 Ik open deze zitting met gebet en verzoek de heren onder de hoogleraar hun barret af te nemen. Mogen de geest van wijsheid en barmhartigheid in ons allen groeien en tot volle wasdomkool. Gaat u zitten? Meneer de Commissaris van de Koningin, meneer de burgemeester, m'n vrouw de loko burgemeester, monsigneur, andere bijzondere gasten, dames en heren en uiteraard onze studenten. Goed dat jullie er zijn. 17 juli 2014 zal een zwarte bladzijde blijven in de geschiedenis van onze universiteit. Onze collega, professor Willem Witsveen, zat samen met zijn partner Liedwin Heerkens en hun dochter Marit, die aan onze universiteit studeerde, in de MH17, die in het oosten van de Ukraine is neergestocht. Misschien moet ik zeggen neergehaald. Onze universiteit en gemeenschap was en is nog steeds geschokt door deze intrieste gebeurtenis. Dit werd ook uitgesproken en gedeeld tijdens de herdenkingsbijeenkomst in deze aula kort na de ramp. We verliezen een Willem Witteveen, niet alleen een excelente en creatieve onderzoeker en een begenadigd docent, maar bovenal een fijn en inspirerend mens, een ware academicus met het oog voor en de ontwikkeling van talenten bij studenten en jonge onderzoekers. Laten wij stil en in gedachten zijn bij Willem, Liedwin en Marit. Op donderdag 18 september vindt er om twee uur in deze aula een herdenkingsbijeenkomstplaats waar u uiteraard van harte welkom bent. Het valt niet licht om dan weer over te gaan tot de orde van de dag, maar we zullen uiteraard het nieuwe academiesjaar vandaag passend openen. Dames en heren, het is bepaald niet rustig en saai in de academie. Er is juist volop debat en beweging op diverse fronten. Science in transition. U heeft er wellicht over gehoord of gelezen. Dit initiatief van wetenschappers van diverse universiteiten heeft veel losgemaakt en ook zaken op de agenda gezet. In het recente stand van zakenpepen van de Science in Transition groep worden drie hoofdthema's benoemd. Ten eerste het accent op kwaliteit en de beoordeling daarvan. En niet op kwantiteit. Het gaat inwezig niet op het tellen van publicaties, maar om het lezen, de gronden en op waarde schatten daarvan. Tweede thema betreft de democratisering van de onderzoekagenda, een gevoeligpunt voor wetenschappers, maar ik snijd het hier toch aan. Wetenschappers zouden hun maatschappelijke omgeving meer kunnen betrekken bij het formuleeren van hun doelen, uiteraard met volledig behoud van de academische vrijheid en onafhankelijkheid. Het derde thema gaat over de betekenis van en aandacht voor het universitair onderwijs. Onderwijs inspanningen en onderwijsvernieuwing zouden beter gewaardeerd moeten worden, zoals het plei door. Een cruciaal element in deze discussie is de verbinding tussen wetenschappen en academie aan de ene kant en de maatschappij aan de andere kant. In het recente WR-advies over de leren in de economie wordt het beeld geschetst van wetenschappers die van de ivoren toren afdalen en terechtkomen op de gure marktplaats. Dit advies wijst op het belang van kenniscirculatie en het scheppen van verbindingen tussen universiteit en de buitenwereld, de verbonden universiteit. Wat wij daar ook precies van vinden, we zullen onze positie naden moeten bepalen en vertalen in concrete activiteiten. Uitdagingen genoeg dus om samen verder aan te werken, ook voor onze mooie universiteit. Ik kom dan ook bij het thema van deze opening van het academiesjaar. De regio een wereld te winnen. De binding en verbinding met de partners in de regio is essentieel. Naarbijheid is immers bij uitstek een bepalende factor. Tegelijkertijd kennen we vanzelfsprekend ook nationale en internationale verbanden van samenwerking. Dit variëert, al na gelang het object van kennis en studie. In zijn lezing zal professor Ernst Hirsball in, ingaan op deze diverse verbindingen en de samenhang daartussen. Vervolgens zal, naar een musical intermezzo, met Afrikaanse percussie, mijn collega Koen Bekking, ingaan op actuele ontwikkelingen in de regionale samenwerking. En dan volgt een woordje van de scheidende voorzitter van ons tichtingsbestuur, de heer Rutte Lubbers. Ik kom zelf aan het eind van deze zitting nog bij u terug voor de uitdreiking van de prijzen voor de beste proefschriften. Maar graag geef ik nu eerst het woord en onze spreken van vanmiddag collega Ernst Hirsball in en geeft u hem alvast een applaus. Dank u wel. Meneer de rector Magnificus, hoog geschat de toegehoorders. Een jaar geleden zette een jonge DJ op dit podium de toon bij de opening van het academisch jaar. Ik was even bezorgd dat de vraag aan mij op een misverstand berustte, een persoonsverwisseling. Mijn zoon is weliswaar binnen en buiten de regio onder zijn artiestenaam bekende DJ, maar het geldt niet voor mij. Toch zal ik vanmiddag ook een nieuw geluid laten klinken. Komendjaren gaat hier een nieuw centrum voor studie naar veranderingen in regionaal recht en bestuur van staat. Het Brabant Centre for Transformation in Regional Law and Governance, afgekort T-reg. Het wordt een onderdeel van Tilburg University in samenwerking met de TU Eindhoven, met materiele en morele steun van het provinciaal bestuur van Noord-Brabant, hier vertegenbordigd door de Commissaris des Konings, Wim van de Donk en de gedeputeerde Bert Pauli. Juristen en bestuurskundigen van onze universiteit staan aan de wieg daarvan. Het gaat ons om de interacties tussen de maatschappelijke, private en publieke vormen van bestuur op regionaal niveau. Mijn collega Ton Wildhagen gaf van die interacties vorig jaar, ook bij de opening van het academische jaar, al een belangrijk voorbeeld. Hij sprak over nieuwe benaderingen om werkloze medeburgers te helpen ontdekken hoe hun kwaliteiten en de vraag naar arbeid op elkaar kunnen worden afgestemd. Samenwerking tussen de regionale dienst voor werk en inkomen en het regionale bedrijfsleven behoort tot de triple helix van ondernemingen, lokale overheden en onderwijsinstellingen, zoals dat in onze provincie is omschreven. Regionale interacties tussen maatschappelijke, private en publieke vormen van bestuur kunnen intensief en effectief zijn, zonder elkaar te verstikken. Aan het initiatief Voortierig ligt de overtuiging ten grondslag dat zo'n vernieuwende governance bijzondere kansen biedt. Multidisciplinaire, wetenschappelijke studie zal nieuwe inzichten openen, die aan de samenleving ten goede komen. Regionale governance legt verbindingen en richt de blik naar buiten. Ze verschilt hemelsbreed van het bestuur in kleine gesloten gemeenschappen, de dorpen van Welier. We hoeven niet ver in de geschiedenis terug te gaan om ons de verstikkende homogeniteit van het dorpsleven te herinneren. Iedereen hield elkaar in de gaten, kerkelijke betrokkenheid was verplicht, dropouts bestonden niet. Globalisering betekende een radicale breuk hiermee. De versnelling en vergemakkelijking van wereldwijde communicatie, transacties en transport begin jaren 90 zetten een verandering in het collectieve bewustzijn ingang. De geslotenheid van religieuze, ethnieze en culturele gemeenschappen maakt de plaats voor openheid, voor nieuwe relaties en zienswijze. Maar lang niet iedereen is daar gelukkig mee. Dorpsdespoten en tribale potentaten vechten op vele plaatsen terug tegen de vrijheden van een open wereld van ideeën. Ongelofigen zijn hun een gruwel waarvan ze zich afwenden, vrijheidsliefende gelofigen hun grootste bedrijving. Rut Lubbers had van metaf aan oog voor dit spanningsveld rond globalisering. Hij stond hier 20 jaar geleden als nieuw benoemde hoogleraar aan de wieg van de globaliseringstudies toen nog voor hij voorzitter werd van het stichtingsbestuur. Mijn bijdrage van vanmiddag marqueert daarom niet alleen een nieuw onderzoeksterrein, maar is ook een tribuut aan een heel bijzondere gesprekspartner, gedurende meer dan een kwarteeuw van intellectuele en politieke samenwerking. Heel vaak anticipeerde hij op veranderingen, terwijl andere nog met oude routines bezig waren. Dit geldt wel heel bijzonder voor wat Rut Lubbers in 1995 over conflicterende waardenorientaties zei. Ik citeer hem nu. De global culture kent geen geschiedenis, geen traditie, terwijl de mens zich juist gewarteld wil weten. Aan de ene kant zijn er de bewegingen die opkomen voor global values, getuigen de enorme belangstelling voor Amnesty International, voor mensenrechten, voor artsen zonder grenzen en tal van milieuurorganisaties, al dus Rut Lubbers. Maar bij ontbreken van een dragen social fabric blijven mensen uitgeschakeld aan de kans staan. Hij noemde toen al risico's van herleefend nationalisme, een groei van secten en toename van fundamentalisme, en concluderde dat het verlangen ergens bij te horen in de context van globalisering zowel een positieve vertaling krijgt, oude waarden in hun kern leefend houden door waarden nieuw te ontwikkelen, als een negatieve vertaling het zich vastklampen aan verstarde waarden. Toen de euphorie van globalisering zich nog richtte op wereldwijde markten zonder juridische belemmeringen, weest Rut Lubbers dus al op de tegenstroom, een hernieuwde hechting van mensen aan het nabijen en het vertrouwen. Inmiddels beschikken we overgrondige analieses van eminent belang voor het onderzoek van recht en bestuur. Hartmoet Roos aanwijst erop dat de dynamisering van de samenleving de maatschappelijke ordening fluide, maar ook onbeheersbaar heeft gemaakt. De digitale globalisering in onze tijd verheefde dit. Levenservaringen zijn steeds minder aan een vaste geophysieke omgeving gebonden, dat leidt tot toenemende vervreemding. Afkeer van globalisering dient zich her en der aan onder de vlag van een nieuw op de eigen staat gericht nationalismen. Dat brengt mensen in verwarring, maar ook in conflict. De staat is zeker niet overbodig geworden, maar een staat die zich schrap zet tegen andere staten. Een nationale eenheid, zoals dat heet wil afdwingen en kosten van interne culturele linguistieken of religieuze verschijdenheid, doet mensen kwaad. Europa heeft op dit punt in de twintigste eeuw meer dan genoeg leergeld betaald. Wij kennen hun slachtoffers, de vluchtelingen aan wie wij ook als academische gemeenschappen een nieuw perspectief willen bieden. De nabestaanden van de genen die door medogeloos geweld zijn geraakt tot in onze gemeenschap, onder wie deze zomer wil hem liet win en marit witteveen. De schaduw daarvan valt ook over deze dag, waarop we de opening van het academisch jaar vieren. Pogingen om de leefwereld, van groepen mensen te herordenen in een mono-idiologisch kader, nemen steeds heftige reformen aan. In verschillende delen van de wereld drengen terroristische bewegingen het model op, van de gesloten naar één religieuze of etnisch identiteitskenmerk in gerichte gemeenschap. Laat we deze conflictueuse realiteit van globalisering en tegenbewegingen onderkennen. Maar wel verder kijken. Richten we de aandacht op wat orde kan helpen brengen in een vooralsnog chaotisch krachtveld. Het is eerder regel dan uitzondering dat een staat het constitutionele verband is van een diversiteit van mensen. Gemeenschappen en regio's die in het verloop van de geschiedenis bijeen zijn gebracht in één min of meer zoekverein verband. Niet een monocultuur, nog een staatsschottsdienst of een staatsideologie houdt een moderne rechtsstaat bijeen, maar een structuur ter waarborging van de algemene vrijheid voor een iedergelijk gelijkelijk geldende rechtsregels. En een overheid die de human security van burgers beschermt. Onder de voorwaarden dat men elkaar verstaat en avaart is diversiteit mogelijk. In één staat kan binnen en tussen regio's heel wat diversiteit bestaan. Wie bijvoorbeeld in de ridderzaal om zich heen kijkt, ziet glas in loteramen en wantapijten. Die allemaal verwijzen naar de diversiteit van regio's waar aan het Nederlandse staatsverband zijn waarde ontleent. De nabijheid van anderen in de regio waarin iemand leeft en werkt, biedt een tegenwicht voor de ruimtelijke vervreemding veroorzaakt door globalisering. Maar de regio kan geen wegfles met geconserveerde eigenheid zijn. Als wij spreken over een regio zoals de Brabant of het Roergebied of Nairobi of de Randstad, gaat het om een gebied met een hoge urbanisatiegraad. Samen met de stad of steden bepalen landelijke gebieden het karakter van de regio. De niet-verstedelijkte gebieden zijn voor allerlei functies zoals bestuur, werk en gezondheidszorg op de steden aangesloten. Omgekeerd wordt het leefklimaat in de steden bepaald door hun omgeving, onder andere wat betreft voedsel, natuurbeheer en recreatie. Een regio is dus wezerlijk stad of steden en ommerlanden. Een recent OECD-rapport wijst op dit belang van Urban Rural Interactions. Met onze Brabantse regio als een van de onderzochte voorbeelden. Maar Loes Kranen heeft in haar Tilburgse dissertatie de interdependentie van stad en achterland in de mei-rij van Den Bosch aangetoond via een analyse van economie en ruimtelijke infrastructuur. De verbinding van stedenlijke en landelijke gebieden komt en goede aan de sociaal economische ontwikkeling en de duurzaamheid. Het beslissende punt is niet het wettelijk verloop van grenzen, het is de maatschappelijke en bestuurlijke cohesie van een gebied waarin enkele, relatief grote en middelgrote steden sociaal geografisch gemengd territor bedienen. Steden trekken mensen aan die met elkaar een diverse economie en cultuur vormen. De niet of minderverstedelijke gebieden geven de stad letterlijk en figuurlijk zuurstof. Bieden ruimte voor alternatieven, maar ook voor de groei die in herent is aan de stedenlijke dynamiek. In de stad zijn de beurs of de markt het gerechtsgebouw en het bestuurcentrum te vinden. Daar wordt voorzien in specifieke behoefte bij ziekte, beperkingen en scholing. De buitenwereld komt naar binnen. Ilmondo, dentro la cita, al dus analatariñi. De stad is de etalage van de nationale en internationale economie en centrum van consumptie. De moderne stad is wezerlijk open en divers, als een knooppunt in het weefsel van de regio. Stadsaanleg, fortificatie en ontsluiting weerspiegelen de zich ontwikkelende functies van de steden en hun netwerken. Regionaal, nationaal en internationaal. Dat is terug te vinden in de regionale rechtsgeschiedenis en cultuurgeschiedenis van Brabant. De vakgebieden van onze collega's Trix Jacobs en Ereder Joss Koopmans en Arnaud-Jan Beusterveld. Waarom dat de regeling van het regionaal bestuur en staatstaak is, zijn naar kenmerkende verschillen van land tot land met eigen nationale tradities. De Nederlandse grondwette van 1814 en 1815 maakt een onderscheid tussen steden en bestuuret en plattelanden. Dat veranderde, sinds 1848, toen onder leiding van Torbekken in de grondwette en de gemeentewette een eenvormig juridisch model van territoriale decentralisatie werd neergelegd. De grondwette bepaalde sindsdien aan den Raad wordt de regeling en het bestuur van de huishouding der gemeente overgelaten. Daarnaast kon en kan van provincie en gemeente besturen medewerking worden geforderd, bij de uitvoering van nationale of provinciale wetgeving het zogenaamde mede bewind. Dat gemeente een eigen huishouding hebben, zoals dat heet, onderworpen aan de lokale democratie. Is sindsdien een waardevol kernstuk van het denken over lokale autonomie. Schaalveranderingen leiden wel tot gemeentelijke herindelingen, maar niet tot een andere kijk op de aard van de gemeente. Allengsechter werd het bestuurlijke model problematisch. De gemeentelijke huishouding bood nog voor veranderingen in de relaties tussen gemeentebestuur en andere maatschappelijke actoren, nog voor intensieve relaties tussen gemeente in dezelfde regio een passend kader. Daarom werd het systeem van gescheide huishoudingen aangevuld, met een juridisch bestuurlijk arsenal van dwarsverbindingen, coördinatie, planning en intergemeentelijke structuur. Bogen om het binnenlandse bestuur te herstructureren, zijn stuk voor stuk gestrand op politieke weerstanden. Sommige zullen zich dat herinneren, in de geschiedenis van enkele decennia. Er is geprobeerd te komen tot een indeling van Nederland in geweste als extra bestuurslaag, of een groter aantal provincies met een regionale functie of juist een kleiner aantal provincies landsdelen met een beperktere functie. Maar niets daarvan is gerealiseerd. Wat wel met horten en stoten is voortgegaan, is de gemeentelijke herindeling. Dat gebeurde telkens wanneer de bestuurlijke taken van aparte gemeente te veel vervlochten of naar mijn aandam te zwaar waren om nog afzonderlijk te kunnen worden uitgevoerd. En tussen heeft het regionaal bestuur zich, onder andere in Noord-Brabant, in de vorm van provinciale en gemeentelijke samenwerking verder ontwikkeld. Hieruit zijn nieuwe antwoorden op maatschappelijke problemen voortgekomen, zoals regionaal economisch beleid, de regionale milieudiensten en de gezamenlijke aanpak van veiligheids- en zorgvraagstukken. Ons nieuwe instituut T-REG zal tracht de lering te trekken uit de huidige regionale bestuurlijke dynamiek. De maatschappelijke, culturele en juridische transformaties waarvan wij studie willen maken, zijn uiteraard geen transformaties van de gebouwen die men in steden en dorpen aantreft, maar van de mensen, hun relaties en hun actuele regionale identiteit. Aratjaan Bijsterveld heeft dit voor Noord-Brabant in kaart gebracht. Hij formuleerde de prangende vragen in verband met de regionalisering. Als we Brabant als topkennisregio en kennis economie zien, hoe bereiken we dan dat onze jongeren beter opgeleid zijn en als het karakter en de inrichting van onze landschap bijdragen aan worteling en identificatie? Welke kant moet het dan op met onze steden en ons buitengebied? Ik voeg daar aan toe dat het ook gaat om de politieke betekenis van de regio. In een moderne Europese regio dient zich de vraag aan naar het democratisch gehalte van de bestuuring en vraag die verder rijdt dan de regeling van het kiesrecht. Anders Liedström en Linse Schaap zijn begonnen met onderzoek naar burgerschap in stadsregio's. Het begrip burgerschap is historisch direct verbonden met de historische kern van de stad. De Burg van Regensburg, Edinburgh, Tilburg, Sint-Petersburg en talloze andere Europese stadsname. Wie zich in de stad had gevestigd, verkreeg in de middeleeuwen na een jaar en dacht het burgerschap, bevrijd van de horegheid jegens de veeodale landheer. Stad lucht maakt vrij. Hieruit hebben zich sinds de Franse revolutie stap voor stap de burgerrechten in de staat ontwikkeld, de doua du situatien. Steden zijn de plaatsen waar mensen heen gaan op zoek naar een nieuwe, betere of veiligere toekomst voor henzelf en hun kinderen. Ze zijn een broedplaats van commerciële, intellectuele en culturele uitwisseling en dynamiek. Het gemeentelijk burgerschap met kiesrecht ook voor ingeburgerde vreemdelingen en zijn voortdeken van de ontwikkeling die ook het stadsburgerschap zou moeten doormaken zodat mensen in de samenleving waar zij thuis zijn ten volle hun burgerrechten kunnen uitvoeren. Om van het potentieel van de regio als open verbinding van stad en land gebruik te maken is de bestuurskundige kunst van het aangaan van verbindingen vereist. Ik geef daarvan drie voorbeelden. De technologie is voor de regio Noord-Brabant die rond Eindhoven in het bijzonder van eminent belang. Dit gaat niet alleen Philips en ASML aan, maar is al jaren het onderwerp van coördinatie van privaten, initiatieven en publieke verantwoordelijkheid. Overheden kunnen via hun onderwijsbeleid in nieuwe generaties personeelsleden voorzien en de sector via ruimtelijke ordening en transport faciliteren. Afstemming tussen alle betrokkenen maakt het welslagen van de Hightech-campus mogelijk een internationaal vermaardcentrum van kennis en productie. Een heel ander voor sociale cohesie niet minder belangrijk onderwerp is de beheersing en preventie van overlast en criminaliteit. Alleen op regionaal niveau kan worden voorzien in het vroeg onderkennen en bijsturen van problematisch gedrag. Dit preventiebeleid vereist afstemming tussen politie, justitie, gemeentelijke functionaren, zo onderwijsinstellingen, reclassering, jeugdzorg en verslavingsorg. En dat de regio niet een gebied met een stolper overheen moet zijn, blijkt uit het Brabantse cultuurbeleid. Volkloren kan een gevoel van vertrouwtheid oproepen. Het cultiveren enkel daarvan is stilstand. Onverwachte verbindingen, crossover-stijlen, bepalen de internationale aantrekkelijkheid van muziekfestivals. De regio moet interne sociale cohesiedes verbinden met openheid. Behalve op de officiële kaarten zijn de buitengrenzen van de regio geen scherp scheidslijnen, maar eerder overgangsgebieden, naar een naburige regio. De patronen van bestuurlijke samenwerking zijn divers. De ene regio is bovendien de andere niet, ook niet op Nederlandse, laat staan de Europese schaal. Er zijn regio's waarin één grote stad absoluut dominant is, en andere zoals de Brabantse, waarin het om een steden netwerk gaat. In regeringsbeleidstukken wordt wel obligaat gesproken van decentralisatie aan de gemeente, maar iedereen weet dat het vaak gaat om in gemeenschappelijke regelingen samenwerkende gemeente. Voor economie, transport, milieuwen en ruimtelijk beleid daarin tegen denk ik mij regio vooral aan de provincie. Overheden, maatschappelijke organisaties en private ondernemingen moeten zich kunnen verbinden tot regionale initiatieven via een breed repertoire van normatieve vormen van handelen. Een combinatie van strikt recht, overreding, gedragsgericht publiekrecht, zoals hier ondanks door mijn collega anomewissen in haar oratie besproken, contractuele relaties, public-private partnerships en gezamenlijk gebruik van informatie. Voor het geheel daarvan is het moeilijk vertaalbare woord governance passend, afgeleid van het woord government, maar ruimer doordat het zowel vertekalen als horizontale vormen van normering omvat en zowel recht in de strikte betekenis van het woord als softlaw. Het onderscheidend kenmerk van deze governance in vergelijking met traditioneel local government is de intensiteit van betrokkenheid van niet-publieke actoren, actoren van buiten de overheid, met participatie in de ene richting en afleggen van verantwoordelijkheid in de andere richting. Het huidige regeringsbeleid van decentralisatie op het gebied van de zorg is bedoeld om ruimte te maken voor regionale en plaatselijke verschillen. De interactie tussen gemeentebesturen die zich daarvoor in regionale kaders organiseren, zorgverleners en clienten is een voorbeeld van zulke governance. Er zou de kosten meemoeten worden bespaard door beter aan te sluiten bij de verschijdenheid van behoefte. De decentralisatie en de daarmee samenhangende keuze voor een participatiesamenliving maken dus gebruik van de grotere nabijheid van gemeente en regionaal georganiseerde instellingen tot degenen die zorg behoeven en geven. Volgens de wetmaatschappelijke ondersteuning 2015 komen ingezetenen in geval van bijvoorbeeld een chronisch psychisch problemen in aanmerking voor een maatwerkvoezieding, zoals ondersteuning van zelfredzaamheid en participatie of beschermd wonen. Dat dit een eind maakt aan het uniforme niveau van voortzieningen is een onvermijdelijk gevolg van decentralisatie. Maar er is ook een schaduwzijde en die is de ontkrachting van het wederzijdsbesef tussen burger en overheid dat degene die die behoefte aan zorg heeft een recht heeft op de vereis te zorg. Het regionaal bestuur staat dus voor de taak om in de relatie burger overheid het besef van een rechtsbetrekking in eeren te herstellen. Ook in het ruimterlijk beleid en in het economisch beleid werken regionale en gemeentelijke overheden veel meer op basis van plannen dan op basis van regels. Ze moeten in hun beleid immers juist onderscheid maken tussen verschillende situaties. Des te belangrijker is dat de inrichting daarvan tenminste beantwoord aan eisen van transparantie en rechterlijke controlerbaarheid. De verbinding van planning met eisen van substantiële rechtvaardigheid is pionierswerk. Dat moet worden gedaan en waarvoor Susan Feinstein in Harvard met haar boek over de Just City een aanzet heeft gegeven. Zulk werk moet ook in het Brabant Centre for Transformation in regional law and governance ruimte krijgen. Met de opkomst, dames en heren, van diffusore vormen van besturing verliest de aan de staat gerelateerde democratische politiek terren. Burgerschap op staatsniveau versgraalt tot het uitvoerende van stemrecht als waardering van een debatcampionschap. Het is dat wat Pierre-Rosan Van Loon een consumerisme politiek noemt. Benjamin Barber vestigt zijn hoop op de burgemeesters wereldwijd. Maar moeten we eigenlijk onze hoop niet juist richten op een reactivering van een breed burgerschap in de opkomende regional governance? Het ontbreeken van en door de burgers gelegen die meer de regionale volksvertegenwoordiging is niet veel langer te verdragen tekort. Een actief regionaal burgerschap, dat naast politieke, ook economische, maatschappelijke en culturele rollen vervult, zou het uitgangspunt moeten zijn van een democratische samenleving op regionaal niveau. Migranten, dat kunnen vluchtelingen zijn, maar ook door ASML-geworven ingeurs, hebben wel zware bescherming nodig, maar zijn zoals Rutlebbers Vele Malen heeft opgemerkt, vaak sterke mensen op zoek naar nieuwe perspectieven. Dat juist op subnaationaal niveau Medeburgerschap van immigranten wordt geaccepteerd, is een bewijs van de vitaliteit van de regio. Men ziet daar scherper dan in de geformaliseerde kaders van het Nationale Verendelingenrecht, wie wel en wie niet een bijdrage leveren aan de samenleving. Een democratische samenleving bouwt voort op een ethos van wederzijdse solidariteit, het sociaal contract. Bij een te grote schaal is dat dragende morele besef letterlijk ver te zoeken. De uit de euro-crisis voortgekomen euro-skepsis en de toenemende onverschiligheid in zaken ontwikkelingsvraagstukken maken dat pijnlijk duidelijk. Solidariteit moet nu eenmaal van de grond af worden opgebouwd. Maar daar moeten wel de voorwaarden daarvoor vervuld zijn. De internationale rechtsorde moet vrede verzekeren, de Europese rechtsorde, de voorwaarden waarborgen voor regionale ontwikkeling, zoals ze EU-verdragen ook voorschrijven, en die van de Nationale Staat een betrouwbare rechtspleging en rechtshandhaving. Ten slotte ga ik nog even terug naar Max Weber, de aardsvader van de verbinding van recht en bestuurskunde. De rationalisering van het recht door voor een iedergelende wetgeving, een van zijn thema's, en de relaties op afstand zonder persoonlijke binding betrouwbaar gemaakt. En dat moet behouden blijven. Bescherming van fundamentele rechten en vrijheden is daarvan een essentieel onderdeel. In de regionaal verband ontstaan kansen dankzij contacten van daarbij. Bestuurlijke transparantie en accountability moeten in ter rugval beletten in gesloten vormen van solidariteit. In het kader van een betrouwbare rechtsorde biedt de regio ruimte, ruimte voor sociale, economische, technische en culturele inventiviteit. Een ruimte die kan worden benut, wanneer mensen elkaar als medeburgers weten te vinden. Dank voor de aandacht.