 Afgelopen zomer was er groot optimisme na de woorden van president Draghi van de Europese Centrale Bank, dat hij alles zou doen om de euro over en te houden. Maar we zien in de afgelopen tijd dat er toch weer meer pessimisme is over Spanje en Italië. En de grote vraag is of deze landen de gewenste bezuiniging en ervormingen psychologisch, emotioneel kunnen gaan absorberen. Gaan hun bevolkingen dat trekken en daarover denk je kan je toch aardig pessimistisch zijn. Het geldt voor het hele rolgebied, alleen is natuurlijk wel zo. Wij kunnen ons natuurlijk wat in Noord-Europa, in Duitsland en in Vindeland en in Oosterrijk-Nederland kunnen wij ons natuurlijk meer permitteren. Kijk, we hebben natuurlijk in Nederland een begrotingsdekort, maar het is natuurlijk toch een ander orde van groter dan bijvoorbeeld zelfs in een land als Frankrijk waar het veel hoger ligt. Maar het is niet alleen het economische signaal van een additioneel investeringspakket in Europa, misschien is het ook wel het psychologische signaal. Want wat er nu gebeurt, of dreig te gebeuren met Zuid-Europa, is natuurlijk Zuid-Europa moet hard bezuinigen, moet hard hervormen. In Noord-Europa, vele landen zijn we ook aan bezuinigen. Ja, dus waar komt de groei vandaan? En het is ook niet voor niks dat Christine Lagarde van het IMF nu waarschuwt dat er duidelijk verschillen zijn tussen delende wereld en met de opkomende markten die wel weer groeien. Maar dat tegelijkertijd Europa de eurozone in dezelfde liek wordt geplaatst als Japan. Nou, we weten wat in Japan gebeurt is, is natuurlijk een vastgoedbubbel gebast in 1990 en de afgelopen 20 jaar waren toch een proces van min of meer nilgroei en deflaatie. En dat willen we natuurlijk wel voorkomen. Maar wat kunnen we wel doen? Nou, wat je denk ik in de huidige situatie ziet, is wat je moet afvragen, is dat op een soort hoger politiek conceptueel niveau wordt er goed werk verricht. Van Rompuy, die natuurlijk praat over een genuine economic and monetary union, waar die praat over de bankenunie, de begrotingsunie, de politieke unie. Dat is eigenlijk het, zeg maar, de roadmap naar de toekomst. Maar de grote vraag is natuurlijk op de korte termijn, wat vooraf gaat aan al deze grote concepten, is of landen als Spanje en Italië, de bevolking daar psychologisch emotioneel in staat zullen zijn om de gewenste bezuinigingen en hervormingen te absorberen. En als je kijkt naar de situatie in die landen, wat daar gebeurt, de grote massenwerkloosheid in Spanje, dan ook nog een politiek corruptieschandaal, waar zelfs het Koningshuis bij betrokken leidt, Italië, waar men toch ook een soort heel erg gevoel heeft van waarom moeten we bezuinigen, waarom moeten we hervormen, ja, dat is Europa die dat van ons eist. Dan kun je dus gewoon zorgen maken over de politieke bereidheid van de bevolking in Spanje en Italië, om, zeg maar, deze weg te bewanderen. En als dat het geval is, ja, en die landen zullen al dat soort hervormingen niet uitvoeren en de gewenste bezuinigingen, ja, dan komt natuurlijk de euro steeds verder, zeg maar, onderspanning te staan, want dan is het dus niet een eenmalige steun die wij vanuit Noord-Europa moeten geven, maar dan wordt het een permanente transferunie en daarvoor is natuurlijk politiek gezien ook geen steun. Dus wat denk ik heel van belang is, is dat we nu gaan dus nadenken hoe kunnen we dat nou politiek geweegd krijgen richting de bevolkingen van Spanje en Italië. En dat zal misschien toch moeten dan een soort keuze zijn van het lijkt erop dat in Zuid-Europa en flink bezuinigen en flink hervormen. Arbeidsmarkt, dienstsector, wat heel gevoedig ligt in die landen. Als je dat allemaal tegelijkertijd moet doen, dan is de kans dat die bevolking dat in die landen gaat accepteren heel gering. En misschien moeten we vooral focussen op, zeg maar, de hervormingen, want daar gaat het natuurlijk om, het economisch groeipotentieel van die economieën te verhogen. Met de bezuinigingen misschien wat matige, zodat er ook minder nieuw werkloosheid in landen als Spanje en Italië ontstaat. En wat ligt zouden wij vanuit Europa, vanuit Noord-Europa, via de Europese investeringsbank toch een soort additionele groeiimpuls kunnen geven, ook als een soort signaal naar de bevolkingen van Zuid-Europa, dat wij ook proberen hun daarmee te helpen.