonigheid met longmerrijke plekken verbraken. De vijver lag als een rondespiegel midden in het frisse groen der gazons, bespikkeld door een witte, vladderende vluchtduiven. Wat een alleraardigst uitzicht, sprak Eline verrukt. Maar kijk, wie wuift haar? Oh, dat zullen groot mama en de tante zijn, riep Kor uit. Zij bespeurde in de schade van een balkon enige donkere silhouetten die zakdoeken schenen te zwijen. En zij wuifde alle terug, verheugd over die groet van thuis, terwijl Etienne hurra schreeuwde. Dat is nu het kijkje, sprak Theodor, en drukte op het lidwoord. Maar kom, vooruit nu, anders komen we nooit aan de dikke boom. Eline sprak tamelijk vlucht Engels, en Howard's conversatie flotte het best met haar. Howard voerde haar in een druk gesprek, terwijl Elina aan Otto's arm in de schade van haar persool die hij vasthield, Howard scherzend antwoorden. En het verbaasde Eline zelf hoe zij zonder zich de minste moeite te geven op iedere man een aangename indrukkel maken, terwijl zij ene vrouw slechts met al de liste haar het liefheid tot sympathie verlocken kon. Door haar gesprek vol scherfd zijn vrolijkheid vloog als hun bliksemstraal die gedachte. Mevrouw van Erlevoort hield slechts van haar ter wille van Otto, katerine uit luchthartigheid, en hun beide sympathie wortelde niet in een overtuiging. Anders was het met de oude mevrouw van Raad, met katootje, met Tina. En met een glimlach leunden zij zwaarder op Otto. Wat deerde haar die andere. Zijne liefde stelde haar ruimsgroot schadeloos voor wat zij in andere miste. Zijn liefde was haar rijkdom, en ze gaf niets om de sympathie er menig te. Het was een drie kwartier wandelens naar de dikke boom. De weg boog zich uit het blond ter korenbloemen langs heide, roze van Erika, of heuvelachtige dennebossen, wel riekend van een sterke hartscheur, en vol schaduw tussen de rechte stammen en onder het donkere sombere loof. Eens klaps als ene verrassing bij ene wending van de weg lag het dorpje Horzer voor de ogen der wandelaars. Enige huisjes en hutjes met een broodwinkel, een pasturie, ene uitspanning, een stal verstrooit op een klein kerkje, en Eline zag verbaasd rond een zijde dat ze het dorp niet zag. Maar je bent er, hier, daar, dat is het dorp, zei de Otto. Wat, dat andere halve huis, vroeg Eline met grote ogen. Ze lachte al, zelfs Howard, en Etienne vroeg aan Eline of ze zich iets in het genre van nis of bier had voorgesteld. Misschien toch iets als Scheveningen met een koerhuis, niet waar, Ellie? Zeg, Ellie, weet je nu al het verschil tussen roge en haver? Nee, niet goed. Boekwijd ken ik. Vlas ken ik, zo heel licht geheel, vol fleur de champ. En aardappelvelde ken ik, telde Eline op haar mooie vingertjes. Maar roge en haver, en tarven gierst? Nee, nee, ik weet het niets van. Kom maar er niet mee aan, Etienne. Misschien, maar Theodor, is dit nu heushorzen? Ben je heren meester van die 1, 2, 3, 4 schuren? En zij schaterde het uit onder de brede rand van haar grote strooie hoed, hoewel Theodor zich indelijk een weinig gekrengt voelde. Eline zelf had dadelijk berouw over haar vrolijkheid die niet in de toon was, en ze beweerde met een ernstige gezicht dat er heel pittoreske plekkjes waren. Zo'n huisje met een paar bomen, heel liefwaarlijk. En de dikke boom, waar is de dikke boom, vroeg Eline? Ze gingen naar het dorp door tussen de pikkende kippen die verschrikt wegstofen, terwijl de hoefsmitten en een paar boeren de landheer die hun alde en woortje toeriep, gulgoeten en zijn vreemde familie naastaarde. We ging over een vonder, en Theodor rukte in hek open en riep de jongen toe, de koe op het wijnland vast te houden, daar Eline bang was voor het grote vette beest, dat zij met zijne uitpeulende, starende ogen en zijn koude kwijlende bek wel wat onrustbaarend vond. Etienne, korg, schijt toch uit, korg, riep zij aan de arm van Otto, Etienne en Korg toe, die een troefgeestig bouw tegen de koe bouwden om haar bank te maken. Dat komt ervan omdat je horen ze hebt uitgelachen, Eline riep tegen door met zijn nebastem. Maar zij zag hem lachenden, zo zacht tussen haar half geloken wimpers aan, dat hij geheel ontwapend werd, en Etienne en Korg toemompelde niet zo flauw te zijn. Aan het einde van het wijnland stond de dikke boom, op forsen om vangrijke stand als een ineengedrongereus. Frederik, Marianne, Henriette en de kinderen hadden zich reeds tussen de uitschietende wortels neergevleid, als tussen de voeten van een kolos. De anderen werden hem met een luidgejuig welkom geheten, en men drong Howard en Eline zeer hun bewondering voor de boom toch te uiten. Eline verzamelde enige woorden als kolossaal, immens, maar Theodor bespeurde aan haar spot zieklagje dat de eik hoe genaamd geen indruk op haar maakte, en dreigde haar met de vinger tot ze in een klater in de schaten lag uitbarsten en haar niet trurriger om weg toen Howard zeer ernstig beweerde. A big tree indeed, I never saw such a big one. Quite interesting. Wacht, ik zal je krijgen, riep Theodor, en hij liep Eline na, die met een lachende geel vluchtend tot zij welderaar heigend in het gras neerzonk en haar handen uitstrekend riep. Theodor, schij je uit, hoor, ik roep Otto. Ik zal je leren, jouw kwaarde meid. Hoep Otto, maar ik zal je leren. En hij vat haar polsen en schudde haar uit scherts, terwijl zij zich aanstelde of haar vreselijk pijn deed. Daarna hielp hij haar op en zij beloofde, steeds lachende, niet meer zo weinig voel voor de natuur te hebben. De kinderen waren, elkaar bij de hand, vasthoudende met hun Engelse oom bezig de oom te omvademen. Bespotelijk vond Theodor Eline zo na te lopen, mompelde Frederik ontvreden, en Etienne hoorde haar. Hé, jij wordt zo vervelend, riep in leut uit. Je zou op het laatst geen grapje meer kunnen hebben. Drie. Terzijde van het kerkje was een heuvelig pijnbos, en Eline had haar zich op de gladden naal uitgestrekt en leundde het hoofd op de hand. Otto zat naast haar. Zij hoorde het touw van de klok knacht ze over de katrol, terwijl er een geluid klonk als van een langzaam belletje. De kerk ging aan. Enige boer en boerinnen, glimmende in zondagslaken bij de schorten, liepen het kerkboek in de hand op de dorpsweg en Eline en Otto volgden hem met de ogen na, zelf tenoudernoot zichtbaar achter de dikke stammen. De verspreide kerkgangers waren weinig in getal. Nog enkele die zich verlaten hadden, spoeden zich en alles was stil onder de adem van in een landelijke zondagsrust. In de verte blaten een geit. Het is waar. Eline had zich de horzer grootser en wilderige voorgesteld en de doodinvoudige leefwijs op het landgoed en de rechtse sporen van grootsheid en wilde grijpte roeg deed haar soms glimlachen als zij zich Uida's, Engelse kastelen, vol hertogen en prinsen voor de geestriep zoals zij er in haar verbeelding gelogeerd had gedurende haar lectuur bij Tante Vera's ziekbed. Het was dan ook wel een groot verschil die pracht van ideale aristocratie en deze eenvoud van welbemiddelde maar noodzakelijk zuinige adel. En toch ze had nu niet willen ruilen en zij sprak glimlachen tegen Otto van Uida en de Engelse kastelen en bewerden aan de horzer de voorkeur te geven zoals zij ook de voorkeur gaf aan hem, haar arme landjonker boven de schattrijke schotse hertoch die zij zich vroeger gedroomd had naar het typen van Elkelduin of Strathmore. Ja, Eline voelde haar geluk groter en groter worden in die stille eenzaamheid onder het donkere dennenlover terwijl Otto stem zo diep en vol in haar oorklonk. Hij zei daar haar hoe hij nog niet begrijpen kon dat zij hem toe behoorde, voor altijd, niet waar en dat zij wel eraan geheel en al één zouden worden geheel en al één. En hij zei daar haar dat zij maar ene fout had namelijk dat zij zichzelf niet kenden zoals hij haar kende. Hij zei dat zij zoveel goed in zich sluimer liet dat zij schatten had waarvan zij niet wist en dat hij dit alles in haar zou poget wekken. In de volheid van haar geluk werd zij oprecht ook voor zichzelf, zo als zij het nooit was. Zij zag hem bijna weemoedig aan en antwoordde dat hij nog wel veel slechts ook in haar zou ontdekken, later als hij haar beter kende. Nee, nee, waarlijk. Hij kende haar niet door en door, al meende hij het. Er ging zoveel in niemand's hart om dat men zomaar niet altijd kon zeggen, tenminste, dit was het geval bij haar, Eline, en ze wilde hem wel bekennen dat zij niet altijd goede gedachten had. Ze wilde hem ook wel bekennen dat zij niet altijd zo gelijkmatig van humeur was als hij haar altijd zag. Zij kon kribbigzijden en zenuwachtigen en melancholiek zonder reden, maar zeker ze zou voor hem zich trachten te herscheppen in het beeld dat hij zich van haar voorstelde. Hij was toch eigenlijk een groot idealist. Zij gevoelde zich rijn en goed in die bicht. Zij wist nu dat zij hem gedachten kon openbaren die zij zichzelf niet altijd bekend zou hebben. Zij was ook niet meer angstig hem te zullen verliezen door een onvoorzichtig woord. Zij zag het zo duidelijk, hoe lief hij haar had. Zij was hem toch het liefst wanneer zij over zichzelf op die invoudige wijze bijna zonder na te denken sprak. En het werd haar vaak of hij haar geweten verpersoonlijkte. Waaraan zij alles verhalen kon wat de meisje verhalen mocht. En hoe meer zij zichzelf in zulke ogenblikken van oprechtheid en waarheid afbraak, hoe meer hij haar vergode en hoe meer hij haar ziel meende te doorgronden door die glans van schoonheid en behaag zucht. Zij hoorden het psalmgezang der boeren uit de kerk dringen als een zachte bredergalm van invoudige vroomheid. En in hun stemming scheen hun dit onkunstige gezang vol van een de poëzie toe die zich vermengde door de poëzie daar donkere tinten van het lover met de geur daar dennen naalde met de liefde in hun hart. Het werd Eline zoveel dat zij zich een weinig oprichtte heel lukkig hoofdje aan Otters borst legde en zich niet weer houden kon haar armen om zijn hals te strengelen. En toen zij zich zo tegen hem aanvoelden met haar boezem op zijn hart door schokte haar eensklaps een plotslinge snik. Mijn god Eline, wat is er? Vroeg hij zacht. Niets antwoorden zij bijna stervend in hun werelden. Niets, laat me. Ik ben zo... zo gelukkig. En zij weende in zijn armen. Vier. Mijn stond op de horzer vroeg op en ging haar vroeg naar bed. En de dagen vloog om. Mijn leefde er een paar regenachtige dagen uitgezonderd in de buitenlucht vooral de kinderen die met goed weer slechts binnenwaar om te eten of te slapen. Hunne wangen en hunne handjes verbranden en zij zag haar uit als kleine nickers de Van Rijseltjes, de beide jongens Willi en Gustaf en Edmé en Kitty Howard. Tussen de duiven, die van haar til over de gazon zijn de vijver vladderden, vladderden zij rond, soms angstvallig door je vrouw Franse, die je vrouw van Truus en de Engelse bond van Katharine nagevlogen vooral door je vrouw Franse die in ene voortdurende vrees leefden bij de gedachten aan Nico en aan het water. Zij gingen naar de foyeren en de stal zien en waren de beste maatjes met de tuinbaas en zijn arbeiders met de kutsier en zijn staljongen. Zij voedelde de vogels en de kippen en de ene en reden vastgehouden door de goede gestalknicht op Theodores ongezadeld rijpaard of zij zommen of zagen in de gymnastiekamer naar de toeren van Theodore die zeer sterk en van Hauer die lediger en buigsamer was terwijl Otto beweerde zijn techniek verloren te hebben en Etienne woest tussen de ringeswaaien en over de boksprong. Maar vooral zagen de Van Rijseltjes ademloos op naar Kor die met een pedant gezicht cirkelm en zeker van zichzelf de moeilijkste toeren uitvoerde met de jeugdige kracht zijn naar lange, slanke ledematen. Na het koffiedrinken speelde de jongens met Howard Cricket of in de schaduwder hoge bomen van het park met de meisjes Lwontennis of zij lagen lui onder een boom met een boek of niets doende dromende met de handen onder het hoofd. Na de eten toerden zij of zij dreven en weinig in het bootje op de vijver en de avond viel en het was tien uur voor zij raandachten. En Eline werd door haar geluk zo geheel zichzelf dat zij zich verwonderde hoe zij nog dezelfde was van voor enige maanden geleden. Zij gevoelde zich enige heel andere. Het was haar of heren Zielzer uit glans in de draperie had losgewonden en eenvoudig met de naakteblankheid van hun beeld voor haar stond. Zij ontsluyerde zich niet meer in haar gemaktheid, ze speelde geen rol meer zij was zoals zij was, het vrouwtje van haar Otto. En deze oprechtheid gaf zulke in de nieuwe bekoring aan hun gebaren, aan het minste woord dat Trus tot Catherine Sege bekende zich in haar vergist te hebben. Dat Frédéric soms urenlang met haar sprak in zusselijke ontpoezemingen dat mevrouw van Erlevoort haar een engel noemde. Wanneer zij alleen was en zich even in haar een nieuwe frisse gedachte verdiepte, wilde de tranaar in de ogen uit dankbaarheid voor al het goeds dat haar geschonken werd. En zij wenste alleen nog dat het tijd niet zou voortsnellen, dat het ogenblik het hede, stil zouden staan. Verder wenste zij niets een oneindige rust en een blauwe kalmte als een extase van zaligheid. Einde van het eerste deel van hoofdstuk 19, opgenomen door Carola Jansen op 7 maart 2008 te Rotterdam, www.carolajansen.nl Tweede deel van hoofdstuk 19 van Eline Veren. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opname zijn vrij van noteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Einde van het eerste deel van Carola Jansen, Eline Veren van Louis Coperas, hoofdstuk 19, 5. Langzaam viel de avond en de lucht bleef helder in een eenpaalig grijze tint vol sterren. In grote, vage massa schaduw lag het park op de achtergrond terwijl de glazen deuren der verlichte tuinkamer open stonden en buiten de theta verblonk in de zachte huiselijke glans die er uit het vertrek vloeien. De kinderen waren in een bed, maar ze zaten al in een grote kring en luisterden terwijl trus teeschonk. Binnen zong Eline en somweilen viel er een ster. Katerine accompongerde Eline terwijl Otto op de kanapé luisterde. Het scheen Eline toe of zij haar stem voor het eerst hoorde nu zijn mootsaatsabend en vindong voordroeg terwijl de klanken van haar lippenvielen als flueel en cristal bijden, maar meer als flueel zacht en bijna donzig zonder hun vroegere schitterende vitale glans. Zij zong zonder moeite. Zij dacht aan geen techniek en geen kunst. Zij dacht aan geen planken en decors en publiek als zij deed in haar duo's met pal. Zij openen haar lippen en geheel haar geluk scheen uit haar ziel op te wellen in haar zang terwijl de ween moet erwoorden tot geen treurigheid, maar slechts tot een diepere gevoeligheid stemden. Op deze lange lichte zomeravond nadat de onthoombare drukte de kinderen was bedaard, goot en allerhuiselijk geluk een melodieuze kalmte en zij hadden haar desten meer lieve om de poëzie die zij hun schonk. Na het lied klonk een lichtapplaus en zij hoorde Eline evenvrolijk lachen en haar spreken met Otto en Katerin. Henriette en Marianne stover naar binnen om haar een complimentje te maken. Oh, ik zal het nooit zo kunnen als jij, riep Marianne, want Theodor's kinderen alle tutueerden hun toekomstige tante met ene aangeboren vrijmoedigheid. Er is op mijn school in Bonbelle een koorklasse met het oude vervelende meester, maar het geeft me niets. Heb je langles en van wie? Eline zette zich naast Otto op de oude wetseruimenbank terwijl de beide meisjes zich op de brede leuning wiegelden en zij vertelden van Roberts en haar duwo's. Katerin was naar buiten gegaan. Maar Eline, zeg me eens, verveel je je niet op de horzen, vroeg Henriette. Maar vervelen, waarom? Integendeel. Henriette zag haar verbaasd aan. Ze was zeer zwaar voor haar leeftijd, maar toch zeer jongersachtig, zoals ze op de leuning der bank met de losse veters haar reilig glazen en haar rode kouzen zat te wiegelen, bijna slordig en nog niets koket. Uur rozzigplond haar hing in een dikke vlecht op de rug. Ze had vrolijke, brutale, grijze ogen, een grote mond en prachtige danden. Eline wekte in haar altijd een verwart vision van bals met gouden uniformen en gediculateerde dames op. Eline was voor haar de verpersoonlijking van Den Haag en in Den Haag did men niets dan dansen en mooi zijn. Ja, ik dacht, in Den Haag is het toch heel anders, riep zij met haar jongerstem. Veel amusanter, zo altijd uitgaan, plezier maken, zie je, ik geloof niet dat het me zou aanstaan maar ik zou het toch wel eens willen zien. Ik kom bij je logeren, later, als je getrouwd bent. En daarom dacht ik dat je het hier vervelend vond. Het is hier altijd hetzelfde. O, ik vind het heerlijk, ik heb mijn ezel en ik heb mijn bok en ik zou het wel een hopen vinden als ik naar kostschool moest. Wacht maar, nog 2 jaartjes riep Marianne, die reed zo wat nuffig begon te worden. Dan ben ik kam oud en dan marcher jij naar Bonn. Met je ezelwagen of op je bok sprak Otto lachend. Ajakkes, naar Bonn. Nou maar, ik bedank je hoor, ik hoef zo knap niet te worden. Je vrouw Voermans is goed genoeg voor mij. Is dat de groevenante, vroeg Eline? Ja, zij is nu bij haar familie in Limburg. Ze is al lang bij ons. Nu leert ze mij en de jongens, maar mama vindt dat de jongens de oud worden en dat ze naar kostschool moeten. Papa niet, die is veel verstandiger, die houdt niet van al dat geleer. Het is een goed mens, je vrouw Voermans, men ik, maar afvreus en maag er als een bonestaak. Dus je vindt het hier prettig. Zeker, ik ga hier ook niet vandaan, we blijven hier, niet waar, Otto? Hij knik de glimlachend en vatte heure hand. Kom je, we vervelen ze, riep Marianne opspringend en haar bij de arm trekend, zie je dat dan niet? En hoe dom van je? Wat dom? Om te vragen aan Eline of ze zich niet verveelt? Waarom, vroeg Eline? Wel, als je toch geangageerd bent, dan verveel je je niet. Hoe weet jij dat, promdiet, mal spook, het is of je het al tien maalt geweest bent? Otto en Eline lacht om haar grappige jongestem, kort af en quasi mopperend en stonden op. We gaan naartoe, oom, vroeg Marianne, wel, naar de tuin, naar de andere. Dat zou jij nooit doen, hè, Marianne, plaagde Jet. Je ging in een hoekje met je lof in het donker. Marianne zag Jet verantwaardigd van het hoofd tot de voeten aan en haalde haar geschouders op, terwijl Eline haar scherzend beklaagde en haar arm nam. Buiten had Truus het teablad laten wegnemen en een verschenen grote bol, lichte rijnwijn, geurig van aardbeien en frambozen. De stilte die onder Eline's sang geheerst had, was reeds vervangen door een gezellige koud, terwijl Truus een lange glazen lepel glas na glas vulde. Maar waar blijven Theodor en Etienne toch, vroeg de oude mevrouw en zag rond. Ze zijn zo even gaan wandelen, de tuin in, antwoordde Mathilde, terwijl Friederie kriep, Theodor, eet je! Otto echter zeiden ze te zullen gaan zoeken, en hij drong het park in, donker, onder de vage dichtheid van het lover, vol schaduwen tussen de silhouetten der boomstammen. Waar het gebladigde eiler was, schemerde de paarlgrijsavond lucht als een hoogverschiet en een glansde en bleke witte maan. Otto liet langzaam de brede slingerende weg af, maar hij zag niets, en te laatste riep hij ook Theodor, eet je! Een zware stem antwoordde hem, en op dit geluid sloeg hij in zijpad in. Hij zag zijn twee broers verloren in de donker, zittend op een bank. Hun gezichten kon hen tenouder nood onderscheiden. Er wordt zeer na je verlangt sprak hij, de bol is verschenen. Hij meende, eet je, te zijn lezin opspringen met zijn gewone luidrichtigheid en heb gegeten niet dat zijn jonge broer zit te bleef, de ellebogen op de knie en het hoofd in de handen. Kom je, vroeg heeft verbaasd. Ja, kom dan toch, eet je, sprak Theodor. Maar laten we langzaam oplopen. Otto, ik wou je iets zeggen. Ik heb met eet je gesproken en ik schijn het niet diplomatisch genoeg gedaan te hebben, meneer is tenminste gepikeerd. Ach, volstrek niet, brom de eet je. Maar wat is er dan, vroeg Otto? Ik ben volstrek niet gepikeerd, maar Theodor heeft een takt om je in een kwartier met zoveel liefst te overstelpen dat je groen en geel ziet. Ik ben lui, ik voel niets uit, ik loop leeg, ik sla geldstuk en ik weet niet wat ik nogal meer doe in één woord, ik ben een lammerling. Combaasje sla nu niet zo door, daar kom je niet verder mee. Ik heb je wat verveeld met financiële overwegingen en ik heb je eens over je toekomst gesproken. Maar gerust, dat kan geen kwaad. Wat zeg jij, Otto? Ik heb mijn tafereel opgehang als of we geruïneerd waren, riep het jij een radeloos uit. Lieve jongen, je overdrijft als een jong meisje. Ik heb je alleen eens voorgerekend dat zowel mama in Den Haag als wij hier op de horsen zo zuinig mogelijk moeten leven. Zuiniger dan wij nu doen, wil er niet eens zoveel zoveel liefst te overstelpen. Ik heb je niet gezegd, ik heb je niet gezegd, niet zo toenigen dan wij nu doen. Wil er niet eens in tijd komen dat we ons op een zeer onagemaame wijze zouden moeten bekrimpen. Het mama uit haar huis waar ze zoveel souvenirs heeft dat ze zich gedachten dat je bij mij niet in kan. Daarbij komen momenteelden en de kinderen. Van Rijssel heeft naar het schijnt geen zoe, op wie anders komen de lasten van hun opvoeding dan op mama. En ik verzeker je, hoe doodinvoudig wij hier allereven, dat heb je van de winter gelukse die ons permitteren is jullie de somers bij ons te hebben. Intussen ben jij te leiden in een troepje van een jonge luid die allemaal rijk zijn of doen alsof en verteer je alleen een beetje minder dan ik hier met m'n hele familie. Je begrijpt vriendje, dat gaat niet langer zo. Ik misgun je daarom niet plezier te hebben in je leven en ik begrijp dat als je ons in een sleur van uitgaven bent, het heel moeilijk valt op de dubbeltjes te gaan zien. Maar toch, waarlijk, probeer het eens in vervolg, Etienne. Ze liepen langzaam door en Etienne boog het hoofd. Zijn vrolijke luchthaartigheids zoegde onder al die in ernst, maar hij gevoelde iets als zelf verwijt. En dan, Kerel, denk er eens aan af te studeren, je bent vooral tegenwoordig verschrikkelijk aan het lummelen, geloof ik. Ach ja, in de zomer ik voel niets uit. Riep Etienne oprecht. En de vorige winter, hard geblokt zeker? Etienne zuchte. Ach nee, maar god, dat weet ik nou wel. Je begrijpt, ik zal toch wel eens klaar komen. Ik zal zien, ik zal werken. Al toch glimlacht hem, hij gevoelde medelijden met Etienne. Etienne, en werken. Goed, dat is tenminste een belofte, sprak Theodor, onverbiddelijk. En ik hou je aan je woord, niet waar, geef je me je hand erop. Etienne gaf hem zijn hand. Mooi zo, en ben je nu niet meer boos of gepiekkeerd? Ach, ik was niet gepiekkeerd, riep Etienne vrevelig, en ontevreden over zichzelf, daar Theodor's vermaning hem in een onaangename stemming hadden gebracht, terwijl een verschiet van exames voor zijn blik vrees. Hij wist dat hij zwak was, dat het houden van zijn belofte hem veel zou kosten. Hij had nooit geweten dat hij kwaad deed. Hij had nooit gedacht dat hij zijn mama matilde Theodor en de kinderen benadeelde door plezier te hebben, en fijne soepees met zijn clubgenoten te bestellen. En dit alles warde nu in zijn hersens door een als een amalgama van onaangename zaken waarin hij geen gat zag. Intussen waren zij bij de grote kring gekomen, en Trus was steeds bezig te glazen te vullen. Ach, wel neen, riep Eline naar Katerin. Kooorde Adelborst en de meisjes Henriette en Mariane bewerden, dat zij het nu niet wilde erkennen, en zij maakte zulke luidruchtige vrolijkheid om Eline die zich verwerde, dat Etienne door werd mede gesleept en hen alle welderaar overschreewde. Frederik zog te vergeefs hem te bedaren, en Matilde vertelde aan Howard wat eigenlijk de kwestie was. Mevrouw van Eerlevoort schudde het hoofd. Vui, Eline zo te plagen, fluisterde zij zacht, en haar verdediging bracht Etienne buiten zichzelf over van vrolijkheid. Zes. Het was zoel en drukend heet geweest. Het koffiedrinken was gedaan en de kinderen hadden zich verspreid langs de vijver, waar langs de duiven vladderde, rondom de twee ooi-vaarsnesten die op hoog gestelten te midden van het gezond zich verhiven. In de open veranda, die met een paar treden in de tuin uitkwam en op de vijver zag, zat de oude mevrouw te midden haar dochters. Eline en Frederik waren met de heren billiardgrämpel spelen. Waar zijn de kinderen toch, vroeg Katerine, en zij zag uit over het geschoren gras waar zij anders krokken speelden, of woelig of volkander rolden, terwijl nu de 300 van Theodor en ongestoord lagen te sluimeren. Ze zijn na het eten dadelijk weggevlogen. Ze zijn gaan wandelen naar de Witte Kijl, geloof ik, antwoordde Trus. Naar de Witte Kijl, riep Mathilde verschikt, maar dat is wel een uur lopen, en ik geloof zeker dat we regen krijgen. Trus stond op en zag naar die lucht. Het is mogelijk dat je gelijk hebt, Tilly. Ik had het eens niet moeten toestaan, maar die jet zeurde zo en jouw troepje zeurde mee en ik had eigenlijk niet op het weer gelet. Ik kan ook niet op alles letten, mijn hoofd loopt me soms om van al die drukte die ze maken. Maar trek je dat niet aan, ik vind het daarom wel gezellig hoor. Intussen zag het er buiten onheil spellend uit. Zware, loodkleurige massas, dreven aan de hemel samen en een schemering scheen als hun grouw als neer te vallen. De bladeren siddende aan de twijgen en het blad van de vijver rimpelde zich met lichte kabelingen. Trus was blijven staan en keek steeds uit. Ik hoop maar dat ze parapluus bij zich hebben, zeiden de oude mevrouw ongerust, en ze verhiefden ze even eens met Katharina Mathilde. Parapluus? Ja, dat kan u denken, daar zijn het mijn netkinderen naar, ze zullen nauwelijks een hoed opgezet hebben. Wat moeten we doen? We krijgen een saus van belang. We kunnen ze toch niet zo aan hun lot over laten. Weet je zeker dat ze naar de witte keel zijn, hernam mevrouw? Zeker? Ja, ik durf er niet op sweren, maar ze spraken er toch over. Ik zal in alle geval klaas met de tentwagen naar de witte keel laten rijden. Wacht! En zij ging naar achteren om de koetsier te waarschuwen. Enkele dikke druppels vielen neer. De honden op het gazon rekten zich één voor één uit en kwamen luien langzaam binnen, zeker van dichtbij een goed thuis te zullen vinden. Mevrouw van Eerlevoort bleef onrustig in de verander rondloop en ook Katharina Mathilde klopte het hart en ze bedaarder slechts een weinig toen de tentwagen met klaas weggeratelde naar de witte keel toe. Het blik simde als een plotseling een flickerende glans die de vaaggrouwe schemering even door schoot en de donder barste uit en rolde met een dofgrommel weg. Het ruist in het lover en de regen stroomde neer als een klater in de val van water. Uit de biliardzaal kwamen Elina en Frederik met Theodor, Otto, Etienne en Korch en ze bleven alle bekommerd over de kinderen in de brede veranda, hoe we dat er een weinig inregende tussen de gepleisterde en omwingerde zuilen. Een vochtige lucht, een geur van natte bladeren, woei uit het geboomte over en de groenig blauwe tinten van de vijver verdonkerde zich tot somber violet waarop de regen onophoudelijk neerkrinkelde. Het bliksemde telkens en de donder rolde zwaarder en zwaarder. Ik zou je toch niet blijven, riep Katharine angstig uit. Laat er toch naar binnen gaan, my poor kitty. Truus was teruggekomen, radeloos, nu het weer erger en erger werd en zij overstelpte zichzelf in met verwijtingen, daar zij de kinderen veroorloofd had uit te gaan. Daarop voer zij los tegen Katharina Mathilde die, hoewel onrustig, haar niets ten lasten legde. Daarop tegen haar man, tegen haar moeder, ten laatste tegen Etienne die je met parapluus op uit wilde. De jongen was gek. Waarom hadden zij haar ook niet gewaarschuwd? Alles kwam op haar neer, zonder haar marcheerde en niets in huis en zij stond voor alles alleen. Niemand hielp haar ook. En plotseling keerden zij zich tot Eline. Maar Eline blijft haar toch niet tussen die pilaren. Je wordt kletsnat en het is gevaarlijk met dat licht. Er is immers niets aan te doen. Laat er toch naar binnen gaan. Als ze maar geen ongeluk gekregen hebben. Ik word dol als ik eraan denk. Waarom heb je mij dan toch niet gewaarschuwd Mathilde? Het is ook altijd zo. Alles draait om mij. Je hebt van niemand enige hulp. Zij dreef ze voedend van onrust, alle naar binnen met uitgespreide armen, brommende op haar man, die zijn niet aanhoorde en op de drie juffrouwen die haar vragen deden. Ook die jongens, Howard, Otto, Etienne en Cor, dreef zij de deuren in. Zij was wel angstig genoeg over wie daar buiten waren en het hield niets of zij uitkeken als ze soms dachten dat de kinderen er eerder om zouden komen. Intussen liep zij zelf zenuwachtig van binnen naar buiten terwijl de regen steeds stroomend plasst op de vijver en over het moseillet der veranda en het weer ligt zijn korte glans uitweer en de donderdof als op kolossale raderen wegrommelde. Binnen waren zij gaan zitten, onrustig en stilswijgend, vol verwachting. En het was een algemene verruiming toen de oude tentwagen aanrammelde met overal dicht een knoop te zeilen waar tussen mijn handjes en gluurende hoofdjes bespeurde. De wagen reed de horse om en hield stil voor de overdekte achterpoort. Alles stormde naar achteren om de gereedde te ontvangen. Klaas ontknopte de zeilen en zij kwamen één voor één tevoorschijn. Marianne en Henriette eerst die met Willi en Gustave de Van Rijsteltjes en Meemee hielpen uit klimmen terwijl katerien naar kittivloog die huilden. Ze kwamen druipnattevoorschijn met bemodderde schoenen en handen vuil van het natte zat van de witte keuil terwijl het onophoudelijk druppelde van de verslaapte randen hunner strooien hoeden. Er was in het eerste ogenblik dat zij naar binnengeleid werden geen orde onder te houden, want zij rende juichen door de vestibule en de grote eetkamer, alles bevochtigend en bemodderend en bassend nagevlogen door de drie honden. Marianne en Jet schatende van het lachen om Willi, die een schoen in de witte keuil had achtergelaten, en Tina, Johan en Lientje vertelde schreeuwend, tegelijk aan Matilde, hoe Nico bijna was achtergelaten door Klaas omdat hij nog naar zijn schop had willen zoeken, die in het zand was verloren geraakt. Maar zo zou het niet lang duren, want Trus was meestressen naar huis en zij verhiel van stem en klopte bevelend op de tafel en er begon enige orde en stilte te ontstaan, terwijl de kinderen beknoord en naar boven gebracht werden. Juffrouw Franse, de juffrouw van Trus en de Engelse bon liepen zenuwachtig in de kleedkamers, in de kasten zoekende naar schone kouzen en flanelletjes en Trus bracht enige ruwe handdoek aan om de kinderen droog te vrijven. Ze werden ontkleed, al het tegelijk, en niemand had meer oren en ogenvoord onder je daar buiten. Ieder beijverde zich om te helpen. Marianne en Henriette verdwenen in haar kamer en sloten de deur, daar alles maar in en uit liep, papa en de ooms niet uitgezonderd. Ook Willy en Gustave werden door Trus gedreven zichzelf te helpen, en zij gooiden hun handdoeken toe en schone onderkleren en vermaanden hen zich hard en goed af te vrijven, hun rug, hun borst, hun voeten. Zij zou wel andere schoenen halen. In een andere kamer hoorde men Kitty nog flink huilen te midden de Engelse frazen van Katerin en Habon. Maar de meeste last gaven er van reiseltjes aan mevrouw van Erlevoort, Matilde en Frederique. Je vrouw Franse verschone namelijk mee mee, omdat de bond van Trus maar geen schone kousen kon vinden voor Jet, die met haar blote benen telkens in de deur verscheen, scheldend op dat aakleg mens dat haar zo nakend liet rondpatrueren. Tina, klet je dan toch uit, riet Matilde verstoord, bezig met Johan, terwijl haar mama, Nico en Frederique lientje help. Martina bleef zeurend op haar stoel zitten en wilde geholpen worden, toen Eline eensklappen spinnen kwam. Ze had alles voor Tina bijeen gezocht, kousjes, schoentjes, een hemtje, een rokje, een frisjaponnetje en zij vloog naar hun lieveling toe. Voel je Tina zo te mopper als mama uit druk heeft, mag Eline je helpen? Tina knikte neerbuigend dat het goed was, als een pruilenprinsesje. Eline zette zich op de grond, ontknoopte haar smerige laagjes en stroopte haar doornatte kousjes af. Maar schatje, hoe heb je toch zo lang zo kunnen blijven, riep zij ontsteld, en zij vreefde kille witte voetjes en de slanke beentjes van het kind met een harde handdoek tot zij warm en rozig werden. En Tina reeds lachend ermeden in Eline's groot woelde. Eline kreeg haar zover dat zij onder de afvrijving zelf haar bloes en haar centurloos maakte. Kleed je nu van boven zo een beetje uit, dan zal ik straks je haren borstelen en kammen, vind je dat niet heerlijk? Zou je mij dan kappen, zo hoog als jij je draagt? Maak kleine dot bij je dwaas, je krijgt een vlecht hoor, net als anders. De heen toe, Eline toe, kappen we nu mooi als een dame. Goed, goed, maar doe dan wat ik je zeg, kleed je dan uit, goud, Tina? Daar vloog Tina's bloes over Eline's hoofd op de grond, en Eline, die haar reeds geschroeid had, teed haar op een stoel staan en hielp haar verder, terwijl Tina ratelde over de witte keul en hoe zij zo bang was geweest voor het licht. Eline vreef haar gehele koude blanke lijfje tot het reeds huiverende kind, gloeide, roosig en warm, terwijl zij als een pot met zich liet dollen. Zij hielp haar armjes op en sloeg ze Eline om de hals als of zij zijn weur gewilden, en Eline lachte. Het is of je je hele leven met kinderen hebt omgegaan, Eline, riep Mathilde vriendelijk en dankbaar, nog bezig met Johan, en mevrouw van Eerlevoort en Frederik zagen glimlachend om. Jet had eindelijk haar kouzen gekregen en zat ze nu midden in het vertrek nog brommende aan te trekken, terwijl Willi en Gustaf haar plaagde. De gehele kamer was een gauls van natte kouzen en schoenen, en slingerend ondergoed en neergesmeten handdoeken. Eline lachte tevreden en zij kleden trots op haar handigheid, Tina vlug aan. Kijk eens hoe grappig zij ruid ziet in haar borstrokje. Wacht, ik zal je kieten, hoor. Hier, alon, je benen in je broek spijpen. Lassige meitje staat geen ogenblik stil. Denk je dat ik alles voor je doe? Nu, waar is de borstel? Wacht, ik zal ook even een kam halen. En mijn rood lint, riep Tina van haar stoel. Eline ging en kwam, en tussen beide hielp zij nog even Marianne om een groot strik in haar centuur te maken. Maar Tina werd ongeduldig en riep je loers. Eline! Hé, Eline! Ja, ja, dadelijk, antwoordde Eline. En zij vloog naar Tina en kapte haar even uit gekheid met een hoogkapsel, dat iedereen schateren deed, hoewel Tina het beeldig vond. Daarna vloogt zij het zware bruin naar haar samen en kwam haar pony uit. Zo, zo ben je veel liever, hoor. Komt kinderen, wie klaar is, gaat naar beneden, kwam Trus enigszins bedaard aan de deur commanderen. En Jet rende woedend de twee plaagende jongens achterna de trappen af. Die Eline met Tina, fluisterde de oude mevrouw later tot Trus, je had het moeten zien, het was net een plaatje. Ik ben toch blij dat alles zo goed is afgelopen. Zeven Men ging op de horse steeds vroeg naar bed, om half elf was alles stil. Eline had een uur in Frederik's kamer zitten keuvelen en ze had zijn gelukkig gevoeld in Frederik steeds toenemende sympathie. Op de rand van het bed had zij gezeten, terwijl Freddy en Reeds in lag, en ze hadden elkaar allerlei vertrouwelijke mededelingen gedaan, over honderden onderwerpen. Soms hadden zij zeer gelachen, maar haar lach ingehouden, want het was alles stil in huis, doodstil. Ten laatste was Eline zachtjes op de tippen haar ertenen weggeslopen en zij vond zich nu alleen in haar eigen vertrekje. Zij ontstak haar kaars en ontkleden zich langzaam met een onbewuste en gelukkige glimlach op de lippen. Een ogenblik bleef zij pijnsend zitten met haar loslangende haren en haar blootarmen en hals en steeds met haar recht glimlach. Zij verlangde niets, niets meer, zij had alles wat zij wensen. En zij ontsloot haar venster en zag naar buiten. Het regende niet meer, maar een geur van vochtig lovers steeg op. De hemel was klaar als schoongewist van de sombere loodkleurige masses. Een schitterende maansikkel treefde enkele eilewolknevels door. De velden lagen zwijgend en ver uit Olkanden gespreid. Een enkel molentje verhief zijn zwarte wikker roerloos in de tinteling van de bleke glans. De sloten schitterde als strepenmetaal en een geurige frisheid hief zich uit de sluimering van het landschap op als een zachte adem. Elin had leunden aan het venster en zij vouden haar armen over haar blote hals. Het was haar of die geurige frisheid die zachte adem ook al haar gedachte verfrist en doorgeurd had als met een geur van veldbloemen die de ongezonde mufferreuk van haar vroegere denkbeelden als een ontseenoed parfum van musk en op poponax verdreven had. Zij gevoelde zich zo inig jong zoals zij vroeger nooit geweest was en oh dat wist zij nu zeker. Nooit had zij lief gehad als zij tans deed. Nooit. Nooit. Haar Otto. Wanneer zij hem zich nu dacht, gevoelde zij geen behoefte zich in geidealiseerd beeld voor de geesteroepen. Ze dacht hem zich zoals zij was zo mannelijk en flink is een hartelijke eenvoud en met één gedachte die geheel zijn geestelijk leven beheerste de gedachte aan haar. Zijn liefde was zo rijk, zo vol. Zijn liefde vulde alles in hem en de haren vermeerde de iedere dag meenden zij. Neen kon niet meer vermeerderen, kon het niet meer. Geen wens meer, geen overpijn zingen meer over haar toekomst. Vanzelf zou zich die ontrollen, een verschiet van glans en goud, niets dan de stilte van dat meer waarin heren ziel gegleden was, niets dan de rust en de liefde van die blauwe extase volzaligheid. Alleen dat, niets anders, niets meer. Zij wist niet wat nog meer te wensen zou zijn door een menselijke gedachte. Maar alleen één schemerend streepje door de klaarte van al dat blauw. Alleen de vrees, de vrees dat het ooit anders zou worden. Zij had in zolang niet meer gebeden, ze wist niet meer hoe zij het zouden doen, murmelend of slechtzedenkend. Ach, ze wist zelf niet meer of zij een god geloofde, ze wist dat niet meer. Maar nu, nu had zij garen willen bidden, willen bidden dat het zo zou blijven, nooit veranderen, altijd dat zachte geluk, altijd die rust, dat blauw. Nooit, nooit meer als vroeger god, altijd zo, altijd zoals nu. Veranderde het, ik zou sterven, fluisterde zij onhoorbaar. En terwijl zij haar handen vouden, treelde een traan aan hun pinkers. Maar het was een traan van geluk, want in haar geluk verdronkt die vrees als een druppel in de zee. Einde van het tweede deel van hoofdstuk 19. Opgenomen door Karole Jansen op 9 maart 2008, ter Rotterdam. www.karolejansen.nl Hoofdstuk 20 van Elineveren. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van oorteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelezen door Karole Jansen. Elineveren van Louis Coupéres. Hoofdstuk 20. 1. In Den Haag ging Augustus gloeiend voorbij, maar de avonden waren koel op het terraste Scheveningen of in de tent van het bos. Het was nu zondagavond en Betsy bleef thuis. De oude mevrouw Van Raad was in zolang niet bij haar geweest en zij had haar schoonmoeder gevraagd eens te komen. Sondags was het toch niet prettig op Scheveningen. Men zou teederingen in de groene seren waarvan al de glazen deuren geopend waren. Henk liep met mevrouw even de tuin door en de oude dame bewonderde zijn prachtige stamrozen. Betsy en Vincent zaten alleen. Ik heb een brief van Eline. Ze komt woensdag met de erde voortst terug. De Hauerts blijven nog wat op de horzen, sprak zij. Zo, antwoorden Vincent. En als Eline komt moet ik zeker weg, vroeg hij op de man af. Betsy schrikte en zij glimlachte zeer lief. Verbeeld je, volstrekt niet. Je weet ons huis staat voor je open tot je iets gevonden hebt. Hoor je niets meer van, hoe heet die vriendtuit New York ook weer? Lawrence Sinclair. Nee, ik heb een lange tijd geen tijding van hem. Ach, je vergeet je vrienden als ze zover zijn. Ik neem met hem niets kwalijk. Hij leunde achterover in zijn rottingleuningstoel met iets van een slachtoffer. Intussen gevoelde hij zich zeer behagelijk, aangenaam gestreeld door de luxe die in de serre tussen het groen der planten in het wijvelende half ligt schemerde. De tuin als keurig onderhouden rijk aan bloemen met een gazon. En in de omgeving, in de tegenwoordigheid van Betsy, zeer elegant in haar lichtzomertwallet, bij het zachtige schitter van zilver en Japans porcelijn op het theeblad, gevoelde hij zich veilig voor de onaangenaamheden des levens. Het was rust, het was eentonigheid, maar ze verkwikte hem. Betsy wist hij te kunnen beheersen, maar het was niet nodig zijn macht te doen gelden, ook was hij hert, traag toe. Hij leefde immers gemakkelijk, haalde zich om niets te bekomen. Wat zou je van zeggen als ik een vrouw zocht, vroeg hij eens klaps, bij Betsy's aanblik tenkend aan de genietingen van een rijk huwelijk. Een vrouw, o, uitstekend, wil ik er een voor je zoeken, in welke genre. Mooi is geen vereiste, maar elegant, niet alternatief en idealistisch, en geld natuurlijk. Natuurlijk, een dwaas uit het passie verwacht ik niet van je. Wat zeg je van de eekhoffjes? Ben je dwaas, twee giegelende lachenbecken, en geen geld, hè? Men zegt van wel, andere beweren dat ze te groot leven, of je zou kunnen informeren, maar sprak je in ernst, vindt ze toch voor de conversatie? Volstrek niet, ik geloof dat ik verstandig deed als ik trouwde, kun je mijn plan niet goed? Betsy zag hem doordringend aan, volgeheim in minnachting. Met zijn doffe ogen, zijn mattige baare, zijn moederstem, schenaar geen ideaal van een echtgenoot voor een jong meisje. Niet geheelden al, ik geloof dat je een gloeiende egewist bent, ik geloof ook niet dat een vrouw veel steun aan je zou hebben. Je bent zwak, ik meen natuurlijk moreel. Zeg voelde aanstondsberouw over haar woorden, en ze was geergerd over haar onvoorzichtigheid. Ze huiverde bijna, nu haar met zijn geheimzinnige glimlach aanzag, met zijn zachte flatse slangenblik. En een vrouw heeft altijd steun nodig, hem, sprak hij, silabe voor silabe. Jij ook niet waar, je steunt op heng, je laat je heel en al op hem neer, en hij is er sterk genoeg voor, ik meen natuurlijk, fysiek. Ieder woord onderschapt hij als met een hatelijke bedoeling, en ieder woord trof haar als een naald in haar van natuur heerzuchtig gemoet. Maar zij durven hem niet antwoorden, zij verzonk weg in vrees, en lachten slechts goedig als of hij een aardigheid gezegd had. En ook hij lachte nu met haarzelf de lach, goedig en zacht, maar vol bedekte vraagzucht. Zij bleef een oogblik stil, bij de bewust van de strijd onder die uiterlijke vriendelijkheid, en Betsy wist het eerste zullen moeten toenaderen en begon zacht enige klachten te uiten over de oude mevrouw van Raad, die haar altijd verkeerd begreep, en waarmee ze hem maar nooit zou leren over weg te kunnen. En terwijl hij onverschillig toe luisterde, zag zij duidelijk in hoe zij hem verafschroeden, hoe zij hem nu garen na een maand met hem samengeleefde hebben het huis zou uitjagen. Maar zij wist het, dat zou niet gaan zonder een geweldige seine. Hij zou blijven hangen, blijven hangen tot in de eeuwigheid toe, en zij zou geen middel weten om hem te verwijderen. Alles was de schuld van Henk. Had u een man Vincent dat ellendige sommetje geld gegeven, zij zou nooit op het idee zijn gekomen hem in huis te nemen. Zij verafschroeden Vincent, en zij verafschroeden zichzelf om haar vrees. Zij was er immers rijk en gelukkig, wat zou hij haar kunnen doen? Maar hoe meer zij redeneerde over die angst, hoe meer die angst zich vasklemde in haar geest als een onsenoede idio-syncratie waarvan zij zich niet wist te bevrijden. Mevrouw van Raad en Henk kwamen langzaam uit de tuin terug en zij zetten zich in de seren bij één der open glazen deuren. Maar de oude vrouw was, na een paar frazen over de roze, stil en pijnzend. Termede daar weelde van het huis haar soons, overviel haar nu een kilte, een leegte die haar melancholiek maakte, nog meer melancholiek dan in haar eigen eenzaam huis. Vroeger had zij dat gevoel toch niet bij haar Henk gekend, maar nu was het of de liefde voor haar zoon geen gloed genoeg gaf om die killen leegte te verwarmen. En opeens trof haar de waarheid. Zij miste Eline, Eline die overal waar zij zich vertoonde haar lievelijke bekoring uitstraalde. Zij miste haar goed kind, zo geheel anders dan Betsy, zo hartelijk en sympathiek, en zij kon zich niet weer houden met haar treurig stem te zeggen. Je huis is uitgestorven zonder Elie, wat zal het zijn als ze getrouwd is en voor altijd weg, die lieve Elie. Zij hoorde niet wat Betsy en Vincent antwoorden, zij hoorde niet hoe Henk ook iets zeiden, zij liet haar grijze hoofd neerzinken op de borst en zij staarde voor zich uit, de geaderde handige vrouwen in de schoot. Het leven scheen haar troosteloos, een grijs bestaan van smart, van scheiden en wenen, waardoor de mensen astragische schimmen somber en droef rondwaalden. En zij huiverde, tot Betsy vroeg of zij het koud vond en Henk de glazen deuren dicht sloot en het gas liet ontsteken. Twee. Betsy, al had zij het nooit gezegd, had als haar schoonmoeder het eveneens trots Vincent die zo gezellig kon wezen eenzaam en vervelend in huis gevonden. Men had zomens ook zo weinig afwisseling, het was eeuwig de tent en eeuwig schreveningen, het gond er eindelijk de keel uit te hangen. En nu Eline terug was, straalende in haar fris geluk dat een geur van landelijkheid door Betsy's pelus salons verspreidde, nu Eline opgewekt duizend verhalen deed over de horzen, over theodor en trus en de kinderen, over de houwers en de van Rijseltjes, zag Betsy in dat mevrouw van Raad gelijk had gehad, dat Eline de bekoring van haar huis was. Zelf erblikte Betsy nu enigszins angstige tijdstip waarop Eline haar verlaten zou tegemoet, en deze angst maakte haar bijna zacht van humeur. Otto, die in zijn vroeger te strakkend te geposeerd had gevonden, beviel haar uitstekend nu dat zij hem vaak zag, want zij had op aangedrongen dat hij dik wil zou komen dineren. De gesprek aan tafel werden weer levendig en vrolijk, geheel anders dan de slepende conversaties tussen haar, haar man en Vincent. Zij was vriendelijk tegen Eline, uit dankbaarheid dat deze weder de oude gezelligheid deed heersenen, en zij hadden eindeloze beraadsvlagingen over Eline's uitzet, waarmee zij nu toch moest voortmaken als zij in het najaar wilde trouwen. Zij steedt haar middagen samen bij Neisters en in winkels. Zij reisde samen met Otto eens voor twee dagen naar Brussel, waar Eline haar bruidstwallet wilde bestellen. Rijk, maar invoudig, niet standwit zatein, zonderkant of strikker. Eline had intussen, in al deze drukte, weinig tijd tot nadenken, en alleen de avonds kwam zij tot rust. De zavonds bleven zij veel thuis, het was september, Scheveningen verloor langzamerhand zijn aantrekkelijkheid, en nu Otto kwam dineren, werd het vanzelfelaat, zonder dat men het bespeurde. Zij zat met hem samen in de tuin of in het violette kabinetje, en zij gewenden zich zeer aan haar kalm geluk. Het was alsof zij nooit iets anders gekend had. Alles was zo rustiger en tevreden in haar geziel, dat zij bijna naar emoties verlangde. Maar nee, ze had Otto zo lief, en deze ene emotie was haar genoeg, nooit iets anders, altijd die rust, altijd dat blauw. Toch, zich langzamerhand ook gewennend aan haar oude omgeving, werd zij weinig stil. Haar eerste levendigheid temperde zich toen de verhalen van de horen ze alle gedaan bleken te zijn, en het scheen of haar waan van landelijkheid zich uitwisten, nu zij niet meer op de grond stoeiden met de kinderen, of met Otto in de dennebosse lach, maar rustig, glimlachend en in een mollige fotooi op haar aanstaande wachtend luisterde naar Vincent. Hij praten met zijn zachte stem over zijn reizen, over steden en mensen die hij gezien had, over zijn eigen levensfilosofie en de uren dat zij Otto niet zag, werden haar gevuld door het genot dat zij smaakten in Vincent's conversatie. Zijn pessimismus bestreed zij kalm en als hoogmoedig door haar geluk op haar aardige onlogische wijze, waarover hij scherzend de schouders ophaalde. Zij zou het zelf ook wel eens onderwinden. Mijn kon zich zijn leven zomaar niet maken. Het een ding af van het andere, alle omstandigheden schakelde zich samen van het minstens schijnbare toevalligheidje af, tot de verpletterendste katastroven. En het leven was een keten die het noodlot van al deze toevalligheidjes en katastroven smeden. Daar was niets aan te doen. Je geloof dus dat alles voorbeschikt is en dat als ik denk mijn eigen wil te volgen? Ja, hoe zal ik zeggen, vroeg zij, verwacht in haar gedachte, toen zij op een naamiddag een dergelijke gesprek met hem voerde in haar kamer. Je slechts schijnbare zin volgt, en het uitvloessel van die wil inderdaad, het uitvloessel is van honderdduizenden voorafgebeurde zogenaamde toevalligheden. Ja, dat geloof ik zeker. Maar Vincent, wat een fatalisme. Dan vind ik maar het beste om op een stoel te blijven zitten en af te wachten wat komt. Daar zou je niet zo kwaad mee doen, maar wees voorzekerd dat als jij op je stoel bleef die passieve handeling niet het gevolg zou zijn van je wil, maar wel van allerlei kleine oorzaakjes die je natuurlijk meestal alles zou zijn vergeten of niet zou inzien. Zij dacht vaag glimlachend na en knikte langzaam. Het is curieus, maar ik geloof toch wel dat je gelijk zou kunnen hebben. Ik voel wel zoiets dat het waar kan zijn. Zij had behaagd in zulke gesprek. Meestal werd zij het met hem eens, en telkensweer gevoelde zij voor hem de sympathie die zij vroeger reeds gekoest had. Telkensweer deed hij haar aan hun vader denken, in zijn gezegde, in zijn gebaren, in zijn blik. Zij zag hem interessanter dan hij was, en haar van nature om haar nesk gemoet vond op één ogenblik in de kanten haar liefde voor Otto niet meer die voldoening. Als een bliksem schicht flitste deze gedachten door haar brein, slechts gedurende een ondeelbaar ogenblik, en zij schikte ervoor als voor een spook. Maar het spook verdween en zij lachte weer zacht, wat kon zij soms toch zonderlijke, nerveuze fantasie hebben. Dus je gelooft, begon zij weder nog een weinig verschikt en de draad kwijt? Hij zag haar glimlachend aan. Wat vroeg hij? Je gelooft bijvoorbeeld dat als ik met Otto trouw dit onvermijdelijk was voorbeschikt? Hij vat haar zacht bij de hand. Bestemijd, waarom zou je je eigenlijk vermoeien in die uitpleuzingen? Je houdt van eerlijk woord, je bent gelukkig, stel je daar tevreden mee? Het geluk is een kapeel, als het om je heen vladdert, moet je het niet zoeken te grijpen om het anatomisch te ontleden. Daar is het te broos en te eterisch toe, dan gaat het dood. Zij zag hem verrast aan. Hij kon vaak zijn gedachten in zo'n aardige vormkleden en hij deed het zo gewoon zonder poëtische affectatie alsof hij iets heel invoudig zei de. Het was iets dat in hem was en hij wist het nauwelijk, wat hij deed, onbewust van deze tint van artisticiteit in zijn karakter. Maar toen ze hem zo verrast aanzag, ontstelde zij hevig. Hij was wit als een lijk geworden en had zich uit zijn stoel opgericht met staarende verwijde ogen en twee violetten doodstrek om zijn neerhangerde kleine mond. Wijn God, Vincent, wat heb je? Driep zij even eens opreizend. Niet, ik ben wat benauwd. Toe, doe je raam open, smeekt hij. Wil je niets hebben? Water, vroeg zij bevend. Nee, nee, lucht, smeekte hij weder. Zij stortte op het venster toe, maar hertrillende handen vermocht het niet te open en zij belde. Mijn God, mijn God, riep zij. Vincent was flauw neergevallen op de persische divan en hij gleed langzaam van de kussens op de grond. Alleen zijn hoofd bleef roerloos tegen de matras aanleggen. Een zweet parelde dik op zijn voorroofd en een benoude ademhaling roggelde op uit zijn borst. Mijn God, gielde Eline radeloos. Ze snelde de deur uit en riep aan de trap. Betsy, Mina, Henk. Betsy, Vincent. Komt toch, Vincent. Hij sterft, geloof ik. En zij keerde weder terug en belde hevig. Daar hoorde zij beneden stommelen en Betsy vloog de trappen opgevolgd door de drie meiden, door Gerard, de Knecht en Ben. Henk was uit. Vincent, riep Eline tegen haar. Vincent, hij sterft, geloof ik. Betsy schrikte, maar zij bleef zeerkal. Ze beval aanstond Anna de kindermijd met Ben weg te gaan en stuurde Gerard naar een dokter in de beurt. Rijer zou toch niet thuis zijn. Met Eline en Mina tillde zij Vincent op de divanne en gretig vroeg zij om haar zijn. Gauw, haast je, beval zij kort. Vincent was roorloos blijven liggen met gesloten ogen en de vale violette trekken om de mond. Betsy knoopte zijn jas en vest los en deed zijn boord en das af. Geef ook wat ode-colonier. Eline, toe help me dan toch. Je weet hoe onhandig ik altijd met zoiets ben. Intussen handelde zij toch en vreef zij Vincent slapen en polsen met zakdoeken doorweekt met azijn of ode-colonier. Zij vroeg Eline hoe het gekomen was en Eline vertelde het. Ze hadden invoudig zitten praten en toen was zij ineens opgestaan en zo neergevallen. Ze was zo geschikt. Zou hij dood zijn, vroeg zij trillend? Wel, nee, het is alleen een flauute. Hij heeft het nog eens gehad toen je op de horse was. Nog eens, vroeg Eline met open mond. Betsy antwoordde niet, maar de deur werd zacht geopend en ze wilde gewoon geten. Kan ik je helpen? vroeg hij zacht. Nee, nee, laat maar. Neem Eline maar mee, ze is zo geschikt. Toe, laat me je helpen, meekte Eline. Ach nee, straks komt de dokter open en dan is alles in orde, ga maar. Otto vroeg of hij naar Rijen wilde lopen, maar Betsy weigende en hij voerde Eline weg. Hij kwam vol z'n bureau en ze hadden afgesproken te gaan wandelen, maar hij bracht haar nu naar de salon en deed haar zitten. Betsy vertelde dat hij het meer heeft gehaald, maar ik heb nooit zoiets gezien. Ik dacht dat hij dood zou gaan, want Vera had diezelfde trek om de mond tot ze stierf. Hij regte zij tussen haar snikken uit. Hij trok haar aan zijn borst en kust haar voorhoofd. Kom, lieveling, bedaar nu. Ik geloof ook niet dat het iets is, wat rilje. Ik ben er zo zenuwachtig van geworden. Ik, ik voel me niet meer. Och, Otto. Hij klopte haar zacht op je handje, en hij hield omvat. Wees nu maar kalm, kom. Kom. Zo iets maakt me geheel van streek. Ik kan haar niet tegen zo iets te zien. Het was of er iets als zelf verwijt in haar ziel sloop, en zij dacht na of er een verband was tussen haar laatste woorden tot Vincent en zijn flauuten. Maar zij herinnerden zich o'n gesprek niet meer en ze liet zich moe tegen Otto schouden neerzinken. Want een kind ben ik her, murmelde zij nog bevend. Maar heus, ik kan zo iets niet zien. Vroeger heb ik eens een hond zien overrijden, en ik huile er nog als ik er aan denk. Je bent wat overgevoelig, versprak hij. Oh ja, ik ben zo, ik ben zo. Laat me, laat me zo maar liggen, lispelde zij, en vleiden zich dichter tegen haar aan. Lieveling, fluisterde hij. Mijn Otto, mijn man, antwoorden zij smachtend. Oh ja, ik ben zo overgevoelig. Wat zal je in last van me hebben? Ik ben altijd zo, die arme Vincent, he. Ja, hij is niet gezond, geloof ik. Zij bedaarde in zijn kant, terwijl zij lang tegen hem liggen bleef. Zij weende niet meer, maar heren ogen stonden vochtig en droevig. Want zij dacht na over de bliksemunde gedachte van dat ondeelbare tijdstip, dat spook waarvoor zij geschikt was. En zij herrieb het in haar geest om het goed onder de ogen te zien. Het mocht nooit meer terugkomen, nooit meer. Dat had haar zo doen ontstellen. 3. Na het middagmaal, in de haast gebruikt, toen de dokter uit de buurt reeds vertrokken was, liet Betsy toch dirk met de coupé naar dokter Rijen rijden. En zodra deze kwam, ging zij met hem naar Vincent, die met de bed had gelegd. Zij wist, door de eerste floute van Vincent, alles wat zij nu te doen had. En zij had hem volgens dokter Rijers aanwijzing zeer laag met het hoofd laten liggen, door kusses onder zijn rug te schuiven. Langzamerhand kwam Vincent bij en open hij even zijn ogen, maar hij sloot ze aanstons en dwale stegst even met de hand over het dek rond. Dokter Rijer temperde het licht in de kamer en hebben val de grootste rust aan, zowel in het vertrek als in het reële huis. Het is toch niet gevaarlijk wel dokter, vroeg Betsy beneden in de salon waar Eline, Otto en Henk waren. Niet onmiddellijk mevrouw, antwoordde Rijer die haast had en zijn elegante demissezon dichtnoopte. Maar u begrijpt, zo tweemaal in betrekkelijk korte tijd, niet voor meneer Vera's gestel. Hij schijnt me zeer anemiek, zeer zwak, rust, zoals ik u zei, de niet waar. Heeft u de familie Vera Lijnredes gezien? Ze zien er uitstekend uit allemaal, de kinderen ook, een allerliefst vrouwtje. Nu, adieu, ik mag zeker nog van uw equipage profiteren. Adieu, adieu, blijft u binnen meneer van rad. Anna, de kindermijd, ging bij Vincent waken en het bleef zeer still in huis, terwijl Henk zijn dutje maakte op dat er geen rumoer door Mina's onhandigheid zou ontstaan, ben naar bed bracht. Otto en Eline waren alleen in het boudoir. Ben je nu weer kalm, vroeg hij zacht, terwijl ze op een kusse aan zijn voeten ging zitten en haar hoofd tegen zijn knieëleunde. Ze haalde diep adem en knikte van ja. Zo, bij hem, voelde zij zich veilig en rustig en dacht zij er niet aan zich reken schap te geven van haar gedachte, die hem weinig warde in haar berijn. Vincent's plotslinge ziekte, hun gesprek dat haar maar niet goed voor de geest kwam, haar medeleide voor die neef die haar haar vader deed haar denken. Ze wilde nu niet aan dat alles denken, ze wilde nu slechts gelukkig zijn, bij haar Otto. Ben jou, ben ik altijd kalm, ben jou heb ik het altijd zo goed? Maar je zegt me wel eens, dat je soms zonder reden nerveus bent en melancholiek, geloof ik, ook niet? Natuurlijk, nu ben je getroffen, nu was er wel reden voor, maar als je nu het zo zenuwachtig wordt zonder reden, zal je dan ook bij me komen? Natuurlijk. Zullen je dan bij me komen en me alles vertellen, wat je maar vertellen kunt en vertrouwen in me stellen omdat ik van je hou en altijd zal proberen je weer op te heffen uit die buien? Zal je dat? Beloof je me dat? Ja, natuurlijk. Vroeger had ik niemand dan heng, bij wie ik dat wel eens mijn troos zocht, maar ik geloof niet dat hij me begreep, hoewel hij altijd heel vriendelijk was. Maar nu heb ik jou. Zeg Otto, geloof je ook niet dat ik in je leven heus van iemand houd, het zie je heus houden, niet maar zo ins verlieft zijn voor een ogenblik, dat heb je wel eens meer geloof ik. Jij niet? Nu niet, antwoorden hij glimlachend. Dan ben je het ook met me eens, van mij hou je, op mij ben je nu niet zo een beetje verlieft omdat ik er aardig uit zie. In het eerst begreep ik nooit waarom je van me hield, maar nu wel, het is omdat, ach ik weet het niet, ik kan het niet zeggen, ik weet wel goed, ik weet nu alles voor je, niet, maar toen je mij van de winter die waaien gaf, die waaien van Boeki, hoe hield je toen van me zeg? Hij liet haar zachtjes voortkeuvelen aan zijn ne voeten, en hij antwoordde met een kus op haar haar, zij wist het dat zij hem kon beloven, vertrouwen, volslagen vertrouwen, hij zou haar begrijpen en hij zou haar weer gelukkig maken, ieder ogenblik dat zij het niet zouden zijn. Maar eindelijk na het gekeuvel was hij moe, vanaar schrik van al die emoties en zij sprak niet meer, en neuride slechts een weinig, tot zij in de avondschemering die tussen de zware gordijnen viel, insleep, steeds met het hoofd op zijn knie. Hij veroorde zich niet, maar bleef onbeweegelijk op haar staar en voor het eerst, sedatij haar lief had, rees iets als een twijfel in hem op, of alles wel woorden zou, zal zij het zich voorstelden. Een droeve wee moed straalder uit zijn blik en voelde nu, dat, hoe gelukkig men was, het geluk altijd vermengd werd met een droppel, alsm, al vloeiden die ook slechts uit eigen overpijzingen en eigen verdwijflingen erin. Einde van hoofdstuk 20 opgenomen door Karola Jansen op 25 april 2008 tot Rotterdam www.karolajansen.nl hoofdstuk 21 van Eline Veren dit is een opname voor LibriVox alle LibriVox-opname zijn vrij van noteursrechten ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org voorgelees door Karola Jansen Eline Veren van Louis Coupérez hoofdstuk 21 1 George Wouden van Berg studeerde druk voor zijn examen voor vieze consul en Emily was op een goede dag naar de verstraatens getogen en had een lang gesprek gehad met meneer en mevrouw terwijl Lily zeer zenuwachtig en ongelukkig, Tomarie de rederiek was getroost geworden Emily had zich scherzend voor ontschuldigd over het weinig ceremoniële van haar bezoek maar waardelijk haar oude vader was ziekelijk en ging nooit uit en zij nam hem alles uit handen tot zelfs een verzoek om access voor zijn zoon ze was het nog volstrekt niet met George eens dat men leven kon zonder geld en ze heb gegeven zeer goed dat meneer en mevrouw verstraat ook nog al bezwaren zo'n levensopvatting zagen maar enfin, de jongen had toch een toekomst niet waar er schinnen nu hunne zinnen zo op die dwaarsheid gezetten hebben dat men het niet toch niet uit zou praten het kwam er nu maar hierop aan hadden meneer en mevrouw iets tegen zijn persoon of wilden zij de kinderen toestaan van alkanden te houden en te wachten tot zij samen de wereld konden ingaan zonder al te grote waarschijnlijkheid dat zij van honger zouden omkomen zouden meneer en mevrouw zich op een gegeven ogenblik van Lily kunnen scheiden en was het antwoord gunstig en geen bepaald revue een bepaald engagement of alleen een enfin een verbinding des hartes onder meer het was zeker niet goed van de kinderen dat ze zich een weinig geafficheerd hadden en dat de hele stad ervan wist maar het waren twee onbezonde schapen en ze zouden met de tijd wel voorzichtiger worden de vraag was nu maar en Emily preciseerde haar vragen nogmaals op het haar vrij moedige levendige joviale manier slechts inwendig en weinig ongerust over het antwoord dat komen zou en mevrouw voor straten zucht en schudde bedenkelijk het hoofd maar meneer had tot Emily's blijdschap niet al te veel onoverkomelijke bezware maar bezware hij had ze Lily was nog zo jong nog zo een echt kind was het niet beter dat ze zich nog niet bond en liever eens rondlief kijken of er waren Jacob niet ergens ander school hij mochten wouden heel graan hij had ook wel gemerkt dat er een degelijk vond in de jongen zat maar toch waren zijne optimistische overwegingen niet al te veel gebaseerd op zijn verliefdheid had hij niet inderdaad meer behoefte dan hij nu belicht in zelfverblinding en dweperij voorgaf hij was toch gewend aan zekere luxe aan uitgaan Emily hoorde schijnbaar opletten toe inderlijk toen volle overtuigd van al die bezware die zijzelf eens geoppert had maar nu had zij zich tot de dwaarsheid van dit bezoek laten verleiden nu wilden zij ook haar jongen niet afvallen nu wilden zij het laten voorkomen maar er waren alleen bij de heer Verstraat bestonden en bij niemand anders en nu zou zij trachten ze te weerleggen zo ging het als men eens iets dolst deed verviel men van de ene dwaarsheid in de andere en zij zou nu moeten redeneren tegen haar eigen gevoelen in het was een moeilijke taak al kon zij nog zo goed praten en het was misschien tot het ongeluk van haar jos dat zij zo pleit de jongen was zo verliefd en misschien had hij toch wel aan het rechten eind zij was ook niet een orakel er waren wel meerhoudentjes die het krap hadden kleine ambtenaartjes eerste luitenans nee, nee, opon voelden ze zich toch bespotelijk maar er was niets, niets meer aan te doen en terwijl ze pleiten voor George was zij innerlijk woedend dat hij haar zo ver gebracht had kon zij die jongen dan niets weigeren en moest zij zelf ermeden werken tot zijn verderve maar zij hield woord zij viel hem niet af en zij pleiten zo goed dat mevrouw Lily ging halen die zeer weenden en Emily herhaaldelijk kusten van hun engagement zou echt er nog geen sprake zijn mevrouw hield niets van zo'n arme luis engagement dat wel jaren duren kon en Emily praatte Lily voor dat de verbindingsdeges harte gesanctioneerd door haar ouders reed ze heel veel betekende intergegeven omstandigheden het was toch ook beter zo, niet waar bevielen zij al kan er niet bij nadere kennismaking dan werd er nog niets verbroken dan een platonische band en bevielen zij al kan er meer en meer wel nu, dan des te beter kom, zij moest het maar niet al te donker inzien er was werkelijk nog al een beduidende overwinning behaald op die onpanzerde ouder harte en wat wilden ze dan toch eigenlijk meer zo maar ineens trouwen zeker he morgen receptie of een paar dagen naar stadhuis en kerk en dan op een zolderkamertje onder de hane balken zeker, dat zou charmant zijn Lily lachte door haar tranen heen en zij kusten haar ouders zij zou alles goed vinden zoals papa en mama het wensen twee die middag werd George ten eten gevraagd en men had daarna een heerlijke septemberavond in de tuin het was laat toen George wegging laat toen Marie en Lily samenheuren slaapkamer opzochten en zich ontkleden Marie luisterde vriendelijk en geduldigd naar Lily's gestap over honderden plannen voor de toekomst ze zou het heerlijk vinden te reizen en George betrekking bracht natuurlijk mee dat zij dit later veel zouden doen dit zou zij zich niet uit het hoofd laten praten maar ook dat zij zich niet al te veel illusies maken moest behaagelijk strikte zij zich tussen de koele lakens uit glimlachend tegen de rozige visionen haar fantasie de armen boven hun hoofd gebogen dat in het verwarden licht blond hun heren lach ook Marie vleidde zich te rusten en het was een oogblik stil in het donkere vertrek toen er zag je ze aan de deur gelkloopt werd die dadelijk open ging de meisje schrikte even stil, het is niets, ik ben het onderdruktestem en ze zagen een kleine gebogen gestalte in nachtjak en nachtmuts met een kanderlaar binnen treden het is niets, ik wil alleen maar eens even komen babbelen het was ouderdien het familiestuk der verstraatens de goede gemijd die altijd zo handig hield met comediespelen en tabloos vivaan ze kwam op haar kousen aan terwijl het licht van de blaker op haar verschompt gelaten onder de witte muts een gele gloedwerp Martin, je laat me schrikken schim, Marie stil, iedereen is aan de bed maar ik dacht dat je toch nog wel niets zou slapen ik kom eens even babbelen, mag ik? zeker Dien, je mag hoor sprak Lili opgewekt wat heb je te vertellen Dien zette zich op de rand van Lili's bed je begrijpt ouderdien is niet zo oud of ze merkt wel wat als er iets aan de hand is en zie, als ze dat zo merkt dan kan ze dat niet voor zich houden dan moet het eruit, jouw kleine ondeugd de wijsvinger wat Dien, vroeg Lili kom liefje, hou je nou maar niet zo onnozel denk je dat ik niet weet waarom je vanmiddag gedaan hebt of je huilde en waarom vreulen in mijn liezo lang in de seren heeft gezeten zie je, toen dacht ik al zoiets vervollen ze met een knip oogje van haar ingevallen oog en ik pakken zeer er bij mij heen en jawel, om half zes daar komt ie aanzetten, daar bleef lekkertjes eten hoor oh wat Dien, wat kakel je toch verweerde Lili zich nee, nee Dien kakelt niet, Dien weet heel goed wat ze weet nou hoor, je weet ook wel wat je doet wat dan wel kind je hebt groot gelijk het is wat een bestendige jongen zo een liefzacht gezichtje met zo'n blond snortje het is net een mannetje voor je jij bent ook nog al fijnjes ze zijn net een spannetje niet warm jouw frammerie geknipt voor elkaar, gaapt de marie van haar uit haar lakens zij bevalt je, vroeg Lili keurig, antwoordde Dien en hij is altijd zo vriendelijk tegen mij en tegen bed hij kan het altijd zo aardig zeggen als ik hem open doe zo, dag Dien, hoe maak je het altijd zo een woordje erbij begrijp je zo, niets trots en dan vergeet hij nooit z'n voetjes af te wegen Lili schaterde het uit je bent toch niet boos dat ik dat zeg vroeg Dien wel nee Dien, ik ben heel blij dat hij in je gratis is ja, bedoel je toch niet in het eerste uur wel zie je, overdag heb ik het altijd te druk om me goed lucht te geven dit is nu net een uurtje om vertrouwelijk te zijn en Dien mag je toch wel eens een raad geven zie je, ik ben ook getrouwd geweest en het is niet alles kind het is niet alles ja, in het begin denk je dat het een heel aardig is huisje te spelen, maar later dan komen de kleintjes en dan komen de zorgen ik heb het drie gehad kinderen zie je, en het is wat een moeite zo groot te brengen ik heb niet veel plezier van ze beleefd en is er gestorven, een jongen toen hij 14 jaar was en mijn andere heeft niet al te best opgepast ja, gerust dat heeft hij hij is toen al zoveel als koloniaal gegaan alleen mijn meisje, daar heb ik plezier van je weet ze zijn Rotterdam getrouwd met een kleermaker ja Dien en zeg eens, wanneer denk jij nou te trouwen met je mannetje? 18, waar ik weet het nog niet we trouwen nog een lang niet een verhaal maken hoor nee, maar daar zal ik wel voor oppassen trouwens je begrijpt, bed merkte ook wel wat zou er een jaartje over heen moeten oh, minstens maar kom Dien, ga nu naar bed ja, liefje, maar zie je als gekindertjes komen van die kleine blondjes jullie zijn allebei zo blondjes, dan ga ik van je ma weg en dan kom ik bij jou, vind je dat goed? als kindermeid dank je, dan zal je dan veel te oud toe zijn nou hoor, ik zou ze nog goedploeteren en wassen Dien, ik vind dat je onvoegzame dingen zegt Riep-Marie, voei nou, wat is daar nu voor onvoegsaams aan? maar kom, ik ga het is al halve wein waar empel en hoor je, vrouw Marie dan moet jij ook aan de beurt komen die kleine meid is jou nou al voor nou, niet blijven zitten hoor, zal je ervoor zorgen? zeker Dien, ik zal me best doen sprak Marie drom ik dan maar lekkertjes van en jij ook liefje, drom maar van hem en zeg hem, dat Dien hem een lieve jongen vindt met zijn klein snortje, zal je doen? zal je doen, ondeugd? zij pakt een liddie die weerschaterde scherzend bij de schoudig ja ja Dien, ik zal het doen maar je hoeft me niet zo te schudden ej, nacht Dien nou, nacht dan schatjes scht, kind, lacht toch niet zo de oude luizelen wakken worden scht, scht, ik ga, stil Dien ging, geel-achtig wittende gloed van de blaker met een laatst knip oogje volg hij hem zinnige vrolijkheid onhoorbaar sluipend op haar kousen die gekke Dien lispelde Lili nog gelachend en halfreeds in slaap de kamer was weder donker geworden en stil, zeer stil en Marie lag recht met het hoofd op haar kussen de ogen open omhoog naar de zwarte zoldering gerecht einde van hoofdstuk 21 opgenomen door Karola Jansen op 17 mei 2008 tot Rotterdam www.carolajansen.nl eerste deel van hoofdstuk 22 van Eline Veren dit is een opname voor LibriVox alle LibriVox opname zijn vrij van auteursrechten ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org voorgelezen door Karola Jansen Eline Veren van Louis Coupérez hoofdstuk 22 1 Vincent bleef zeer zwak en dokter Reijer had hem uitdrukkelijk verklaard dat hij in de eerste weken niet mocht uitgaan daar de minste aanleiding hem weer flauw zou kunnen doen vallen Vincent schrikte zich zeer leidzaam in dit voorschrift en Reijer prees hem en beweerde dat als meneer Veren niet in de laatste tijd zo verstandig geworden was hij reed ze lang niet meer tot de levende zou behoord hebben hij prees Vincent dat deze zich steeds menagierde bijna dronk niet rookte en de laatste rust vond want Vincent had hem gesproken over zijn anders onverzadelijke lust naar verandering die hem als een passie overmeesterde terwijl hij nu in een goede verzorging zich als in een aangename warmte behaagelijk koesterde alleen over zijn gebrek aan eetlust schudde Reijer bedenkelijk het hoofd zijn dagen bracht Vincent in Elinus Boudwaar door daar Betsy hem geen aparte zitkamer kon geven hij lag op de persische divan en had zich uit zekere behaagzucht in een weide Turkse chamberkloak gehuld een herinnering uit zijn dagen van wilde te smeren na Vaal bleek met zijn uitgebluste oog als van dofblauw porcelijn met zijn kort geknipte lichtbruin haar lag hij daar onder Elinus Aralia in zijn bloedeloze vingeren een boek dat hij niet las het was hem of er geen denkwilde in zijn brein waren en of hij hersenloos was weggezonken in een matten rust in een vermoeidheid als van een zware lichamelijke inspanning hij had alleen kleine kinderachtige gedachtetjes die als brozebellen in zijn geest opwelden en aanstonds uitspatten hij had kleine genietingen en koesten zich in rijerslof die hem streelde terwijl hij zeer leed wanneer hij zonder honger op Eline moest wachten die hem 2 minuten over de tijd zijn onbeid pracht en verder niets hij lag slechts en tuurde Elinus Kamer rond en hij telde al de plaaten, de palmen al de kleine voorwerpen van luxe die er verspreid waren te zochters zette Eline zich bij hem en las hem voor of zong met halve stem bij haar piano lade en Vincent luisterde dromen toe, verloren in een vreemd visioen vol zondelingen geuren en valentinten die zich met krullende arabesken dooreen woelden als een kaleidoskoop van coloriet en parfum hij sprak niet en ook Eline sprak weinig door drongen van de romantische vreugde een vreugde die zij ook aan tante verisbed gevoeld had die van zich te kunnen wijden aan een zieken Vincent werd haar al meer en meer interessant om en in zijn Turks gewaad met zijn Turkse muilen werd hij haar zeer dierbaar om de zorgen waarmee ze hem overstelten de smiddagsbliss hij thuis tot navieren, tot Otto haar voor hun wandeling halen kwam en wanneer hij haar zacht verweed dat zij niet genoeg aan haar eigen gezondheid dacht en zich te veel door Vincent ziekte lied opwinden, zag ze hem dwepend en bijna wenend aan een vroegzij of hij dan niet diep diep medeleiden met Vincent gevoelden die zo verlaten op de wereld was, zo ongelukkig en zo zwak de drukke beraadslagingen over haar uitzet met Betsy waren door deze zorgen een weinig vermindert en een zelfs zijde zij met starende ogen tot haar zuster dat zij het toch vreselijk zou vinden in november te trouwen wanneer Vincent bijna stervende was Betsy haalde echter haar schouders op en toon haar katalogische verlinnegoed en stalen van de mast en kant maar in linne kon hier nu onmogelijk haar gewone belangstelling voortoonen en zij ging naar Vincent en ze vreemde haar verwijtend aanzag zij had zich ten laatste hun gesprek gewisseld voordat hij flauw gevallen was herinnerd en er was een plotseling een startvloed van emoties door haar ziel gevolgd zij verbeelde zich dat hij alleen in onmacht was gezonken omdat zij gevraagd had of het onvoorwaardelijk was voorbeschink dat zij met auto zou trouwen zij verbeelde zich dat hij zo ziek was omdat hij weer lichtige geheimen hartstocht voor haar koesterde die hij tot nu toe angstvallig verborgen had hij was immers nog nooit zo lang in den haag gebleven als deze keer hij bevond er zich nu bijna een jaar terwijl hij er anders nooit dan enkele weken vertoeft had Arben Vincent haar zorgen trooste hem nu alleen zouden hij er niet te veel voetsel voor die hartstocht uitputten die hartstocht die toch hopeloos moest blijven daar zij van niemand anders dan van hun auto houden kon zij had graag naar iemand die gedachte bekend maar het was zo moeilijk aan wie? aan Otto dat vond zij niet kies aan Betsy die zou daar zeker vragen dat wist ze vooruit waarom ze zich toch altijd hersenschimmig in het hoofd moest zetten aan m'n vrouw van Raad? ja die zou haar Raad geven zij zou naar m'n vrouw van Raad gaan op een ochtend alleen zonder auto maar toen zij bij de oude vrouw kwam vond zij haar vermoedens over Vincent zo moeilijk in woorden te brengen dat zij niet tot de bier besluiten kon en weg ging zonder zich uit te hebben en zij trooste zich met de weemoedige gedachte dat Vincent wel ligt sterven zou voorzij getrouwd waren en dat haar zorgen hem dan zijn laatste dagen nog hadden verzoed de dagen gingen voorbij terwijl het vermoeden dat Vincent die stille hartstocht koesterde haar meer en meer zekerheid werd en zij als wegzonk in een vreemd medeleide voor haar arme zieken haar kalm geluk dat onverstorbaar had geschenen glipte haar al meer en meer als een vogel die zij te vergeef zocht vast te houden uit de vingeren en een nerveuse onrust begon in haar ziel op te borrelen terwijl zij de moed miste zich bij Otto uit te storten want de gedachte aan Vincent schoven nevel tussen haar en Otto een nevel die dichter en dichter werd als iets wat hen kon scheiden zij rilde wanneer zij dit gevoelden en na een halve dag met Vincent en in haar onrust te hebben geleefd smachten zij naar hun Otto in winst kalmte zij hoopte te zullen bedaren na vieren kwam hij zij gingen wandelen hij bleef eten, ze waren avonds veel thuis ze waren veel alleen en wanneer hij om half 12 weg was en zij zich terugdrok in haar slaapkamer moest zij zich geweld aan doen om niet in tranen uit te barsten daar zij uit zijn bijzij niet meer zo weldadig een rust putten als voorheen in tegendeel zijn bedaardheid ergerden haar nu en dan als iets onverschillig zijn lakko niks dat haar in haar langzame hand van onrust opbruisende stemming haatelijk scheen vooral wanneer zij hem met Vincent vergelijk in wie zij doelend leed van moeder Otto's eenvoudige woorden waarachter zij nog zo korte voren schatten van liefde had zien schuilen ergerden haar nu ook past hij dan nooit eens uit in een vlaag van passie in een hartstochtelijke betuiging over over wat ook maar bleef hij dan altijd zo kalm, kalm, even gelijk moedig gevoelde hij dan nooit iets dat is een hartworstel met iets anders iets dat in hem ziedend bruist zou hij zich door niets laten ontroeren, zich door niets laten schudden uit die rust die bijna letargie scheen ja hij was wel lieve goed maar hij had geen diep gevoel misschien was zijn kanter wel niets dan egoisme dat zich niet liet bewegen door de smart van andre en die smart van andre stelde zij zich nooit anders voor dan verpersoonlijk in een martlaarschap van Vincent diep ongelukkig gevoelde Eline zich na zulke gedachten het waren de spooken de spooken die al grijnsender en grijnsender opdoemden nadat het ene spook was opgedoemd zo plotseling in het gesprek met Vincent zij wilden zij wilden zich niet door hen laten medeslepen zij wilden ze weg, wegjagen maar telkens en telkens rezen zij weder op en weerpen zij haar hun killen twijfelingen in de ziel zij streed met ze een vreselijke strijd zij dwoong zich de zoete gedachte welke haar met idyllische wilden vervuld had dus haar verblijf op de horzen nog eens te denken zij dwoong zich haar zacht geluk haar blauwe ekstaanse weder te vinden maar dat geluk, die ekstaanse ze waren weg en toen zij dat gevoelde eens op een slapeloze nacht een zware stilte door het gehele huissuist en zij met grote staar in de ogen zo eenzaam op haar bed lag toen zij dat voor het eerst vol en vreed gevoelde gevoelde dat ze weg waren dat ze nooit meer haar zouden toelachen en ze vreemd haar in haar glans toen eindelijk borsten zij los in een hevig en wild gesnik zo wild, een hevig als zij nog nooit gesnikt had en zij omhelst de woest haar kussen als was dat haar geluk als was dat de vogel die aan de klem van haar vingers ontsnapt zij schudde haar hoofd nee, nee, zij wilde niet zij wilde gelukkig zijn als vroeger zij wilde van haar otto houden zoals toen in de dennebossen ze wilde niet meer van hem het was onmogelijk, het mocht niet het zou ook niet zijn ze wilde zich dwingen met al de geestkracht van haar wil van hem te blijven houden zoals zij tot nog toen gedaan had ze wilde zich aan hem blijven vast klemmen zoals zij zich nu klemden aan haar kussen en grijnsende spoken zouden hem niet uit haar omheilsing kunnen losrukken het bleef roerlo still in huis alleen daar hoorde zij de grote klok in de keuken, beneden, hardtikken onophouderlijk tikken en een dodelijke angst overviel haar bij de hardheid die er metale ze konden een dodelijke angst dat haar geluk zich niet binnen haar ziel zou laten dwingen een dodelijke angst dat onzichtbare magten haar een hellend pad zouden afjagen terwijl zij opwaarts wilde opwaarts en toen een woede een woede omdat zij het zo duidelijk gevoel en het niet gevoelen wilde en omdat zij te zwak bleef om onzichtbare magten op te dringen 2 toen Eline de volgende morgen wakker werd, was zij betrekkelijk kalm ze was moe en had een weinig hoofdpijn maar haar ellende bleef haar alleen bij als de herinnering aan een sombere droom omdat zij er zich niet in verdiepte ze huiverde dit te doen nee, ze zou nu weer zichzelf verwoorden ze zou zich nooit meer laten medeslepen door zulke afschuwelijke nachtmerries die haar alleen in een afgrond van smart wilde storten omdat zij niet verwoordde het was niets dan dat ze was onwel ze sleep slecht en in die slapeloze stille nachten rezen dan al die spooksels op ze zou met dokter Rijer spreken over haar insomnis ze voelde zich voor lucht en verruimd nu zij na nog een weinig te zijn ingedommeld het vale daglicht door de gordijnen zag schemeren ze stond voeg op, stoel je er beneden met Ben, bracht als naar gewoonte Vincent zijn chocolade en zijn kadetje met de patina overliet en zag zij met Betsy de kathologissen en de stalen na zoveel fijne tafelakkers zoveel fijne servetten van zoveel en dan gewone voor iedere dag van zoveel en nog van die beeldige slopen met geborduurde letters van zoveel die waren niet duur in de loevere Betsy moest bedenken ze behoorde nu goed op de dubbeltjes te gaan letten en dan in die andere kathologis van die aardige t-lookies in tussend warrelde haar haar gedachte verstrooit heen en weer en diep in haar ziel bleef een somberheid liggen, als een zwarte modder op de grond van een meer, schijnbaar onbewogen en blauw. Toch spannen zij al haar zielskrachten in, en Betsy merkte onder de beraadslagingen niets. Daarna ging Elina naar boven, naar Vincent. Ze wilde hem een grote brief brengen die voor hem gekomen was. Hij lag al steeds in zijn Turkse chamber-kloak op de divan. Toch kwam hij langzamerhand bij. Dockert Rijer had hem zelf verklaard dat hij nu een kleine wandeling zou kunnen maken. Maar zijn rust was hem te lief geworden en hij had beweerd dat hij nog te zeer tegen een wandeling op zag. Nu Elina binnenkwam knikte haar vriendelijk toe. Hij was verwend door haar duizenden kleine zorgen en hij was haar dankbaar voor. En deze dankbaarheid ontstak in zijn doof oog een vriendelijke gloed die Elina voor liefde aanzag. Ze rijkte hem de brief en vroeg hoe hij het maakte. Goed, zo langzamerhand beter en beter, sprak hij mad. Maar hij richtte zich eensklapps vlug op en scheurde de envelop open. Elina wilde zich aan de piano zetten. Zo, eindelijk dan, hoorde zij Vincent bijna verheugd uitroepen. Zij keek hem vragend aan en daar, een portret in kabinetformaat uit de enveloppen gevallen was, raapte zij het op. Het is uit New York. Van Lawrence and Claire, sprak Vincent, de briefvlugd doorlezend. Hij heeft iets voor mij gevonden. Aan hetzelfde handelshuis, waarbij hij belang heeft, zal een plaats openvallen. Elina schrikte. Zij bezag het portret. Het was een weinig beschadigd door de poststempels. En wat denk je? Vroeg zij. Hoe meen je? Wat denk je te doen? Zodra ik beter ben, te gaan. Maar, maar ik ben het nog lang niet, eindigde hij kwijnend. Te gaan naar Amerika? Ja, zeker. Ben je dan blij dat je kan gaan? Natuurlijk. Wat zal ik hier blijven hangen, niet waar? Nu ik weer een betrekking kan krijgen. Hij dacht nauwelijks aan wat hij herantwoorde. Hij viel terug in de persische kussens en een dans van bonte visione dwarrelde rond voor zijn geest. Hij herinnerde zich zijn vroeger de leven van eindeloze afwisseling, van telkens wisselende verschieten en dijns in de horizonten. Afwisseling was het leven. Afwisseling zou hem wedergenezen, zou hem weder verjuichtigen. Hij herinnerde zich zijn vriend, een kerngezonde ziel in een krachtig lichaam. De enige man die hem deed vermoeden dat er iets anders in het leven was dan levensmoeheid. Elina echter gevoelde diepmedelijden voor Vincent. Ja, hij was dan wel verheugd dat hij kon heen gaan, heen gaan waar licht voorzij gehuwd was dat hij geen getuige behoefte te zijn van de treffende slag die zij hem zou toebrengen. Zelt hem nog nooit in zulke levendigheidsin opspringen als nu. Hij had haar dan wel lief en hij leed wel. Zij stond nog steeds met het portret voor hem. Is, is dit Sainte Claire? vroeg zij, bijna wenend om zijn door haar gedroomde smart. Ja, antwoordde hij en nam het haar uit de hand. Het is heel goed gelukt. Zo is hij, zo open en flink, met zoiets levendig zijn opgewekt. Is hij bruin of blond? Donker blond, zijn baard ook. Een prettige zicht, he? Mooi kop. Maar Vincent, wat? Vincent, heus, denk er nog over. Je bent nog zo'n zwak, je zou kunnen instorten. Raadplicht eerst rijer. Maar Ellie, ik ben immers altijd geweest als nu. Ik ben nooit gezond geweest en wil jij me dan onderhouden als ik hier blijf? Vroeg hij met een glimlach. Voor haar was die glimlach weemoedig en zij verweed zich dat zij hem tegenhield. Nee, hij moest gaan. Alleen, misschien zou er een verandering in alles komen. Een zo grote verandering dat hij niet behoefte te gaan of anders zou gaan. Het dwarrelde haar. Ze wist niet meer wat zij wilde en zij torste gedachte die in haar opreest niet uitdenken. Het zou te vreselijk zijn. Te vreselijk voor Otto. Te vreselijk voor haarzelf ook. Die gehele middag bleef Vincent zeer opgewekt en rijer kwam en riet hem zich niet te veel te overspannen. Op Amerika zou hij nog wat later terugkomen. Daar was voor eerst nog geen sprake van. Maar een kleine wandeling of een toertje. Het weer was zacht en warm. Waardig. Dat zou meneer Veren goed doen. Betsy liet dan ook om half drie de land ouwe komen en zij steeg met Elina en Vincent in. Nu, in de buitenlucht, zag Elina eerst goed hoe zeer hij was afgevallen. Hoe groetselijk vaal zijn tint was, boven het witte zij de voelaar die hij om zijn hals geplooid had. Hoe dof en mat hij eruit zag in de elegance van zijn leverkleurige demi-saison en zijn glans in de hoge hoed. Hij lag onbeweegelijk en recht tegen de kussen aan, ze geschroeide handen rustend op de zilveren knop van zijn stok. Een duizelende lichtheid vervulde zijn hoofd en zo hij niet gezeten had waar hij gewankelt nu zijn long als een golf van zuurstof in zogen. Hij sloot even de ogen die hem pijn deden, terwijl het zuisde in zijn oren en de wielen van het rijtuig draaien in zijn hersens. Maar langzame hand gewende hij zich aan de frisheid er lucht, aan de ruimte voor zijn blik, aan de wendingen van de weg en hij ademde diep en verlucht. Hij voelde zijn levensvatbaarheid geprikkelt worden. Hij voelde zijn zenuwen zich een weinig sterke. Elina deed zijn geweld aan een praten vrolijk met hem of met Betsy. Toen zij na een uur terugkwamen, hielp zijn Vincent uitstijgen en bracht hem geleund op hun arm naar haar zitkamer. Zij hielp hem zijn overjas uittrekken en moeder van emoties en verandering van atmosfeer viel hij neer op de divan en verzocht haar hem alleen te laten. Hij wilde slapen. Betsy had thuisgegeven en er kwamen enige visities, mevrouw Eekhoff met Ange en Leonie, mevrouw Hovel en de jonge heidrecht die met een gegons van conversatie de schemer in de salon vulden. Henk was naar de sociëriteit maar Eline voegde zich bij hen en weldraai kwam Otto. En Eline gevoelde toen hij binnen trat in plaats van de gewone zalige warmte waarmee zijn verschijning vroeger steeds haar hart door trilde, een ijskoude onverschilligheid. Oh, god, hoe was dat gekomen? Hoe was die warmte langzamerhand zo verkoeld, zo verkoeld tot ijskoude? Ze wist het niet, maar het was zo en zij konden niets aan veranderen. Zij knikte hem even vriendelijk toe en rijkte hem haar hand. Zij moest zo huigelen, en terwijl zij Otto's hand vastheelt, praten zij met heidrecht door over de nieuwe chanteuse legiaire van de opera. Aanzien kon zij Otto niet, maar wel hem zo vasthouden, al pratend. Zij hoorde nauwelijks wat heidrecht antwoorden. Zij vloeide bijna over van onpeilbaar medelijden. Daar stond hij, Otto, naast haar. Daar hield zij zijn hand in haar haren. Daar voelde zij zijn zachte vriendelijke blik op haar rusten. Zijn adem bijna her haar beroren, terwijl hij leundde op de rug van haar kocoeuse. Daar stond hij naast haar, vol liefde, en zij? Zij voelde niets meer dan ijskoude. Nee, nee, het mocht niet. Het zou niet. Zij zou zich dwingen. Zij had te veel medelijden met hem. Zij was er hem te zielsdierbaar voor. Nily, wat heb je kind? Vroeg hij zacht, terwijl de dames en heidrecht opstonden, en Otto steeds de kampachtige druk van haar vingers op zijn hand voelde. Ik, ik, niets wat hoofdpijn geloof ik. Dus prak zij stotterend, en zij blikte hem aan voor het eerst die middag. Zijn oog zag diep in het haren, en zij was op het punt zich woest aan zijn borstenwerpen, hem te omklemmen en hem nooit meer los te laten, om hem niet te verliezen. Maar, zegt Limlachte, en rijk daar haar hand aan mevrouw Eekhoff en Ange. Is het niet meer terug te dwingen? Zou het niet meer terugkomen, dacht zij radeloos? Zij bleef alleen, enige minuten voor het diner. Nily, vrouwtje, zeg me, ben je niet wel, vroeg hij angstig. Je hand is koud. Ik ben wat kort zich, we hebben getoord in een open rijtuig met Vincent. Ik begrijp niet dat Raiër het wilde hebben, ik vond het koud, ijskoud. Als je maar niet ziek wordt, nee, het zal wel overgaan. Zij zag hem glimlachend aan, en eens klaps in een aandrang van wanhoop om helzen heen met beide armen. Wat ben je lief zo bezorgd over met te zijn, vluister zei, en haar stembrak. Je bent zo goed en ik hou zoveel van je, ik hou zo dol veel van je. Drie. Vincent had die middag nog niet aan tafel. Betsy vertelde aan Otto van de brief uit Amerika. Vincent zou nu een betrekking krijgen in New York. En wanneer hij denkt te gaan? Zodra hij beter is, ik zal goddank als hij weggaat. Eline vermogt haar zelfbeheersing niet meer te bewaren. Raiër zegt dat hij er in de eerste weken nog niet aan denken moet, zij zijn vervinnig met een voedende blik op Betsy. Maar natuurlijk, wat natuurlijk. Als je het niet voor je fatsoen liet, zou je hem ziek als hij is op straat zetten. Als ik kon, dan ja, zou ik het zeker doen. En het is eens vooral, hij komt nooit meer bij mij aan huis. Ik heb nooit iemand gezien die zo indiskreet blijft hangen. Maar Betsy, als hij toch bijna stervende is, riep Eline trillend van voeden. Ach, gekheid. Wat, gekheid, als je hem zag, zoals ik hem zie, kruiste zij. Ach, doe, Eline, laten we niet kibbel over Vincent. De hele jongen kan me niet schelen, je maakt er een melodrama van. Stel je toch niet zo aan. Ja, stel je niet zo aan. Daarmee word je altijd doodgeslagen als je het minste gevoel toont. Jij, je hebt geen hart, jij. Eline, spak Otto zacht. Gerard, de knechte, bracht de vleeschaal binnen. Erheerst een pijnlijke stilte. Je vergeten je, Gerard, zei Betsy kort. Gerard ging. Jij, jij zou een mens kunnen vertrappen als hij je maar een voet breed in de weg lag. Als hij je maar zoveel hinderte in je platte egoïsme. Die denkt op niets dan om jezelf. En je begrijpt niet dat niet iedereen zo laag is als jij en... Eline, sprak Otto nogmaals. Terwijl Gerard voor de tweede maal binnen trat, met een sauskom. Ach, wat, Eline, Eline. Wat doe ik deze man? Betsy wil niet zien hem, maar ik weet zeker dat Vincen die meurt. Hij vond hem in mijn kamer. Hij stond als een linge. En hij stond met zoveel fijn dat hij deze stupide promenade heeft gehoord. Het is daarom dat ik niet wil schrijven als we de indrukken van een indrukken en alles daar. Als hij niet zo geladen was, zou hij niet langs bij ons blijven. Ik ben er zeker. Hij spraat driftig met vlammende ogen en de Franse woorden vielen van haar lippen scherp en vleimend als naal, de hoogmoedig en trots. Ook Betsy koakte van woedend wel Gerard verdween, maar zij antwoordde niet en hield zich in. Henk kon een zucht niet onderdrukken. Nilly lief, sprak Otto. Ik draag Vincen geen kwart hart toe, hoewel ik geen sympathie voor hem voel, maar ik zal toch ook blij zijn als hij weg is. Zo, jij ook al, snodden zij hem toe. Mag ik uitspreken, vervolgde hij, haar ijskoude hand omknellend. Ik zal het minstens zijn als zijn tegenwoordigheid en zijn ziekte in staat zijn je zo op te winnen en je uit jezelf het te brengen als op het ogenblik. Je weet niet maar wat je zegt Nilly, minstens niet op wat een toon je spreekt. Zijn kalme woorden maakte haar razend. En jij, jij, jij met je eeuwige kanten, je eeuwige lakkonieke kanten, borsten ze bijna gillend uit terwijl ze van tafel op stond en haar servet neersmeet. Ik word haar dol onder die kant, oh god, ik word haar dol onder. Betsy verplett het me onder haar eeuwisme en jij onder je kanten, onder je kanten, onder je kanten. Ik kan het niet meer uithouden, ik stik haar onder. Eline, riep Otto. Hij rees op en hij omkleinende haar polsen en zag haar vlak in de ogen. Zij verwachten iets vreselijks. Zij verwachten dat hij haar op de grond zou neergooien, dat hij haar zou slaan. Maar hij schudde slechts langzaam, terwijl haar vast hield z'n hoofd en zijn stem klonk bedroefd toen hij invoudig zei de, Eline, vloeie. Oh god, oh god, ik word, ik word kankzinnig, schreeuwde zij in een vlaag van snikken en ze rukte zich los uit zijn grepen, stortte zich de kamer uit terwijl ze in haar vaart enige glazen van de tafel sleepte, die rinkelend en scherven vielen. Vier. Betsy zidderte van woorden en zij wilde Eline nalopen. Otto hield haar echt dat tegen. Ik bedje, laat haar, smeekt hij. Ook Henk was opgestaan en toen Gerard binnen trat, gevoelde zij zich alle drie verlegen voor de knechte over het plotseling afgebroken die neen, over de glazen die in scherven lagen. Laat maar, laat maar, Gerard, sprak Betsy bijna demoedig, laat maar, neem maar af. Het was hun onmogelijk een houding aan te nemen, het kon niet anders of Gerard begreep dat er iets was voorgevallen, al bleef zijn gelaad ook strak en deftig. Eline intussen was de trap opgevlogen en stort haar boudoir in, maar eens klaps schrikte zij, zij had vergeten dat Vincent er was en zij dijnste terug in de geopende deur. Intussen was het toch te laat, maar Vincent sleep nog, terwijl zijn middagmaal onaangehoord op een tafeltje naast het die van stond. Vincent sleep en Eline gevoelde een vrede, romantische voldoening dat zij voor hem zo gestreden had tegen Betsy en tegen Otto. Toch wilden zij hem niet wakker maken en de deur sluitend sloopt zij in haar slaapkamer en bierps zich op haar bed. Haar snikken waren eens klaps opgehouden en zij was wanhopig dat zij niet wenen kon. Haar eenzaamheid, de kant om haar heen, groote een koud bad uit over haar geprikkelde zenuwen en hoewel zij zich haar woorden niet goed herinnerde, meenden zij toch vreselijke dingen gezichten hebben vooral tegen Otto. Waarom ontzij dat gedaan? Waarom was zij zo tegen hem uitgevaren? Ter wille van Vincent, ter wille van zichzelf, omdat zijn bedaardheid haar ergerde. Zij wist niet meer waarom, alles werden in haar brein door elkaar en zij schudden haar hoofd op het kussen heftig heen en weer als om dat gewart te doen bedaren. Ja, zij dacht ze had zeker zo gesproken om Vincent die niemand op de wereld had dan haar en zijn vriend die ver was. Ze had medeleiden met Vincent maar had zij dan niet meer medeleiden met Otto, had zij zich dat voorgenomen, zich zo aan haar passies over te geven als zij zo even gedaan had. Was dat dan de wilskracht waarmee ze zich had willen dwingen, willen dwingen van Otto te blijven houden, omdat zij hem en zichzelf ongelukkig zou maken wanneer zij niet meer van hem hield? Vroeger, op de horezen, waarschijnlijk had lang geneden, vroeger had zij nooit, nooit ook maar de minste onenigheid met Otto gehad en nu had zij maar ziedende verwijtingen in het geluid gegooid. Nu had zij, god waarom, waarom moest zij dat gedaan hebben? Zou Vincent zeggen dat dit ook onvermijdelijk was voorbeschikt door een keten van andere zich aan een schakelende onvermijdelijkheden? Maar wat was dan het leven? Wat was dan een mens, een willoze speelbal die door het noodlot her- en derwaarts geslingerd werd? Ze had gewild, ze wist het zeker, zij had zich willen dwingen, maar zij was zwakker dan haar noodlot en nu wist zij het, nu was het uit, het was gedaan, voor altijd, zij was overwonnen. Langzaam begon zij te wenen en ze was blij dat zij het doen kon, en zij dwing zich al heviger en heviger te snikken. Toch mocht Vincent niet meer horen. Het werd donker, daar hoorde zij Vincent lopen in de aangrenzende kamer, daar zag zij een straal van licht door de reed ter deur glijden, waar zij bleef liggen en zij vrong haar handen en liet de snikken steeds haar boezem schrokken.