 Tiende hoofdstuk van alleen op de wereld. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten. Opname door Marcel Koenders. Alleen op de wereld door Hector Malau, vertaald door Gerard Keller. Tiende hoofdstuk voor de rechter. Van Paul heb ik een zeer aangename indruk ontvangen. In deze stad waait het bijna nooit. En daar wij haar in de winter bezochten, overdag op straat waren, of op openbare pleinen onze voorstellingen gaven, kan men begrijpen dat het verblijf daar voor mij een genot was. Toch was dit niet de oorzaak dat wij in strijd met onze gewoonte zo lang op eenzelfde plaats bleven. Het was ene andere, zeer overwegende reden, namelijk de overvloedige opbrengst van onze voorstellingen. Wij hadden gedurende de winter steeds een talrijk kinderpubliek dat ons repertoire nooit moeder scheen te zijn. En nooit riep, is het alweer hetzelfde? Voor het grootste gedeelte waren het Engelse kinderen opgeschoten knapen met rode wangen en kleine meisjes, met grote ogen die bijna even mooi waren als die van doltje. Bij die gelegenheid leerde ik de Alberts, de Huntlies en andere lekkernijen kennen, waarmee ze, voordat ze naar de voorstelling gingen, altijd hun zakken vulden om ze dan met milde hand tussen Jodie Keur, de honden en mij te verdelen. Toen de lente zich door enige warme dagen aankondigde, werd ons publiek minder talrijk. En na de voorstelling kwamen de kinderen ons bezoeken. Zij kwamen nu afscheid van ons nemen, want de andere dag zouden zij vertrekken. Weldra stonden wij wedergeheel alleen op de pleinen en moesten wij er ook weder aan gaan denken andere plaatsen op te zoeken. Op een morgen begraven we ons op weg en weldra hadden wij de stad geheel uit het gezicht verloren. Ontswervend leven had opnieuw een aanvang genomen en wij volgden weder de grote weg. Geruime tijd, hoeveel dagen en weken weet ik niet, liepen wij steeds recht toe, recht aan. Nu eens een dal doortrekkende, dan weder een heuvel beklimmende. Terwijl aan onze rechterzijde de blauwe toppen der Pirineën zich verrieven. Eindelijk bereikten wij op een avond een grote stad die aan de oever van een rivier gelegen was. En door de vruchtbaarste velden was omringt. De huizen waren meer een deels zeer lelijk en geheel uit rode steen gebouwd. De straten waren belicht met punten gekeien welke erg veel pijn deden aan de voeten van reizigers die reeds een twaalf tal meiden per dag hadden afgelegd. Vitale zijde mij dat het toelouse was en dat wij daar lang zouden vertoeven. Zoals gewoonlijk was de andere dag ons eerste werk om te zorgen dat wij een geschikte plaats voor onze voorstellingen hadden. Wij vonden er verschijdenen, want toelouse heeft een aantal pleinen, vooral in nabijheid van den Dierentuin. En reeds bij onze eerste voorstelling hadden wij een talrijk publiek. Ongelukkig echter keurde een agent van politie onze vertoning zeer af en het zij hij niet van honden hield of dat wij hem zijn dienst ermoeilijker maakten of om welke andere reden ook hij wilde ons deze plaats doen verlaten. Misschien waren het van ons verstandigen geweest om deze plagerij in te willen gaan, want in een strijd tussen armeswerver zoals wij en een politieagent staan de partijen niet gelijk. Maar mijn meester was van een andere mening. Hoewel hij slechts honden en apen vertoonden bezat hij toch een zeker gevoel van trots of liever zijn gevoel van recht was sterk bij hem ontwikkeld. Daarom gaf hij zijn overtuiging te kennen zoals hij zelf verklaarde dat hij beschermd moest worden zolang hij niets deed wat met de wet of met enige politie verordening in strijd was. Hij weigerde dus om aan de agent te gehoorzamen toen deze ons van het plein wilde wegjagen. Als mijn meester zich niet door zijn drift wilde laten beheersen of wel dus gevoelde om een en zaak in een bespotterlijk daglicht te stellen, het geen hem dik was overkwam, dan overdreef hij de Italiaanse beleefdheid in de hoogste mate en ook tans zou men bijna menen als men hem hoorde spreken dat hij het woord tot één der aanzienlijkste overheidspersonen richtte. Vertegenwoordiger der overheid, zei hij, terwijl hij met zijn hoed in de hand de agent antwoorden, kunt hij mij een verordening tonen welke van die overheid is uitgegaan en waarbij het Antoneels spelers zoals wij verboden is hun weinig winstgevende zaak op publieke plaatsen te drijven. De agent gaf hierop ten antwoord dat hier niet te twisten maakt de gehoorzame viel. Zonder twijfel sprak Vitalis en dat begrijp ik ook zeer goed. Ik beloof u ook mij geheel volgens uw bevelen te gedragen zo draag hij mij de voorschiften daarom trent het getoond. Die dag keerde de agent ons de rug toe, terwijl mijn meester met zijn hoed in de hand, de arm in de zijde en in een of sinds voorovergebogen houding hem lachend een eind vergezelden. Maar de andere morgen kwam hij terug, stapte hij zelfs over het touheen waarmee de ons terrein was afgesloten en toerde hij ons midden in onze voorstelling. Geen moed, uw honden melbanden, zeiden hij op Barcetone tot Vitalis. Mijn honden melbanden? Er bestaat een politieverordening, dat moest hij weten. Deze stoornis deed onder de toeschouwers een gemompel van afkeuring ontstaan en zij riepen, stoor hem niet, laat eerst de voorstelling eindigen. Maar met een enkele beweging van de hand beval Vitalis stilte. Hij zette daarop zijn hoed die met pluimen versierd was af en boog zeer onderdanig voor het publiek. Naderde de agent met drie diepe buigingen en zijde toen vertegenwoordiger de overheid. Had jij gezegd dat ik mijn comedianten moed melbanden? Ja, uw honden en zo spoedig mogelijk. Melbanden, Kapi, Serbino en Dolce, gip Vitalis, meer tot het publiek dan tot de agent. Maar u kunt dat niet menen. Hoe zou de geleerde dokter Kapi die wereld beroemd is zijn geneesmiddelen kunnen voorschrijven om de knikker uit de maag van de heer Jolie Keur te verwijderen wanneer de heer Kapi een melband voor zijn neus droog? Het zou nog gaan wanneer het een ander toestel waren dat meer een overeenstemming was met zijn vak. Maar dat volstrekt niet voor een mensenneus geplaatst wordt. Deze woorden wekt de zeer de lachlust van het publiek op. Vitalis, aangemoedigd door deze toejuigingen vervolgde. En hoe zou onze bekoorlijke dolce, onze zieke opasseres, aan haar welspreekendheid kunnen voldoen en op haar bevallige wijze onze zieke kunnen overreden zijn ingewanderd te laten schoonmaken indien zij aan de punt van haar neus het toestel droog dat de vertegenwoordigende overheid haar wil geven. Ik vraag het geëerde publiek om dit te beslissen. Het geëerde publiek, welks hulp, al dus werd ingeroepen, gaf niet er stond antwoord. Maar het lachen was er iets voldoende. Men gaf Vitalis gelijk en bespotten de agent. En vooral schepte men behagen in de dwaze gezichten die Jolie keurt trok achter de rug van de vertegenwoordiger der overheid. Geergen door de woorden van Vitalis, wanhopend over het lachen van het publiek keerde de agent die niet tot de geduldigste mensen scheen te behoren zich plotseling om. Maar hij ontdekte toen de aap die met zijn hand in de zijde als een kampvechter stond. Enige seconden lang bleven de man en het dier tegen overal kander staan en zagen zij al kander strak aan. In afwachting, wie van beide het eerste blik zou neder slaan. Het uitbundige lach maakte een einde aan dit toneel. Als uw honden niet gemelband zijn, riep de agent terwijl hij ons met de vuis dreigde. Dan maak ik procesverbaal op. Meer zeg ik niet. Tot morgen, signor. Tot morgen, zei de Vitalis. En terwijl de agent zich met grote schreden verwijderde, bleef Vitalis als in twee gevouwen zo erbiedig mogelijk staan. Daarop werd de voorstelling vervolgd. Ik dacht dat mijn meester de melbanden voor zijn honden zou gaan kopen. Maar hij deed het die avond niet en sprak zelfs in het geheel niet over zijn twist met de agent. Ik verstouwte mij toen om zelf dat onderwerp ter sprake te brengen. Als u wilt dat Kapi morgen gedurende de voorstelling zijn melband niet stuk zal maken, dan mocht ge hem van te voren wel een spassen. Hij zal er dan misschien aan gewend zijn. Meent dan dat ik ze zo'n ijzeren masker zal opzetten? Mijn dunkt dat die agent zeer veel lust heeft om u in moeilijkheden te brengen. Gij zei het maar een boerenknaap. En evenals alle boeren zeidt gebang voor de politie en de gendarmes. Maar stel u gerust. Ik zal morgen wel zorg dragen dat hij geen proces verbaal kan opmaken en tevens ervoor waken dat mijn leerlingen zich niet al te ongelukkig voelen. Van de andere kant zal ik ook trachten het publiek enigenoegen te verschaffen. Die agent moet ons een goede ontvangst bezorgen en een dwaze rol spelen in het stuk dat ik gereed maak. Dat zal nog enige afwisseling in ons repertoire brengen en onszelf een voordeel kunnen geven. Daarom gaat gij morgen alleen naar het terrein met Jodie Keur. Gij moet de korden spallen en een stukje op de harp spelen. Wanneer gij u omringt ziet van een groot publiek en de agent er is dan zal ik met mijn honden komen. Dan eerst neemt de voorstelling een aanvang. Ik vond het niet sprettig om alleen deze toeverijtselen voor de voorstelling te gaan maken. Maar ik begon mijn meester reeds een weinig te leren kennen en wist in welke gevallen ik hem weerstand kon bieden. Het was meer dan waarschijnlijk dat in de gegeven omstandigheden er voor mij weinig kans bestond om hem zijn plan te doen opgeven. Ik besloot dus hem te gehoorzamen. De andere dag begaf ik mij naar het plein en spandde daar het touw. Nauwelijks had ik enige akkoorden aangeslagen of aan alle kanten snelde men toe. In de laatste tijd, vooral gedurende onze blijfte po, had mijn meester mij dikwijls op de harp laten spelen en ik kende tans enige stukjes van buiten. Vooral had ik een apolitaans lied dat ik met zang begeleide en dat mij de algemene bijval van het publiek deed verwerven. Ik was in zeker opzicht reed zijn kunstenaar in mijn hart, want ik geloofde dat als onze troep veel succes had, dit ook aan mijn talent moest worden toegeschreven. Toch was ik die morgen verstandig genoeg om de talrijke opkomst van het publiek niet met mijn lied in verband te brengen. Zij die de vorige avond bij de twist tussen de agent en mijn meester tegenwoordig waren geweest, kwamen tans terug en hadden zelfs hun vrienden mede gebracht. De agenten van politie waren bij de inwoners van Toulouse, evenals in de meeste andere steden niet gezien en men was nieuwsgierig hoe de oude Italiaan zich van deze zaak zou afmaken en met zijn vijand zou omspringen. Hoewel Vitalis niets anders gezegd had dan tot morgen, signor, had toch iedereen begrepen dat die woorden de aankondiging waren van een grote voorstelling, waarbij men in de gelegenheid zou worden gesteld ten kosten van anderen te lachen. Vandaar de talrijke opkomst van een publiek. Toen zij mij, dus alleen met Jolie Keur zagen, stoorde men mij bij herhaling in mijn spel om mij te vragen waar de Italiaan bleef. Hij komt zo straks en ik vervolgde mijn canzonetta. Niet mijn meester, maar de agent van politie kwam. Jolie Keur zag hem het eerst en zette er stond de hand weer in de zijde en terwijl hij het hoofd in de nek weerp. Liep hij statig ons terrein op en neer. Het publiek barste los in een schaterlag en juigde hem van alle kanten toe. De agent raakte enigszins van zijn stuk en die op mij een woedende blik toe. Dit wekte nog meer de lachlust van een publiek op. Ik zelf gevoelde lust om hem te bespotten, maar toch was ik niets op mijn gemak. Wat zou hiervan het gevolg wezen? Als Vitalis er nu maar was, dan zou hij de agent tenminste te woord kunnen staan. Maar ik was geheel alleen en ik moest eerlijk bekennen dat ik niet weten zou wat ik de agent antwoorden moest wanneer hij mij aansprak. Het voorkomen van de agent stelde mij volstrekt niet gerust. Hij zag er kwaad uit en het scheen dat hij zeer driftig was. Hij liep langs het touw heen en weer en zo vaak hij dicht bij mij kwam, zag hij mij aan met een paar ogen die niet veel groets voorspelden. Jolie Keur, die volstrekt het ernstige van deze toestand niet inzag, schept de behagen in de houding van de agent en boodste hem getrouw in alles na. Ik wilde de wanhoop van de agent niet tot het uiterste drijven en riep Jolie Keur bij mij. Maar deze wilde niet gehoorzamen en ontsnapte mij telkens wanneer ik op het punt was en machtig te worden. Ik weet niet hoe het kwam, maar de agent, wiens drift hem scheen te verblinden, dacht juist dat ik de aap aanhitste en stapte over het touw heen. In twee sprongen stond hij voor mij en ik werd bijna omvergeworpen door een geduchte oorveeg. Toen ik weder op stond en mijn ogen opende, stond vitales tussen mij en de agent. Die hij bij zijn kraag vast hield. Ik verbied u dit kind te slaan, zei de hij. Wat jij gedaan hebt, is een laagheid. De agent wilde zijn hand losmaken, maar vitales drukte deze in de zijne. Gedurende enige minuten zagen de bijnemannen alkander strak aan. De agent was buiten zichzelf van woede. Mijn meester had een schoon voor naam voorkomen. Zijn indrukwekkend grijshoofd hield hij steeds recht opgeheven en op zijn gelaat stond de hoogste verontwaardiging te lezen. Het was mij als of hij de agent met zijn blik in de grond wilde boeren. Maar dat gebeurde niet. Eens klaps rukte deze zijn hand los. Greep mijn meester bij de kraag en weerp hem op zijde. Vitales viel bijna op de grond. Met zoveel kracht stoot de agent hem van zich af. Maar hij bleef nog juist staan en gaf met de rechter hand zijn vijand een geduchteslag. Mijn meester was weliswaar een krachtig gebouwd man, maar hij was een grijsaard. De agent, een jeugdig man, in de bloei des levens en de strijd te zijn kon dus niet van lange duur zijn. Maar er was geen strijd. Wat wilde jij voor Vitales? Ik neem u in hechtenis. Volg mij naar het bureau. Waarom heb jij dit kind geslagen? Geen praatjes, volg mij. Vitales gaf geen antwoord, maar wende zich tot mij. Keren naar de herberg terug. Blijf daar met de honden. Ik zal u wel nader bericht senden. Hij kon niets meer zeggen. De agent trok hem mede. Zo eindigde op een zeer treurige wijze de voorstelling. Welke mijn meester aardig had willen maken. De honden wilden eerst hun baas volgen, maar toen ik hun beval met mij te blijven kwamen zij gewoon om te gehoorzamen terug. Ik zag toen dat zij gemelband waren, maar in plaats dat hun neus in een ijzeren toestel of een netwerk besloten was droegen zij slechts een zijde lapje. Dat met een lint om een snoet gebonden was. Kapie, die wit was, had een rode doek. Serbino, zwart van haar een witte. De grijze doltje was met een blauwe lap getooid. Het waren melbanden die voor het toneel waren bestemd en ongetwijfeld had Vitales de honden zo uitgedost om de agent een poets te spelen. Het publiek was ter stond uit één gegaan. Enige toeschouwers waren nog blijven staan om het gebeurde met elkaar te bepraten. De oude had gelijk. Hij had ongelijk. Waarom heeft de agent het kind geslagen dat er niets gezegd nog gedaan had? Het is een lelijk geval. De oude zal er niet zonder gevangenis straf afkomen als de agent hem van op roerige bedoelingen beschuldigt. Ik keerde zeer bedroefd en in de grootste onrust naar de herberg terug. Vitales Boezemde mij ging vrees meer in en eerlijk gezegd had dat gevoel ook maar zeer kort bij mij geduurd. Als spoedig had ik mij aan hem gehecht en mijn genegenheid voor hem was met de dagsterker geworden. Wij leiden hetzelfde leven. Waren van de morgen tot de avond samen en dikwijls deelden wij dezelfde strozak. Een vader zou niet beter voor zijn kind hebben kunnen zorgen dan hij voor mij. Hij had mij lezen, zingen, schrijven en rekenen geleerd. Op onze lange wandelingen had hij mij onderweg altijd iets geleerd wat betrekking had op het geen wijzagen of ondervonden. Bij koud weder had hij zijn dek met mij gedeeld. Wanneer het zeer warm was had hij mij altijd geholpen in het dragen van de vele dingen waarmee de ik beladen was. Van het eten gaf hij mij nooit uit slechtste en zichzelf het beste. Nu en dan trok hij mij wel eens bij mijn oren en gaf hij mij soms een schop die wat harder aankwam dan die een vader zou gegeven hebben. Maar al die kleine bestrafingen deden mij toch nooit mijn zorgen vergeten. Nog zijn goede woorden of bewijzend van genegenheid een oogomelijk minder waarderen. Hij hield van mij en ik van hem. Deze scheiding deed mij dus inigleed. Wanneer zouden wij al kan er weer zien? Ik had over de gafangenis horen spreken. Hoe lang zou die straf kunnen duren? Wat zou ik in die tijd doen? Hoe en waarvan zou ik moeten leven? Mijn meester trok steeds al zijn geld bij zich en voor dat hij zich door de agent had laten medevoeren had hij geen tijd gehad mij geld te geven. Ik had slechts enige centen in mijn zak. Zouden die voldoende wezen om Jolie Keur de honden en mij te voeden. Twee dagen brachten wij in de grootste angst door zonder dat ik de herberg durfde verlaten en mij aanhoudend met Jolie Keur en de honden bezig hield die eveneens in de grootste onrust verkeerden. Eindelijk, de derde dag, brachten man mij een brief van Vitalis. In die brief deelde mijn meester mij mede dat men hem gevangen hield om de volgende zaterdag voor de correctionele rechtbank te verschijnen beschuldigd van wie er spannendheid tegen een ambtenaar der openbare macht en feitelijk verzet tegen deze gepleegd. Ik heb zeer verkeerd gedaan dat ik mij heb laten mede slepen door mijn drift, voegte hij erbij. Een fout die mij duur te staan kan komen maar het is te laat om deze te herstellen. Kom op de zitting, jij kunt er altijd wat leren. Hij gaf mij toen nog één geraad hoe ik mij te gedragen had en eindigde zijn brief met een hartelijk woord terwijl hij mij verzocht Kapi, Jolie Keur, Doltje en Zermbino eens voor hem te liefkozen. Terwijl ik deze brief las, was Kapi nader bijgekomen en hield zijn blik op het papier gevestigd. Aan zijn kwispeltstaarten en zijn snuifen bemerkte ik dat hij door de reuk wist dat dit papier van zijn meester kwam. Zee de drie dagen was dit het eerste teken van leven en vrolijkheid dat hij gaf. Ik vroeg enige inlichtingen en vernam dat de zitting om tien uur's morgens begon. Tegen negen uur stond ik die zaterdag ochtend reeds tegen de post van de deur geleund en ik was de eerste die het lokaal binnen trapt. Langzame hand vulden zich de zaal en ik herkende vele personen die bij de voorstelling tegenwoordig geweest waren. Ik wist niet, want een recht onkwas. Maar uit instinct boezemde zij mij vrees in. Het kwam mij voor, dat al betroffend hier mijn meester ik zelf toch ook in gevaar verkeerde. Ik verschool mij achter een grote kachel en terwijl ik mij tegen de muur drukte, maakte ik mij hoe langer hoe kleiner. Mijn meester stond niet het eerste recht. Hem vooraf gingen dieven, twee zoekers, die allen zich voor onschuldig verklaarden, nog allen veroordeeld werden. Eindelijk kwam Vitalis op de bank zitten tussen twee gendarmen in. Wat er in het begin gesproken werd, wat men hem vroeg en wat hij antwoorden, daar hoorde ik allemaal niets van. Ik was te aangedaan om dat te horen of liever om het te begrijpen. Ik dacht er dan ook niet aan om te luisteren. Ik staarde slechts voor mij. Ik keek naar mijn meester die recht over rijn stond met zijn grijze haren naar achteren geworpen. In de houding van een man die beschaamd en vernederd was, ik zag naar de rechter die hem ondervroeg. Al zo, zeerde deze, er kent gij, dat geslagen hebt toegebracht aan de agent die u in hechten is heeft genomen. Geen slagen, mijn heer had de rechter, maar één slag. Toen ik op de plaats kwam waar onze voorstelling zou plaatshebben, zag ik de agent het kind dat mij vergezelde een orfeig geven. Dat is uw kind niet, nee meneer de rechter, maar ik ken hem als of het mijn eigen zoon is. Toen ik hem een klap zag geven, lied ik mij door mijn drift meederslepen. Ik vatten de hand van de agent om hem te verhinderen het kind een tweede slag toe te brengen. Het gij zelf ook de agent geslagen. Dat is te zeggen, toen deze mij bij mijn kraag vatten, vergat ik wie de man was die mij aangreep. Ik zag in hem slechts de aanvaller en niet de agent en ik kon mezelf niet beheersen. Op uw leeftijd moet men zichzelf weten meester te blijven. Men moest zichzelf beheersen, maar men doet helaas niet altijd wat men moet. Dat voel ik tans ook. Wij zullen nu de agent horen. Deze vertelde de feiten zoals zij gebeurd waren, maar tracht er meer de aandacht te laten vallen op de spot die men met zijn persoon gedreven had, dan dat hij van de slagsprak die hij ontvangen had. Bij deze verklaring zag Vitalis in plaats van aandachtig te luisteren de zaal rond. Ik begreep dat hij mij zocht. Ik besloot toen mijn schuilplaats te verlaten en terwijl ik tussen de menigde doorschoof gelukte het mij in een plaats voraan te krijgen. Hij ontdekte mij en op zijn zwaarmoedige laad kwam een blijde trek te voorschijn. Ik gevoelde dat hij gelukkig was mij te zien en ondanks mezelf vulden mijn ogen zich met tranen. Is dat al wat gij tot uw verdediging hebt in te brengen, vroeg de rechter eindelijk. Ik voor mij heb er niets bij te voegen, maar voor het kind waarvan ik houd, en dat nu alleen overblijft, voor hem roep ik de toegevendheid de rechters in en smeek hen ons akkoord mogelijk van een kander te scheiden. Ik dacht dat men mijn meester in vrijheid zou stellen, maar daar gebeurde niets van. Een andere rechter sprak nog enige minuten. Daarop zeiden de president met een ernstige stem dat vitales veroordeeld was tot twee maanden gevangenis traf en een boete van vijftig gulden. Twee maanden gevangenis traf. Door mijn tranen heen zag ik vitales door dezelfde deur waardoor hij was binnengetreden de zaal verlaten. Een gendarme volgde hem en de deur werd wedergesloten. Twee maanden zouden wij van al kander gescheiden zijn. Waar moest ik heen? Einde van hoofdstuk 10. Deel één van het elfte hoofdstuk van alleen op de wereld. Deze LibriVox opname is vrij van uteursrechten. Opname door Marcel Koenders. Alleen op de wereld door Hector Marlowe, vertaald door Gerard Keller. Eerste deel van hoofdstuk 11. Op het schip. Toen ik met een bezwaard hart en betraande ogen in de herberg terugkeerde, zag de waard die in de gang stond mij strak aan. Ik wilde haastig doorlopen om naar de honden te gaan. Toen hij mij tegenhield. En wat zij nu oemeester, volg hij mij. Hij is veroordeeld. Tot hoe lang? Tot twee maanden gevangenis straf. En tot hoeveel boete? Tot vijftig gulden. Twee maanden, vijftig gulden, herhaalde hij. Drie of vier keer. Ik wilde doorgaan. Opnieuw hield hij mij terug. En wat wilde gij, gedurende die twee maanden uitvoeren? Ik weet het niet meneer. Wat weet je dat niet? Ge hebt toch zeker geld genoeg om van te leven en voedsel aan uw dieren te geven, denk ik. Nee meneer, reekend gij er dan op dat ik u al die tijd huisvesting zal geven. O nee meneer, ik reken op niets. Ik sprak de zuivere waarheid. Ik rekende op niemand. Wel nu kereltje, vervolgde de herberg hier. Daar hebt gij gelijk in. Uw meester is mij reeds en aanzienlijk soms schuldig. Ik kan u twee maanden lang geen krediet geven zonder te weten of ik op stuk van zaken betaald zal worden. Ge moet hier dus vandaan. Hier vandaan? Maar waar moet ik dan heen meneer? Dat is mijn zaak niet. Ik ben uw vader niet. Nog minder uw meester. Waarom zou ik voor u zorgen? Ik bleef een ogenblik verstoond staan. Wat zou ik hem antwoorden? De man had gelijk. Waarom zou hij mij bij zich nemen? Ik zou hem slechts tot last wezen. Vooruit, jongetje. Haal uw honden en aap zo gauw mogelijk. Gij laat de reistas van uw meester bij mij. Dat spreekt vanzelf. En als hij uit de gevangenis komt, zal hij haar stelig ophalen en dan kunnen wij tevends onze rekening vereffenen. Deze woorden brachten mij op een denkbeeld. Ik meende een middel gevonden te hebben om in deze herberg te blijven. Daar ga je er zeker van zijn dat alles u dan betaald zal worden, houdt mij dan zolang bij u en jij kunt dan mij naar uitgaven bij die van mijn meester optellen. Geloofd jij dat vind je? Uw meester zal mij wel voor enige dagen maar niet voor twee maanden kunnen betalen. Ik zal heel weinig eten indien gedat toestaat. En nu dieren dan? Nee, gij ziet wel. Dat gij vertrekken moet. Gij vindt in het een of ander dorp wel voldoende werk, waarmee degij de kost kunt verdienen. Maar meneer, waar moet mijn meester mij dan zoeken? Wanneer hij uit de gevangenis komt, hij zal mij omgetwijfeld hier komen halen. Gij kunt die dag dan terugkomen. Gij kunt van hieruit een tocht maken van twee maanden en debatplaatsen bezoeken waar gij stellig veel geld zult verdienen. En als mijn meester mij schrijft, ik zal al zijn brieven bewaren, maar dan kan ik hem niet antwoorden. Och, je verveelt mij met al die vragen. Ik heb je gezegd dat je vertrekken moet en wel zo spoedig mogelijk. Ik geef je vijf minuten om je gereed te maken. En zo ik je hier nog vindt als ik terugkom, krijg je met mij te doen. Ik gevoelde wel dat langer bij hem aan te houden mij niet zou baten. Zoals de waard zijde, moest ik hier vandaan. Ik begaf mij naar de stal en toen ik de honden en Jolie Keur bij Elkander geroepen had, na mijn tas gesloten en die met mijn harp over mijn schouder gehangen te hebben, verlieed ik de herberg. De waard stond op de drempel mij op te wachten. Als er een brief komt, riep hij mij nog na, zal ik hem voor je bewaren. Ik haaste mij om de stad te verlaten, want mijn honden hadden geen melbanden voor. Wat zou ik antwoorden als mij een agent van de politie tegenkwam, dat ik geen geld had om melbanden te betalen? Dat was de waarheid, want als ik al mijn geld optelde, kon ik niet meer bij Elkander krijgen dan elf stuivers. En dat was niet genoeg voor zulke toestel. Zou hij mij dan ook niet in hechtenis nemen? Als mij meester en ik beide in de revangenis waren, wat zou er dan van de honden en van Jolieke worden? Ik, die geheel alleen op de wereld stond, die vader nog moeder bezat, was op dit oogomlik directeur van een toneelgezelschap en hoofd van een gezin en ik gevoelde dus de grote verantwoordelijkheid die op mij ruste. Terwijl wij haastig voortliepen, heven de honden telkens hun kopjes op en zagen mij met een smekende blik aan. Alsof zij zeggen wilden, wij hebben honger. Jolieke, die op mijn rijzak zat, trok mij van tijd tot tijd aan mijn oor om mij te dwingen naar hem om te zien. Hij vreef dan over zijn maag, het geen niet minder duidelijk zijn bedoeling te kennen gaf, dan de blik der honden. Ik had, hun ook wel kunnen vertellen, dat ik honger had, want ik had even min als zij ontbeten. Maar wat zou dat geholpen hebben? Mijn elf stuivers konden ons geen ontbijt en een middagmaal verschaffen. Wij moesten ons dus met eenmaal tevreden stellen dat wij midden op de dag zouden gebruiken en dat voor twee gelden moest. Daar de herberg, die wij verlaten hadden. Op de weg naar Montpellier gelegen was, volgden wij natuurlijk die richting. In mijn haast, om een stad te verlaten waarin wij gevaren liepen een agent van politie te ontmoeten, had ik mezelf geen regenschap gegeven en de weg leidde. Ik wilde niets liever dan mij zover mogelijk van Toulouse verwijderen. Al het overige was mij onverschillig. Naar welk land ik heen ging, boesende mij weinig belangen. Overal, waar ik ad en sleep zou mijn geld van mij eisen. De vraag, waar ik een onderkomen zou vinden, was voor mij gewicht. Het was in het hartje van de zomer en wij konden dus wel onder de blote hemel slapen. Maar eten, ik geloof dat ik wel twee uur lang zonder ophouden voortliep. Niet tegenstaande, de honden, mij telkensmekend aanzagen en Jolie Keur mij aan het oort trok en hoe langer, hoe harder zij maag vreef. Zodat ik achter ik me ver genoeg van Toulouse verwijderd om niet bevreesd te zijn dat ik mijn honden zou moeten muilbanden en ik trat de eerste de beste bakkerswinkel binnen. Ik vroeg om een brood van anderhalf pond. Gij mocht er wel een van twee pond nemen, zei de bakkersvrouw. Daar zult gij met uw menagerie niet eens te veel aan hebben. Want die arme dieren mocht er wel goed voeden. De vrouw had gelijk want al nam ik een brood van twee pond dan zouden we elk nog maar een half pond krijgen. Maar helaas, dat was mij te duur. Het brood kost de vijf stuivers het pond en als ik het twee nam dan zou mij dat tien stuivers kosten zodat ik van mijn elf stuivers één stuiver zou overhouden. Ik durfde niet tot zulke grote uitgaven overgaan zonder dat ik wist wat ik de andere dag verdienen kon. Ik zou, wanneer ik nu slechts anderhalf pond kocht morgen altijd nog genoeg over hebben om niet van honger om te komen en naar enige legenheid om wat geld te verdienen uit te zien. Spoedig had ik deze rekening gemaakt en ik zei de opgerustelende toon tot de bakkersvrouw dat anderhalf pond wel genoeg was en zij niet meer moest afwegen. Goed goed, gaf zij in antwoord en zij sneed mij van een groot brood dat wij gemakkelijk geheel hadden kunnen opeten. Doe veelheid af en legde die op de weegschaal waar tegen zij even duwde. Te veel zeiden zij nu, dat zullen we dan voor die twee centen rekenen. En zij liet de acht stuifers in haar laartje geleiden. Ik heb wel eens gezien dat mensen de centen die zij ontvingen teruggaven met de woorden dat zij niet wisten wat daarmee dit te doen. Ik zou zeker die welke mij toekwamen niet hebben afgestaan. Toch durfde ik ze niet terug eizen en verliet ik zonder een woord de winkel met mijn brood onder de arm. De honden waren uitgelaten van vreugde en deden niets dan tegen mij opspringen terwijl Jolie keur mij onophoudelijk aan de haren trok. Wij liepen nu niet ver meer. Bij de eerste boom aan de weg legde ik mijn harp en tas op de grond en strekte ik mij op het gras uit. De honden gingen over mij zitten kapie in het midden en aan weerskanten van haar serbino en doltje. Wat Jolie keur betrof hij bleef staan daar hij niet vermoeid was om de stukjes brood op een onverwacht ogenblik weg te nemen. Het verdelen van het brood is een zeer moeilijke zaak. Ik maakte vijf zo gelijk mogelijke delen en opdat er geen kruimeltje verloren zou gaan, sneed ik die weder in kleine stukjes. Eerder kreeg dus op zijn beurt een snede. Jolie keur, die minder voedsel nodig had dan wij had nog de beste partij want hij had geen track meer toen wij nog uitgehongerd waren. Ik nam van zijn deel drie stukjes die ik in mijn reis das opboorg om ze voor de honden te bewaren. Hoewel dit geen feestmaal was waarbij tosten geslagen moesten worden meende ik toch dat het de geschikt ogenblik was om een enkel woord tot mijn makkers te spreken. Ik beschouwde mijzelf natuurlijk als het hoofd maar ik geloofde me toch niet genoeg boven hen om hem geen deelgenoot te maken van de ernstige omstandigheden waarin wij ons bevonden. Kapie had stelig mijn bedoelingen gevat want zijn verstandige ogen hield hij strak op mij gericht. Ja vrienden, ik heb u een slechte tijding mede te delen. Onze meester blijft twee maanden van ons weg. Wa! Kapie dat is in de eerste plaats voor hem zeer treurig en ook voor ons want hij verdiende de kost voor ons en gedurende zijn afwezigheid zullen we ons in een zeer ellendige toestand bevinden. Wij hebben geen geld bij deze woorden die hij zeer goed verstond stond Kapie plotseling op zijn achterste poten en liep hij in het rond op de wijze met zijn bakje de ronde deed bij het geëerde publiek. Gij wilt dat wij onze voorstellingen zullen voortzetten. Dat is zeker een goede raad die gij geeft maar zullen wij daarmee iets verdienen. Daarop komt alles aan. Als wij niet slagen dan bestaat ons gehele fortuin uit drie stuifers. Wij moeten magen maar sluiten. Dat de zaken zo staan hoop ik dat gij zult inzien in welke droevige omstandigheden wij verkeer hem en dat gij al uw krachten zult inspannen om de gunst van het publiek te winnen. Ik vraag slechts gehoorzaamheid matigheid en moed. Laat de wijl kan erbij staan en rekent gij op mij even als ik op uur reken. Ik durf niet beweren dat mijn makkers de schone vorm van mijn reden voering vatten. Maar zeker is het dat zij de algemene zin ervan begrepen. Zij wisten dat door de afwezigheid van mijn meester er iets van het grootste gewicht gebeurd was en zij verwachten van mij een verklaring. Indien zijn niet alles begrepen. Wat ik zei zei waarom tenminste voldaan over de wijze waarop ik tegenover hen handelde en zij toonde mij hun het tevredenheid door zeer opletten te zijn. Wanneer ik van hun oplettenheid spreek dan bedoel ik hiermee de honden. Want wat zo liqueur aangaat deze kon onmogelijk zijn geest lang met hetzelfde onderwerp bezighouden. Naar het eerste gedeelte van mijn reden had hij met de grootste belangstelling geluisterd. Maar toen ik twintig woorden gesproken had was hij in de boom geklauterd onder welk schaduw wij rusten en hij vond het nu veel aangenamer om heen en weer te schommelen en van de ene tak op de andere te springen. Als Kapi mij een dergelijke belediging had aangedaan zou hij mij gekrenkt hebben. Maar van zo liqueur verwonderde mij nooit iets. Hij was onbezonnen en gedachteloos en wel beschoud was het ook zeer natuurlijk dat hij enige afleiding zocht. Ik moet eerlijk bekennen dat ik graag hetzelfde zou hebben gedaan en dat ik met het grootste genot mij zou hebben heen en weer geschommeld. Maar de gewichtige vernamen rol die ik dan speelde veroorloofde mij dergelijk genoeg geniet. Toen wij enige ogenblikken hadden uitgerust gaf ik het zijn tot vertrekken. Wij moesten ons nachtverblijf opzoeken en in elk geval zorgen voor het ontbijt van de andere morgen. Nadat wij, zoals wel waarschijnlijk was, ons hadden beholpen met de blauwe hemel tot dak. In een wandeling van ongeveer 1 uur kwamen wij aan een dorp dat me geschikt toe scheen voor de verwezenlijking van mijn plan. Van verre zag het er nog al erg arm uit en wij hadden dus niet veel kans om er goede zaken te doen. Maar dit ontnommen mij de moed niet. Of ik veel of weinig ontving was voor mij niet de hoofdzak. Maar hoe kleinere dorp was zoveel te minder gevaar liepen wij om ragenten van politie te ontmoeten. Ik leden dus mijn personeel aan en zo oordelijk mogelijk trokken wij het dorp binnen. Jammer maar dat wij Vitalis niet hadden om op de fluit te spelen en door zijn voorkomen evenals een tambour major de aandacht te trekken. Ik had het geluk niet om zo lang te zijn als hij miste ook zijn fraaie kop. Mijn gestalte was eer klein dan middelmatig. Bovendien was ik vrij mager en op mijn geluids stond meer angst dan zelfvertrouwen te lezen. Onder het voortgaan weerpikt er sluiks, rechts en links een blik om te zien welke indruk wij maakten. Maar die was niet bijzonder groot. Men keken ze even op zich en niemand volgde ons. In het midden van het dorp was een plein met een fontein die door plantaanbomen omringt was. Hier zette ik mijn hart neder en begon een walst te spelen. De muziek was vrolijk, mijn vingers vlug. Al was mijn hart ook nog zo treurig gestemd en het was of een loodsware last op mijn schouders drukte. Ik spiel er maar altijd voort en Serbino en Dolce dansen. Zij gehoorzaamde dadelijk en begon op de maat rond te springen. Maar niemand gaf zich de moeite om naar ons te komen kijken. En toch zag ik voor verschillende huizen vrouwen die bereiden en met al kan daar praten. Ik speelde maar altijd voort en Serbino en Dolce bleven dansen. Nou, ons komen kijken. En als er één was zou wel een tweede volgen en dan 10 en daarna 20. Maar of ik afspeelde en Serbino en Dolce al dansen, de mensen bleven waar zij waren en keken zelfs niet naar de plek waar wij stonden. Het was om wanhopend te worden. Toch gaf ik de moed niet op. Ik speelde nog lustiger voort zodat de snaren bijna sprongen. Eindelijk kwam er een kind uit één der huizen. Het was zo klein dat men haast zeggen zou dat het voor het eerst liep. Langzaam naderde het ons. Zeker zou nu zijn moeder ook wel komen en naar de moeder ene buurvrouw. Wij zouden publiek krijgen en vangen. Ik speelde nu wat minder hard om het kind niet bank te maken en het spoedigen bij ons te doen komen. Met de armjes uitgestrekt en wachtend op zijn beentjes naderde het langzaam. Het kwam al dichter en dichter bij. Nog enkele schreden en het was bij ons. Zijn moeder keek op. Verwond het zeker en ongerust misschien was. Daar zag zij haar kind. Maar in plaats van het na te lopen zoals ik gehoopt had riep zij het terug en het gehoorzame kind keerde dadelijk om. Misschien hielden die mensen niet van dansen. Dat was ook mogelijk. Ik bevalt haar binnen een dolctie te gaan liggen en begon mijn kansonetta te zingen. Ik heb best erop. Ik hiel het tweede couplet aan toen ik een man met een jas en een vuile hoed naar mij toezacht komen. Eindelijk ik zong nog lustiger. Zeg eens, riep hij, wat doe jij hier, kwajongen? Ik hield eens klaps op onthutsd door die vraag en bleef hem met open mond aanstaren terwijl hij nog dichterbij kwam. Kom aan, krijg ik haast antwoord. Ik zing meneer. Heb je een permissie om in onze gemeente te zingen? Nee meneer. Maak dan dat je wegkomt als je niet wil dat ik procesverbaal tegen je opmaak. Maar meneer. Noem mij geen meneer, maar veldwachtig en druk uit, luiebedelaar. Een veldwachtig. Ik wist door het ging mijn meester overkomen was wat men te wachten heeft als men zich tegen politieagenten en veldwachters verzet. Dus liet ik het mij geen twee maal zeggen. Ik ging heen zoals mijn gelast was. Langs dezelfde weg die ik was gekomen. Beedelaar. Nee. Dat woord was niet verdiend. Ik had niet gebedeld. Ik had gezongen. Ik had gedanst. En wel kwaad had ik daarmede gedaan. Binnen vijf minuten was ik buiten het zo weinig gast vrije maar zo goed bewaakte dorp. Mijn honden volgden mij met hangende kop. Zeker begrepen zij hoe slecht wij van de reis waren gekomen. Kapie liep mij nu en dan vooruit en zag mij met zijn verstandige ogen nieuwsgierig aan. Eerder ander in zijn plaats zou mij allerlei vragen hebben gedaan. Maar Kapie was te goed opgevoed te goed gedreeld om zich ene onbescheide vraag te veroorloven. Hij bepaalde er zich toe zijn nieuwsgierigheid aan de dag te leggen. En ik zag hoe zijn kaken beefden door de pogingen die hij deed om zijn geblaf te onderdrukken. Toen wij ver genoeg van de dorp waren verwijderd om zeker te zijn dat de boze veldwachter niet meer komen zou, gaf ik een teken met mijn hand en dadelijk vormde de 300 een kring om mij. Kapie stond in het midden en hield onbeweegelijk de ogen op mij gevestigd. Het ogenblik was gekomen om hun de uitlegging te geven die zij wachten. Daar wij geen permissie hadden om te spelen, zeiden ik, jaagd men ons weg. En nu, vroeg Kapie, met een beweging van zijn kop. Nu gaan wij slapen onder de blote hemel en avonteeten hebben wij niet. Bij het voor het avonteeten lieten alle een tof gebrom horen. Ik liet mijn dristuiver zien. Gewet dat dit alles is wat we bezitten. Geven wij vanavond onze dristuivers uit, dan hebben wij niets voor ons ontbijt vanmorgen. Daar wij vandaag gegeten hebben komt het mij verstandige voor aan de dag vanmorgen te denken. Ik stak de dristuivers in mijn zak. Kapie en doltje bogen onderworpen de kop. Maar Zerbino die niet altijd in zijn humor was en bovendien een lekker bek ging voort met brommen. Na een strenge blik die hem echter niet tot zwijgen bracht zeiden ik tot Kapie. Verklarens aan Zerbino wat hij niet schijnt te kunnen begrijpen. Wij moeten ons vandaag het troosten niet meer te eten als wij morgen iets willen hebben. Dadelijk gaf Kapie een slag met zijn poot en ene gedachtewisseling tussen hen volgde. Dat woord gedachtewisseling misschien niet serieus. Omdat het hier hondengeld maar zeker is het toch dat alle dieren een eigen manier hebben om welkander iets mede te delen. Als men in een huis gewoond heeft onder welks daklijst en kozijnen de zwaluwe nestelen krijgt men al zeer spoedigde overtuiging dat de vogeltjes niet enkel fluiten om een wijsje te doen horen wanneer zij bij het aanbreken van de dag zo druk met alkander bezig zijn. Het zijn bepaalde gesprekken die zij middelkander houden ernstige zaken behandelen zij waarin woorden voldedigheid worden gewisseld en de mieren van dezelfde stam kruisen als zij alkander ontmoeten hun voelspritjes. We hebben ook niet opmaken dat zij elkaar met een of ander mede delen wat voor haar van belang is. Wat de honden betreft deze kunnen niet alleen spreken maar ook lezen Zie maar eens hoe zij met hun neus in de lucht of met de kop vlak op de grond de steen en planten bariken en dan eensklaps een oogelijk steel staan op de muur. Wij mensen zien niets op die muren maar de hond leest daarop allerlei bijzondere dingen in een geheimzinnig schrift dat door ons zelfs niet wordt opgemerkt. Wat Kapi aan Serbino mede delen verstond ik niet want zo al de honden de taal der mensen verstaan de mensen kennen die der dieren niet ik zag alleen dat Serbino niet naar de reden wilde luisteren en erop aandroom dat de drie stuifers vandaag nog zouden worden uitgegeven. Kapi moest eigenlijk wel boos worden en eerst toen hij zijn tanden had laten zien gaf Serbino die niet heel dapper was toe. De vraag om trend het avond eten was dus beslist maar die van het nacht verblijf moest nog behandeld worden gelukkig was het mooi weer het was een warme dag geweest en in deze tijd van het jaar onder de blote hemel te slapen was zo erg niet. Alleen moest mensen in de slaapsteen zo daarnig inrichten dat men geen last kon hebben van de wolven zo dieren waren in deze omtrek en wat mij nog grote gevaar is geen van de veldwachters want voor ons waren die mensen nog meer te vrezen dan de wilde dieren. Wij moesten dus maar doorlopen de weg volgden tot wij ene goede schuilplaats hadden gevonden. Het was een lange weg de ene mijl volgde op de andere en de laatste roospleurige gloep, de ondergaande zon was verdwenen zonder dat wij nog ene schuilplaats gevonden hadden. Er moest nu wel een besluit worden genomen maar er was veel stond om op de plek waar wij waren de nacht door te brengen bevonden wij ons in een bos waarin hier en daar enige open vlakken waren in het midden waarvan grote rotsklompen zich vergiven. De plaats was zeer somber en verlaten, maar wij hadden geen keus en ik meende dat wij tussen die graniet blokken de nachtelijke koude beschermd zouden zijn. Ik zeg wij en bedoel hiermee de jolie keur en mijzelf want wat de honden betreft om hen behoefde ik mij zo zwaar niet te bekommeren. Zij zouden er de koorts niet van krijgen of zij al een nachtje buiten sleepen. Maar voor mezelfen moest ik oppassen want ik besefte verantwoordelijkheid die op mij ruste. Wat zou er van mijn troep terecht komen als ik ziek werd? Wat zou ik beginnen als ik jolie keur moest verzorgen? Wij sloegen nu ter zijde van de weg af en volgden de openingen tussen de stenen totdat ik voor mij een groot rotsblok zag zodanig gevormd dat er onder een soort van grot was en het boven gedeelte als een gewelf erover uitstak. In die grot had de wind een grote massa voordor de dennen naalden bijeengedreven. Beter konden wij niet verlangen. Er was een matras om ons op uit te strekken. Een dak om ons te beschutten. Er ontbrak ons niets voor het groot tot avond eten. Maar men moest maar trachten daar niet aan te denken. Het spreekwoord zich terecht wie slaapt voelt geen honger. Voor ik insleep deelde ik aan Kapie mede dat wij op zijn een waakzaamheid rekenden en in plaats van zich evenals wij op de dennen naalden neer te leggen bleef het goede dier om de wacht te houden. Einde van het eerste deel van hoofdstuk 11. Tweede deel van het elfde hoofdstuk van alleen op de wereld. Deze LibriVox opname is vrij van uteursrechten. Opname door Marcel Koenders. Aalén op de wereld door Hector Malo vertaald door Gerard Keller. Elfde hoofdstuk deel 2 op het schip. Ik wil nu gerust zijn overtuigd dat niemand bij ons zou komen voordat ik gewaarschuwd was. Hoewel hierom trendgerust gesteld kon ik toch niet zo dadelijk op mijn matras van dennen naalden inslapen bij Jolie Keur die in mijn jas gewikkeld naast mij lag. Serbino en Dolce aan mijn voeten. Mijn bezorgdheid was nog groter dan mijn vermoeienis. Deze eerste dag van mijn reis was slecht geweest. Wat zou de dag vanmorgen opleveren? Ik had honger en dorst en ik bezat niet meer dan drie stijvers. Of ik ze al omkeerde en nog eens omkeerde in mijn zak. Er bleven er altijd maar drie. Ik kwam niet boven dat getal. Hoe zou ik mijn troepje in het leven houden? En hoe mijzelfen als ik morgen en de volgende dagen geen gelegenheid had om voorstellingen te geven. Melbanden een permissie om te zingen hoe zou ik die bekomen? Moesten wij dan allen van honger omkomen in een bos sterven onder de struiken. Terwijl ik over die treurige dingen dacht keek ik naar de sterren die boven mij aan de donkere hemel flonkerten. Geen windje woeier dodelijke stilte. Geen blaadje ritzelde. Geen vogel deed zich horen. Geen wiel kraakte op de weg. Zover mijn blik in die blauwe diepte rijkte was alles still en ledig. Eenzaam en verlaten waren wij. Ik voelde de tranen in mijn ogen komen. Op eens begon ik te wenen. Arme vrouw Barbarin. Arme Vitalis. Ik lag voorover en liet mijn tranen in mijn handen vloeien zonder dat ik ze kon tegenhouden. Daar voelde ik een warme adem in mijn harem. Eilings richtte ik mij op. Eén grote tong zacht en warm lekte mijn wangen. Het was Kapie die mij had horen wenen en mij kwam troosten zoals hij mij ook de hulp was gekomen de eerste nacht dat wij op reis waren. Ik sloeg mijn beide armen om zijn hals en drukte een kus op zijn vochtel gesnuit. Toen onderdrukte hij twee of drie maal een zacht gekreun en het scheen dat hij weende met mij. Toen ik wakker werd was het helder dag en Kapie zat tegenover me en keek mij aan. De vogels sommen in het gebladerde in de verte. Heel in de verte hoorde ik het ankelus kleppen. De zon die reeds hoog aan de hemel stond weer op haar straal en uit. De gracht gaven zowel aan de grot als aan ons lichaam. Ons morgen toilet was spoedig gemaakt en wij begraven ons op weg in de richting waar we het ankelus hoorde luiden. Daar was een dorp en zeker ook een bakker. Als men zonder eten is gaan slapen doet de honger zichspoedig gevoelen. Mijn drief stuifers zou ik uitgeven en daarna zouden we zien. Toen ik in de dorp kwam behoefde ik niet te vragen waar de bakker woonde. Ik rook zijn winkel reeds van verre. Mijn reukorgan was bijna even fijn als dat van de honden. Zodat reeds op een afstand de lucht van het warme brood door mij aangenomen. Als het brood 5 stuifers per pond kost heeft men niet veel voor 3 stuifers. Eerder kreeg een klein stukje zodat ons ontbijt spoedig afgelopen was. Nu was het ogenlijk daar om te denken hoe wij aan de kost moesten komen. Ik liep het dorp door om te zien waar de gunstig gelegenheid was voor een voorstelling en ook om de gezichten der mensen gade te slaan. Ten einde daaruit te ontdekken of ze ons al of niet gezind zouden wezen. Mijn plan was niet om ter stond met de voorstelling te beginnen. Want daarvoor was het uur niet bijzonder geschikt. Maar om de beste plaats uit te kiezen en dan tegen het midden van de dag te komen en de kans te wagen. Met die plannen was ik geheel vervuld toen ik opeens achter mij hoorde roepen ik keek om en zag Serbino die door ene oude vrouw werd nagezet. Hij duurde niet lang of ik begreep wat de gaande was. De hond had bemerkt dat ik in gepijns was verzonken. Hij had mij verlaten en was in huis binnen gelopen waar hij een stuk vlees gestolen had. Dat hij nu nog in de bek droog. Houd bedief, houd bedief riep de vrouw toen ik die woorden hoorde voelde ik dat ik schuldig was. Tenminste verantwoordelijk voor de daad van mijn hond en begon ik ook hard te lopen. Wat moest ik zeggen als de oude vrouw mij de prijs vroeg van het stuk vlees dat de hond gestolen had? Hoe zou ik het betalen? Als ik insgepakt werd zou men mij dan niet gevangen houden. Toen zij mijn hart zagen weg lopen bleef er ook kapi en doltje niet achter. Ik voelde ze op mijn hielen terwijl Jolie Keur zijn poot om mijn hals sloeg om niet te vallen. Ik behoefde niet bang te zijn dat men ons zou inhalen. Maar men zou ons kunnen tegenhouden en dit scheen mij het plan van 2 of 3 mensen die van de andere zijde kwamen. Gelukkig lag er tussen ons een twaistraad. Die sloeg ik in, gevolgd door mijn honden weldra waren wij weder in het open veld. Toch bleef ik niet staan voordat ik geheel buiten adem was en toen had ik zeker 2 kilometer gelopen. Eerst durfde ik nog niet omzien. Maar toen ik eindelijk een blik achter mij wierp bemerkte ik dat niemand ons volgde. Kapi en doltje waren altijd nog op mijn hielen. Serbino volgde op een afstand en hij had onderweg zeker stil gestaan om zijn stuk vlees op te eten. Ik riep hem, maar Serbino begreep dat hij een strengen kastijding te wachten had en bleef eerst staan. Daarop keerde hij zich om en liep heen zo snel hij kom. Slechts uit honger had Serbino het vlees gestolen. Maar dit was voor mij geen reden van schuldiging. Hij had gestolen en de schuldige moest gestraft worden of het was uit met de tucht onder mijn troep. In het volgende dorp zou doltje het voorbeeld van zijn makervolgen en Kapi zelf zou eindelijk bezweiken voor de verzoeking. Dus moest Serbino voorbeeldig gestraft worden. Maar daarvoor moest ik hem binnen mijn bereik hebben en dat was zo gemakkelijk niet. Ik nam mijn toevlucht tot Kapi. Haal Serbino zei de ik dadelijk rende hij weg om de last die ik hem op droeg te volbrengen. Het scheen mij even wel toe dat hij die taak minder gewillig op zich nam en uit de blik die hij op mij weerp voor hij heen ging meende ik te bespeuren dat hij liever de advocaat van Serbino wezen zou dan de gendarme die hem oppakten. Ik moest dan de terugkomst afwachten van Kapi en zijn gevangenen. Wat vrij lang kon duren, daar Serbino zeker niet zo dadelijk zou terugkeren. Dat wachten vond ik even wel zo onaangenaam niet. Ik was te ver van het dorp om van die zijde iets te vrezen. En daarbij was ik zo vermoeid dat ik graag een poos wilde uitrusten. Bovendien kwam zou ik mij haasten. Ik wist niet waar ik heen moest gaan of wat ik doen moest. De plek waar ik stil had gestaan was tevens uitmuntend geschikt om er een post te vertoeven. Zonder te weten waar heen ik mij in mijn dolle loop gericht had was ik aan een kanaal gekomen. En na de gevlakte te hebben door Kruist die zich in de omstrekend van Toulouse uitstrekt was ik nu in een wilderig verbaar land gekomen water bomen gras, een kleine beek die tussen de spleet te vloeiden van in de dichtbegroeide rots en telkens kleine watervallen vormden. Het was hier alle bekoorlijkst en uitnemend geschikt om de terugkomst de honden af te wachten. Een uur ging er voorbij en geen van beide keerde terug. Reeds begon ik mij ongerust te maken toen Kapi verscheen met hangende kop. Waar is Serbino? Kapi legde zich in vreesachtige houding voor mijn neder en ik zag nu dat één van zijn oren bloeden. Meer was niet nodig om mij te doen begrijpen wat er gebeurd was. Serbino had zich tegen de gendarme verzet. Hij had weerstand geboten aan Kapi die misschien zelf maar met tegenzin gehoorzaamd had aan het bevel. Dat ook hij te streng achte en hij had zich laten overwinnen. Moest ik hem beknoren en ook straffen. Daartoe had ik de moed niet. Ik was niet in ene stemming om anderen te kwellen. Ik had al genoeg aan mijn eigen verdriet. Daar Kapi niet in zijn taak geslaagd was bleef mij niets anders over dan af te wachten of Serbino ook terug zou willen komen. Ik kende hem genoeg om te weten dat na een eerste vlaag van verzet hij zich zou onderwerpen aan de straf en dat ik hem dus wel drabber rauvel voor mij zou zien. Ik strekte mij onder een boom uit. Jolie Keur had ik vastgemaakt want ik was bang dat hij dus zou krijgen om Serbino te gaan opzoeken. Kapi en Doltje lagen aan mijn voeten. De tijd ging voorbij. Serbino keerde nog maar niet terug. Onwille Keurig maakte de slaap zich van mij meester en ik sliep in. Toen ik wakker werd stond de zon recht boven ons. Uren waren er voorbij gegaan maar de zon behoefde mij niet te zeggen dat de tijd voort gegaan was. Mijn maag vertelde me dat er uren waren verstreken zei dat ik mijn stukje brood gegeten had. Van hun kant gaven ook de 200 en Jolie Keur mij op de duidelijkste wijze te kennen dat zij honger hadden. Kapi en Doltje door hun beklaagelijk voorkomen Jolie Keur door zijn het wazensprongen. Serbino was nog altijd niet terug. Ik riep ik vloot maar alles te vergeefs. Hij verschee niet. Hij had goed ontbeten en rustte nu waarschijnlijk uit onder ene struik. Mijn toestand werd moeilijk. Als ik weg ging zou hij ons misschien kunnen verliezen en nooit meer terugkomen. Als ik bleef miste ik de gelegenheid om enige stuivers te verdienen voor een middagmaal. En de behoefte aan dat middagmaal werd hoe langer, hoe groter. De ogen van de honden waren wanhopend op de mijne gevestigd en Jolie Keur ging buik en liet nu hem dan een neide gebrom horen. Daar de tijd voorbijging en Serbino niet kwam zond de kapie er nogmaals op uit om zijn kamerat te halen. Maar na verloop van een half uur kwam hij weder alleen terug en deed mij begrijpen dat hij hem niet gevonden had. Wat nu te doen? Hoewel Serbino straf verdiende en ons door zijn schuld in een allerom aangenaamse toestand had gebracht kon ik het niet over mij verkrijgen om hem te verlaten. Wat zou mijn meester zeggen? Als ik hem zijn 300 niet terugbracht. En dan ik hield van die schelm van een Serbino. Ik besloot te wachten tot de avond. Maar het was onmogelijk al die tijd werkenloos te blijven met zulke honger gemagen. Want de honger liet zich te meer gelden nu er niets was dat ons enige afleiding geëvend kon. Er moest iets gevonden worden dat ons alle vier enige afleiding schonk. Als wij maar vergetend konden zouden wij hem in deze uren van eenzame verlatenheid zeker minder voelen. Maar waar mede ons bezig te houden toen ik daarover nadacht herinnerde ik mij hoe Vitalis mij eens vertelt had dat in de oorlog als een regiement vermoeid was door een lange mars men muziek maakte en bij die vrolijke meeslepende melodien vergaten de soldaten hun vermoeidheid. Als ik nu ook eens een vrolijk deuntje speelde zouden wij misschien ook onze honger vergeten. In ieder geval als ik muziek maakte en de honden liet dansen met joliekeur zou de tijdspoediger voorbij gaan. Ik nam mijn harp die tegen een boom stond en met mijn rug naar het kanaal gekeerd begon ik na mijn personeel in orde te hebben gebracht een dans en daarna een wals te spelen. Eerst schenen mijn acteurs niet zeer geneigd om te dansen. Het was duidelijk dat een stuk brood meer in hun smaak zou zijn gevallen maar langzamerhand kwam er meer leven bij hem. De muziek had haar een gewone uitwerking. Wij vergaten het stuk brood dat wij niet hadden en ik dacht aan niets anders meer dan aan de muziek en zij aan het dansen. Eens klaps hoorde ik achter mij een helderen kinderstem die bravorip ik keerde mij eilingsom een scheepje voer door het kanaal met de stevend gericht naar de oever waar ik stond. De twee paarden die het voortrokken liepen op de andere oever. Het was een vreemd soortig schip zoals ik er nog nooit één gezien had. Het was veel korter dan de pramen welke gewoonlijk gebezegd worden voor de vaart op het kanaal en op het dek dat slechts even boven het wateruitstak was een soort van glazenhuis gebouwd. Op de voorplecht was een verande aangebracht die met slingerplanten was bedekt waarvan de stengels die hier en daar zich aan het glazen dak hadden gehecht als beken van groen nedervielen. Onder die veranda zag ik twee personen enen nog jeugdige dame met een edel enig sindsdoever voorkomen en een knap van mijn leeftijd ongeveer en die mij toescheen te liggen terwijl de dame stond. Zeker was het die knap geweest die bravo had geroepen. Sproeder was ik van mijn verrassing bekomen want er was niets in die verschijning dat mij bang maakte. Ik nam mijn hoed af om te bedanken voor de toejuiging. Speeld je voor uw plezier volgde dame mij in een vreemde tongval. Ik deed het om mijn troepje te oefenen en ook om mijn enige afleiding te bezorgen. De knap wenkte de dame die zich over hem heen boog. Nog wat spelen vroeg de dame het hoofdophevende. Of ik nog wat wilde spelen spelend voor een publiek dat mij zo juist van pas kwam. Ik liet me niet bidden. Weeld u een dans of een comedy vroeg ik. O, een comedy riep de knap. Maar de dame zeiden dat zij liever een dans wilde zien. Zijde de knap. Na de dans kunnen wij verschijne natuurverrichten zoals die in het paarden spel te Parijs vertoond worden. Indien het geërde publiek dit verlangt. Dit was een uitdrukking van mijn patroon en ik tracht het die met evenveel waardigheid te uiten. Bij nader inzien was ik blij dat men de comedy verlangt had. Want ik zou vrij wat moeite hebben gehad om ze behoorlijk van stapel te doen lopen. Voor eerst omdat Serbino er niet was en ook omdat ik de kostuums miste en het geen er verder bij hoorde. Ik nam dus mijn harp en begon een wals te spelen. Dadelijk sloeg Capi zijn er twee poten om het lijf van doltje om rond te draaien op de maat. Daarop deed Jolie Keur een dans alleen. Toen volgden de andere stukken die wij konden uitvoeren en wij voelden onze moeheid niet meer. Wat mijn acteurs betrof die begrepen zeker dat zij voor al hun moeite een goed maal zouden krijgen en zij delen even goed in best, als ik. Op eens te midden van Eender kunstverrichtingen zag ik Serbino uit het kreupel hout de voorschijn komen en toen zijn er kameraden in zijn en daarbijheid waren nam hij te midden van hen plaats en vervulde zijn rol. Terwijl ik speelde en op mijn tropje lette weerp ik nu en dan een blik naar de knap. Ik vroeg in genoeg hoewel hij veel vermaakschepte in de vertoning zich niet verroerde. Hij bleef uitgestrekt liggen zonder zich te bewegen. Nu en dan slechts klapt hij in de handen. Was hij lam. Hij scheen op een plank vastgebonden. Intussen was het schip tegen de overkomen liggen waar ik stond en ik zag nu de jongen of ik zelf op de schuid had gestaan. Hij haal blonden haren en zijn gelaad was zeer bleek zo bleek dat men de blauwe aderen van zijn voorhoofd zien kon onder zijn doorschijnend vel. Zijn gelaad had iets treurigs en pijnlijks als van een zieken. Hoeveel kost een plaats bij uw vertoning voegde dame men betaald naar maten van het genoegen dat ze gegeven heeft. Dan moet u heel veel betalen mama zijde de knap en hij voegde er toen iets bij in een het taal die ik niet verstond. Arthur wilde uw diertjes van dichterbij zien. Ik gaf Kapi een teken die ter stond zijn loopnam in de boodsprong en de anderen riep Arthur. Serbino en doltje volgde hun eenmakker en de aap ook show die keur kon gemakkelijk de sprong doen maar als hij eens aan boord was kon hij zich wel eens vrijheden veroorloven die niet in de smaak der dame vielen. Is hij neidig, volg zij Oh neem me vrouw maar hij is niet altijd gehoorzaam en ik ben bang dat hij iets doet wat niet goed is. Wel nu, kom zelf dan maar met hem mee. Bij die woorden gaf zij in wenk aan een man die bij het roer stond en deze kwam ter stond naar de plecht met een plank waarvan hij het uiteinde op de kant legde Over deze brug kon ik nu op het schip komen zonder de gevaarlijke sprong te wagen en ik liep er met waardigheid overheen met mijn harp over de schouder en mijn aap in de hand Oh de aap, de aap riep Arthur ik naderde de knap en terwijl hij hem strilde kon ik hem op mijn gemak galen slaan ik zag nu dat hij inderdaad op een plank was vastgebonden zo als ik er stond reeds had menen te bemerken je hebt een vader niet waar, jonge lief, volg de dame ja, maar tans ben ik alleen voor hoe lang? voor twee maanden twee maanden arme jongen hoe komt hij zo alleen op uw leeftijd goed wel mevrouw uw meester dwingt u vast om na twee maanden hem in een bepaalde som geld te geven nee mevrouw, hij dwong mij tot niets als ik maar met mijn troepje levend kan is dit genoeg en gehap tot dus ver kunnen leven ik aarzelde met mijn antwoord nooit had ik een dame gezien die mij zoveel ontzag dwingboezende had zij die mij tans ondervroeg toch sprak zij zo minzaam tegen mij haar stem was zo zacht haar blik zo vriendelijk zo bemoedigend dat ik er eindelijk maar toe besloot de waarheid te vertellen waarom zou ik ook zwijgen ik verhaalde haar dus waarom ik van vitales had moeten scheiden die tot gefangenis traf was veroordeeld omdat hij mij verdedigd had en hoe ik zeer dat ik de loose had verlaten niets had verdiend terwijl ik sprak speelde Arthur met de honden maar hij luisterde toch en hoorde wat ik zei wat zult gedan allen honger hebben riep hij uit op dat woord stonden begonnen de honden te blaffen en Jolie Keur vreef zijn buik hee mama zei de Arthur de dame begreep zijn bedoeling zij sprak enige woorden in een vreemde taal tot ene vrouw wie hoofd tevoorschijn kwam door een half geopende deur en bijna onmiddellijk daarna bracht deze een tafeltje met allerlei spijzen zeiden de dame ik liet mij niet tweemaal nodig zette mijn hart neder en nam aanstonsplaats aan tafel de honden schaarde zich om mij en Jolie Keur ging op mijn knieën zitten eten uw honden brood vroeg Arthur of ze broodaten ik gaf hen elke stuk verslonden en de aap vroeg Arthur weder maar hij behoefde dit niet eens te vragen want terwijl ik de honden bediende had hij zich meester gemaakt van een korst waarin hij onder tafel bijna stikte op mijn beurt nam ik een sneetje brood en zo ik er al niet bijna in stikte zoals Jolie Keur had ik het toch even gehuild hij arm kind sprak de dame terwijl zijn mijn glas vulden Arthur zei de niets maar sloeg ons schade met wijd geopende ogen hij verbaasde zich zeker over onze eetlust want de een was al honderiger dan de ander zelfs erbino die toch meer of minder verzadig moest zijn van het vlees die Jolie had en waar zult hij vandaag gegeten hebben als wij u niet ontmoet hadden vroeg Arthur ik denk dat wij dan niet zouden gegeten hebben en waar zult hij morgen van eten misschien zullen wij morgen de een of ander ontmoeten die zo goed is als u Arthur sprak niet meer tot mij hij wende zich tot zijn moeder en zei sprake lange tijdmiddelkander in de vreemde taal die ik reeds van hen gehoord had hij scheen iets te vragen wat zij niet geneigd was toe te staan tenminste waar tegen zij veel bezwaar had op eens wende hij zijn hoofd weder naar mij toe want zijn lichaam verroerde zich niet wilde hij bij ons blijven vroeg hij ik zag hem aan maar ik kon geen antwoord geven zo verrast was ik door die vraag mijn zoon vraagt of hij bij ons zult blijven op dit schip ja op dit schip mijn zoontje is ziek de geneesheren hebben voorgeschreven dat hij op ene plank zou worden vastgebonden zoals hij ziet op dat hij zich niet zou vervelen doe ik tochjes met hem op het water hij blijft bij ons over honden en hoe aap zullen voorstellingen geven voor Arthur die uw publiek zal uitmaken en hij beste jongen zult voor ons op uw harp spelen daarmee de bewijst hij ons een dienst en wij kunnen u misschien van net zijn hij behoeft niet elke dag naar een publiek te zoeken wat misschien op uw leeftijd u zo gemakkelijk niet zou vallen op een schip ik was nooit op een schip geweest en dat was juist wat ik het vuurigst had verlangt ik zou op een schip leven op het water welk een geluk dit was de eerste gedachte die zich van mij meester maakte en mij geheel overstelpte welk een droom mijn geogenblikken nadenken deden mij al het geluk beseffen dat in die vraag voor mij opgesloten lag en hoe goed de dame was die ze tot mij richten ik geef haar een hand een kustedie zij scheen gevoelig voor dit blijk van erkendelijkheid en minzaam streek zij een paar malen met haar hand over mijn voorhoofd arm kind zeiden zij daar mijn verlangt had dat ik op de harp zou spelen mengde ik daar stond aan dat verlangen te moeten voldoen die haast was in zekere mate een bewijs van goede wil en van mijn streven om mijn dankbaarheid te tonen ik nam mijn harp zette mij op de plecht en begon toen te spelen op dat ogenblik haalde de dame een zilveren fluitje te voorschijn en een schellen toon klonk door de lucht ik hiel dadelijk op en vroeg mezelf af waarom zij vloot was het omdat ik val speelde of omdat ik zou ophouden Arthur die alles opmerkte wat er om hem heen gebeurde begreep mijn gedachte mama heeft geflotend en teken dat er paarden weder kunnen voortgaan en de boot verwijde op de zicht dan ook van de oever en door kliefde het kalme kanaal door de paarden voortgetrokken het water lekte de kiel en vanweer zij de schenende bomen ons voorbij te trekken verlicht door de schuine stralen van de ondergaande zon wild geen spelen vroeg Arthur en met een beweging van zijn hoofd zijn een moeder bij zich roepende naar mij haar hand en hield die in de zijne gedurende al de tijd dat ik de verschillende stukken speelde die mij meester mij geleerd had einde van het elfte hoofdstuk