 Salam, hoş gördük. Seyh, dəyəlilir, kanala iş izləyiciləri, efirimizdə asıq söz proqramının növbət-i proqraxlaşınıq sizə təqdim edirik əzizləyicilər. Bu gündə ənəb olaraq ölkənin ictimai siyasi vəziyyəti, təbii ki, ötən günlərdə bağlaşma, qarabaqda son durum, məntəqədə nələr baş verir, bütün məsəllərə aydınlık yətləcik. Və ilə işimizin qonağı bu günlər öz varlığını yenicə təhsil edildiğini və təşkilat komitəsinin varlığını eylən etdiyi, demokratik dəyişim partiyasının təşkilat komitəsinin sədri ələy Mustafa'dır. Bizimle olun, bizdən ayrılmayın. Əlbək, hoş gördük. Hoş gördük, Ürfəd məyi. Xoş gördük ki, kanalımıza təbrik edirik, Azərbaycanın siyasiyatına demokratik dəyişilik partiyası, belə mi? Demokratik dəyişim partiyası. Dəyişim partiyası. Yəni, platformanın adı nəydisə, eyni o partiyaya çevirildi elə ilk öncə o haqda danışaq izləyicilərdən çox qarşı eləm, efir bəyənsinlər, paylaştınlar. Əlbək, hansı zəvrət var idi, Azərbaycanında indi izləyici də sual verə bilər ki, əlidən artıq partiya var, bəzi partiyaların ümumiyyətlə adı var, özü yox. Sizin partiyanın yeri nə olaca bu, əlidən artıq partiyanın çərisində? Yəgin ki, izləyicilərimizi də bu sual mağarəqlanıracaq. Təşəkür edirəm Lüfət bəy, sualınız, dəxşu sualdı. Bizim bir partiyolaraq, siyasi qurum olaraq meydana çıxmağımız, bir günün işe olma yübdür, yəni biz uzun illər bu məsələ ilə bağlı müzakirələrə varmışıq. Müdəliyirəm ki, bu müzakirələrimizin nəticəsində ortaya çıxam nəticə, millətimiz üçün, dövlətimiz üçün, algımda üçün xeyrli olacaqdır. Yəni, bir günün qəna eti olma yübdür, onu demək istəyirəm, uzun və ciddi qərgin müzakirələrinin sonunda bu qəna eti gəldik ki, bizdənə siyasi müstəbidə öz yerimizi tutaq. Elbət də, zəruvrət məsələsi önəmlidir ki, bu hansı zəruvrətdən rəli gəldi, biz Yazarbaycın siyasi həyatında yeni deyilik, baxma yaraq ki, uzun illər olmağımıza, çalışmağımıza, mükhtəlif dövrlərdən, mükhtəlif o ideoloji platformlarda baş verən proseslərin, yəni, yaxımdan iştirəşsə olmağımıza rəlmən, bəzəm də, hətta siyasi müstəbidə mümətək yetməyi də göz altına almışıq, yəni hətta bir müdət çəkirmişi, elbisi deyək if həyatından belə qoşu faillətləm məşhul olmuşuq, amma sonradan ölkədə baş verən proseslər, bizi yenidən siyasi müstəbəyə qaytmalı vaadar etdi, bu ondan ilələ gəlirdi ki, ölkənin qarşısında duran problemlər öz həvlini taqmır. Bu gün, Azərbaycan dövlətçiliyindən danışırıq, Azərbaycan da yeni bir dönəm başlayır, məhələ güney qafqazda Azərbaycanı qövalitik maraqları ilə bağlı, Azərbaycanın viziyonu ilə bağlı, hansı istiqamətli inkişaf edəcək nələri əldə edəcək. Bundan bağlı çox ciddi, müzakirələr gəlir və əslində bizim bu siyasi alimpə qaydışımızın ən memşətlərinə bir o idi ki, biz bu keçən 30-50-lik müstəqillik dönəmində ölkənin qarşısında duran problemlərin hən olunduğunun, görmədir. Yəni, təbii ki, burada məqqələr çoxdur, məqqələr çoxdur. Burada istərdik ki, iktidarda olsun, müxalifətli olsun, müxtəri siyasi qüvvələr ölçədə baş verin proseslərə təbii ki, fəqri bağışlar sergiləməyə yanaşı, hansı problemlərin çözüldüğünü deyirlər, yaxudu hansı dəyişilərin olduğunu deyirlər. Biz düşündük ki, yəni, biz bir vaxtilə milazatı xənaşatına qaqlar kən, Azərbaycanda bir müstəqil dövləti qurmabı istəyədik. Təbii, buna nail olduq, bu əlbətlə, ona görəmdə mümkün olduğuq, qısa müdətlətlə mümkün oldu ki, dünyada baş verin proseslər, səviyyətlərin həmin dövrdəki dönəmi düştüyü vəziyyət və iyni zamanda, Azərbaycan qalqının mütəşəkkir mübarizasi, mübarizasi, bu nəticələrin tiz ərisəyə gəlməsini şəkləndirdi. Amma ölkədə demokratiya düzəni demokratiya qurmub, ümumətlə demokratik düzənin gəlişi deməyoloşçı yubandı. Bu 30 ilin ən böyük azı nəticəsi, alqın nəticəsi ondan ibarizasi ki, Demokratik dəyişimin yubanmasını şəkləndirən amirlər bəhkədən uşaq, yaxud ki, məzut hakimiyyət niyə demokratikləşməni istəmədi, aftalif təvizmə, niyə görə davamlı şəkildə davam etməsini belə deyək, tərəftarı oldu. Yəni, hakimiyyətin sanki mahiyyətindən doğan bir prinsipdə bu, siz nezə düşünürsünüz? Məsələ, buradadır ki, bu tək faktirlı deyir. Bu nəticəni doğuran bir çox faktirlər var. Mənim də istəyərdim buna imkanı dağfını daimloş getirəm. Əvvələ, cəmiyyət özü demokratiyanın istəyirdi, amma demokratiyanın mahiyyətini bilmirdi. Yəni, biz bir sabit cəmiyyətindən lai gerdən çıxmışdıq, bir həbsxanadan çıxmışdıq, vaxtil o əbəfəz bən bir sözü var idi, dədi ki, qullar bəzən azadlıqa doğru deyil, daha rahat yaşadıqları, o köləliyə doğru bir balaca fırsat olanda qaydırlar. Yəni, cəmiyyətimizin əhəmiyyətli bir isəsi azadlıqı tam tərkədə bilmədi, özünü burada komfort isəsi edə bilmədi. Və biz xüsusulə, əsəhsən incirlərin ahırında baş verən prosesdərdən sonra, sanki cəmiyyət bir balaca haildi və 90 incirlər də, belə dəkdə bir gerir reaksiyanı istəyələdi ki, hətta bir isə, bir saveti də ki, nasıl arışısı yarandı, nə bilim, o kalko-savkoz idarəçiliyi nə bir, sanki bir yaxşı mənada var idi ki, bir vaxtlar bu var idi, iş var idi, güc var idi. Yəni, cəmiyyətin məyyən bir isəsi həli keçmişindən kopabilməmişdir. Bir, yeni dövrün də məyyən təbət dolaqları, yəni sistemin dağılması, iki çayda də ki, bu məyyən strukturlaşmanın çökməsi, təbii ki, bunun məyyən sosial fəsadlar yaratması, insanlar da bir xayal-qırıqlıqı yaratdı. Yəni, sanki anlattı, düşüncülər ki, də demokratiyaya budur. Və burada elbət də, başqa faktorlar da var idi. Rusya, İran, Ermenistan faktori var idi və onlar bu boşluqda həçmətçik yaratırdılar, bir qarvaşa yaratırdılar. Bu da insanlarda həmin ovqatı yaratırdı ki, bəki elə demokratiya bu xaustu və bu xaustu mən istəmirəm. Düzən olsun, qoyulab, dəmir yumruq olsun, qoyulab belə möhcəm həçmət olsun. Amma bu qeyr məyyənlik xaust olmasın. Bir, sanki insanlar bu xaustu da bir gələcəyə əminliş hissini tirdilər, biz belə sarsizlik durumuna düştülər və bu da elbət də mən yən qətər o demokratik güvvələrin, o ardızıq güclənməsinə, proses apartmasına ənləyən bir faktor oldu. Yəni, cəhəmətin mən çalışam ki, qısa cə ovqatını təsvir edim ki, cəhəmiyyət özü hələ demokratiyanı bir mənalı qəbul etmişdir və xüsusulə o demokratiya görüntüsün şərisinə qatılan virus eləmiyyidlər, harici güclərin, digər güclərin. Yəni, əbət bu, harici güclərin ölkəçin də ki, uzantıları da var idi. Rusya'nın burada 200-i də yaqulandırdığı bir şəvkə var idi. İranın, Erməndərin, dövlətinin digər qətləvlətlərinin burada məyən o şəvkələr elbət də bu, qarvaşağını artırırdı, qarvaşağına bir qorqu yaradırdı, və insanlar da bir ovqat yaradırdı, kəbət demokratiyada budur. Qaydın o köyünə aftartır rejmə. Təbii ki, həmin aftartır rejmi istiyən güclər təhşi ölkəçin də deyildi, ölkədən kanarda da var idi. Çünki Azərbaycan bir nefdi ölkəsi idi. Bakın, dünyanın geografiyasını, əç bir nefdi ölkəsində demokratiə bir təsidat yoxdur. Demokratiə bir dövləti yoxdur. Bəli. Yəni, bu nefidi, böyük müqdarda nefdi və dünyanın ən qeymətlən keyfiyyətin nefdini, Azərbaycan nefdini, Bakin nefdini, sümür bəparmaq lazım idi və bir vaxtları yalnız bunun iddiyacısı Rusya idi sayında artıq asılın başlanmışdı və dünyanın gej güclərinin də burada təbii ki, maraqları var idi. Və bunlar üçün, elbət də demokratiq bir hakimiyyətlən bu sərvətləri almaq asan deyildi. Hət, bələ kısaca bir sınaq elədilər, bir dənədilər də keçibə və vaxtilə deyildi ki, bu məhəm sərvətin deyilmərim şəxsım alın deyil. Bazərbaycan qaldın, sərvət idi. Və elbət də bunlar üçün bir sınaq oldu və gördülə gəndişlərinə vurduran gördüləyox. Bu demokratiq çamiyyə asamlıq nəm bu sərvəti vermeyecəkdir. Və bu sərvətlə gözü olan, səviyyətlərin dağılmasında iştirak edən bu xəyalara köklənən güclər anladılar ki, burada fəqli bir yabbi yəkiyəcə var, bir aftaritar, yəni, haqqdan aralı və onların qarşısında ökdərikləri qəbul edəcək bir yəkulamaya bir hakimiyyətin formalışması nöyəkəcək var və elbət də bu istivamətdə də proseslərin gədişinə asıq ve cizli formalı dəstək verirlər və ölkədə bir aftaritar rejim yərandır. Və bu prosesin qalır üçüncə bir tərəfi. Yəni, bu millət burada bəlidir. Hakimiyyət olanlar elbət də istiyirlər ki, hakimiyyətli olsunlar və hakimiyyət məsuləsiz olsun. Bir hakimiyyət, məni, hesabatlı olmasın, haqqdan qaynaqlanmasın daha çox dünyanın ölkücələrin. Cəmiyyət, hakimiyyət, qalır yaygın bir yəni. Qalır üç müxalifət. Qalır müxalifət. Yax da siyasi isplişmət dədə. Müxalifət də elbət də bu yeni stüdyəsi ya mən düşünürəm ki, cəhdiyyətli uygunlaşsın, adabdaş olsun. Amma həm, kənar gücülərin, həm, ölkədəki o belə də hakimiyyətdə olan gücülərin təbii ki, bir başa müdaxiləsi təsiri. Eyni zamanda cəmiyyətin də o bir mənalı olmayan yanaşması və elbət də bu gücülərin çərisində də onda etraf eləmədiyik. Çünkü müxalifət dediyimiz gücün yaxda siyasi isplişmət dediyimiz bu çevrəki var idi. Bunun həmiyyətli bir isəsi köyünə dövrdən qalmaydı. Səviyyət belə deyik. O KKB sisteminin, yəni, bura kifayət qədər mirasları var idi, adamları var idi və onlar da elbət də bu yapının formalaşmasına, dizayn olunmasına, gücülənməsinə və ölkədəki dəyişiklərin, demokratik dəyişiklərin edilməsi üçün lazım olan o gücü toparlamasına elbət də main oldu. Bu da, yəni, daim orda indi siz onu xatırlayırsınız. Bu proseslərdə bildiğim qədər ərzaman fəyal olumsuz. Yəni, müxtəlif quruplar yaranırdı, sonra quruplar dağılırdı, süt su yaranırdı, başqası yaranırdı, duh yaranırdı və s. Dolayısıyla, bu təşraflanmanın bir növxalq siyasi qüvvələr müxalifət birliğinin vəhdətin formalaşmasına bu və edicəri formada maneçriq törədildi, eğitimasızlıq yaratılırdı və içəri dən üçöldən bir növv, sanki o yapılanmalar dağılırdı, zədələnirdi. Və eğitimasızlıq, xalqın da buradan uzaqlaşmasına, xalqın da bu siyasi gücülərə, siyasi partiyalara müxalifətə dəyi ki, təstək veriməsinə bir növxalq həngət örədildi. Yəni, insanlar bir növv imidini etir, dinamını etirdir dəyə ki, diqəri zəsət təşraxsızlaşma başlayırdı və əhəməklə birisi artıq haricə üst tuttu, bənyəm birisi siyasi fadətən uzaqlaşdı və mətrüf eddim ki, hətta biz özümürüz də, bu bütün düzəniq yöresində olan bir gücülər görürdük ki, artıq burada erdim ki, virus-yəlimiyyətləq o qədərdi ki, burada normaq sağqlan bir hücurələrin yaranması inkişafı çox çətindir. Bənyalqaq faktorlara lavilə bilər imi, üçfur mənalı. Bu prosesin gedişində beyinalkaq faktir, aparıcı faktiridir. Bəzən, daxılı küçülər çox ön də göstəririk, deyək ki, ön fonda göstərirək. Amma əsində daxılı küçülər, daxıda olan proses, əhəmətlə bir dərəcədə beyinalkaq küçülərin davansıydı, uzansıydı, iç strukturlaşmasıydı. Və təsatif ediyik, Hazırbaycanda daxil son 30-ci də keçirlən çeşkilər. 5-5 çeşkil keçirilməyib. Legitim, normal, yəni qanuni keçirilməyib, üçün çeşiləsakdalaşdırıb və həmin o beyinalkaq qurumlar çox səligəli axta bir formada bunun üstündən keçiblər. Sanki demakrahtiya doğru bir adım ki, oldu iki adım, doğulu üç adım oldu, yəni deyilir. Yəni, səmimi deyirlər ya dövlər və təsisi maraqları var. Əlmətlə, səmimi deyildilər, əlmətlə, onların maraqları var. Yəni, onların neft maraqları, Azərbaycan qalqının demakrahtiləşməsi maraqından daha önləydi. Yəni, onlar üçüaksın maraqlarına çıxış edirdilər, onlar üçün ne fərq var, Azərbaycan qalqıyı darə etmədə var, yoxdur. Önəmlələ olan odur ki, onlar buradan paylarını alırlar, bu ölkəni səlvətləri sömürlür, aparlır. Onlar da məmnundurlar, indiqalır bir formada bu qalqıyı müdləndirilmək, haçiləşdirilmək ki, o, biz varır, biz sizi görür, təsdəhlirik. Bura demakrahtiya həngəlişinə köməy etməyə çalışırıq, insanakların qorumağa çalışırıq. Amma bütün bunlar hamsı manipulyasiyaydı, bunlar hamsı gerçək deyildi və seşkilər də tanınırdı, seşkildən sonra ki, hakimiyyət nəmək təşirət tamam edirdi. Və nəticədə ölkədə bir onların da, böyük güclərin də, və o idarə etmədə olan diğer güclərin də maraqlarına uyğun bir sistem, siyasi idarə etmə formalaşırdı. Və bu manipulyasiyaya elbət də vəziyyətib gerçək bilən insanlarda müdsüzlik aradırdı, çaresizlik aradırdı. Vəziyyətib bilməyən insanlar və sey, inanırdı, və s. doğrudan da belədir nəsə, yaxşıra doğru gedir, dəşir. Amma əslində dedim kimi demokratikləşmə təssatlaşma prosesi, əhəməhti dərəcidir. Gitmədir. Və bu günə qədər də mənə istəb edirəm ki, bu gitmibdir. Amma daha ciddisi, daha ciddisi, mənə istəb edirəm ki, əslində Azarbaycanda hakimiyyət formalaşır, müxalifət formalaşır, müxtələt təssatlar formalaşır, amma dövlət formalaşmayır. Bə bizim bugün belə olabilək ki, bu bir qədər iddialı səstənsin, amma mən gerçəkdir. Yə, partiya yaradan təbii ki, iddialı danışmalıdır. Təbii. Yəni, burada qeyradi bir şey yoxdur, amma təbii ki, izləyicilərin üçün maraqı olacaq, siz nə yenə təqdim eləyə bilərsiniz? Biz öncə düşünür ki, siyasi mühit, siyasi alim, dizayn olunmalıdır, deyişməridir. Öncə dövlətin formalaşması, gerçəkdən bir Azərbaycan dövlətinin təhsiz olunması prosesini başlanmalıdır. Bugün, ola bizim bu məsələliyə münasbətlə aşırı müvqə qoyanlar var, bunlara ifrat deyirlər, radikal deyirlər, davadıcı deyirlər. Bu məsələliyə bir qədər yumuşak yanaşanlar var, bunlara da cib müxalifəti deyirlər, nə biləm, aftobuz müxalifəti deyirlər filan. Yəni, bizim bütün bu siyasi proseslərdə iştirak edən qüvvələrə, gücülərə, bir sədəcə raq uğur arz oluruk və o proseslərə əsində qarşmaq deyil, o 55 partidən növbətləl alıncısı olmaq deyil, biz əsində yeni bir yapılanman tərəfindək. Bir sesə bilir ki, öncə dövlət formalaşmalıdır, dövlətin bir təhsat olaraq bir siyasi qurumalar, müəhətə dövlət nədir, dövlət millətin qalasıdır. Ər dövlət bugün cəhəmiyyətin bir isəsini qoruyur, bir isəsini qorumursa, dövlət bugün cəhəmiyyətin tövlüktə problemlərinə bilmirsə, bütün o ağırlarını, ağzılarını sahib çıxabilmirsə, demələ, bu ya yoxdur, ya tam deyil, formalaşmayır. Yəni, bugün məsələn, iktidar müxalifət məsələlərinə gələrəm bir nasibəti, bən bir sesə bilir ki, iktidar müxalifət dövlətin altında olmalıdır. Yəni, hakimətin içində olmalı deyil. Bu günləri, müdəki siyasi quruləm, məsələn, partilərin əhəmətli bir sesəyi, hükümətin itaətin dədir. Hükümətə bağlıdır. Bu normal deyil. Yəni, mən bunu bir yoxsuz kimi, bir hüquq nəzəriyyəsini, dövlət nəzəriyyəsini bilən bir insan kimi hesab edirəm ki, ilk önce bu məsələdən başlamak lazımdır. Əslində burada gələzli olmaq, yaxud da hədindən çox aşırı yarınmaq doğru deyil. Bu məsələ, bir objektiv yanaşmaq lazımdır, o qızıl ortağına tübqə etmək lazımdır. Ona görə hesab edərəm ki, çox vacim məsələ, nəzəri olaraq bu insulaxşmanın, dövlətin insulaxşmasının objektiv bir madelini təsvirini verir və ona nəil olmaq lazımdır. Yəni, sizin bugün ortaya qoyduğunuz umma deyil, indi sadaladığınız, indi izləyişi haqqlı olaraq sual verə bilər ki, örmətlə edə bilək, ciz müxalifətini, aftabuz müxalifətini əşare etdir az öncə çoxunuzda. Siz, məsələn, prejidin taparatından, sizi dəvət iləsələr şüye gitməyə, ahdama gitməyə, siz o aftabuza münəcək siz mi? Aydınlım. Rüfət bəyi, mən ona görə də öncə hesab edirəm ki, müxalifət iktidar münausibətləri və müstəvisin mələyən olmaq, çox vacib budur. Yəni, öncə mənləşməlidir ki, hakimiyyətləri müxalifətin münausibətləri yəni hansı müstəvdədir. Müxalifət hakimiyyətin davamı kim çıxş edəcək, yoxsa dövlətə qarşı bir radikal güç kim çıxş edəcək? Yəni, bu günləri hakimiyyətlərin dövlətin eyniləşməsi problemi yaratıbdır. Yəni, bir manipülyəsi bunun çərisində olubdur. Bir səhəb edirikçiyiz. Bütün siyasi güvvələr dövləti qorumalıdır. Amma bu hakimiyyətin qorummasa anlamına gəlmir, bu hakimiyyətlə yarınmaq anlamına gəlmir. Yəni, müxalifət və iktidar normaldır olmalıdır. Ənvələ bir səhəb edirik ki, hakimiyyət, iktidar və müxalifət seçkinin ətçəsindir ortaya çıxmaldır. Yəni, mən bu günləri hakimiyyət gözünü iktidar eylən eləyir. Cəhəmiyyətin əhəmiyyəti bir səzi qəbul eləmiş ki, yox, bu lecidim deyil, çünki seçki çaxtalaşdırdı. Əni, mən onu tanımram, eyni zamanda bu gündə yeni yaranan bir təşyata uğraq, biz özümüzdə ki, müxalifət eylən eləşir, həmin o qeyr eləyi çıxmin eləyiriz lecidim. Çəhəmiyyətlə çəkərdəşir, mən sənəcək müxalifət kimi tanımramaq. Öncə, müxalifətin və hakimiyyətin statusu seçkidə məhənləşir. Babı çox vacibdir. Buna gəl bir səzə bilir ki, biz bir siyasi parti olaraq çıxırıq, yəni, bir siyasi varlığımıza ortaya qoyruq. Yəni, biz bir siyasi partiyaq və bizim qarşıya qoyduğumuz hədəflər var. Bizim hədəflərimiz bizim kimliyimizi göstərir. Bu gün bizdən soruşsansı ki, siz kimlərlə nə məhdaşıq edərsiniz, kimlərlə dostuq edərsiniz? Biz deyəcik ki, bu hədəflərimizi kim qəbul edirsə, yaxud da kimin hədəfləri bizimki ilə üstüslə düşürsə, biz o qülfələrlə nə məhdaşıq edəcik. Yəni, çox önəmli budur. Bir vacib məsələ dolayı ki, Azərbaycan'da partiyalaşma, siz də haxlı uğraq qeyd ettiniz, ilməssaslarla nə olmayıktı. İdialojassaslarla nə olmayıktı. Sanki burada bir kainüktura üzərində qurulur. Yəni, adamların idiyası var, şəxt üzərində bir təşidat qurulur. Yəxud da kimesə lazımdır, yəni dövlətə lazımdır, yəni müqalifətə lazımdır, yəslə, xarici güclərə lazımdır bir partiya qursun. Yəxud da qoy idiyologiya zeyf olsun və yaxud da şəxs ətrafında qurulsun partiyaya. Ama bu partiyanın qurultayı olmayan, o partiyalar varə, əlləyəyəxin partiyaya, qurulta keçirmiyiblər, əksəriyyəti. Amma gəlirlər o aftobusda, oturulların, əvvələmiz, ailələrinə bəlkə xəbər yoxdur ki, bunlar partiyasədir illə. Faciə budur, siyasətə bu qədər dızlaşdırmaq olmaz. Məsələn, mən son zamanlılar bu siyasətlə bağlı bir deyəs-i yerdə müzakirələrimiz olub, ələbək. İnsanlar siyasətə bir çox üzüristirəm ifadəyə görək, iğrenc bir sənət kim bağlıqlar? Halbuki siyasət milləfinə xidmət etmək üçün bütün sənətlərin önündə gelir. Yəni, Mahatma Gandhi var, Atatürk var, Məhəmədəmi Resulüza da var, Qaribaldi var, Nəvm, Şarlı Değol var, bilarımız siyasətə nümayindələrdir. Washington var, Jefferson var. Amma bizdə nə baş verir? Siyasət partiyaya yaratır adam, bəlkədən nə baxsa qeydiyətdən keçip, yadına düşür ki, mənim evdə bir partif edin var, ədləyə nazirinin sənətləri var. Bəlkə onların dağdıma çatdı, gedim, bəlkə mənə də bir şey çatdı. Bax, bu tendensiyanın üzərində getirmək lazımdır. Mən bunu demək istədim. Tamam ilə doğrudur. Mən də əsində, dədizə işarelə deyimi, heç kimi şəxsətinə tohummaq, valiyyətini kökəsə mafkirində deyiləm. Bək ismə biz bütün siyasi partiyalara har dolmasından asıl olmayaraq uğurlar arz oluruk və də biz əsində onların ne itdikləri inəndə çox uğraşmaq istəmirik. Yəni, biz özümüz bir şeylər ortaya qoymalı istəyirik, yi bir yeni bir şey gətirmək istəyirik və bizim yenilik gətirmək istəyidimiz öncəliklə o dəcəyi siyasi müstəvi yeniləşməlidir. Siyasi müstəvi, dedikdə biz əsəbidə ki, siyasi partiyalar, iqlidar yönümləm, müqalifət yönümləmdir, başqa bir yönümləm partiyaların olması, bu hakimət müstəvisində olmalı deyil. Bu dövlətin, yəni bu siyasi sistemin bir eləmentidir. Siyasi partiyar, siyasi sistemdə dövlətdən sonra gələn, ən mühim institu, tamam ilə sünə razıyan, bunu gözdən salmaq olmaz. Biz əsində bu nəyən görə bu şeylərin üzərini gedirik? Də ki, adamın müvqeyi adını müqalifət qoyur, amma hakimətə yarınır. Adam, də ki, hakimət yönümlədi amma müqalifət nələmət arşıq edir. Bu, cəmiyyət də bir xəyal qırıqlığı yaradır, bir qarbaşa yaradır. Üzür istəyirəm, hətta belə dəyətə bir, sanki o siyasi mühdi müstəvini bir maqete çevirir, belə bir qarikaturya çevirir, insanlarda inamsızlık yaranı, römütsüzlük yaranı. Bə biz bunun əliyyək. Həsab, hədir ki, hər bir siyasi güç, hansı müvqeni müdafə edirse orda dövləmalıdır. Əriqdər görünmüsən gəlikdərə dəstək verir. Müqalifət, özünün müqalifət eylana etmirsən, hər sən də deyədiyim ki, çeşikini nəticəsində formalaşır. Həsab, hədir ki, həzər başında uzun illər özünün müqalifət kimi təqdim edəm, müqalifət kimi faaliyyət göstərən cəmiyyət tərəfindən qəbul edirən gücülər var, normal. Yəni, burada da, burada da o manipulyasi etməyi ortada bir nəbə o fırlanma, hərlənmə, qeyri ciddi bir ovqat yaratmaqın əliyyənə. Yəni, bu, mənəvi psixoloji mühdi zədədir. Dediyim ki, insanlarda mühsüzlik yaratır. İqtidarsın, iqtidardır. Narmalı budur. Və bu, nə dən bizim üçün əhəmiyyət edir? Biz əsində düşünürük ki, insanların o inamını qətərmək lazımdır. İnsanların inamı o halda qayıdacaq ki, burada bir əxlaq görəcik. Burada bir insanlarda, siyasəçlərdə bir vicdanlılıq görəcəkdir. Doğru çuluk görəcəkdir, dürüstlük görəcəkdir. Bu çox ənəmlidir. Biz yalnız maraqlar üzərində, pragmatizm üzərində siyasətin qurulduğun deyənlərə, Azərbaycanın sonu 30-50-yi çox güzəl bir ürünəkdir. Yəni, pragmatizm üzərində maraqlar üzərində olan hər bir şey sonunda iflas etdir, mühris etdir. Çünki burada mənəviyyat dəhərləri, sanki bir qıraqa qoydu, aşındığı zədələndir. Yaxdı mənəviyyatı müdafi etmək istəyən gücülər də bir üçüncə sıkışdırıldı. Ona yarı biz öncə hesab edir ki, siyasi sistemin elməs aslarına olması önəmlidir. Dövlət, dövlətin özünün təssi olması çox vacibdir. Dövlət siyasi insutlaşmaya getməlidir. Siyasi qüvvələrin, yəni, iktidar müxalifət məsələləri hüçmətin içinde olmalı deyir. Hüçmətin fövqündə olmalıdır, iktidarın fövqündə olmalıdır. Yəni, dövlət aşağıda burada siyasi təhəki müxalifət və iktidar olsun. Yəni, müxalifət iktidara qarşı radikal olabilər, müxalifdə olabilər, razılaşmayabilər, ona qarşı o ver, amma müxalifət dövlətə qarşı olmalı deyir. Eyni zamanda iktidar hələk dövləti təmsil etmir. Dövləti yalnız ondan ibarət deyir. O dövlətin manapolyası kimi çıxış etməklərin hamını dışda etmək olmalıdır. Yəni, mübəqəti təmsil etsidir də, belədir. Yəni, bir müddət sənə iktidara şil verib, diyər tərəftəndə, məsələn, mən bəzən, dəriyim ki, hakimət dəki dövlətin hamısını iktidara etmir. Məsələn, bir 25-30 faizini iktidara edir. Bu da, biz dəm ki, bəzən bir mən alıqarşılamır. Sade bir şey deyim, hələmən o diğer tərəfi, görünmən tərəfindeyimdir, amma o müstəvfindeyimdir, amma başqa müstəvindeyimdir. Bütün dünyada məmurlam bağlı, yəni, dövləti iktidara edən məmurlardan bağlı. Kanun vericəri var. Yəni, iktidarlar gəlicədir, amma məmurlar qalır. Yəni, hakimətlər dəyişir, amma dövlətin hamısı yerindədir. Və bu, məmurlar, heç bir siyasi partiyadan asılı deyir. Yəni, bürokrat da dövlətin idarə edici deyir. Bunlar daimi dövlət qulluğunda olan insanlardır. Dövlətin maraqlarına çıxşedirdir. Yəni, Azərbaycanı qəribə bir tendensiyalar. Tək bürokratlara ait deyil. Məsələn, mən açıq deyim, rayonda Yeni Azərbaycan Partiyasının rayon taşılatının sərdiri dəxil olub teatra, deyip ki, sizin fəxra adınız var, deyip, mən əməkdər arsicəm. Deyip, yapın üzücü sözü mü? Deyip ki, yox. Düz nezə olur əməkdər arsicə yapın üzü olmasın? Məh, bu qədər debil yanaşmalar, ölkədə siyasi ünstutların yerini, siyasi ünstutların yerini nezə edirlər? Dəyişik göstərəyiriz. Yəni, siyasi ünstut imicini məhvəliyən hallardır. Təsliflər olsun ki, son 25-27 dildə də bu xalqın taliyyəni bir Yeni Azərbaycan Partiyası kimi? Kəsmiş qamilist partiyasını xatırladan bir monopolist siyasi partiyaya düşük. Ona görə, insanlar ilə bilər ki, siyasi partiyaya belə dolmalı. Əli Bey, ötən biri Azərbaycanın tarixində yeni bir seyfi oldu. Yəni, bütün ağrıları, acıları, şəhidlərimizin ruhu şəhid olsun. Biz Qarabax zəfərini yaşadık. Bir nesə gündən sonra şuanı zəfərini yaşayacaq. Demək istədiyim, bu dükəmin günlərdə Ağdan Ziya bütün siyasi partiyalar, bütün mühalif və müwafik hər kəs həmin bax dediniz iktiları dəstəklədi. O dəmür yumruq deyirlərindir. Fəqli interpretasiya olunur. Dəstəklədi. Ama ötən bir il də vəziyyət dəyişti. Yəni, o dəstəyəm müqabilində ölkə prezidenti yenidən 10 noyabı sağzışından sonra yenə müqalifətin üzərində gətti. Bax, belə bir tors major hallarında siz bir parti olaraq reaksiyanızda ola bilər. Bax öncəsini dediniz məsəliyyət münasibətdir. Buyr. Kısaca bildiriyim ki, gələk bu suala. Yəni, çox doğru olaraq dediniz ki, bu gün tiyatrlar, məhdəblər partiyaraşır, yaplaşır. Biz bunun əliyyəniyik. Biz sezə bilir ki, ölkənin, dəvlətin bir partiyanın manapolyasında olması qətiyən yol verilməzdir. Həmin o yıvuk nəzəriyyəsində o dəvlətçiriyyə ziddir. Bu nə etməyolmaz. Siyasi partiyaların bir failiyyət alanı var. Siyasi partiyalar haqında qanuna məniləşibdik ki, bu hansız sifiyaralarda failiyyət göstərə bilər. Yəni, bu partiyanın, dəvlətin bütün hücrelərinə nüfuz etməsi, dolayısıyla bir partiyanın əsaretini, dəvlətin bir partiyanın təsiri altında olmasını şəhətləndirir. Və dediyim ki, məhəlum hakimiyyət və dəvlət bölgüsün aradan qaldırır. Və cəmiyyətlə bu, xayal qırıqlıq yaradır. Dəvlətin abiektiv, normal inşafına malin olur. Yəni, bax bu məsələlələr doğru deyir. Biz ona görə biz hesab edir ki, bir son dərəcə vacib məsələ, siyasi stimləşmənin, siyasi yapılaşmanın elmə əsaslar üzərəmə qayitması, bu 30 ildə baş verən, yəni, maraqlardan çıxış edərək müxtəlim şəhbəkələrin yailması, midələk ki, siyasi maraqların, dövlətin bütün hücrelərinə nüfuz etməsi praktikasına son verilməlidir. Bundan imtina olunmalıdır. Bu, şurlu şəkir dedilməlidir. Bir şey biz bilməliyik ki, biz normal bir dövlət qurmalıyıq, elə bir dövlət qurmalıyıq ki, bu 100 illərlə qalabısın, mövcud olabısın. Ona görə də siyasi faaliyyətimiz abjektiv elmi əsaslar üzərində qurulmalıdır. İxtidər olsun, istər mühalifət olsun, onun faaliyyət dairesi qanunla müəlləşməlidir. Qanunla qıraqa çıxacaq, hər ansı braddım atılmamalıdır. Bu halda, bu halda, artıq bu güclər arasında, bu güvvələr arasında, əməkdaşlıq, elbət də dövlətə bağlı məsələk, belə də dövlət üçün bir təhdik varsa, bir təhdid varsa, burada fərdi yoxdur, ixtidər mühalifət. Bunlar birlikdə dövlətə qarşı o təhdidin qarşısına almaldırır. Mühalifət əsində dövlətin düşməni deyik ki, mühalifət özü də dövlətdə vəzifət istiyir, hakimətə gənmək istiyir. Sadece yoxdur, əsində təhdidinin seçicisi yaxudda dəstəyə yetərli olmadığına görə, səs çox toplayabilməyib də ki, birinci səst toplanmıyor, birinci səst toplayab, ixtidər çoğluyum mühalifətçi olub. Yəni demək mod ki, həm ıxtidarın, həm mühalifətin hədəfi dövləti qorumaktır, dövləti idarı etməkdir. Və dövlət də bunlara yoxarıdan eyni baxşe, eyni münasibəti abdektiv yanaşmanı dəmd etməkdir. Və bunlar hər biri öz qarşısında qoyduğu vəzifələri qanunlara uyğunlaşdırmalıdır. Ər qanun dışı bir failiyyət varsa, o əsində yalnız siyasi qüvvələr tərəfindən deyir. Əslən, müvafiq dövlət qorumları tərəfindən əncələnməlidir. Yəni, elə bir müstəqil məhşəma hakimət olmalıdır ki, ixtidara desin ki, qaradaşım, səni artıq burada qaydanı keşsin, sənin haqqın yoxdur burada mı yenə kezisin. Yəni, bir normal abdektiv bir qanunsa məhşəməsi olmalıdır, bir aili məhşəmi olmalıdır, başqa təhsatlar olmalıdır ki, hər bir siyasi qücün ixtidarda bən müqalifətdən asılı olmadan onun o belə də failiyyətinin qanunla məhdurlaşdırmasını təmdi edəbəsin. Onun qanunla kenara çıxmasının qarşısın. Ət çox vacil məsələlərdən biri bu. İkinci dediniz məsələ həyə qətən Azarbaycan son bir ildə çıvaqədər böyük uğur qazandı, uğur vaxtların böyük lisansını azad etdi. 10.000 km-dən çox ərazimizi xilasədə bildik. Əlbət də bu dünyada yaramış yeni kanyuq durumda, geopalitik situationunda burada rolu var idi, xilməti var idi. Və xüsusilə biz qeyd etmələyik ki, Türkənin burada önəmi həddindən çox böyüyüdü. Türkə bu Azarbaycanın savaşda qalif kəlməsində müstəsna rolu inadı. Əlbət də burada Rusiyanın məyəngədər netral qalması, gizmən netral, Əlbət edəm ki, tamamilə qalmadı, çünki Rusya asıq ve gizlim xormada, Ərmən ordusuna çömi etməyi də devam etdi. Əmə hərada həmişəki kimi hələnəvi olaraq sərt mane olmadı, block qoymadı. Yəni bizim bu azad torpaqları azab etməyəmizə dolayısından deyə ki, o da bir şəra et yarattı. Əlbət də bu, yəni beynə haq, digər ölçələrə, xususla Büyük-Bürtanya'nın, Pakistan'ın dost köməyi dəsləyidə burada önəmli məsələyidir. Amma pütevliqdə bu qələbədə çox mühim faktorlardan biri də iktidarın müqalifətin, millətin, pütevliqdə ölkədəki ölkənin iç güclərinin bir araya gəlməsi idi. Yəni, bu maharibədə biz bir millət olaraq pütevləşdik, gücümüzü ortaya qoyduq, məlbət də mən düşünək ki, xususla şuan alınması, Azarbaycan ordusunun, Azarbaycan qaldının, misilsiz bir dövüş qələbə nümunəsi idi, səllaməsi idi. Və bu hamı sonu göstərdi ki, mələ biz birlikdə gücülüyüz. Mən hesab edirəm ki, əslində bu ənənə normaldir, ənənə də, amma təssüf ki, ölkənin ictimai siyasi mühidi al havası o qədərdə də dayanaxlı deyil. Yəni, sizin də qeydirədiniz ki, bəzən çox səhsimik olabilir, dəyişə bilir, əsandıq nəni, yəni bir araya gələn gücülər, çox əsandıq nə bilirə görsən parçalandı, dağıldır. Bəndi hesab edirəm ki, burada da çox mühim faktorlardan biri, ölkənin içindəki, o hansı ki, biz diyəri siyasi mühidi quraq, siyasi mürasbətləri, elimin müstəfi də təmin edək. Amma eyni zamanda bu siyasi gücülərin içinin də çıvaqətə ciddi problemləri var. Yəni, bu günləri Azərbaycanda isər hakimətin içində olsun, isər siyasi gücülərin içində olsun, çanar dış faktorlar, dış aktörlər və çox əfsuz ki, çox halda də belə də düşməm mevqətləri onları aktörlər həddindən çoxdur və onlar ölkəndəki, o sağlam siyasi mübarizə ap havasına mənfi təsir edirlər. Mən elementar bir şey deyimdə, baxaq məsələn, bəki Azərbaycanda bunun danışanda tamış asil üçün bir qədər anlaşılmaz olar. Amma götürəməsən, Afganistanı. Afganistanı da uzun müdəl bütün siyasi gücülər, hansı ki, bir zaman onlar birlikdə vuruşurdlar, sonra da daba bunların arasında başladı. Bir daxilin maharibə başladı və bu daxilin maharibə Afganistanı demək olar ki, darmadağın elədi, məh elədi. Suriyanı ondan da biskünə qoydu. Niviya da, eyni zamanda bu proseslər başverdi. Yəni, bak, daxildəki ziddiyət, daxildəki siyasi gücülərin anlaşmaması, ləhdəcədə ölkəni fəlakətə sürükür. Bir məşhur ifayda var da deyir o pis dövləti olmaq, heçə olmamaktan daha yaxşıdır. Yəni, biz yaxşı bir dövlətimiz var. Məh elədiyəm ki, bu dövləti qurmaq lazımdır. Bütün o eyiblərindən təmzdiyip, normaldur dövlət dizayn eləmək lazım. Siyasi müstəvidə münasibətləri yenidə baxılmalıdır. Ümumiyyətlə, siyasi daxildəki siyasi gücülər bir-bizinə qarşın nə qədər amansız olursa, bu çanardaki böyük gücülərin, o düşmən gücülərin oran müdaxilə imkanını bir o qədər artırır. Bax, bu çox vacib məsələdi ki, biz düşünməliyi ki, bu proseslər sonsuza qədər böcürə tam edə bilməz. Yəni, sanki burada bizəm hansı ki, bu gücülər oturup danışabilər, bir anlaşma olabilər, bir siyasi, birə də ucraşma olabilər. Amma bu nəvəzinə, sonsuza qədər bir qarşı durma var. Nəticədə hakimət legitim formalaşa bilmir. Legitim deyil, xalqın dəstəinələ bilmir. Mühalifətin də o gücü yoxdur ki, bu legitim olma yəni hakimətlə münasibətlərin aildə eləsin, ya onu təyişsin. Və bir nonses yaranır. Və burada iki güc daim düşmən cimi üzə durur, qarşı qarşı durur. Və bundan da istifadə edən çanar gücülər, böyük gücülər asandıqdan bu vəziyyətdən su istifadə edərək, ölkəni sərbətlərinin sümürməkdə davam edirlər və ölkənin təyişməsinə, demokratik təsatların yaranmasına, qaldın rifahının artmasına şəra et qanılır, zəmin qanılır. Mən, əlbəy, istəyərdim ki, və iləşimizin sonuna doğru bu Azərbaycanın Rusya İran mənqenəsində tutduğu mövqeyi var. Və ötən, sabaş dönəmindən sonraki dönəmdə Ruskoşunların Azərbaycanında yerləşməsi qerçəyi var, azı qerçəyi. Və hətta son ayların bir İran faktiri var ki, biz İranın qerçəyə yüzünü gördük, millət olaraq da gördük. İki təfədir ki, 1992-ci ildən sonra Azərbaycan prejidenti İran la bağlı, çox sert retorikadan istifadə ilədir. Mən istəyərdim ki, səvbətimizin həm partiyanın mövqeyini açılı yarsız. Həm də İran və Rusya mənqenəsindəki Azərbaycan, əzər alsak ki, son vaxtlar valdayda da Putinın mövqeyi var, mənqegi ilə bağlı. Rusların buradan çıxması perspektivi və İranla münansibətlərin bundan sonraki hansı şəraqda davam edəcəyi qerçəyəm. Mən istəyərdim, səvbətimizi bu şəkildə davam edəcək, izləyicilərdən çox vaş edirəm ki, vəlişimizi bəyənin, paylaşın, vəlişimizin qonağı son yıllər öz vaxtlığını eylən etmiş. Demankratik dəyişim partiyasının təşkilat qanitəzini sədirir. Əlin Mustafa Ali, bu Nəli bəy. Təşkil edirəm Rüfət bəy. Azərbaycanın İran, Rusya və İrmənistan üçbücağının mən qenəsində olmasını biz illərlə deyirdik. Nə, həyat İrmənistan əzildi müharibədən və ağlıb oldu, sanki bu üçbücağın bir qütbüyü sıradan çıxdı. Amma düşünürəm kəlbətdir, digər ikici qütb onu asandıqına belə itirməyəm imkan vermeyecək. Və son vaxtlar baş verən proseslərdə onu göstərək ki, onları yenilən İrmənistan kücləndirməyə çalışırlar, silahlandırmağa çalışırlar. İran özlərinə düşən Rusya özlərinə düşən işi görür, biri silahsursat verir, biri ərzaq verir, yenəcəq verir. Dolayısıyla yenidən bu üçüncü ayaqlarını bərpə etməyə qeyrət göstərirlər. İran bu məsələlərdə aşıq müvqayı koydu. İndia qədər Azərbaycana üzdə dost görsənib, amma gizlində görünmək yeri də düşmənçilik edən, İrmənistan'a bir mən al təsdəh verən və Azərbaycana haxlı davasında her zaman qarşı tərəfin yanında olan bir dövlət olduğunu çox çırpaxlıq ilə aşarlandı. Bu da yəqin ki, bu da Allah ammür lütfi de ki, bu millətin bir gözünün asılmasına gizləri bilməsən, sanki bir şaray kərdi. Biz uzun illər İranın bu müvqeyini bilirdik və hər zaman da özmür asfətimizi bildirirdik. Ancaq təhəbə ki, cəmiyyətlə belə bir fikir var idi ki, yox İran dostlu, qardaşlı bir müsləlman ölkəsidir. Bu qədərdə olmaz. Bu qədərdə qabağa getməz. Bu qədərdə də ki, ant-Azərbaycan müvqədə olmaz İrmənistanı dəsnə bilməz. Hətta lazım gələndə İrmənistanın məhlub olmasından nəraht olur. Azərbaycana hədəliyir. Hətta müharibənin gedişində Azərbaycan orsunun qabaq qarşısını kəsi ir. Ki, İrmənləri qovmasın, dək ki, o, konkret hansa bir cəvrəl ərasında bu hətisələr baş verir. Və sorun bələ oldu ki, İran gecə gününüzü o İran İrmənistanı silahından sürsatına təmin olunmasında lojistik təsdə saxlı yer, yanacaq göndərir, ərzaq göndərir. Nəhayət, Azərbaycan sərhədlərində gəlib bir hərbi təlimi şəçir. Hədəliyir. Bu vədikər formada Azərbaycanı müstəqəl dövlək kimi tanımamaqda israrını ortaya qoyur. Və bütün bunlar hamsı, bizə əsas verdi ki, bir daha əmin ola ki, belə dextilir o qarru düşmən dost olmaz. Bu gün ki, İran rejimi, Molla rejimi bir mənəli olaq Azərbaycanı dost deyil və hər fırsədddə ondan ziyan görə bilərik və bu nəzərə alınmalıdır. Azərbaycan tərəfinil müvqi, rəsimlərin də müvqi, cəmətin də müvqi. Bu məsələdə mən düşünürəm ki, doğru oldu növbəti, yəni bir ərqara bax, savaşında ki, o birlik və doğru yanaşma sərgilənmişdir. Bə həmin doğru yanaşma bu gün İran'a münausmətlə də sərgiləndir. Və İran da özükün lazım olan nəticəni çıxartdı. Ola bizə düşünürdik ki, bundan qorqacaqla çəkirəcəklər, amma əksinə qarşısında bir dik duruş gördü və nəticədə özü çəkildi. Və yaqın kendi növbət adımları da çalışacaq Azərbaycanın yeri də münausmətləri bərp eləsin. Çünki bu duruşuyla, bu tövrüyünə, əslində Azərbaycandan münausmətləri yalnız körulamadı. Həm də Azərbaycan içerisində ki, özününə o yaqlanması ki var idi. Şəbəkəsin ifşəyətdi. O insanların artıq inlən belə buradan normal yaşamaq, İranın maraqlarına xidmət edən faaliyyətləri inşaq eləktirmək perspektivini məhvələdi. Və Qusura son vaxtlar, İranlar bağlı bəzaltımlar atırıq. Qusura İranın casu şəbəkəsi inə bağlı məyəndək, həbslər hətə keçildir. Mən əlbət də istəyərdim ki, məsələlərdə mütlə qanun, çulux qanunun ailiyi gözlərisin insan hüyüqları, vazatlıqları qorunsun. Amma yeni zamanda Azərbaycanın dövlət maraqları da qorunsun. Və əər Azərbaycana qarşı burada düşməm mevqi varsa, o casu şəbəkələri faaliyyət Azərbaycan, dövlətinin, millətinin maraqlarını ziddirsə, mən hesab edirəm ki, dövlət burada o sərt üzünü göstərməlidir və onların zərəsiləşdirilməsi üçün hər bir şey ifməldir. Və Rusya məsələsini gəldikdə, Rusya'nın təbii ki, bugün təhsil imkanları kifayət kədir küçüldü, amma bir şey nəzər almalıq ki, bizim özümüzdən də çox şəxsıldı. Türksiyanın regiona gəlişi, Pakistanın regiona gəlişi, Gürcistanın, Ermenistanın, bugün ki, hakimətlərinin Rusya münasbətli tövrü, əslində Rusya'nda gəttikcə burada müvqeni zəhiflədir. Və biz bundan düzgün istifadətməlik belə də yaranmış yeni vəziyyəti doğruq malıq. Bu da ondan ibarətdir ki, biz mən hesab edirəm ki, Rusya'nın dəzərbaycanda ki o, daxilində ki, xüsuslə dövlət hakimiyyətində formalaşmış, o şəbəkələrinin oradan tədiri cənd çarılması, çıxışdırılması, təmizləm məsəl prosesini başlamalıq. Ola bizim Rusya'na xoşuna gəlməcik. İranı da xoşuna gəlmədi, amma hesab başlı. Yəni, hədələdi, flan elədi, 5 mekanıda. Amma görürdik ki, onun kaşısını çəkinmirsən, sonun elində sonunda şəra şörasını götürdük, çıxiddi. Mən hesab edəm ki, Rusya'da bu tövrü müdlə qoyacaktı, başqa varyantı yoxdur. Səhidəcə oradan, getər ki, Rusya münasibətdə biz düzdür. Azərbaycan-İrmenistan münaqşəsində ki, Rusya'nın müvkiyini verə biləcək faydanı da nəzər alabilmələ almalıq. Amma eyni zamanda Rusya'nın bu coğrafyada ki, müvcudluğunun qalmasının bizə vurduq ziyanı da nəzər almalıq. Və bu, bu porsiyadan çıxarılmalıdır. Hansa müsləvlərdə, yəni, ər bir gün mənəzərbaycan-İrmenistan məsələlərində Rusya'nın Hansa bir pozitif rolu varsa, onunla faydalanmaq lazımdır. Amma hətta mən düşünəm ki, burada da, məhəm-məqamlarda tədircən Rusya'nın dövrəyədən çıxarılmasına çalışmaq lazımdır. Qusulə, bu xəritələrin olması, sürməramların olması. Yəni, İrmenistan da biz münasbətləri bir formada qurmalıq ki, burada Rusya itəc qalmasın. Səhədəcə yora bir boşluq yaransın. Anlaşılsın ki, bunun burada Rus demək ki, özlər demək ki, Ruslarla burada nə çoğu deyilir. Amma, məsələn, bu Qusulə, bu sonunda baxlar danışılır. Noyaburayında bir sadişin olması, razlaşmağın olması və s. Mən düşünəm ki, orada yəni ki, qarabaxilən bağlıq, İrmenic masının maraqları ilə bağlıq, hansı bir məsələlər qoyulacaq. Mən hesab edirəm ki, burada da bir qədər tələsmək doğru deyir. Çünki mütləq dövlət cəmiyyətin arxasına almalıdır. Yəni, cəmiyyətin bu məsələni münasbəti necə olacaq? Azərbaycan xaldının qarabaxilən bağlıq ölkənin siyasi izbati, ərazi quruluşuyla bağlıq. Burada ki, nə bilin bu, az sayılı çox sayılıq haqlara tanıdığı, imkanlar, ilə ki, statusundan bağlıq məsələlərdə mütləq haldın reis olulmalıdır. Həmin hesab edirəm ki, həsində, bu yeni bir yaqlanma, bəyaq də edin ki, dövlətin dizayn olunması, yəni, dövlətin dizaynının bir elementi də budur. Biz hesab edirək ki, insibati ərazi bölgüləri dəyişməldir. Səbətdən qalma bu şəhər rayon strukturlaşması ki var. Bu dəyişməri deyiləq olunmalıdır. Bizim tarixan mahallarımız olub, vilayetlər olub, və bölgələr olub, düzdün sonvalar o iqtisadi bölgüş yerandı. Əsində öz də normal bir bölgüdü. Bak, onun bazasında, onun resmi, insibati ərazi bölgüsünə çevirmək olar. Yəri gəlmişə, onu deyim ki, Ermenistan'da və Cürcistan'da bu islaqlar gedibdir. Artı onlar çoxdan o bəlki bölgələr üzrək. Həzi ispətlər bunun separatizməri yola sözahın da gedibdir. Bir siz, ölkə demokratik olan da, qanunlar işləyəndə, ədalət haşım olan da, bu şeylər qulmur. Əsində bu Ermenlər har doğrusu olsun separatçıdır. Amazərbaycanın dikər bölgələrində yaşayan insanlar əsində qaynlayıq qarışıq. Azərbaycan, Hamısının vətənili. Burada bir ayrımçılık yoxdur. Biz bu malibənin gelişində, Türklərin, tavışların, ləzgələrin çiğn çiğnə vuruştuğunu, Qarabağorlu'nda öldüğünü gördük. Yəni, əsində bir düşmən fitnəsidir. Mən hesab edəm ki, o narasılığa lüzum yoxdur. Yəni, bu bölgə insanı görəndə ki, dövlət abjektiv, normal siyasət yürüdür. Ayrı şəşiklik qoymur. Hər bir insanına öz insanı kimi baxır, onu təşdəhdir, onun maddi, mənəvi, nə bilim, siyasi, ekonomik problemlərinə yəli yedir, çöməyir. O halda düşünəm ki, o vəsələlər olmayacak. Amma biz bir şeydə bilməliyik ki, bu günləri, Azərbaycanda mövcud struktur Rusya'nın qalmasını təmin edir. Bu gün, Azərbaycanda mövcud onun azı bölgüsü ki, var. Savetdən qalma, bu 200 ildə formalaşmış o şəbəkənin bir növ davamlı olaraq qalmasını və də övlət maraqlarımıza, milli maraqlarımıza həz məqanda zərər vurmasını təmin edir. Ona görə bu dəyişməlidir. Yəni, üçüncü mühüm istiqamət budur. Və mən hesab edirəm ki, bu, eyni zamanda qara bagnanda bağlı məsələrisinin rəferindös həllini tapablər. Yəni, xalqın, yəni, qara bagnanda bağlı gəlir, status deyirlər. Dünya isi deyir, tələb edir. Rəferindən keçirir isən, bu məsələlərə, xalqın, rövb mövqeyini bildirir isən və onu da görürsən, dünyanın qarşısına ki, Azərbaycan üzrü keçirilir və bundan da status məsələsi, bir şəxsim, bir qrupun, bir partiyanın adından deyir. Bir millətin dövlətin adından gömülür, bu məsələ bitir ki, və çox vaci məsələrdədən biri, məsələdə bir üçüncü aşamada var. Bu da oradan ibarətdir ki, əslində dövlətin özünün, yani o yenidən formalaşması, dizaynında çox vaci məsələrdən biri, dövlət çərisində formalaşmış, uzun illəri mövcud olan o şəbəkələrin təmizlənməsi, aşarlanması və onun milliləşməsi, millilə qadırlanan əvvəzlənməsidir. Çox təşəkürə yəni, əli bəyi biz beləlişimizi sonuna demək olar, gəlip şartdıq, amma təbii ki, bizim izləyicilərimiz və hər zamanı aktiv olan izləyicilərimiz mövzud durumdan bağlı demokratik dəyişim partiyasının mövqeyini tələ bilirlər. Sövbət nədən gedir? Müzəffər bir qalq, Azərbaycan qalqı. Səkkiz noya burada şanın zəfərini imza atmış, Azərbaycan əskəri şəhirlərimizin ruhu qarşısında başa iriq, qazlərimizdə can salı dedirik. Də bunu deməkdən özümə borz bilirəm təbii ki. Amma yanvar ayından başlayarak mövzud iktidar sanki bu Savaş əhval ruhuyasından, sanki bu zəfər bir necidiyələr faktorundan istifadə iliyərək bağlaşmaya getdir. İki dəfələ qazın ışığı qeymət qalqdı, yanacağın qeymət qalqdı, suyun qeymət qalqdı, öz problemlərini, üç bücənin problemlərin sanki xalqın cibinə girmələ çıxarmaq istiyirlər. Demokratik dəyişin partiyası, nə düşünür bu haqda? Təşəkür edirəm. Mən öncəlikdə onu bildirim ki, demokratik dəyişin partiyası yenicə formalaşmadan başlayır. Əlbət də biz təbii ki, ikin olaraq təşrətın formalaşması, təşrətlanması və qurul taya hazırlığı məktən yəni o siyasi müstəvi də olan yeniliklərə yaxudu dəyişimlərə də həssas olmaqdan biz qoymur. Müzakirələrlən sonra mürasbət bildiririk. Əməl onu deyim ki, biz çox təşrət olaraq partiy olaraq çalışacaq ki, hər zaman kalliyal mürasbət olsun. Yalnız bir şəxsin dəkəri sədirin məsələn deyil. Hər bir müzakirə oğlunacaq, pütyövlükdə sonradan ama bir çox məsələlər var ki, arona bizim müvqeyimiz bəllidir. Artıq kərələrimizi almışı. Ona görə istərdim ki, tam o şaşırlarımız da bunlarla tanış olsun. Demokratik dəyişim partiyasının hədəfləri nədir? İlk öncə biz Azərbaycan dövlətinin suvirinliyini qormaqı. Azərbaycan dövlətinin var olmasını və hər zaman qalıcı olmasını istəyirik. Azərbaycan dövlətinin legitim hakimiyyət formalaşmalıdır. İndia qədər saxtı seçkilərdən formalaşmış yaranmış status quo dəyişməlidir. Nə həyən Azərbaycan da saxtalaşdırılmayan bir seçinin keçirilməsi hakimiyyətin bütün qollarının formalaşması və xalqa xidmət edən xalqın maraqlarına belə də tabi olan bir milli hakimiyyətin yaranmasını istəyirik. Münəmətə bizim hədəflərimizdən biri ölkədə hüququn aillidir, biz əsə bilir ki, fərtlərin iradesinə tabi olan bir dövlət, bir hakimiyyət heç vaxt milli olabilməz, xalqın olabilməz. Bütlək qanunun ailiyik gözlənməlidir, yəni milli maraqlar qanunda akumləsi olunur, qanunda yazılır və bu qanuna da hamı sayanı göstərəndə ölkənin birinci adamından, sonunca adamına qədir. Qanuna, əmel edəndə, qanuna hürmət edəndə hamının maraqları təmin olunur və burada hamının bərabərliyi təmin olunur. Ülkədə, dəki təbəqələşmə dolmur ətimassızlıq, dövlətə bir ətimad yaranır. Çox vaci məsələlərdən biri budur. Nə, həyət biz əsə bilir ki, insan ölkələri vazatlıqları qorunmalıdır, o səviyyədə qorunmalıdır ki, heç bir kəs, heç bir fərq gəlib xarişdə, başqa yerdə, başqa ölkələri də öz haqlarını aramasın, gəlib öz vətənliyi atıb çaresizlikdən xarişdə yaşamasın, didərgin olmasın, çaresiz olmasın. Yəni, ölkədə insan haqları, vazatlıqları qorunmalıdır. Bunun təminatısı dövlətdir. Azərbaycın dövlətidə, dünya qarşısında, dünya birliği qarşısında öhdərihlər götürüpdür. Biz 1948-ci il, Ümdünya İnsan Uqları Bəyəm Naməsinin 66-ci ildə qəbul edilən mülkü və siyasi yüqlar, sosial iksad-i mədəl və haqqında, paqların eyni zamanda onlara edilmiş əlavələrin, 50-ci ildə qəbul olmuş, Avrupa insan haqları, vazatlıqlarına da, kan mensiyanın, yəni imzalamış dövlətik və o sənətlərdən irəli gələn, öhdərihlər üzərimizə götürmüşük və dövlət olaraq da biz bu öhdələt yerinə yetirməliyik. Və nə, həyət biz hesab edirik ki, çox vaci məsələrdən biriyim deməli, liberal iqtisaydiyyətin olmasınır. Bütün bu bahalaşmaların olması, ölkədə əhalinin, rifah halının vəs. olmasında, bir başlıca faktır, ölkədən normal, sağlam, liberal iqtisaydiyyətin, azad iqtisaydiyyətin olmamasıdır. Bütün ölkədə, manufakturasyılık var, manapalizm var, bu vədikər sahələr, adamlar arasında bölünükdür, bahalaşma da oradan qaynaqlanır. Çünki, azadlıq olan yerdə bolulq olur. Bolulq olan yerdə uçuzlaşma olur. Və hər bir bahalaşma biz hesab edir ki, bu yıksudən iki vəziyyətdə, qətiyyən yol veriləcək hal deyir. En azı baxırıqda, bütün dünyada olan nefq azad ölkələrində baxırıq, onların böyük əksəriyyətində ya neft, qaz məsurlar uçuz olur ya da hətta bir çökhirlərdə pulsuz bel olur. Yəni, bu gün Azərbaycan qaldınında haqqı var ki, bu neftdən qazdan yaşaması payın alsın, bir formada faydalanasın. Onun yəni, bu bahalanmalar, bədiklə biz istiyirik və hesab edir ki, hər bir bahalanma əhalinin çasplaşmasını təminidir. Və dövlət, qaldın, çaslanmasını deyir. Günü günlən o alıcılık qabilətin itirilməsini deyir. Bir çaresiz durma düşməsini deyirdir. Rifahını təmin etməlidir. Dövlət düşünməldir ki, məni edin ki, insanlar varlansın. Mən ne edin bunlara iş yerlər aşılsın? Mən ne edin bu insanlar öz qabilətlərinin potensiyalarını keçəkləşdirsinlər? Və biz bir məsələ üzərində her zaman durur ki, bu günlərik dövlətin üzərində olan yüç başa tüşür, həddindən çoxdur. Dövlət bücəsinlər maliyyələşir. Pensiyacı, məliliyim, həkim bücət əşətlərin ışikiyənlər. Yerdə qalan 8 milyon isə Allahın ümidinə bıraqılıb. Onların böyük bir isəsə ölkəni tərk edib, Rusya da orda burada iş deyir, min bir zulümləm para qazanır ailəsini saxlayır. Bu normal deyir. Bu münasibət dəyişməlidir. Biz bəyaq deyir, dövlət dəyişməlidir. Yənəsində dövlətin özü qurulmalıdır. Çünki qoymadan hamya himaya edən bir substansiyadır. O xalqın millətin hakimətin üzərində olmalıdır. Və onun qayıqısından, himayesində neçikim qıraqda qalmalıdır deyir. Bə bir günlər bu insanlar, nədən dünya dağılıblar, ona görə ki, böyükəsində bir iş kurabilmir. Ona görə ki, burada bir məmur maneçliyi var. Orda da bir manufaktura var. Manapolya var. İnsanlar iş kurmaq üçün müdlək hansı birokraki bariyyələrdən kezməlidir. Rüşvət verməlidir. Sonra gəlip bankdan kredi talanda orda bir 25-30 faiz məki illik faizlidir, kredi talmalıdır. Və bunlarla da insan işini kurabilmir. Hansı ki, bugün Azərbaycanında özünə bir günahlıya bilməyən, özünür yallaşdıra bilməyən orta statistik Azərbaycanlığı qıraqa çıxır, Rusya gedir, Qurayna gedir, Avropa gedir. Üç-beş yildən sonra normal bir işədə vurur. Normal bir iş kurur, təsərfat kurur. Azərbaycanda isə bunun kurulmasının qarşı saldır. Yəni şey deyir. Bu savetdən qalma gəlmə və bu günə qədərdə yaşayan bir bürokraktik bir çətə var. Birlədə bir örümçə toruşumu kurulub və insanların burada özünə iş kurmasına, varlanmasına, ölkəni zənginləşdirməsinə məni olan bu çətənin doktoriniyin dağdırmasını itəc var. Dəvlətin növbətli bir bizim o hansı ki təkif edirdik, yeni dizayn olunmasını. Çox vacil məsələ, bu çətəni dağdırtmaq, bu yanaşmanı dağdırmaq, və insanların önləşmaq lazımdır. Mən nə aram ki, və Azərbaycan insanının önləsilsa, ona maniyələr dəvlə et, vətəndaşı sığmaq üçün, incitmək üçün, ona mani olmaq üçün, çaba göstərməli deyir. Dövlət kömə etmək üçün çalışmalıdır. Dövlət fikirləşməli deyir ki, mən neyidim? Vətəndaşımın yarazını şəraik yaratıq. Və bu, belə bir şəraikdə, mən nə aram ki, biz qısa müddətdə bolluğa da, rifaha da nail olacıq və böyük dövlətlərin, o bəyəxsiz deyiriniz üç bucaq ki var, Rusya, İran filan, biz onlara qarşı ən böyük gücü, ən böyük güdrəti bax, bu millətimizdən alabilərik. Və alacıq. Yəni, o millətin önü açılandı, millət gücülələndə deyir, gücülü dövlət, yaxud da varlı dövlət bütçəsində çöklü olan dövlət deyir. Varlı dövlət, vətəndaşı Vətəndaşı dərə bilərəm, o issyət Rəzərukan hakimiyyətləm, bu gün tam əksini düşünüldü bir tendensiyyə doğu. Bəli bəlo başa düştüm ki, elə Mustafa'nın təşkül akamitəsin Ədrə olduğu partiyanın əsas hədəflərindən biri də bu xalqın zanına suyan bu çətənin varlığını dağıtmalıdı. O şəbəkəni dağıtmalıdı. Bu yolda size uğrlar də liyirik. Əzləyicilərin birz anəzərlən çatdırram ki, Ramki, bunki və eləşimizdə demokratik dəyişim partiyasının sədri, yəni daha doğrusu teşkilat qanitəsinin sədri. Nə vaxtda qədər çəkər bu teşkilat qanitəsi? Çalışacaqca ki, kisab-i müdətdə, işlərin bilək, inşallah vurulayır. Erhalda uğrular bilirik, mən düşün rəmki, Azərbaycan insanı siyasiləşəlidir. Siyasiləşəlir kəndursaqqına öz hüqqlarına sahib çıxacaq, sahib çıxmasa da siyasət bazlar onun hüqqlarına sahib çıxacaqlar, ona gələnəcəklər. Ona görə bu yolda sizə xalqın hüqqlarının müdafi olunması yönündə, demokratik Azərbaycanı qurumasi yönündə uğrular bilirik, daha biz və eləşimiz burada sona çatır, əzzilə iclərin nəzərinə çatır rəmki, Ali beylə buyum ki, görüşümüz burada nöqdə deyirik. Sağ olun, sağ olun, qalın. Tanrı, vətəlmizi, Tanrı, milletimizi qoruz.