 Hər vaxtınız xeyir, mənim xalqım, mən əsas çıxışma başlamamışdan əvvəl sizi bir nəfərlə tanış eləmək istəyirdin. Bu adama dükkətlə baxın və görün ki, hindi ki, şəraətdə ölkə dağında, milli zəmində çaxnaşma salmaq istəyir. Bə, belə adamlardan özünüzü qoruyun. Belə adamlar çox savasız olurlar və həmişə də çalışılırlar ki, milli zəmində qaqma qarışıqla yarasınlar resubrikədə. Birisi, bula çox təhlükəlidir. Həm də deyir ki, isfəndiyar vaxabıza da ərimənin dəyərməmoz tökür. Bu adam özü dükkətlə bunun çıxışına baxın, sonra mənin çıxışma baxın, mən sə tanış eləmək istəyirəm bu adamdan. Yəni, bu adam özü təpədirnaq, ərimənin dəyərməmoz tökür. Özü də mənin boynumu atmaq istəyir. Mən deyir, həri iki çıxışı verəsəyəm, həm öz çıxışımı, həm də bu adamın çıxışını. Əvvər bu adamın çıxışına baxın, görün, nəbə oda təhlükəli söz dəyir. Sözsüz ki, bu adam savasızdığından yox. Savasız olmana savasızdır. Bunun bir iki ebini mən deyəsəyəm. Amma sıfarışla çıxışı verir. Nəbə oda təhlükəli söz deyir. Öst sözlün, mənin boynumu atmaq istəyir. Qulaxasın. Ən əsaslı və ən birinci məsələ onunla nibarətdir ki, isfəndiyar vaxabıza da deyir ki, qeyri millətlər vəzifələrdə təmsil olunmamalıdır. Nəndi mən sual verirəm isfəndiyar vaxabıza da deyir. Və isfəndiyar vaxabıza da deyir. Həmin o qeyri millətlər, həmin o qalaş qardaşlarmaz, çaqur qardaşlarmaz, dəzgi qardaşlarmaz, kürp qardaşlarmaz. Onlar, həmin o qeyri millətlər dediniz, onlar ikinci qarabax müharibəsində, dizinə qədər pəlçırın içində biri şəhid olurdu, biri yaralanırdı. Torpaqı dişi ilən, tırnağı ilən, qaza qaza, orda sürnə-sürnə gedib bu zəfəri, bu qələbəni bizə kətirəndə onda qeyri millətlər yaxşıdır, yetməlidir. Amma hansısı vəzifədə təmsil olunanda o qeyri millətlər onda biz olur. Çox təhür kiəli fikirdi. Mən buna cevab olaraq, bu sözü bu adam deyib, təxminlə bir dəftə on gün bundan əvvəl. Mən dəqiq bilmələm, çünki bu adamın çıxışları o qədər mələk üçün səviyyəsi də ki, mən baxmıyorum, təzə çıxıb meydana deyəsən bu. İndi isə mən öz çıxışımı istə təqdim edirəm, mən bu çıxışı eləmişəm 2018-ci elin sentiyabarında. Əgə maraqlansız, baxı bilərsiniz, 13. kanalda elə, bu kanalda çıxış eləmişəm. Çıxışma baxın siz, görmən nə demişəm bu necə başa düşür? Demələ, bu adam başa düşmək, səviyyəsi yoxdur. Əzxir, talış də mənim qardaşımdı, kürtdə, laxıcıda, taqda, ləzgi də, avar də, mən bulaq qaxtmamışam. Bular mən deməmişəm. Sədəc olaraq mən demişəm ki, elməni kökəndirlər, xaricişlər nazirləyində və qüç dürkləndə işləyə bilməzlər. Bunu demişəm. Siz hərki çıxşa baxdınız. İndi isə mən deməs edəm sizə, deməli 2001-ci ildə elədiyim çıxışım. Bu da gedib qəzətdə. Rolikdir, yəni çarxa, digərəsdə gedir qəzətdə. İndi baxın, görmən nə demişəm? Bunu 2001-ci ildə sentiyabın da 4 sentiyabın, deməli, 25-ni qəzətdə demişəm. Kürt də mənim, talış də mənim, laxıc də mənim, avar də mənim, ləzgi də mənim, dinimiz bir qan qardaşıyıq. Bunu mən deməkəm. Əgər bu adamın səviyyəsi varsa və yaxud əlifbana tanıyırsa, getirsin, demələ kitabxanıya, ahondak kitabxanasında. Əgər əlagasıda yoxdursa, mən zəngib tapşəri müdürə. Əgər əlifbanı bilirsə, mənim bu çıxşımı tapsın, xoxsun. Mən deməkəm, yəni təkərəm, kürt də mənim, laxıc də mənim, talış də mənim, ləzgi də mənim, avar də mənim, hanmız birik. Əgər çili çatırsa, mənim dediyimi, nə zaman deməkəm, o sözü mən onu qoysun, rolüqə və desin ki, isfəndiyər və hafzıda filan söz ediyim. Və yaxud da, hansı qəcətə mən deməkəm. Siz ifki veririniz, bunun bir də qəli, səviyyəsi çıxşını, mən iki də qəda faşir edindir. Mənə bunu zurnalist, kim bunu sıfırı əndirdin ki, bu adamı zurnalist deyil. Bu adam böhtən atır. Kimin əsləb göründün, maliyyə tərəfdən malilləşir və necə deyirlər, onda bacarmadı, aldığı pulı geri qayıtarsın. Çox təsürf ki, bələ necə deyirlər, ara qızışdıran, bələ necə deyirlər, təhlükörə sözləri deyən adamlar içimizdə var və onu buna böhtən atıldı. Mən məxsədəm nədir? Məxsədəm, bu də ki, bu adamı başarısı alınca ki, bu adamı har da görürsəniz, bilin ki, bu adam vətən haini idi. Mən bu sözlə görə, bunu vərə bilərəm məhkəmiyə. Üstündə qoyarəm, 100.000 altından çıxabınməz. Diyərəm ki, sen mənə göstər, har da mən deymişəm ki, digər millətləri vəzifəyə qoymaq olmaz. Bunu tapsın, göstərsək. Əgər kirləyi varsa, kirləyi çatmışsa, dillin qoyasın bir yerinə. Amma o bir sözün, də deyim sözün üstündür, dururam ki, ermənlərlə, nuruslarla qohum olan, qan qarışq olanlar, vəzifədə olabilməzdər. Bunun üstündür mən dururam. Çünki mən hər məşə elədiyim işi, elə də edəyəcəyəm sözü, 100 ölçü bir biçirəm. Onun kimi ağzıma gələn, demirəm. 100 ölçü bir biçirəm. Şimdi mən xayxirəm, mən tələbəyələm ki, har da mən deymişəm ki, bunlar bizdən deyirlə, bunlara vəzifəyə qoymaq olmaz. Onu ya qəcid vağsasında göstərsəm, qəciddə demişəmse və yaq doğru orulikdə. Bir deyir ki, ondan sonra bu adam, nəris olmaqı göz qəbaqındadır, bu hec. Gördük, bir deyə qəb bunu sıfrayın, dedim. Və sonra bu adam girişmə istəmişdir diplomatiyyə. Bu adam deyir ki, güya kimi mən, demişəm ki, mən demişəm. Demişəm ki, dedimələ, bugünkü Almanya, Almanya olmaqında əsas figur, ohtofon Bismarq olub. Bunu mən demişəm. Bu deyir ki, əgər ohtofon Bismarq belə səviyyəli, belə güvvətli dövlət başcıydısa, nəyə görə birinci dünya muharibəsinin Almanya oduzudu? Səviyyəsi deyə fikir verin. Ohtofon Bismarq ölün 1898-ci ildə. Birinci dünya muharibəsi başlayıb 14. ildə. Ohtofon Bismarq ölümündən 16 il ötümüştə. Məgər bunun günahı var idi. Siyasət və ölkənin gücü. Hər 10 ildən bir, hər 5 ildən bir dəyişir. Təpsin kitabı oxusun, istoryi diplomati, ikinci ildə. Sonra danışsın. Sonra mən demişəm ki, ardiyicə gələn xaricişlər nazirliyindən, Almanya xaricişlər nazirləri Ribbəntrop öz otağında, Rusiyanın, soviyyət tifaqının, Almanya'daki səfiri dekanazon üzərində kül qabatıb. Bu isə deyir ki, gürəm, mən demişəm, o ohtofon üzərini atıb. Dekanazon sözündə hiç mühərfi yoxdur. Mən demişəm, dekanazon, bu dubqiya mən demişəm, o ohtofon üzərini atıb. Yəşemək tarixi araşdırı, bildə nə danışırsanın. Dünüz deyə, sen sifarişlədin mənə, dünüz adırı səhəm, mən de gördün nəcə, səndir bil kəstin. Başı saldım ki, diplomati ya, sən giren kəl deyil. Ruralistika, sən giren kəl deyil. Hindi bu, necə deyirlər? Ben baxdım bunun seyiricilərini. Gördüm, bunun seyiricilərini də sağa çox azdı. Dimin adını öz adına jalaşdırmaqsa ki, bəlkə bunun seyiricilərinin baxıcılarına sağa çox olsun, amma yox. Həli bunu xarji görəkəmlə bakan kim bilək, bu kimdir nə yuvağın qoşulu. Mən de bunun səviyyəsini əndirdim özümün sözümü, dedim. İndi bu, qaxsın mən səviyyəmə, tapsın mən dediklərini, heçilmək birini, bir iş özün qabanı mən iki faqq qoydum. Bu da bir dənə faqq qoysun. Hindi keçirəm, əsas çəşimə. Mən de bilə faqqlar çoxdur, mən sağa çox olaraq vaktin, məsələm, sizin vaxtınızı almaq istəmirəm. Demələ, əsas çıxışma başlamışdan əvvəl, mən bizim böyük şarimiz Səmət Vurgunun oğlu, Vagif Səməti oğlunun bir şehrindən başlamak istəyirəm. Bu şehri oldukça ağır bir şehrdir. Təsəbər elin ki, sanki bizim bütün ağırlarımızı, əzablarımızı bu dört cümlilə verir. Bu dört misralıq şehrindən deyir. Çox ağır bir şehrdir. Dikkatən fikir verin. Deyir ki, sən mənim doğumu anamsanı azadlıq, mən səsənin yad qapsında böyüyən balan. Sən mənim sonuncu ümüdümün qaldırdığı aqbayraqsan, mən sə onu yerləndirən külək. Görünə, bu da ağır sözdə. Biz sonuncu ümüdümüzü aqbayraq qaldırdık və onu itirdik. Mən bu şehri oxuyanda qəhərlənmişdim. Bütün bizim 28-i zildə bütün başımıza gələn bəl ağları Vaxif Semadaoğlu çox gözləl izah edib. Mən deyə bilmərin bu şehr hansı ildə yazılır. Mənə biləyə gəlir ki, bu şehr mənis 93-ci ildə yazılır. Çünki biz sonuncu ümüdümüz olan ağzadlıqa aqbayraq qaldırdık. Mən bir qıda haşa çıxmaqsi irə. Mən bir kitab yazıram. Təxminə bir iki ildi başlamışam bunu yazmaqa. Və bu kitabda, baya da osa başlamışdan əvvəlmən Turgut ərin burada işdirib diplomat, Altan Karamanıoğlu'nun devrində Azərbaycan'da işdirib diplomat. Onun kitabını okuduğum ağzadlıqdan tiranlıqa. Çoxda nöfumuştum və qarara gəlidim ki, Turgut ər hadisələrə sonradan gəlib. 88-ci dən bu yerə nə görmüşəmsə, nə hissirəmüşəmsə, hamsın faqlılar qarusunda. Mən sələ də göstərdim bəzən qəziddədə olan çıxşımı digərcədə olunan yazılarımı. Bir məsələn deyim, həmin o düşüncə əsradımı çatdırmaq istəyirəm ki, bazarıqı diplomatın pulu olmur, bazarıqı diplomatın qurvətli arxiv olur. Məhəm çox samballı qurvətli arxivin var. Bu arxivdə kim nəd danışıbsa, nə deyiblərsə, hamsın səlmə bəktəbə əlav eləyəcəm. Və kitabın da adını belə qoymuşum ki, azadlıqa vurulmuş zəncir. Kitabın adı belə gəlir. Kitab özü iki hissəyə bölünür. Birinci hissə, alanlar və sətlanlar. İkinci hissə, sətlanlar və atlanlar. Yəni, sətlanlar sonra atlanlar. Bu, faqdan kenara çıxmuram. Yəni ki, mən bu kitabı Türkiyədə çabalətdirəciyim. Bu təziqlə mə elə gəlir ki, bu bitirə bir bilməyəciyim həm. Gündür kitab uzandıq üçün uzandır. Yün çox faqlara müraca edirəm. Faqlara əsasən ki, sonra başqaları mənə irat tutabilməsindir. Hamsının yazları və çıxışlarını bərabər. Bir məsləndi mə istəyirəm həm. Mən yeni köhnə məsələyə qaytmaq istəmirəm. Yəni ki, söz dedi və çabını aldı. Mənə diləc adamlar sözlən dedilər və çablarını aldılar. İndi mən bir məsələyə qıqılmazdır həm ki. Və o sözdən sonra Jurnovski bizi üç dəfə təhqir eləyib. Üç dəfə. Birinci təhqir olub 16-ci ildə mən yine burada olmamışam. Mən çox vaqxarici ökədə olmuşam. Şimdələ qədər. İkinci dəfə bu söz edib 18-ci ildə. Bu səfə mən xarici ökədə işləmirdəm. Sağlıcı olaraq xarici deydim. Üçünün səfər bu sözü işlədi. Təxminən bir 20 gün bunun əvvər. Və mən gözləyəm ki, nəyə görə mənə diləc adamların heç biri Jurnovski bizi təhqirlə biləcə vaqq vermədirlər. Nəyə görə? Bu çox maraqlı sualdı. Aqıb, bizi çox pis təhqirlədir. Əvvəlkindən qat-qat artıq bizi pis təhqirlədir. Laq bizim aşağıladı. Və nə görəcə vaqq vermədirlər? Bunlar, durublar maraqda. Göz deyirlər ki, bir nəfər təpsözünün cəsarət sözü desin, sonra buna öz sözlən desinlət, din uzasınına maskifiya qoşuq etməkdən ödürə. Çünki Rusya bunların sonuncı istinad qaqıdı. Əgər hindi bunlar Jurnovskiya qarşı çıxsaqlar ki, sən düz demirisləm bizi təhqirləmə, maskı falan da bula əllər üzə bilər. Azərbaycandan bu adam əllər üzülü. Bunlar yeganı yer kimi baxılırlar Rusiya? Bu da əgər gəyət çıxabilsələr. Amma heç kim cevap vermiş Jurnovski? Mən deyəcəm necə təhqirlik bizim? Jurnovski söz ahıncı çıxların birində, yəni 16. ilə de bunu deyib, 18. ilə deyib, 21. ilə deyib bu sözü deyib. Şimdi, mən demək istirəm sizdə ki, nə deyib? Bəlkədə bunu paşa düşənlər, paşa düşür bilər. Amma paşa düşmək və cevap vermək bulara sərfələmir. Mən tərhal aldım. Söhbət nədən gedir? Və Jurnovski nəyə görə belə deyir? O deyir ki, Azərbaycan adında millət yoxdur. Və Azərbaycan sözü nə deməkdir? Xəzər boyunca sözünlədik. Yə, xəzər boyunca. Məvla çatdırmaq istəyəm ki, bu adam əgər Türkologlusa az soq Türk dilinə xəbəri varsa, onda bilmərdik ki, əncə, incə, əncə, incə şəkilçidir. Məhkan yerini bildirə bilməz. Xəzər boyunca. Mən bunu deyirəm, bir düşünəz kimi. Ondan fərqli olaraq profesor kim deyirəm. Bu bir. İkincisi, xəzər dənəzədən sahilimdə beş ölkə var. Qazaxistan da, Türkmenistan da, İran da, Azərbaycan da, Türkmenistan da. Rusiya da, özür dəyirəm. Onda bunların hamısın adı xəzər boyunca gedir. Hamısı xəzərən sahirində yerləşirlərdə. Qazaxistan, Rusiya, Türkmenistan, İran ve Azərbaycan. Nəyə görə bir dənə biz xəzər boyunca olmuşuz? Bu deyir ki, üçüncüsü bir qıda haşa çıxmaq istəyirəm. Mən Azərbaycan sözlün mənansını istəyərdim deyimi size. Bir dəfə demişim bu barədə görünür, o qədər maraq yəz biləməyib və tarixla maraqlanmamısız. Çünki bizim tariximizdə başqadanlar yazıb. Azərbaycanı olmayanlar yazıb. Demən deyicəm kimlər yazıb. Və bnətmət, Azərbaycan. Azərbaycan demətə o xozərbay sözündəndir. Saadaca olaraq tarixin gedişatında o ağlaşıb, qıdışıb, asimlətiyan. O qozərbaycan sözündə, o qozərbay sözündənik biz. O qozərbaylərik. Buna çatdırma, aşıb nəzərinizə. Mən bizim tariximizi həməki yazıb digərləri ona görə də biz tariximizi nizə də fərlə başlı bilmirik. Düzəmərli bilmirik. Bizim tariximizi yazıb Takarəcəvski Yahudi olub. Bir deyicəm İgrar əliyib. Bu da Azərbaycanlı olmayıb. İgrar əliyib da Azərbaycanlı olmayıb. O da Sifarişdən tarix yazıb. Daha sonra, jürnofşu daha çox irəlik edir və deyir ki, Azərbaycan adında millət yoxdur. Belə millət olmayıb sadaca olaraq hindi ki, bu Azərbaycan farsın bir qəbiləsidir. Pərsəs kipləyəmi. Fiki veririz, farsın qəbiləsi. Bu çox ağır sözlə. Qəbilə nə deməkdir? Qəbilə mağaralı yaşayan yerlər. Bizi bu təhqir elədir. Nəyə görə buna cevap verin olmadı? Yenə deyirəm. Göz deyirlər ki, birdən cevap versin. Dərhal özlərini göstərmək üçün növbiyə durullar ki, masquaya xoş qətcəm. Gördürüz biz nə dedik? Yenə haşa çıxmazdıydın. Bir necə gün bundan əvvəl bir siyasəsi palihtolog. Çıxəliyir. Və çıxışında deyir ki, masquak Türk sözüdü. Mən vadımlar ağzı yəm. Düz deyir, masquak Türk sözüdü. Amma bir qədər üzür isməməm adamdan bir qədər səhbirlədir. Dedik ki, masqa və məskanova sözünləndir. Məskən ərab kəlməsidir. Məskən sakin, sükun, hamsı eyni sözləndir. Yəni, məskunlaşmış, məskən iləşmiş. O zaman, də mən 6-hərlərdən gələndir, bizdə ərab kəlmələri yoxuydu. Hamsı öz sözləndir. Oba isə bizim sözləndir. Mən razıyəm həmin yoldaşıdan ki, masqa Türk sözüdü. Yəni, məşək öyü. Məşək həndir. O sözləndir. Yəni, mən bilməsələndir, məşələndir. Bu, diri ki, Azərbaycanlı farsının qəbiləsidir. Bu, o, ağır sözlə. Bunu, hər adam həzmirlə bilməz. Milli qanı olmayanlar həzmirlələr. Çünki, bulağın damarlarında milldan əvəzinə, ufunət ahır. Masqa və həyə qətən, bizim sözləm Məşək öyü. Yəni, mən bilməsələndir, məşələndir. Bizim 8-ci əsirin ahırında, 9-ci əsirin əvvərlərində, həsi noqulu kimi şəhərimizi olan da. Bunlar harıdı idlər. Məşələdə yaşı idlər. Belə çıxır. Məşəl köyü sözü. Mən qəbrədə yaşamamışam. Qəbirlə pis sözü, qəbrədə yaşıdır, mağar adamları. Mən mağaradan çoxdan çıxmışdım. Ama siz çıxmışsayı çıxmazdım, o, deyə bilməzdim. Mən, muxtarif kanallarda, mən Rusiyanın nə olmasını, kimlərdən törenməstim. Mən, deməkən, maraqlansılır, baxı bilələr. Mən, alaba sözücəyi vaxtınızı almaq istəmələm. Sağlaca olaraq, deyədən bir qədər düşünmək lazımdır. Oqmaq lazımısa vaxt artırmaq lazımdır. Bəli, maskıva deməkdir Məşəl köyü. Və bayaq deyim kimi? 8. əsirdə, 8. əsirin ahırları, 9. əsirdə həsi noquluməmdir olan da, siz 250-260-i bundan əvvəl puşkindən başlamasınız. Və belə bir millətə deyirsiz qəbi ilə. Göründün ya hansı yeridir ki, kim kimi nə deyir? Hətta deyirlər ki, Azərbaycan Rusya nə qubər niyasıdır? Bəl ki, həyətən qubər niyası xısa, qubər də döblət başlı, başı salçın ki, biz kimi? Biz har deyir. Biz Rusya nə tərkibində girmişi yoxsa yox. Aqı belə özünə arxansı şəkildə deyə bilməz. Nə Zatulin, nə Jirunovski? Nə görə bunun deyirlər ki, Azərbaycan Rusya nə qubər niyasıdır? Hətta belə bilələr ki, Hətta belə Rusya kimi resubika yoxa, qubər niyakimi? Bu azmış kimi? Deyir ki, canubu qafqazda iki uşaqdan artıq doğma olmadır. Bir uşaqda kifayətdir bilərə. Mən biləməyəm, nə görə bunun cəbənin verinə olmadı onda? Nəyə görə? Məni gözləyirdir. Və bugün həyəgətən Rusya doğmasında hamüsümüzə ayaq alır. Məni gözləyirdir. Məni gözləyirdir. Məni gözləyirdir. Məni gözləyirdir. Məni gözləyirdir. Rusya doğmasında hamüsümüzə ayaq alır. Məni gözləyirdir. Biz amma nota gəndərirdik. Nota bilirsiniz, nədir? Mən bunu dəfələrini izləyələmişim, müxtəlif kanallarda. Nota kağız parçasıdır. Bu notodun, mən elde 20-dənə yazıb gəndərirdim. Oraya bura. Nota ağrıq, nice deyəllər kağız parçasıdır. Kağız parçasıdır. Hiç nə qüvvəsi yoxdur. Biz ultimatum göndərməriyik. Pratəş göndərməliyik. Eləmiriyonu. Çünki Rusya dən qorxuruq. Bir nəfərdə palitolog o gün çıxışəyir televizyrdə, dədə sosial şəbəkədə. Birə bir söz işlədirdir ki, hətta Amerikanın belə qoxdur Rusiya şilləq atmayın. Fikir verirsiz. Azərbaycan da yaşayır. Bakıda yaşayır. Həşədə yaxın yaşı var. Deyik ki, şilləq atmayın. Mən əsatdırma, həmin adamın əzərə çatdırmaq istərəm ki, şilləqə üzür istərəm, eşəhlər atır. Atmır, atşağa qalqır. Bu deyir ki, şilləq atmayın Rusiya. Rusya qüzəşdirilmək lazımdır. Mən Rusya nəya qüzəşdirilməliyim? Mən torpaqlarımı Rusya qüzəşdirilmişim. Torpaqlarımı istəsə, kəsib verib ərməniyəm. Bu mənin birinci qüzəşdirim. Sərvətimi vermişim Rusiya. Nəyim varsa, neftən tutmuş, pamıqdan tutmuş, qızla qəda Rusiya verirəm səhəm. Bu iki, sərvətimi də verirəm, güzəşdirirəm, üçüncüsü, bu üç, dördüncüsü, onun dilini yerdəşdirirəm bura. Məhdələrin bağlı Rus məhdələrə açıramıza. Mən daha nəya qüzəşdirilməliyəm? Nəcə delilək, kərbalaya demişkəm? Saba deyici namusun da ver. Bu ona doğru gedir. Mən nəya qüzəşdirilməliyəm? Bizi hər yerindən duran-duran başlıyor, üstümüze ayaq açmaqa. Hətta Rusiya'nın tərəfin tutunlar. Bakırıda yaşıya yaşıya. Belələri milli ünsürlərdirlər. Antimilli ünsürlərdirlər bunlar. Antimilli. Birisiz, vəcid o həbdə qərəp çatır ki, əgər kimsə iqidarın dediklərinə inanmırsa, diməni bu ada müxalifətçidir. Əgər iqidarın dediklərinə yalanları faşəliyirsə, onda o antimilli ünsür. Mən dimi şəm dəfərərinə yenə təkrar edəm. İqidarın dediği heç bir şeymək inanmaram. Qözümdən görməyənə qədə. Də bilmirəm sə, nəyə görə deyiləm ki, şuşə mənim ki, düşönü almışım. Ötən çısmı demək ki, yenə təkrar edəm. Biz qıq dört gün müharibədə ilələyirdik. Biz ilələyirdik. İləli doğru qedirdi, qəlbə qəlbə dalayacağın qəlirdi. Sonra ne oldu? Niyə biz gədə bilmədik? Hən kendini, nəyə görə gədə bilmədik? Ona görə ki, Rusiyan sifarışında müharibə başladığımız kimin? Rusiyan sifarışında müharibəm qutardıq. 30-20 məndə deyir isə, mən hansı qəlbədən danışabilərəm. Təsid mən bakıramı şəhlərdə, şəhlərdən bir sözü deyirlər. Bu, biziz ruh düşkünəmələk gətiricək, əhalidəm. Deyirlər ki, əbvələr bizdə birlik var idi, müthirlik var idi, biz bir yedik, hamımız bir yedik və bu, azadlıq meydan deyiləyəm yeri var. Yeni, dənih meydan deyirlər. Güncə, orayıq şanın dənih nə döyirlər? Azadlıq meydan deyiləm bir yeri var idi, əbvəl leyn meydan deyirlər. Leynin meydana olan vaxtlarda 100 min nərinən, yarın milyon, bəlkə de 1 milyon adam yaşırdı meydana. Bəli. Meydanlar, insan əslik deyildi. 1 milyon adam gelirdi meydana. 1 milyonunda artıq gelirdirlər. Birisi, bu hansı dörlər mən dəm, 88-ci ildər. 88-ci ildərdə Resulqanın birinci kağıtıbı, məklə tərcüm eləsək, yəni prezidentik, Kamuran Bagrov idi. Kamuran Bagrovın televiziyada çıxışı icadından çıxmaz, o zaman təkrərdən sosial şəbəkələr yoxuydu. Kamuran Bagrov çıxışında demişdi ki, mənim xalqın, aygolun, ayaqaqda qalarsız, məhvolarsız. Millet amma meydanlar idi. O zaman nəyə görə, Kamuran Bagrov göstəriş verib, cəmarı dövdürmürdü? Nəyə görə dövdürmürdü? İstihifə, istihifə? Biz eləbildik, bizim istihifəmizdə görə Kamuran Bagrov çıxartıldılar. Yox! Masqvanın bir oyunu idi. Yerinə gədi Vəzurov, Abdurrahman Vəzurov. O Vəzurov idi ki, bu düncə diyərlər Ali Səbətin, parlamentdə, Milliməzisdə. Rəhmətdir Nəcəf Nəcəvovla Ağızdaşdıqlar, Nəcət Nəcəvovun yanına deyənmişdi. Abdurrahman Vəzurov bunu qoqlayabim idi yanından. Bir deyirdi, beş eşidirdi. Nəyə görə onda Vəzurovun Aqramasından bir adam yaxınlaşmırdı? Nəcət Nəcəvovla? Çünki demokratiydi, ağzadlıq idi. Həşməkim dövdürmürdü. Və Kamuran Bagrov Nəhəli 17-sində qasib gətti. Üzür istəyirəm. Vəzurov qasib gətti ölkədən. Şimdi 20 yanbar hadisəsi oldu, necə oldu? Bu, artıq araşdırılır. Və məlum olacaq ki, bunu kim töredir, kim eləyir? 20 yanbar hadisələrmə. Kim eləyir? Vəzurov qasib gətti. Yərinə gəldi Ayaz Mütəlibov. O da heşkim dövdürmürdü. Ayaz Mütəlibov, millətinin sevən adamı idi. Her şey gözələ parırdı. Amma nədən səhb, millət bunu da qəbul eləmədi. Hətta yadıma gəldi ki, Ilüksön Hüsunov var idi. Beləh söhbət əşitmişdim mən. Ilüksön Hüsunov demişdir ki, qəqəbənin sədri. İki gün mənə vaxvir, mən bacamalısa hakimdəşdirim. Dedik ki, əgər qalq mənə sevmirsə, mən qanüstünün adil gələ bilmərəm hakimiyyətə. O da gətti, masqiviya. Qasib gətti. Bir şey dövdürməm həsi yoxuydu. Heşməkim dövdürmürdü. Sonra gəldi əbul fəz əliyəv hakimiyyətə. Yəni, qalçəpəsi. Halkimiyyətə gəldi. Qalçəpəsi cəmisə 11-a hakimiyyətə oldu. Və bu 11-a hədə biz azadlıqın ne oldu? Un tatlıq. Ey fizüli. Nə şirindir isə oza azadəliyin? Biz bildik ki, azadlıq nə olan şeydə. Və 11 aydan sonra bunlar nəyə görə gəttilər? Qalçəpəsi nəyə görə gətti? Biri siz nəyə görə? Mən khalçəpəsin üzv olmamışam. Hindi də deyirləm khalçəpəsin üzvü. Sardaca olaraq mənə belə gəlir. Çünki khalçəpəsi gələnlər hakimiyyətə gələnlər. Və zifədə olmamışdılar. Və hər bir məsələdə elə biriləkə səhvəliyirlər. Mənsuliyyətdən qaçdılar. Mənsuliyyətdən qoxdular ki, bəki səhvəliyirlik biz. Bəki düzgünə parmırıq. Bu mənsuliyyətdən qaçdılar bunlar. Bəki belə olmur dövlətçilik. Belə olmur idare etmək. Və 11 aydan bula çox şeylədlər. Dediyim kimi. Yedib çıxmışdılar ahdərədən başlayım ki, az qəla çatırdı lasti pana kirdə. Mən xan kəndə deyə bilmək ki, xan kəndə almamışıq biz. Sıpana kirdə qədək gəb çıxmışdılar. Onda da hekim el qaldırmaq yoxuydu. Və biz könlülü olaraq öz azatlıqımızı 93-ci üncə təqdim elədi, qızlı balın ustaq. Yəni, buyur. Və 93-ci ildən bizim azatlıqımıza zəncir vuruldu. Və bugünə bir zəncirdik. İndi bir adam sözləyən kimi dərhal dövürlər. Nəyə qəb dövmək kimi icazi verib isə? Kimi ixtiyarı verib? Mən ahırı dəfə oktuya varayanda gördüm, 2000-an əvvəl, səhvətməmcə. Ondan gördüm polisi cə dövürdü. Nəcə cəmadın qovurdu? Dalıycan qaşırdı? Dəyən əhnəm. İndi sual verilmək istəyirəm. Bu nətər oldu? Dəfutat dövdü polisi ya. Bu polisi tək deyildi. Yalın iki nəfərdə polisi var idi. Bu polisin dəyənə hardi idi. Niyə qaldıq dəpdədə vurabilmirli? Çünki əvvədən düzə cəzlmı senari idi. Bu heç olmazın senari. Mən bir məsləndi bilmək istəyəm. Nəyə görə kim ixtiyar verib səkəsiz qaldıq dövəssiz? Dövdürməyi ancaq mən bu keyi də görmüşəm. Bu se rejimdə görmüşəm. Və bu rejim artıq apara bilmir. Öhtəncəsizmə dədiyim kimi rejim artıq təxvili vermədə? Gətmələ də? Nəqdə qan tökülməyibsək gətmələ də? Mən bu hadislərə baxamda bir məsləni xatırlı irəm. Dənziyəm adında bir nəfər olmuştu saygonda, prezident idi. Yəni canıba Vietnamda. Dənziyəm, demələ, elə bil ki, çox adil bir prezidentdir. Buna elə gəlirdi. Qald narazlığını bildirəndə, bu deyikə qald nə istəyirək həm? Mən çox adil bir prezidentəm. Nə gör narazlılar? Bəb dənziyəmində həyat yoldaşı, madam new, bunu müşaviriydi. Həm həyat yoldaşı idi, həm də müşaviriydi. Ölke kontroldan çıxmışdı. Saygon artıq kontroldan çıxmışdı. O zaman, demələ, madam new göstəriş verir ki, polise, əskərlərə. Kimdən şüphiləriniz istə? Qışıdəcə öldürmək, ixtiyarınız var. Bizi azərlə mən səvərim, öldürün. Gündü iki üç adam ölürdü. İki üç adam. Və nəticə də bir nəfər buların? Mən biləm, bu vandıq dəqi bir mürəm adında. Mən çoxdan qoqmuşum bu kitabı. O deyir ki, əgər nifrət erir isə, nifrətimiz ahıra qədər olmalıdır. Madam new görür ki, artıq vəziyyət çıxılmazdı. Qaçır. Amma dənziyəmin qaçə bilmir. Siz təsər verin ki, artıq xalq əyaqa duranda, baxmırdı, polis bulara neyini yerdin, nə qarı, polisdət, çamaat yerdir, polis üçün üstündə yerdir. Polisdəri artıq öldürürdülər, dövürdülər polisdəri. O polisdəri ki, bular vaktinin dövürdü. Mən heç kimi, heç nəxə hatırlatmıram, heç nə də mən xəbərdadır qələmirəm. Sağlıcılar mən bir məslən demək istəyəm. Bu kitabı tapın oquyun, prezidents və dənziyəmini. Mən bir dəfə demiştim isə ki, Qulun Üsyanı kitaban tapın oquyun, əhəmiyyət verən olmadı. Mən bəktabı okudur mən deyəm, əhəmiyyəm. İndi bu tapın oquyun, burada görəsiz ki, nəhəlslər baş verirdi. O polisdər ki, qırırdılar öz xalqını, sonra bu amandiləməli oldular. Yətər ki, bir polisi öldürüsünlər, ona silahını götürüsünlər, sonra bunu vursunlar, digər polisdəri. Bə bu oldu. Nəhayət dənziyəmini də qətlə getirdirlər və bundan da həmən buların rejmi bitti. Birisi, milləti dövdürməzdər. Milləti, o adam dövdürük bu millətdən deyirli. Çünki, sonra məlum, o dənziyəminin anası ki, təyənqi idi. Çingiz idi. Onu yazı qərimirdə. Bir məsələn mən xatradım size. Əgər vaxtınız varsa, vaxın İrmaatlar filminə. İrmaatlar filmin də, sənaris İsa-Muqan'ın adı. Vaxtna İsa-Muqan'ın adı. Soralar İsa-Muqan rahmətli, çox gözəl yazısı üç, böyük yazısı idi. Nəhen yazısı idi? Çox geniş nəfəsi var idi. İrmaatlar filmin də mən üç, xalbi çox gözəl təzvir eləyir. Şamiyan gəlir həmən filmdə. Üzuntur Azərbaycanlılara deyir ki, öldürün məni. Azərbaycanlılara deyir ki, biz başlifiklərə güllatmırıq. Bizim başlifiklərə nə, heç bir ədabətimiz yoxdur. Birisiz bu fikir verin, bu bunu deyir. Azərbaycanlı deyir bunu. Sonra Üzuntur Ermeniyə, onda siz mən öldürün. Ermeni Ermeniyə güllatmaz. Fikir verdiniz, bu ikinci dət al. Bu film çoxdan çəkilib. Üçüncü dət al. Filmin sonuna yaxın. Gürcü gedir, həmən çəpal edir. Bir nəfər gürcü yaxından şəridir ki, yana svalir, sen gürcün, mən gürcün. Nə sözün varsa, mənə dədən çatdırma eləyənizə. Bu deyir, inanmıram. Deyir, nə inanmıram? İnanmıram, sen gürcüsün. Də aq nəyə görə, ona görə ki, gürcü əznəbilərin gün deyilməzini ödməz. Fikir verdiniz. Bu üç cümlünə bütün milləti xalqı, xarət deyilədir. İndi bəzən deyirlə ki, ziyallarımız nə çıxşırəməyiz? Niyə ziyallardan necə dirlər? İncid düşmüşsüz siz. Mən biz məslənsə deyiyim, ziyallar barəsində. Bu olmuş hava allattı. Qayşirin bunu yaddan çarqlayın. Almanya nə bəyük bəstəkarı? Bədxoven. Bir də Almanya nə bəyük şari, dramaturgu. Gözəl. Misilsiz şari. Hötə. Bunlar birbirlər haqında eştmişlər, amma tanış deyildilər. Birbirlərin tanış olmaq istəyirdilər. Tanış olmaq istəyirdilər. Bir şəhərdə yaşayırlar, amma tanış deyildilər. Nəhayət günlərin bir günə bədxovenlərin hötə uzaxta, parkda kəzi şəhərsən, uzaxtan birbirlərini görürlər. Əlası birbirlərin üstündə girdilər, uzaxtlı yerlər, birbirlərini. Bədxoven diri ki, mən sən yanda eçinəyəm. Mən sənin əsərlərindən ilxama qəri yazıram bu sinifoniyoları. Hötə diri ki, mən sən yanda eçinəyəm. Mən sən sinifoniyoları qulaqa sürəm, dəşətə gəlirəm ki, nəbodi nə həngə damsan? Birbirlərini bir saat tərif yağıdırırlar. Birdən diməri özə gedirdi, bədxovenlə hötə aralandı, 20 yaşı fərq var idi. Birdən diməri hötə bədxovenin qolundan qoluna girmişdir. Qasə qəsə gedir əks tərəfə. Orada bir fəhatun ötürdü, qarətə. Qarət də gedirdi, kral. Bu çatır fəhatunun qabağından şilə basın çıxarda təzim ediyir. Qarətə gedəndən sonra bu təzən gəli bədxovenin yağını bədxoven bunun əlini çəkir. Diri ki, mən bir saatdə bu başa, bu başını göstərəm, təzim edirəm. Bu başı ki, gedib adi bir başın qabağında təzim edədir. Mən səni tanımaxsana, nə xaxsəlindən tanışıldıq. Mən səhərdən də sənin başına təzim edəm ki, belə başından yoxdur sən, nəb qözə alçış şaristin, dramak turksan, amma sən geddir, bu başı qör kimin qabağında əydin. Aradan çox illər ötürdü, nə bədxoven var, nə hətə var, nə də həmənən kral və alıdə bilinmir kim olub. Amma hindi, soruşanda bədxoven dirləb, bədxoven həngki bəstəkər olub. Hərdə gözəl şəhər olub, amma yaltaqdan olub. Bunu almanlar özə edə deyirlər. Biz təhsəs danışırıq iqsadi inkişafımızdan. İqsadi bilinkişaf eləyir, iqsadiyyatımız belə bəlkə beləz yavaşılasız. İqsadiımız inkişaf eləmir. Biz nə istəsal eləyirik. Haramız inkişaf eləyir. Əgər söhbət sincibinizdən gelirsə, belə sincibiniz inkişaf eləyir. Bizim cibimiz getkilə arıxlıyır. Belə sincibiniz inkişaf eləyir. Mən nə istəsal eləyirəm? Nədən danışırıq biz? Ədi zubatçisqə deyirlə diş təmzdiyən bu çöp onu da əgər mən xarizdən alıram sağ. Mən hansı inkişafdan danışıram. Mən haram inkişaf eləyir. Və neyimi inkişaf eləyir? Mən bilə bilmirəm. Aqı bu qıda yalan danışma qolmaz. Təsəvərdin ki, millət işsizdir, ağacdır, inkişaf eləyir biz? Yəssiz başa düşmürüsünüz bunu ya başa düşmə istəmirirsiniz siz. Bu həyəktən faziyyədir, milli faziyyədir. Hərdən Belarussiya diktatır, deyirlər Belarussiya müqalisiyyələ bir dəfədə mən də demişdim ki, amma bilirsiniz Belarussiya da işsizdədən yoxdur. Mən hərdən lazımdırsa ərzəq məhsulların. Çox onların Belarussiya dan. Yax gələ Belarussiya dan. Necədilər süd məhsullar gəl Belarussiya danı. Avropa qaplağa gələ Belarussiya dan. Həmüsün Belarussiya istəsal eləyirsə. Mən heç nə istəsal eləmənim. Hətta dəramanlar belə Belarussiya istəsal eləyirsə. Mən nə istəsal edirəm? Mən hansı inkişafdan danışıram. Aqne yalan deyirsiniz. Bir dən əşək göstərək ki, bunda biz istəsal eləmişik. Mən bizim haramız inkişaf eləyir. Bu qıda yalan danışmaq olmaz. Millət inanmırsız, başa düşün, gülürlər size. Siz deyirsiniz biz inkişaf eləyirik. Haramız inkişaf eləyirik. Doğrudan mı siz görməziniz? Millət siz sevmir. Zordan oturması, dəni həküzünün oturması, hakimiyyətlə. Həyə qətək Millət siz sevmir. Başa düşün. Biliyirsiniz, mən bilmirəm. Nəzə qətməyətdir, indiki hakimiyyətdir? Nizə qətməyətdir, indiki rejim? Amma gədiyiklər kimdir qətməyətdir? Mən, bir məsələn deyim isə, əgər sivil yolundan deyir isə, bu mümkün deyilsin. Gədiyim mümkün deyil. Bir məsələn deyim sizə, o yadizdə qalsın, deməli, bir tazikistanı, bir də Erumənistan çıxmaşətinin. Azərbaycan səpələrinin dünyanın hər yerinə. Təsvəlilmən, Belarussia-dan gəlmişəm. Belarussia-da Azərbaycanlar yaşayır. İki ailədə bu yaxınlığı getməldi Belarussia, getmək istəyir. Maldova deyil gədirlər, hər yana gədirlər. Deməli, orada həyat seviyəsi, yaşaya seviyəsi, Orada gedirlər. Mən gədə bilmirəm. Millət də əzm də var. Birlik də var. Sadəcə olaraq, o devirdə müqasir edinməm. O devirdə dövülmürdü millet. Bu devirdə dövürlər. Həç neyə baxmırlar? Diyeşsiz ki, məsələn, polisi icazə verir biləkə cəmadə dövüsün. Polisi dövməyin də üsulları var. Bir və yüngür vurmaq bilək, var gücündən vurmaq. Milləti dövürlər. Kim çıxım narazın bildirisi millet dövürlər. Və millətin də o qədər yataxları varken, hətta olar təbləq eləyə bilək artıq. Millət də əzm də var, güc də var. Sadəcə olaraq, millet artı dövülməkdən bəzib. Amma bu, belə olmayıcaq. Yalnızda qalsan. Siz Belaruşla özün müqasir ediyirsiniz. Belaruşla işsiz adamı yoxdur. Belaruşla də hər şey var. Orada işsiz adamı yoxdur. Hamı işləyir. Hamı evrində bir parca çöre yaparır. Amma siz milləti diz çöktürmüsünüz. Öz elə bilirsiniz ki, ədarlətdən idare edirsiniz. Yox. 28 ildəmə ədarlət görməmişəm. Yalandan başqa bir şey işləməmişəm. Nə qədər yalan olarmış? Nə pensiyə vermirsiz, nə uşaqbulu vermirsiz, nə digər şey vermirsiz, mən özüm tutunanın azərdə. Millət yazıqdır həyə qətən. Məhv olabiləri. Bu dünyaya çox milletlər gəlbik edib. Yalnızda qalsın. Latınlar, karfa gəlnər, fraqiya, finikiya. Gəlbilə gəl tarixin ələndən keçə bilməyiblər. Məhv olub gəliblər. Və bəlkə də biz o məhvdən gözlüyür. Mən yekunun pitirmək istəyirdim Cavidin bir şəyiri ilə. Deyir ki, idrakı pozuq başçıların qəfləti ancaq etmiş edəcək millet həv əldə oyuncaq. Gecəniz qeydə qalsın deyəcəyələrən bu qədər.