 Hoogstuk acht van de kleine Johannes. Deze LibriVox-opname is vrij van uteursrechten. Opname door Bart De Leel. De kleine Johannes van Frederik van Eden. Hoogstuk acht. Nu zal hij komen, dacht Johannes, toen de eerste melde sneeuw was weggesmolten en hier en daar de sneeuwklokjes bij groepjes de voorschenk waren. Zou hij nu komen, vroeg hij aan de sneeuwklokjes. Doch ze wisten het niet en bleven met hangende hoofdjes naar de aarde kijken, alsof ze beschermd waren over hun haast en wel weer weg wilde kruipen. Konden ze maar. De verstijfende oostenwind begon al rasweer te blazen en de sneeuw stapelde zich hoog over de voorbarige stumbertjes. Weken later kwamen die viooltjes. Hun zoetigeurs weefde tussen het keuphoud en toen de zon lang en warm op de morse grond geschenen had, ontloken ook de blonden primulas bij hondenden en duizenden. De schuwenvioolen met haar sterke geuren waren geen zinnige voorboden van komende heerlijkheid, door de vrolijke primulers waren de blijde werkelijkheid zelfen. De ontwaakte aarde had de eerste zonnestralen vastgehouden en maakte er nu een gouden sieersel van. Nu dan, nu komt hij toch zeker, dacht Johannes. Met spanning bezag hij de knoppen aan de takken, hoe zij van dag tot dag langzames wonnen en zich uit de schors losvroon, tot de eerste bleekgroene puntjes tussen de bruine schubben tevoorschijn kwamen. Lang bleef Johannes op die groene blaadjes kijken, hij zag ze toch nooit bewegen en als hij zich even had omgedraaid, schenen ze groter te worden. Ze durven niet als ik hen aankijk, dacht hij. Reeds begon het groen schaardoed te werpen. Nog was Windekind niet gekomen, geen duif was bij hem neergestreken, geen muisje had tegen hem gesproken. Als hij tot de bloemen sprak, knikten zij slecht even en antwoorden niet. Mijn boete is nog niet om, dacht hij. Toen kwam hij op een zonnige lentemogen bij de vijver en het huis. De ramen waren allen wijd geopend. Zouden er mensen ingekomen zijn? De vogelkerststruik, die aan de vijver stond, was redsgeheel met tedere blaadjes overdekt, alle twijgen hadden fijne groene vleugeltjes gekregen. Op het gras bij de vogelkerst lag een meisje. Johannes zag alleen haar lichtblauw kleedje en blond haag. Een rood borstje dat op haar schouder zat, pikten uit haar hand. Op eenmaal wenden zij het hoofd om en zag Johannes aan. Dag jongetje, zij zei en knikte vriendelijk. Weertinkelde het Johannes van het hoofd tot de voeten. Dat waren windenkins ogen, dat was windenkins stem. Wie zeid hij, voeg hij, zijn lippen beefde van aan doen. Ik ben Robinetta en dit is mijn vogel. Hij zal niet schuw voor je zijn. Hou je van vogels? Het rood borstje was niet schuw voor Johannes, het vloog op zijn aan. Dat was juist als vroeg. Het moest toch windenkins zijn, dat blauwe wezen. Vertel mij eens hoe je heet jongetje, zij windenkins stem. Kent je mij niet? Weet je niet dat ik Johannes heet? Hoe zou ik dat weten? Wat betekende dat? Het was toch die bekende soort stem. Het waren toch die donkere, helder liepen ogen. Hoe zie je me zo aan, Johannes? Heb je mij ooit meer gezien? Ja, ik geloof het wel. Dat heb je toch zeker gedroomd. Gedroomd, dacht Johannes. Zou ik alles gedroomd hebben? Of zou ik nu dromen? Waar zei het gegeborgen, vroeg hij? Heel ver van hier in een grote stad? Bij mensen? Robinett lachte. Het was windenkinslag. Ik geloof het wel. Jij niet? Ach ja, ik ook. Spijt je dat? Hou je niet van mensen? Nee. Wie zou van mensen houden? Bij een raar jongetje. Hou je meer van dieren? O, veel meer en van bloemen. Ik doe dat eigenlijk ook wel eens. En enkele keer. Maar dat is niet goed. Wij moeten van mensen houden, zegt vader. Waarom is dat niet goed? Ik houd van wie ik wil of het goed is of niet? Voel je, Johannes. Heb je dan geen ouders of iemand die voor je zorgt? Hou je niet van hem? Ja, zei Johannes nadenkelijk. Ik houd van mijn vader. Ik zei niet omdat het goed is. Ook niet omdat hij een mens is. Waarom dan? Dat weet ik niet. Omdat hij niet is als andere mensen. Omdat hij ook van bloemen en vogels houdt. Dat doe ik ook, Johannes. Dat zie je. En Robinetta riep het roodborstje op haar hand. En sprak het vriendelijk toe. Dat weet ik, zei Johannes. Ik houd ook veel van u. Nu al? Dat is vlug, lacht dit meisje. Ik houd geweldig meeste. Van... Johannes wijverde. Zou hij Windenkins naam noemen? De vrees dat hij naam hem tegenover mensen mocht ontvallen was onerschijdelijk van al zijn denken. En toch, dat blonde wezen in het blauwe kleed moest dezelfde zijn. Wie anders kon hem dat gevoel van rust en geluk geven? Van u, zei hij opeens. En zag met volle blik in de diepe ogen. Moedig waagde hij die volkomen overgaven. Maar hij was toch angstig. Gespannen wacht hij de ontvangst van zijn kostbare geschenk. Wie er lachte, robinetta met helderen lacht. Doch zij valt haar zijn hand en haar blik werd niet koelig. Her stem niet minder inig. Wel, Johannes, zei zij. Waarmee heb ik dat zo opeens verdiend? Johannes antwoordde niet en bleef haar aanzien met groeiend vertrouwen. Robinetta stond op en legde haar arm op Johannes schoudig. Zij was groter dan hij. Zo wandelde zij door het bos en plukte grote bundels sleutelbloemen totdat zij wel weg konden schuilen onder de berg van door scheidend giel gebloemde. Het roodbosje vloog mee van tak tot tak en geluurde naar hen met schitterend zwarte oogjes. Ze spraken niet veel doorkeken elkaar dikwoos van terzijde aan. Ze waren beide verbaasd over hun ontmoeting en halve onzeker wat zij van elkaar denken boesten. Doch spoedig moest Robinetta terug. Het speed haar. Nu moet ik weg, Johannes. Maar wil je nog eens wandelen met me? Ik vind je een aardig jongetje. Zijde zij bij het heen gaan. Wie doet? Zij het roodbosje en vloog haar achterna. Toen zij weg was en alleen haar beeld bij hem achterbleef, twijfelde hij er niet meer aan wie zij was. Zij was dezelfde wie hij al zijn vriendschap had gegeven. De naam Windekind klonk vlauer in hem en verwarde met Robinetta. En alles werd weer om hem heen zoals het vroeger geweest was. De bloemen knikten vrolijk en haar geur verdreef het weemoedigd verlangen naar huis dat hij het al nu toe gevoeld en gekweekt had. Tussen het tédere groen in de lauwe, mollige lente lucht voelde hij zich opeens thuis als een vogel die zijn nest gevonden had. Hij moest de armen uitstrekken en diep ademharen. Hij was zo gelukkig. Op de weg naar huis zweefde de blauwe kleed met de blonden haren voor hem uit. Altijd voor hem uit. Welke kant hij ook opkeek. Het was alsof hij in de zon gekeken had en het zonnebeeld overal met zijn blik meevloog. Van die dag af ging Johannes elke helderen boygen naar de vijver. Hij ging vroeg zodra hij gewekt werd door het kijvende mussen in de klemobladeren om zijn venster en het gekwetter en gerektige chirpende spreeuwen die in de dakgoot genoten van de jonge zonnerschijn. Snel en hij vleugde door het vochtige gas tot dicht bij het huis en wachtte achter de seringestruiken totdat hij die glazen deur hoorde opengaan en de lichte geduimte op hem toezacht komen. Daar wandelde zij door het bos en door de duinen waaraan het bos grenste. Ze spraken over al wat zij zagen over de bomen en de planten en de duinen. Johannes had een vreemd duizenden gevoel als hij met haar liep. Hij dacht zich soms tijds weer zo licht dat hij door de lucht zou kunnen vliegen maar toch dat gebeurde niet. Hij vertelde de geschiedenissen die hij van de bloemen en dieren wist door Windekind door hij vergat hoe hij ze geleerd had en Windekind bestond niet meer voor hem alleen Robinetta. Hij gedood als zij tegen hem lachte en hij vriendschap zag in haar ogen en hij sprak tot haar zoals hij vroeger tot zijn hondje gesproken had alles wat in hem opkwam zonder aarzeling of angst. De uren dat hij haar niet zag dacht hij aan haar en elke bezigheid deed hij met de vraag of Robinetta het goed of mooi zou vinden en zijzelf is geen auto zo blij als zij hem zag dan glimlachten zij en liep haastigig ze had hem ook gezegd dat zij met niemand zo graag wandelde als met hem maar Johannes vroeg zij eens hoe weet je al die dingen hoe weet je wat de meikevers denken wat de lijsters zingen hoe gaat er in het konijne hol en op de bodem van het water uitziet ze hebben het mij verteld en ik ben zelf in een konijne hol geweest en op de bodem van het water Robinetta trok de fijne wenkbrouwen samen en keek hem halfspottend aan toch zij vond geen valsheid ze zaten onderste ringenbomen waarvan dikke paarse bloemtrossen afingen voor hen lag de vijver met riet en kroos ze zagen de zwagde tortjes in kringetjes over het vlak gelijden en rode spinnetjes bedrijvig op en neerduiken en reoelde van wiemelend levendaag Johannes keek in herinneringen verzonken in de diepte en zij daarin ben ik eens gedoken ik leed langs een riethalm af en kwam op de bodem die is helemaal met dorre bladeren bedekt dat loopt zo licht en zacht het is er altijd schemering groene schemering want het licht valt door het groene kroos heen en boven ben hoofd zag ik de lange witte wochteltjes er kwamen salamanders om er heen zwemmen die zijn heel nieuwsgierig het is vreemd als zulke grote dieren zo over je heen zwemmen en er kon niet ver vooruitzien daar was het duister, maar ook groen en uit die duister kwamen die dieren als zwarte schade hoe we tevoorschaan watertoren met roepoten en platte wanzen soms ook een klein visje ik ging heel ver, uren ver geloof ik en middenin was een groot bos van waterplanten waar slakken tegenopkropen en waterspinnen glinsterende nestjes bouwden steekelbaarsen schoten er door en bleven mij soms met open mond en trillende vinder aankijken zo verbaasd waren zij daar heb ik kennis gemaakt met een aal die ik bij oogelijk op zijn staart trapte die heeft mij van zijn reizen verteld hij was tot in zee geweest, zei hij men had hem daarom koning gemaakt in de vijver want niemand was zover geweest hij lag echter altijd in de modder te slapen behalve wanneer hij eten kreeg dat anderen hem brachten hij had verschrikkelijk veel dat was omdat hij koning was maar hij wilde graag een dikke koning dat stond deftig oh, het was prachtig mooi in die vijver waarom kun je dan nu niet meer daarheen gaan? nu, voeg Johannes en keek hij met grote pijnzunde ogen aan nu? nu kan ik niet meer ik zou daar verdrinken maar het is niet nodig, ik ben liever hier Robinetta schudde verwonderd het blonden hoofdje en streek Johannes over het haar toen keek ze naar haar roodborstje dat aan de rand van de vijver allerlei lekkere nejes geen te vinden het keek even op en bleef beide een ogenblik met zijn heldere oogjes aanzien begrijp jij er iets van, vogelijn? het vogelijn keek zeer schander en ging comfort met zoeken en pikken vertel mij verder, Johannes, van het geen je gezien hebt dat deed Johannes schade en Robinetta luisterde gelovig en aandacht maar waarom is dat alles opgehouden waarom kun je nu met mij niet gaan? daar overal heen ik wilde ook graag Johannes spannde zijn herinnering in door een zonnig waas bedekte de donker afgrond die hij was over gegaan hij wist niet juist meer hoe hij zijn vorige luk verloren had ik weet het niet recht maar ik wist niet naar vragen een naaklein wezenje heeft alles bedoven maar nu is het er weer nog beter dan vroeg de serringengeur daalde uit de heesters op hen neer en het gegrondster vliegen over het watervlak en de stille zonnestralen bedwelmden hen als een heerlijke droom totdat een bellen op het huis met piepende zwijt begon te luiden en Robinetta haastig wegvlog toen Johannes die avond in zijn kamertje kwam en toen we de klimopbladeren kreeg die de maan op de ruiten wierp scheen het alsof er tegen het glas getikt werd Johannes dacht dat het een klimopblad was dat in de nacht wind trilde toch er tikte zo duidelijk telkens driemaal achterin dat Johannes zachtkens het venster opende en behoed zijn rondzag de klimopbladeren tegen het huizen glansde in de blauwe schijn onder hen was een duisteren wereld voor geheimen daar waren holen en spelongen dan ligt slecht kleine blauwe vongjeswierp die hun duisternis nog dieper maakten toen Johannes lang in die wondervolle schadewereld had gestaard zag hij eindelijk duidelijk de vorm van een klein mannetje vlak naast het venster verscholen onder een groot klimopblad hij erkende wistik dadelijk aan de grote verwonderde ogen onder de hoog getrokken wengbrauwen op het puntje van wistik's lange neus tekende de maan een klein vongje mij vergeten Johannes waarom denkt jij nu niet aan het is de rechte tijd heb je roodbosje de weg niet gevraagd ach wistik waarnaar zou ik vragen ik heb alles wat ik verlangen kan ik heb robinetta maar dat zal niet lang duren en jij kunt nog gelukkiger worden en robinetta zeker ook en moet het sleuteltje dan daar blijven liggen denk eens hoe heerlijk als jij beide het boekje vindt maar ik zou u helpen als ik kan ik kan er altijd naar vragen zei Johannes wistik knikten en klonfleurg naar beneden nog kijk Johannes naar de donkere schade op de glansende klimopbladeren voor hij naar pet ging de volgende dag voeg hij het roodbosje of het de weg wist naar het gouden kistje robinetta hoorde verwonderd Johannes zag het roodbosje knikken en schuins naar robinetta gluren hier niet, hier niet chilpte het vogeltje wat bedoel je Johannes goed robinetta weet je er niets van robinetta weet geniet waar het te vinden is wacht geniet op het gouden sleuteltje nee, nee vertel mij wat is dat Johannes vertelde wat hij van het boekje wist en ik heb het sleuteltje ik dacht dat jij het gouden kistje had is dat niet zo vogelijn doch het vogelijn deed of het niets hoorde het jongen lichte beuken groen ze zaten tegen een duinhelling waar kleine beuken en sparrebomen stonden een groenpaartje liepen schuins tegenop en ze zaten tegen de rand daarvan tegen de duin in dik donkergroen mos ze konden over de toppen de laagste boompjes heen zien in een groene zee met licht en donker getinte golven ik geloof wel Johannes wat ik voor je vinden kan wat je zoekt maar wat bedoel je met dat sleuteltje hoe kom je eraan ja, hoe was dat hoe was dat ook weer? privelde Johannes en staarde over de Loverzee in de vechten als waren zij plotseling in het zonnige blauw ontstaan kwamen hem opeens twee witte vlinders voor de blik zij dwarralde, trilde en schitterde in het zonlicht met onbestemd gelige vlucht doch zij kwamen dichterbij windekind, windekind vluisterde Johannes opeens in herinnering wie is dat? windekind, vroeg Robinetta het roodbosje vloog kwetterend op en de mannen lieven tussen het gas voor hem schende Johannes opeens geweldig verschikt aan te staren door hun wijde, witte oogjes gaf die je dat sleuteltje vroeg het meisje verder Johannes knikte en zweeg toch zij wilde meer weten wie was dat? heeft die je dat alles geleerd? waar is hij? nu is hij ja niet meer nu is het Robinetta, niemand anders dan Robinetta alleen Robinetta hij omvat haar arm en drukte er zijn hoofdje tegen mal jongetje zij zei en lachte ik zal je het boekje laten vinden, ik weet waar het is maar dan moet ik de sleutel gaan halen en die is weer weg nee nee, dat behoeft niet ik vind het zonder sleuteltje morgen, morgen, ik beloof het je toen zij naar huis gingen vladden de kapelletjes voor en uit Johannes droomde die nacht van zijn vader van Robinetta en van vele anderen het waren alle goede vrienden ze stonden om hem heen en zagen hem inig en vertrouwelijk aan door op eenmaal waren de gezichten veranderd hun blikken koel en spotten hij keek angstig op aan alle zijden vrede, vejandige gezichten hij voelde een naamloze beklemming en werd schrijend wakker einde van hoofdstuk 8 hoofdstuk 9 van de kleine Johannes deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Bart Tellil de kleine Johannes van Friedrich van Eden hoofdstuk 9 reedslang ze had Johannes te wachten de lucht was kil en de grote wolken dreven dicht over de aarde in staatige eindeloze opvolging ze brede sombergrouwer wijtgolvende mantels uit en kulde haar trotsen koppen in het klaren licht dat daar boven scheen won de snel wisselde zonlicht en schadel op de bomen als een telkens opvlammend vuur het werd Johannes angstig daarbij te moeden hij pijnste over het boekje nauwelijks gelovend en toch immer hopend dat hij het heden vinden zou tussen de wolken veel hoger, ontsagelijk hoog zag hij het helderen strakke blauw en daarop tederen witte wolkjes, fijn gepluimd kan hem zich uitstrekend in onbeweeglijke rust zo moet het zijn, dacht hij zo hoog, zo licht zo stil daar kwam Robinetta het roodbosje was niet bij haar het is goed Johannes, rips ze laat je mag komen en het boek zien waar is het roodbosje vroeg Johannes twijfelend dat is niet meegekomen we gaan toch immers niet wandelen hij ging mee voortdurend bij zichzelf verdenkend het kan niet, zo kan het niet het moet alles heel anders zijn door hij volgde het glans zich plonden haar dat hem voorlichte ach, nu ging het droevig met de kleine Johannes ik wensde dat zijn geschiedenis hier eindigde hebt jij wel eens heerlijk gedroomd van een tovertuin met bloemen en dieren die u lief hadden en tot uw spraken en heb je dan wel in uw droom het besef gekregen dat geen spoedig zou ontwaken en al die heerlijkheid verliezen hij wilde vast houden en wilde het koude mooi gedicht niet zien zoek een gevoel had Johannes toen hij meeging hij kwam in het huis, in een gang waar zijn voetstappen weer klonken hij rook de lucht van kleren en spijzen hij dacht en lange dagen toen hij thuis had moeten blijven aan schoolwerk en al wat somber en koud in zijn leven was geweest hij kwam in een kamer met mensen hoeveel zag hij niet ze praatten, doch toen hij binnen kwam hij zeel, hij lette op het vloerkleed het had grote, onmogelijke bloemen met schelle kleuren ze waren even vreemd en wanstalter als die van het behang zo in zijn slaapkamertje thuis is dat nu dat thuismas jongetje zijn stem recht tegenover hem kom maar hier vriendje je hoeft niet bang te zijn en een andere stem klonk plotseling naast hem nu Robbie, je hebt er wel een aardig vrijertje wat betekende dat alles weer kwamen boven de donkere kinderenogen van Johannes diepe rimpels en verwacht en verschrikt keek hij rond daar zat een bleke man en keek hem met koude, grijze ogen aan en je wilde zo kennis maken met het boek der boeken het verwonderd punt dat je vader de tuinman die ik als een vrouw man ken je dat niet heeft gegeven hij is mijn vader niet, die is ver weg nu dat is hetzelfde je woont toch bij hem? zie hier mijn vriendje zal ook je levens weg? doch Johannes had dit boek reeds herkend zo kon hij het ook niet krijgen het moest heel anders gaan hij schudde het hoofd nee, nee, dat is niet wat ik bedoel dit ken ik, dit is het niet hij hoorde geluiden van verbazing en voelde de blikken die hem van alle zijde staken wat? wat praat je daar voor onder zijn mannetje het is geen onzin ik ken dit boekje, het is het mensenboek maar het geeft niet genoeg anders zouden we rust zijn onder de mensen en vreden, en die zijn er niet ik bedoel iets anders waar haar niemand twijfelen kan die het ziet waarin staat waarom alles is zoals het is precies en duidelijk hoe is het mogelijk waar heeft de jongen dat vandaan? wie heeft je dat geleerd vriendje? ik geloof dat je verkeerde boeken gelezen hebt jongen en die na praat zo klonken de stemmen Johannes voelde zijn wanger groeien het begon hem te duizelen de kamer draaide en de grote bloemen op het vloerkleed zweefde op en neer waar was het muisje dat hem zo trouw waarschuwde op school die eerste dag het was nu nodig ik praat het niet uit boeken na en die het bij geleerd heeft is meerwaard dan jij allen ik ken de taal van bloemen en dieren ik ben hun vertrouwde ik weet wat mensen zijn en hoe zij leven ik ken al de geheimen van veen en kabouters want mij hebben zij lief meer dan de mensen muisje muisje Johannes hoorde poesten en lachen om hem heen en achter hem het zong en zuisde in zijn oren hij scheidt anders zijn gelezen te hebben hij is niet recht bij het hoofd de bleke man voor hem zei als je anders se kent mannetje dan moest je meer van zijn eerbied hebben voor god en zijn woord god? dat woord kende hij en hij dacht aan de les van windekind ik heb geen eerbied voor god god is een grote petroleumlamp waardoor duizenden verdwalen en verongelukken geen gelach maar een angstige stilte waarin afschuw en ontzetting voelbaar rondwaarden Johannes voelde de stekende blikken in de rug het was als in zijn droom van de vorige nacht de bleke man stond op en dan m'n beide arm dat deed pijn en brak bijna zijn moed hoor eens jongen ik weet niet of je niet wijs bent of diep verdorven maar die goldeloosheid dulde ik hier niet ga heen en kom niet weer onder mijn ogen zeg ik ik zat na vraag na je doen maar in deze buurt zet je geen voet meer verstaan? alle blikken waren koud en vijandig even als die nacht Johannes zag angstig grond Robinetta, waar is Robinetta? jawel, mijn kind bederven pas op als je ooit weer tot haar spreekt nee, laat me bij haar ik wil niet van haar weg Robinetta scheelde Johannes doch, zij zat angstig in een hoek en keek niet op wel zeker, hij schijnt verliefd zit er vroer in voortpingel, hoor je niet pas op als je het hart hebt weer te komen en de pijnlijke greep leiden hem door de klinkende gang de glazen deur rammelde en Johannes stond buiten onder de donkere laagdrijvende wolken hij weende niet meer en stijde stil voor zich uit terwijl hij langzaam voortliep de droeve rimpels boven zijn ogen waren dieper en ze gingen niet meer weg het roodbosje zat in een lindehaag en keek naar hem hij stond stil en stijde zwijgend terug toch, er was geen vertrouwen meer in de schuwen gluurende oogjes en toen hij een stap naderde vloog het vluggediertje in snorrende vlucht vandaar weg, weg, een mens die op het tuinpad bijeen zaten en ze vloog naar alle zijden uit één ook de open bloemen lachten niet, maar stijgden ernstig en onverschillig, zoals ze bij iedere vreemde doen toch, Johannes vat hij die tekens niet maar dacht aan de krenking die de mensen hem hadden aangedaan het was hem of zijn iniginsten door koude, harde handen was ontwijd zij zullen mij geloven, dacht hij ik zal mijn sleutel te halen en het een tonen Johannes riep een fijn stemmetje daar zat een vogelnetje in een hulstbal en de grote ogen van de wisstik keken over de rand, waar gaat ge heen het is alles uw schuld wisstik, zei Johannes laat mij met rust wat doet ge er ook met mensen over te spreken mensen begrijpen u toch niet waarom zegt ge die dingen aan mensen dat is heel dom ze hebben mij uitgelachen en pijn gedaan het zijn ellende gewezens ik haat ze nee Johannes, ge houdt van hem nee, nee anders zou het u minder verdriet doen dat ze anders zijn dan jij dan zou het u niet kunnen schelen wat zij zeggen jij moet u minder op mensen bekomen ik wil mijn sleuteltje ik wil het hun tonen dat moet geen niet doen ze zouden u toch niet geloven waar toen zou het dienen ik wil mijn sleuteltje onder de roze struik weet je die te vinden jawel, bij de vijver niet waar? ja, die weet ik breng mij je dan wisstik wisstik klom op Johannes schouder en zeiden hem de weg zij liepen de ganste dag het woei en van tijd tot tijd vielen regenbuien door tegen de avond werden de wolken stil en verlengden zich tot lange, gouden, grouwe stroken toen ze aan het duinkwamen dat Johannes kende werd het een week te moeden en ervluisterde telkens windekind daar waren het konijnhol en de duin waar tegen hij eens geslapen had het grijze rendiemos was week en vochtig en krakte niet onder zijn voet de rozen waren uitgebloed en de gele teunisbloemen met hun betwelmende flauwe geur staken bij hondenden de kelken op hoogendog grijzen de lange trotse toortsplanten met dikke veel te bladeren zoekend speerde Johannes naar het fijne bruinachtige loof de duinroos waar is zijn wisstik, ik zie hij niet ik weet er niet van, zijn wisstik jij hebt het sleuteltje verborgen ik niet waar de roos gebloed had als een veld vol gele teunisbloemen die wezenloos naar boven keken Johannes vroeg haar en ook de toortsplanten die waren echt te veel te trots want haar lange bloemtrots stak ver boven hem uit en de kleine driekleurige viootjes op de zandgrond en de duinroos ze waren alle van deze zomer zelfs de verwaarde toortsplant die zo hoog was ach, waar is zij waar is zij heb jij bij ook al beet genomen zij wisstik ik dacht het wel dat heb je altijd met mensen en hij liet zich van Johannes schouder glijden en liep weg tussen het helm want hopend staat Johannes rond daar stond een klein duinroosestruikje waar is de grote roos vroeg Johannes de grote die vroeger hier stond wij spreken niet met mensen zei het struikje dat was het laatste wat hij hoorde al het levende om hem zweeg alleen de helmen suizde in de zachte avondwint ben ik een mens dacht Johannes nee, dat kan niet ik wil geen mens zijn ik hater mensen hij was moeder en dochvark geest hij zette zich aan de rand van het veldje gerijse mos dat in vochtige sterke geur verspreidde nu kan ik niet terugkeren en nu zie ik Robinetta ook niet weer waar is mijn sleuteltje waar is windekind waarom moet ik van Robinetta weg ik kan hij niet missen zou ik niet doodgaan als ik hij niet heb zou ik blijven leven en een mens zijn een mens zoals die andere die mij uitlachten daar zag hij op eenmaal de twee witte vlinders weer die van de kant der ondergaande zon naar hem toevladdden gespannen voorde hij hun vlucht zouden ze hem de wegwijzen ze vloogen hem over het hoofd elkaar naderende en weer verlatende om elkaar heen twarrelend in wispeltuurig spel doch langzaam verwijderden ze zich van de zon en speefde eindelijk over de rand ter duinen naar het bos waarvan alleen de hoogste toppen nog groeiden in de avondschijn die rood en schel onder de lange wokenrijen uitlichten Johanus volgde hem toch toen ze boven de eerste bomen waren zag hij hoe een donkere schaduw hen in onhoorbare vladdenvlucht achtervoorten en inhouden het volgende ogenblik waren ze verdwenen de zwarte schaduw schoot op hem toe en angstig verborgen hij het gezicht in de handen wel vriendje wat zit je daar te huilen vroeg een scherpe spotachtige stem vlak naast hem een grote vleermuis op zichs zien afkomen toch toen hij opkeek stond een zwart mannetje op het duin niet veel groter dan hijzelf het had een groot hoofd met grote oren die donker afstaken tegen de lichte avondsgemel en een maagerviguurtje met dunne benen van zijn gezicht zag Johanus alleen de kleine schitterende ogen heb je iets verloren kereltje dan zal ik je help bezoeken, zei hij doch Johanus schudde zwijgend het hoofd kijk eens, wil je die van mij hebben begon hij weer en opende zijn hand daarin zag Johanus iets wits dat van tijd tot tijd even bewoog het waren de witte kapelletjes die stervend met de geschurende en gebroken vleugeltjes trilden Johanus voelde een huivering alsof iemand hem tegen het achterhoofd blies en angstig keek hij naar het vreemde wezen op wie zeidgij vroeg hij wil je mijn naam beter veentje nu zeg maar pluuzer familieerwerk pluuzer ik heb nog wel mooie namen maar die begrijp je toch niet zeid je een mens wel nu nog mooier nu heb ik nogal armen en benen en een hoofd kijk eens wat een hoofd en u vraagt zo'n jongen nog of ik een mens ben maar Johanus, Johanus en het mannetje lachte met een piepend doordringend geluid hoe weet je wie ik ben voeg Johanus oh dat is voor mij een kleinigheid ik weet nog heel wat meer ik weet ook waar je vandaan komt en wat je hier komt doen ik weet verbazend veel ah, ben je pluuzer pluuzer, pluuzer geen complimenten weet je dan ook doch Johanus speegplotsting het is een mens dacht hij van je sleuteltje bedoel je? wel zeker maar ik dacht niet dat mensen daarvan konden weten donder jonger en wist ik, heeft het al zo velen verklapt kent je wist ik ook? oh ja, een van mijn beste vrienden en ik heb veel vrienden maar ik wist dat ook zonder wist ik ik weet veel meer dan wist ik wist ik is een goed veentje maar dom, buitengewoon dom ik niet, lang niet en pluuzer klopte zelf vandaan met zijn maken handje op zijn groot hoofd weet je Johanus ging hij voor wat een groot gebrek van wist ik is maar je moet het hem nooit zeggen want dan wordt hij erg boos nu, wat dan, vroeg Johanus hij bestaat niet dat is een groot gebrek maar hij wil het niet weten en hij zegt van mij dat ik niet bestaat maar dat digt hij of ik bestaat drommelsgoed en pluuzer stak de kapelet in zijn zak en ging voor Johanus ineens op zijn hoofd staan toen grijnste hij erg lelijk en stak een lange toeraad Johanus die zich toch al niet op z'n gemak gevoelde alleen met dit wonderlijk wezen want in de eenzame duin rilde nu van angst dit is een aller aardigster manier om de wereld te bekijken, zei pluuzer nog steeds op zijn hoofdstaande als je wilt zal ik het je ook leren je ziet alles veel scherper en veel natuurlijker en hij spachtelde met de spillenbeentjes in de lucht en wende zich op de handen om toen de rode avond gloed op het omgekeerde geluid viel vond Johanus het afschuwelijk de kleine oogjes knipten in het licht en lieten het wit zien waar met het niet gewoon is zie je, zo schijnen de wolken de vloer en de aarde het deksel van de wereld dat kun je even goed voorhouden als ze tegenovergestelden boven of onder is er toch niet een mooie wandelplaats zou het op die wolken zijn Johanus keek naar de lange wolken hij vond dat zij op een geploegd land geleken met rode voren alsof er bloed uit opwelde boven de zee straalde de poort van de wolkgrot kan men daar heen gaan en daar in komen vroeg hij gekheid, zij pluisig en stond eensklapps weer op zijn benen tot grote verlichting voor Johanus gekheid, als je daar bent is het precies als hier en daar lijkt dat moois een eindje verder in die mooie wolken daar is het mistig grijs en kouds ik geloof u niet, zei Johanus nu zie ik eerst goed dat geen mens zijn ach kom, geloof je mij niet beste jongen omdat ik een mens ben maar ben je zelf dan wel voor bijzonders al pluisig ben ik ook een mens wat dacht je een elf, elven woorde niet verliefd en pluisig ging vlak voor Johanus zitten de benen onder zich gekruisd en hem strak aangrijnsende Johanus voelde zich onbeschrijfelijk beklemd en verlegen onder die blik en had zich wel willen wegstoppen of onzichtbaar maken toch had ik ons in ogen niet meer afwenden alleen mensen worden verliefd Johanus en dat is maar goed ook anders waren ze er al lang niet meer en jij bent verliefd als de beste al ben je nog zo klein en wie denk je op het ogenblik aan Robbie Netta verluisterde Johanus nauwelijks hoorbaar naar wie verlang je het meest Robbie Netta zonder wie denk je niet te kunnen leven Johanus lippen bewogen geluidloos Robbie Netta nu dan veentje grinnig te pluisig er beeld je hier dan een elf te zijn elven worden niet verliefd op mensen kinderen mijn windenkind staan maar de Johanus in zijn verlegenheid toen keek pluisen ontzettend vals en geef Johanus met zijn benen gehandjes bij de oren wat is dat voor onzin wél je mij met die snuiter bang maken dat is nog veel dommer dan wist ik veel dommer hij weet er niets van en wat erger is hij bestaat helemaal niet ik bestaat alleen begrijp je als je mij niet gelooft zal ik je laten voelen dat ik er ben en hij schudde de arme Johanus voelbaar bij de oren deze riep maar ik heb hem toch zo lang gekend en ik ben zo ver met hem weggetrokken gedroomd heb je zeg ik waar zijn dan je roze struiken je sleuteltje he maar nu droom je niet, voel je wel ow, riep Johanus want pluisig knep het was rededonkig en de vleermuizen voelt langs hun hoofden en piept een schrill de lucht was zwart en zwaar geen bladruisten in het bos mag ik naar huis gaan smeekt Johanus dan mijn vader geef vader wat wil je daardoen, zeg pluisig die man zal je vriendelijk ontvangen na dat je zo lang met weggebleven ik verlang naar huis ze Johanus en hij dacht aan de huiskamer met het heldere lamp licht waar hij zo vaak bij zijn vader zat luistert daar het krasse van dienst ben daar was het vredig en gezellig ja, dan had je maar niet weg moeten gaan en weg moeten blijven terwille van die malle snuiter die niet bestaat nu is het te laat en het komt er ook niet op aan ik zou wel voor je zorgen of ik het toe of je vader dat is eigenlijk voorkomen hetzelfde zo vader, dat is toch maar verbeelding heb je hem soms zelf uitgezocht denk je dat er geen anderen zijn even goed en even knap ik ben even goed Johanus had geen moed meer tot answoorden hij stoot er ogen en knikte flauw en bij die robinetta moet je het ook niet zoeken ging het mannetje voort en legde de handen op Johanus schouders en praatte dicht aan zijn oor dat kind hield je even goed voor de gek als die andere heb je niet gezien dat ze in de hoek bleef zitten toen je werd uitgelachen en geen woord zei ze is niets beter dan al die andere ze vond je een aardig jongetje zoals ze met een mijkever zou spelen het kon hij niet schelen of je weg ging en van het boekje wist ze niets maar ik wel ik weet waar het is en ik zal het je helpen zoeken ik weet bijna alles en Johanus begon hem te geloven ga je met me mee wilt je met mij zoeken ik ben zo moe, zei Johanus laat me ergens slapen ik houd anders niet van slapen, zij pluizig daar ben ik te levendig voor een mens moet altijd kijken en denken maar een poosje zal ik je met rust laten tot morgen toen zette hij het vriendelijkste gezicht dat hij zette kon Johanus keek strak in de glinsterende oogjes tot hij niets anders zag zijn hoofd werd zwaar hij leunde tegen de beboste duinhelling de oogjes scheden verder en verder te lichten totdat zij sterren schenen aan de zwarte hemel het was hem alsof hij het geluid van verre stemmen hoorde alsof de aarde zich onder hem verwijderde en toen hield zijn denken op einde van hoofdstuk 9 hoofdstuk 10 van de Kleine Johanus deze Librivox opname is vrij van uteursrechten opname door Bart de Leel de Kleine Johanus van Frederik van Eden hoofdstuk 10 nog eerlijk goed ontwaakt was had hij een flauw besef dat er iets bijzonders met hem was gebeurd terwijl hij sleep toch hij was liefbegeeriger te weten en om zich heen te zien die als een trage nevel langzaam weg trok daarin was Robinetta weer naar hem toegekomen en had hem over het haar gestreken zoals vroeger daarin had hij zijn vader weer gezien en presto in de tuin met de vijver ouw, dat was pijn wie deed dat Johanus deed de ogen open en zag in de grouwe mooi geschemering een kleine gestalte vlak bij hem en voelde in de hand die hem aan de haren trok hij lag in een bed en het licht was mat en ongelijk als in een kamer toch het gezicht dat over hem heen boog bracht hem op eenmaal weer al de ellende en somberheid van gisteren te binnen het was pluizers gezicht minder spookachtig en meer menselijk toch even lelijk en angstwekkend als de vorige avond ach nee laat mij dromen zei hij toch pluizers schudden hem pijnje, mal, luiaart dromen is dwaarsheid daarmee kom je niet verder en denken en zoeken daar ben je een mens voor ik wil geen mens zijn, ik wil dromen dat helpt niet je moet, je bent nu onder mijn hoede en met mij samen zult je werken en zoeken alleen met mij kan je vinden wat je verlangt en ik zal je niet verlaten totdat wij het gevonden hebben Johanus voelde een vage ontzettend bij dit vooruitzicht toch het was alsof een onoverwindelijke macht hem drukte en dwong weg waren duinen boben en bloemen hij was in een klein schemerig verlicht kamertje daar buiten zag hij zover hij zien kon huizen en weerhuizen somber en kleurloos langer, eentoonige rijen grauwe rook steeg overal in dikke kronkels en sloeg als een bruinachtige nevel in de straten neer en op die straten liepen de mensen als grote zwarte mieren haastig door een een verwacht gerucht tegen dof op zie Johanus, zei pluisig is dat nu niet aardig? dat zijn nu alle mensen en al die huizen zoveel je zien kunt nog verder dan die blauwe toren daar zijn ook vol mensen van boven tot beneden vol is dat niet merkwaardig? dat is nog wat anders dan een mieren hoop Johanus luisterde met angstige nieuwsgierigheid alsof hem een groot, verschrikkelijk onder je vertaunt werd het was hem alsof hij op de rug van het zwarte bloed door dikke aderen zag stromen en de donkere adem uit honderden neusgaten zag stijgen en hij werd bang voor het onherspellend grommen de ontsagelijke stem zie hoe hard al die mensen lopen Johanus ging pluis ervoor je kunt zien dat ze haast hebben en niet zoeken, niet waar? maar het is grappig dat geen één precies weet wat hij zoekt als ze nu een poosje gezocht hebben dan komen ze iemand tegen die heet hein wat goed Johanus oh een goede kennis van me ik zal je wel eens aan hem voorstellen nu die hein zegt dan zoek je bij dan zeggen de meeste gewoonlijk oh nee jou bedoel ik niet maar dan antwoord hij weer er is toch niets anders te vinden dan mij daar moeten ze zich wel met hein tevreden stellen Johanus begreep dat hij van de doodspraak en het gaat altijd, altijd zo? wel zeker, altijd er komen echter iedere dag weer een massa nieuwe en die beginnen dadelijk te zoeken zonder te weten waarnaar en zoeken en zoeken totdat ze eindelijk heinen vinden zo gaat het al een aardig poosje lang en zo zal het ook nog wel een poosje blijven aanhouden zal ik ook niets anders vinden pluisig, niets anders dan ja hein vind je zeker eens maar dat doet er niet toe zoek hem haar, altijd blijven zoeken maar het boekje dan pluisig ga ik mijn boekje laten vinden nu, wie weet ik heb het niet tegengesproken we moeten zoeken, zoeken we weten tenminste waarnaar wij zoeken dat heeft ons wisstik geleerd en dan zijn er die hun gehele leven zoeken om te weten waarnaar ze eigenlijk zoeken dat zijn de wijsgieren Johanus maar als hij komt is het met hun gezoek ook uit dat is vreselijk pluisig oh nee, volstrekt niet hij is een heel goede man maar hij wordt miskend iemand stommende buiten de kamerdeur op de trap klos, klos, klonk het op de houten treden klos, klos, nader en nader bij toen tikte iemand tegen de deur en het was alsof ijzer op hout tikte er kwam een lange man binnen hij had diep liggende ogen en lange, maagere handen een koude tocht woeien in het kamertje wel zo, zij pluisig zijtgedaag ga zitten, bespraken juist over u hoe gaat het u druk, druk, zei de lange man en wisten zich het koude zweet van het benige bleke voorhoofd roeloos en schuw staat Johanus in de diep liggende ogen die strak op hem gericht waren ze waren zeer ernstig en donker toch niet vreed, niet vajander na enige ogenblikken ademde hij weer vrije en klopte zijn hart minder hevig dit is Johanus, zij pluisig hij heeft van een zeker boekje gehoord waarin staat waarom alles is zoals het is en dat zullen wij nu samen gaan zoeken, niet waar toen lag de pluisig veel betekend zozo, nu dat is goed zij de dood vriendelijk en knikt Johanus toe hij is bang het niet te vinden maar ik zei hem eerst vleitig te zoeken zeker zij de dood vleitig zoeken is het beste hij dacht dat jij zo verschrikkelijk waard nu zie je toch Johanus dat je je vergist hebt niet waar acht jaar zijn de dood wel wild men spreekt veel kwaad van mij ik heb geen innemend uiterlijk maar ik menen toch goed hij glimlacht de flauw als iemand die met ernstige dingen vervuld is dan waarover hij spreekt toen richten zich zijn donkere blik van Johanus af naar buiten en dwaalde pijnzend over de grote stad lang waren de Johanus het niet te spreken eindelijk zei hij zacht zult hij mij nu meenemen wat meen je me jongen zij de dood opkijkend uit zijn mijmering nee nu nog niet hij moet opgroeien en een goed mens worden ik wil geen mens worden dan als de anderen kom kom zij de dood daar is niets aan te doen men kon horen dat dit een dagelijkse term vorm was hij ging voort mijn vriend Plouzer kan u leren hoe men een goed mens wordt in verschillende wijzen maar Plouzer leert het ook uitstekend het is iets zeer schoon en begeerlijk zo'n goed mens te worden daar moet geniet op neerzien vind je zoeken, denken, kijken zij Plouzer zeker zeker zijn de dood en doet dat Plouzer bij wie denkt gehemd te brengen bij Dr.Cypher, mijn oud-leerling ah ja, dat is een goed leerling dat is een zeer vrij voorbeeld van een mens die werkt in zijn soort zal ik Robinetta weer zien voeg Johannes Bevens die bedoeld het veentje, vroeg de dood oh, hij is nu te benen nu al verliefd geweest en verbeelde zich toen een elf te zijn ha ha ha, laat de Plouzer geniepig nee, best jongen dat gaat niet, zij de dood die dingen zul je bij Dr.Cypher wel verleren wie zoekt wat jij zoekt moet al het andere verliezen alles of niets ik zal hem mens uit één stuk van hem maken ik zal hem eens laten zien wat eigenlijk verliefdheid is dan zal hij er zich wel doorheen plouzen en Plouzer lacht er weer vrolijk de dood liet nog wel zijn zwarte ogen op de armen Johannes rusten die met moeite het snikken bedroon want hij schaamde zich voor de dood deze rees opeens op ik moet heen, zei hij ik verpraat mijn tijd, er is hier veel te doen goede dag Johannes we zullen nog wel weer zien ik ben niet bang voor me zijn ik ben niet bang voor u ik wilde dat je me menen namens toe, neem me liever mee dood de dood wees hem zacht terug hij was dergelijke vragen gewend nee Johannes, ga nu aan uw werk zoek en zie vraag mij niet meer, ik vraag maar eens en dan is het tijd genoeg toen hij verdwenen was genoeg Plouzer zich weer zeer buiten sprooi hij sprong over stoelen kroop op de kast en de schoorsteemantel en voelde halsbreken de kunst er uit in de open vensters dat was nu hein, mijn goede vriend hein, riep hij, vond je hem niet aardig een beetje lelijk en knorig van uitzicht, maar hij kan toch heel vrolijk zijn als hij plezier heeft in zijn werk maar dik was verveildet hem het is ook wel wat heenthodig wie zegt hem Plouzer waarin hij gaan moet Plouzer gluurde Johannes en uitvoorsend aan waarom vraag je dat hij gaat zijn eigen gang, hij neemt wie hij krijgen kan later heeft Johannes anders gezien toch, nu wist hij niet beter of Plouzer spakt waarheid in alles ze gingen op de straat en bewogen zich door de kriolende menigte de zwarte mensen liepen door een lachten, praten schijnbaar zo vrolijk en onbezorgd dat Johannes zich moest verwonderen en plouzer vele toeknikten maar niemand beantwoordde goed alle eenkeken voor zich als als ze niets gezien hadden ze lopen nu te lachen, zei Plouzer als als ze mij geen van alle kenden maar dat schijnt maar zo als ik alleen met hem ben kunnen ze mij niet negeren en dan zijn ze zo vrolijk niet en onder het gaan was Johannes zich bewust dat er iemand achter hem liep als hij omkeek zag hij de lange bleke man die met grote hij knikte Johannes toe zien de mensen hem ook vroeg Johannes aan Plouzer ja zeker, allen maar ze willen hem ook niet kennen nu ik gun het een die trots de drukte en het geraas bracht Johannes in een soort verdoofing die hem zijn leed deed vergeten de smalle straten en de hoge huizen die het hemelblauw in rechten stroken verdeelden de mensen die langs hem af en aangingen het slepende voetstappen en de ratelende wagens verstoorde de oude visionen en de droom van die nacht als een storm de beelden in een waterspiegel het was hem alsof er niet anders bestond dan muren, ruimen en mensen alsof er mee moest doen meedraven in het rusteloos, atemloos gewool toen kwamen zij in een stille buurt waar een groot haar stond met grouwer, sireloze ramen het zag er streng en onvriendelijk uit daar binnen was het still johannes een mengeling van vreemde scherpe geuren met een dompe gekelderlucht tot grondtoon in een kamer voor wonderlijke werktuigen zat een eenzaam man en was omringd door boeken glazen en kopere voorwerpen alle vreemd voor johannes en vielen enkele zonnestrouwen over zijn hoofd heen in de kamer en vonkonden tussen flessen met schoon gekleurde stoffen de man tuurde ingespannen door een koperen buis en zag niet op toen johannes nader kwam hoorde hij een mompelen wist ik, wist ik naast de man op een lang zwart bankje lag iets wit dat johannes niet goed kon onderscheiden goedemorgen dokter, zij pluisig toch de dokter keek nog niet op toen schikte johannes want het witte voorwerp wanneer hij ingespannen keek kwam opeens in kampachtigruk in de beweging wat hij gezien had was het witte buipdons van een konijntje het kopje met de bewegelijke neus lag achterover in ijzer geklemd en de vier pootjes waren strak gebonden naast het lichaam kort duurde de wanhopige poging om zich te bevrijden toen lag het beze weer stil en alleen de snelle beweging van de bloedige keel toonde dat het nog leefde en johannes zag het ronde goede geoog dat zowijd staagde in machteloze angst en het was of hij het herkende ach, tegen het zachte lijf je dat daar in snel en angstig hij zich bewoog had eens zijn eigen hoofd gerust in die eerste zalige elfenacht alle oude herinneringen van zijn vroege leven dwingen met geweld in hem boven hij dacht niet maar vloog op het deertje toe wacht, wacht daarom konijntje ik zal u helpen en haastig trachten hij de kochtjes los te klopen die de terepootjes stroomden door zijn eigen handen werden tegelijk vastgegrepen en een scherpe lach klonk aan zijn oor wat beduid dat johannes ben je nog zo kinderachtig wat moet het dokter wel van je denken wat wil de jongen wat doet hij hier vroeg de dokter verbaasd hij wilde een mens worden daarom kwam ik met hem bij u maar hij is nog wat klein en kinderachtig dit is de manier niet om te vinden wat je zoekt johannes nee, dit is de manier niet zij de dokter ten minste als hij wijsheid zoekt dokter maakt dat konijntje los door pluisig knep hem de beide handen dat hij in één kromp wat hebben wij afgesproken mannetje syste hij je minder te oor zoeken zouden wij niet waar we zijn hier niet in duinen bij windenkind en stomme dieren we zouden mensen zijn mensen verstaien als je een kind wil blijven als je niet sterk genoeg bent om mij te helpen laat ik je gaan zoek dan alleen johannes zweeg en geloofde hij wilde sterk zijn met een eindje niet te zien beste jongen zei de dokter er schijnt nog wat tegen voelen om te beginnen het is waar de eerste man is zo iets na om te zien ik zie het zelf altijd ongarde en vermijd het zoveel mogelijk toch het is onontpelijk en je moet begrijpen wij zijn mensen en geen dieren en het heil van de mensheid en van de wetenschap gaat boven dat van enige konijnen hoor je, zij pluisig de wetenschap en de mensheid de man de wetenschap ging de dokter voort staat hoger dan alle andere mensen maar hij moet dan ook de kleine gevoeligheden die de gewone mensen kennen laten varen voor dat ene grote de wetenschap wil ik eens ook een mens worden was dat uw roeping mijn jongen? johannes wijvelde hij wist toch niet recht wat uw roeping was soms min als de mijkever ik wilde het boekje vinden zei hij, wij wist ik van sprak de dokter keek verbaasd en vroeg, wist ik door pluisers hij snel hij wil het dokter, ik weet het wel hij wil de hoogste wijzijd zoeken hij wil het weesender dingen begrijpen johannes klikte ja, zover hij begreep was dat zijn bedoeling nu, dan moet je sterk zijn johannes en niet klein en tearhardig dan zal ik je helpen maar bedenk, alles of niet en johannes helpt met zidderende handen de losgemaakte koorden weer vaster om de pootjes van het konijntje strikken einde van hoofdstuk 10 hoofdstuk 11 van de kleine johannes deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Bart De Leel de kleine johannes van Frederik van Eden, hoofdstuk 11 we zullen toch eens zien zij pluisen of ik je niet even veel moois vertonen kan als windekind en toen zei de dokter verwel hadden gezegd en beloofd spoedig weer te komen leidde hij johannes rond in alle hoeken der grote stad het toonde hem hoe het grote monster leefde hoe het ademde en zich voedde hoe het in zichzelf verteerde en uit zichzelf weer opgroeide doch hij had voorliefde voor de sombere achterbuurten waar de mensen dicht op ingepakt zaten waar alles grauw en groeselig de lucht zwaar en bedomt was hij ging met hem in één der grote gebouwen waaruit de rook opsteeg die johannes de eerste dag gezien had er heerste een verdovend geraas overal rammelde raadelde, stampte en dreunde het grote wielen snorten en lange riemen schoven slingerend voort zwart zagen muren en boden de vensters waren gebroken of bestoven hoog rezen de geweldige schoorstenen boven het zwarte gebouw uit en zon de dikke kronkelende rookzuilen op in dat gewoel van raderen de kerktuigen zag johannes tal van mensen met bleek gelaad met zwarte handen en klederen zwijgend en rusteloos werkend wie zijn dat vroeg hij raderen, ook raderen lacht er pluizig of mensen, zo je wilt wat ze daar doen, doen ze jarenlang dag-indag uit, men kan op die manier ook mensen zijn, in hun soort altijd en ze kwamen in vuile straatjes waar het strookje hemelblauw zo smal leek en nog verduisterd werd door uitgespannen kleren, daar creëelden het van mensen, ze verdrogen elkaar, schreeuwen, lachten en zongen ook soms tijds in de huizen waren de kamertjes zo klein, zo donker en bedomt dat johannes nauwelijks durfde ademen hij zag haaveloze kinderen over de kale vloerkruipen en jonge meisjes met verwilderd haar die liedjes nu ridden voor mageren bleke zuigelingen, hij hoorde twisten schelden en alle gezichten om hem zagen moe of dom en onverschillig het grep johannes aan met een vreselijke smacht het had niets gemeen met zijn vroegere leed daarvoor schaamde hij zich pluizen vroeg hij hebben die mensen altijd hier geleefd zo akelig en ellendig ook toen ik hij durfde niet verder gaan wel zeker en dat is gelukkig, zijn leven volstrekt niet akelig en ellendig zijn gewend en weten niet beter het is dom onverschillig vee zie die twee vrouwen daar die voor haar deur zitten ze kijken zo tevreden in de vuile straat als jij vroeger naar je duinen keek om die mensen boef je niet te huilen dan kun je wel om de molle huilen die nooit de dag dichtzien en johannes wist niet te antwoorden en wist ook niet waarom hij toch huilen boest en te midden van het luid rugtige drijven en woeden zag hij steeds de bleke holoogige man voortschrijden met geruisloze trets toch een goede man niet waar zijn puizer de mensen hier uit weg te halen maar toch zijn ze hier even bang voor hem toen de nacht was gedaald en de honderte lichtjes in de wind vlakkerden en lange, wiegelende beelden in de donkere waterwierpen gingen beide langs de stille straten de oude, hoge huizen schenen vermoeid tegen alkander geleund te slapen de meeste hadden hun ogen gesloten doch hier en daar schemen er nog een fenster met matten gele glans Plouzen vertelde aan johannes lange verhalen van hen die daar achter woonden van de pijnen die daar werden uitgestaan en van de strijt die daar tussen ellende en levenslust gestreden werd hij spijde hem niet het somberste, het laagste en platste, zorgt hij met voorliefde uit en grinnigte van genoegen als hij johannes bij zijn verschrikkelijke verhalen bleek en ontzet voor zich uitzagstaren Plouzen voeg johannes op eenmaal weet hij iets van het grote licht hij had een flauwe hoop dat hij vragen redden zou uit duisternis die dichter en drukkender op hem samen dron praatjes praatjes van windenkind zei Plouzen hersenschimmen en dronbereien er zijn alleen mensen en ik zelf dacht je dat in god we hebben zo'n rommel te regeren als het hier op aarde is en zo'n groot licht zou we niet zo velen hier in het donker laten en die sterren die sterren dan, voeg johannes, als hoopte hij dat die zichtbaar in grootheid het lage voor hem zou kunnen verheffen die sterren weet je wel waarvan je praat vind je het zijn geen lichtjes daarboven zoals de lantaarens die je hier om je heen ziet het zijn alle werelden elke veel groter dan deze wereld met haar duizenden steden en middenin zweven wij als een klein stofje en er is geen onder of boven en naar alle zijden zijn werelden allemaal werelden en dat houdt nimmer, nimmer op nee, nee riep johannes angstig niet zeggen niet zeggen, niet zeggen ik zie lichtjes op een donkerveld boven mij ja, zien kun je niet anders dan lichtjes als daar je je leven lang omhoog je zou het niets anders zien dan lichtjes op een donkerveld boven je maar je kunt je moet weten dat het werelden zijn nog boven nog onder waarin dit kluitje met zijn armzalig friemelend mensenzootje niets is en als niets zou verdwijnen spreekt u dus niet meer van de sterren als waar er een paar do's zijn het is een dwaasheid johannes zweek de grootheid die het lage zou verheffen verpletterde het onder zijn gewicht kom aan, ze blauze nu zullen we iets vrolijks gaan zien bij tussen pozen kwamen de golven van een lievelijk slepende muziek hen tegemoet op een donkere gracht was een groot huis waar het licht hel uit vele, hoge fensters prak een langerij-ruidtuiger stond ervoor het stampen der paarden klonk hool door de nachtelijke stilte en een koppel knikten ja, ja, glimlichtjes over de zilveren knoppen van het tuig en het vernis der wagens binnen was het eind en al licht halverblind sta de johannes in de schittering van honderden vlammen van bonte kleuren van spiegel en bloemen lichtige stalten streken langs de fensters na elkaar toebuigend met lach en handgebaar tot ver achter in de zalen bewogen zich de rijk getooide mensen met langzame tread wiegelende draaien een verwacht gerucht van gelach en blijde stemmen, slepende schreden en rauzende gewaden dronk tot op straat door meegedragen op de golven ter weken bedwelmende muziek die johannes reeds van Verre gehoord had op straat, dicht bij de ramen stonden een paar donkere gestalten waarvan alleen de gezichten vreemd en ongelijk werden verlicht door de glans waarin zij geredig staarden dat is mooi dat is heerlijk grib johannes hij genoot bij het zin van zoveel kleur en licht en bloemen wat gebeurt daar mogen wij daarin vind je dit nu toch mooi of verkiezen soms liever konijnhol zien die mensen eens lachen en buigen en schitteren zie je eens hoe deftig en glad die mannen hoe bond en opgeschikt die vrouwen en welk een aandacht bij je dansen alsof het de gewichtigste zaak ter wereld was johannes dacht terug aan het bouw in het konijnhol en hij zag veel dat hem er aan herinnerde door alles was hij groter en schitterender die jonge vrouwen met zijn rijke toy scheden hem zo schoon als elven wanneer zij de lange, bleke armen ophieven en het hoofd half de zijde wende in de vlugge dans de bedienden gingen staatig rond en boodde heerlijke dranken aan met eerbiedige buiging hoe prachtig hoe prachtig riep johannes erg mooi vind je niet zij pluisig maar nu moet je ook eens wat verder kijken dat je neus lang is je ziet nu niets dan lieve, lachende gezichten, niet waar nu, het grootste gedeelte van al die lachjes is leugen en gemaktheid die vriendelijke oude dames aan de kanten zitten daar als hengelaars om een vijver die jonge vrouwen zijn het aas de heren zijn de vissen en hoe lief ze met elkaar keuvelen ze misgunnen elkaar neidig elke vangst als een van die jonge vrouwen plezier heeft dan is het omdat ze mooier is aangekleed of meer heren om zich lokt dan de andere en het plezier van de heren ontstaat vooral door die blote halzen en armen achter al die lachende ogen en vriendelijke lippen schuit iets heel anders zelfs die eerbiedige knert denken lang niet eerbiedig om eens uitkwam wat allen waarlijk dachten dan zou de partij gauw uit zijn en toen Plouzer hem alles wees zag Johannes duidelijk de gemerktheid in gezichten en gebaren en de eindelheid afkunst en verveling die door de lachende maskers heen geduurd zijn en plotseling uitkwaven als het even werd afgelegd nu, zei Plouzer men moet hem me laten begaan die mensen moeten zich toch ook amusieren en anders kunnen ze het niet Johannes voelde dat er iemand achter hem stond hij zag hem het was de welbekende, langer gestalte het blekengeluid was grillig door de grelle glans verlicht zodat de ogen grote donkere plekken vormden hij privelde zachtkunst bij zichzelf en wees met de vinger in de lichte zaal zie, ze Plouzer hij is weer uit zoeken Johannes zag waarheen de vinger wees en hij zag hoe de oude dame onder het gesprek even de ogen sloot en de hand aan het gezicht pracht en toen het schone jonge meisje haar drent er een even staakte en met een lichte renning voor zich staarde wanneer voel Plouzer aan de dood dat is mijn zaak, zei deze ik wilde Johannes ditzelfde gezelschap nog eens laten zien ze Plouzer en knipocht de grenzen kan dat? vanavond voelde de dood waarom niet, ze Plouzer, daar is uur nog tijd wat nu is, is altijd geweest en wat woorden zal, is er eens ik kan niet mee, zei de dood ik heb te veel werk toch noem de naam van dat wat wij bij de kedden en gezond ook zonder mij de weg vinden met hun drieen gingen ze toen een eindweegs door de eenzame straten waar de gasvlammen flakkerden in de nachtwind en de donkere kouder water tegen de grachtwallen kabelden de wekenmuziek klonk flauer en flauer en verdovde eindelijk de grote rust die over de stad lag daar klonk opeens van omhoog met volle, gallemende metaalklank en luid en feestelijk lid plotseling viel het neer van de hoge toren op de slapende stad en in de druven duisteren ziel van de kleine Johannes verwonderd zag hij op de klokkenzang hield aan met heldere, kalme klank die zich jubelend verhief en fors de doodse stil te scheurden en schenen hem die blijde toonen die feestzang te midden van stille slaap en donkere rauw dat is de klok, ze pluizer die is altijd evenvrolijk jaar in, jaar uit elke uur zingt zij ditzelfde lied met gelijke kracht en opgewektheid en de snacht klinkt het blijder dan desdaars alsof de klok juigte dat zij niet behoeft te slapen, dat zij al door even gelukkig kan zingen, wij duizenden onder haar wenen en leiden door het vrolijks klinkt het wanneer er iemand gestorven is nogmaals verhief zich de jubel in de gang eens Johannes ging pluizer voort zal achter zoek een venster in een stille kamer een flauw lichtje branden, een droevig lichtje dat pijzen trilt en de schade op de wand doet dansen er zal geen gerucht zijn in de kamer dan nu en dan een zacht onderdrukt snikken, er zal een bed staan met witte gordijnen, met lange schade in de plooien en in dat bed liggen, ook wit en stil dat zal de kleine Johannes geweest zijn dan zal op eens datzelfde lied luid en lustig in die kamer breken en het eerste uur bezingen naar zijn dood 12 zware slagen dreunden door de lucht met lange tussenpozen bij de laatste kreeg Johannes op eenmaal een gevoel alsof hij droomde hij liep niet meer bij een zweefde en eind boven de straat aan plouzers hands in snelle vaart streken hem de huizen en lantaarens voorbij de dood was verdwenen de huizen stonden nu minder dicht op een ze vormde alleenstaande rijen met donkere geheimzinnige gaten er tussen waar het gas ligt kuilen, plassen, puin en balken grillig verlichten eindelijk kwam een grote poort met zware zuilen en een hooghek in een oorwenk waren ze hierover gesweefd, er kwam het neer op vochtig gras naast de grote zandhoop Johannes dacht in een tuin te zijn, want hij hoorde het ruizen van bomen in het ronde let nu goed op Johannes en houdt daar nog eens vol dat ik niet meer kan dan windekind toen Rieplauzer luidde een korte sombere naam die Johannes deed huiveren van alle zijden herhaalde de duisternis de klank en de wind voerde hem op in gierend draaien totdat hij weg stierf in de hoge lucht en Johannes zag hoe de grashalmen hem boven het hoofd rijkten en hoe de kleine steen die zo even aan zijn voeten lach hem nu het gezicht belimmerde Plauzer naast hem, even klein als hij vatten de steen met beide handen en wentelde die met alle krachten om een verwacht groep van fijne hoge stemmetjes reest van de vrij geworden bodem op Hey, wie doet dat? Wat betekent dat? Lombert klonk het doorheen. Johannes zag zwarte gestalten haastig door elkaar lopen hij herkende de vluggen zwarte loopkever de glimmend bruine oorwarm met zijn fijne knijpers, pissebedden met hun ronde ruggen en slangachtige duizend poten in het midden trok een lange aardwarm zich pliksmsnel in zijn gang terug Plauzer ging dwars door de tierende en scheldende bende op het hoofd van de aardwarm toe Hey, daar langer bloot een slingel kom eens voor de dag met je rode puntneus die Plauzer wat moet je? voeg de warm uit de diepte je moet eruit, omdat ik erin wil hoor je, kale zand eten voorzichtig, recte de pier zijn spitse kop uit de opening tasten er enige malen mee in het rond en trok toen langzaam het naakte gering de lijf verder naar de oppervlakte Plauzer keek rond naar de andere dieren die nieuwsgierig om hem heendroon een van jullie gaat mee en ligt voor nee zwarte kever, je bent te dik en jij met je duizend poten zou beduizelig maken Haar, jij daar, oorwarm jouw gezicht bevalt me ga mee en draai het licht in je scharen loop kever, loop en zoek een dwaarlicht of haar vakkel van hout dat rondend is de dieren kregen ontzag voor zijn gebiedende stem en gehoorzamelen toen daalden ze af in de warme gang voorop de oorwarm met het lichtend hout dan Plauzer dan Johannes het was eng en duister daar beneden flauw zag Johannes de zandkorrels door het matten blauwe schijnzover ligt ze scheen in groot als stenen halfdoor schijnend tot in gladden vaste wand geschuurd door het lichaam van de pier deze laatste volgde nieuwsgierig Johannes zag achter zich haar spitse kop zich nu eens snel vooruit trekken dan weer wachten tot het lange lijf nader aangetrokken was ze daalden zwijgend lang en diep waar Johannes het pad te stijl werd steunde Plauzer hem er scheen geen einde te zullen komen altijd nieuwe zandkorrels en steeds koop de aardwarm voort zich windend en buigend met de kronkelingen van de gang eindelijk werd er weer breder en weken de wanden van een zwart en vochtig boven vormden ze een gewelf waar langs waterdroppels glinst er in de streep betrokken en waardoor boomwachtels zich strikten als verstijvende slangen daar reest plotseling voor Johannes blik een loodrechte wand, zwart en hoog die de gehele ruimte voor hem afsloot de oorwarm wenden zich om zie zo, nu zit saak daarachtig te komen dat zal de pier wel weten die is hier te huis zijn plauzer langzaam schoof de aardwarm het geleden lijf tot beide zwarte wand en betaste die zoekend Johannes zag dat het hout was hier en daar was het tot breidachtig stofvervallen daar boorde de warm zich in en het lange lenen gelijf geleed in drie tussenpozen weg nu jij zijn plauzer en duwde Johannes in de kleine ronde opening een ogenblik dacht deze te stikken in de zachte vochtige molm toen voelde hij zijn hoofd vrijkomen en werkte zich met moeite geheel uit de opening los een grote ruimte scheen hem te omgeven de grond was hard en vochtig de lucht dik en ondraagelijk benauwd Johannes durfde nauw ademen en wachten in naamloze angst hij hoorde plauzers stem die hoog lok als in de grote kelder hier Johannes, volg me voor zich voelde hij de grond reizen tot een berg aan plauzers hand beklom hij die in de diepe duisternis het was alsof hij op een kleed liep dat meegaaf onder zijn tred hij strompelde over kuinen en heuvels plauzer volgend die hem mede trok tot in vlakke plaats waar hij zich vast klemde aan lange halmen die als buikzaam riet waren in zijn hand hier staan we goed licht, rieplauzer daar daagde het mat een lichtje uit te vechten met zijn drager dalend en reizend hoe nader het kwam en hoe meer het flauwe gloren de ruimte vervulde des de vreselijker werd Johannes beklemming de berg die hij betreden had was lang en wit het riet dat hij omklemde was bruin en krulden in glinstrende golven naar omlaag hij herkende de hoge rechte gestalte van een mens en de killervlakte waarop hij stond was het voorhaft vormlagen als diepe donkere kuilen in gezonke ogen en het blauwe licht scheen op de dunne neus en de grouwe lippen in akele gestijverdodelach geopend uit pluisers mond klonk een schelle lach die dadelijk spoorde in de vochtige houtwalderen dit is nu een verrassing Johannes de lange warm kwam aankruipend tussen de plooien van het lijkkleed hij schoof zich behoedzaam tegen de kin op en glipte over de strakke lippen in de zwarte mondholte dit is nu de schoonste uit de danspartij die je schooner vond dan een elf toen stroomde zoete geuren uit haar kleren en haren toen langte haar ogen en lachte haar lippen nu is dat een weinig anders bij al zijn ontzetting was er toch ongeloof in de ogen van Johannes zo snel die pracht was zo even en nu reeds geloof je me niet grijns de pluizer er ligt een halve eeuw tussen toen en nu waar is u nog tijd wat eenmaal was zal altijd zijn en wat woorden zal is altijd geweest je kunt het niet denken maar moet het geloven het is hier alles waarheid alles wat ik getoond is waar waar dat kon winninkind niet zeggen Ginninkind sponk pluizen rond op het doden gelaad en bedreefde als schuldigste schert hij zat op de wengbrouw en trok bij de lange wimpers het ooglid op het oog dat Johannes vrolijk had zien schitteren rimpelig wit in het schemalichtje nu vooruit zijn pluizig er valt nog meer te zien de pier kroopt langzaam uit de rechtermondhoek te voorschijn en de bangetocht werd voortgezet niet terug maar langs nieuwe even lange en sombere wegen nu komt in oude zei de aardworm toen weer een zwarte wand de weg afsloot deze is hier al zeer lang het was minder vreselijk dan de vorige mel Johannes zag slechts verwarden massa eruit witte beendere staken honderde wormen en insecten waren er zwijgend bezig het licht gaf op schulding waar komt hij? wie brengt hier licht? dat hebben wij niet nodig en snel schoten ze weg tussen plooien en in holten toch zei herkende een soortgenoot zijt ge in die hiernaast geweest voegen de wormen het hout is nog hard de eerste wormen al te kenden hij wil het buitenkantje voor zich houden pluizen zag tot Johannes verder trokken zij pluizen gaf uitlegging en wees aan wie Johannes bekend waren er kwam een misvormd gezicht met staren de uitpuilende ogen dikke zwarte lippen en wangen dit was een deftige heer zei hij toen vrolijk je had hem moeten zien, zo rijk, zo voornam en zo ingebeeld zijn opgeblazenheid heeft hij gehouden zo ging het voort er waren ook mageren uitgeteerde gestalten hij leid haar dat blauw glinsterde in het zwakke licht en kleine kinderen met grote hoofden en oudachtige denkers gezichten zie, die zijn eerst na hun dood oud geworden, zei pluisig ze kwamen bij een man met volle baard en opgetrokken lippen wiens witte tanden blonken midden in het voorhoofd had hij een rond zwart gaartje deze heeft hij in een handje geholpen waarom niet een beetje geduld hij was toch wel hier gekomen en weer kwamen gangen en nieuwe gangen en lange, rechte gestalten met strakken, grijnsende gezichten en roerlozen over elkaar gelegde handen nu ga ik niet verder, zei de oorboom ik weet hier geen werk meer laat als omkeren, zei de pier nog één, nog één, riepluisig verder ging de tocht het bestaat alles wat je ziet zei pluisig onder het voortgaan het is alles waag een ding alleen is niet waag dat ben je zelf Johannes jij bent hier niet en je kunt hier niet zijn en hij schaat te lachten als hij de angstige, wezenloze blik van Johannes bij zijn zondelingen woorden zag dit is de laatste, werkelijk de laatste de gang loopt dood ik ga niet verder, zei de oorboom knorg, ik wil verder, zei pluisig en bij de gang eindigde begon hij met beide handen te graven help me Johannes in zijn ellende, gehoorzaamde deze en groefde vochtige, fijne aarde weg zwijgend en zwoegend werkte zij door totdat het zwarte hout kwam de pier hadden de gering de kop ingetrokken en was achteruit verdwenen de oorboom liet het licht vallen en ging terug zij komen er niet in het hout is te nieuw, zei hij, bij het heen gaan ik wel, zei pluisig en scheurde met de haakfingers lange witte splinters, kraakend uit het hout een vreselijke beklemming drukte Johannes doch hij moest, hij kon niet anders eindigde kwam de donkere ruimte open, pluisen dan met licht en kroop haastig naar binnen hier, hier riep hij en liep naar het hoofdeinde doch toen Johannes bij de handen kwam die stil over elkaar gevouwen op de postlagen moest hij rusten hij staarde op de magere witte vingers voor hem, had het verlicht aan de bovenzijde op eenmaal herkende hij ze hij herkende de vorm en de plooien er vingers de gedaante der lange nagels nu donkerblauw verkleurt hij herkende een bruin vlekje aan de wijsvinger het waren zijn eigen handen hier, hier riep pluisig stem van het hoofdeinde zie eens, herken je hem nog wilde de arbejo Johannes zich weer oprichten en op het licht toegaan dat hem wengte toch hij kwam niet meer het lichtje verglomt tot voorkomen duisternis en hij viel bewusteloos einde van hoofdstuk 11 hoofdstuk 12 van de kleine Johannes deze LibriVox opname is vrij van natuurgerechten opname door Bart de Leeuw de kleine Johannes van Frederik van Eden hoofdstuk 12 diep zonk hij weg in de slaap tot in de diepten waar geen dromen zijn toen hij uit die duisternissen herreees, langzaam naar het grouwe koelen licht van de morgen strik hij door bonte zachte dromen uit vroeger tijd hij ontwaakte en zich leden van zijn ziel als daaudroppelen van een bloem kom en vriendelijk was de uitdrukking van zijn ogen, halfloos tarend in het webelen de lievelijke beelden toch in pijn als een lichtschuur sloot hij ze voor het falen daglicht hij zag wat hij ook de vorige morgen gezien had het schede hem ver en lang geleden toch uur na uur kwam hem weer te binnen van de droevige morgen tot de vreselijke nacht hij kon niet geloven dat al die verschikkingen in één dag waren verschenen het begin van zijn ellendes geen zover verloren in grouwe mist spoorloos gleden de zachte dromen van zijn ziel pluisers schudden hem en de sombere dag begon traag en kleurloos de voorloper van vele andere toch wat hij de vorige avond op die bangen tocht gezien had bleef hem bij was het slechts een afschuwelijk vision geweest toen hij er pluisere wijvelend naar vroeg kijk deze hem spottend en verwonderd aan wat bedoel je, vroeg hij doch Johannes zag de spot niet in zijn blik en vroeg of hij niet waarlijk zo geschiet was hij zag het toch zo scherp en duidelijk voor zich maar Johannes wat ben je toch dom kunnen immers niet gebeuren en Johannes wist niet wat hij denken moest we zullen je gauw aan het werk zetten dan zul je zulke domme vragen niet meer doen en ze gingen naar de dokterscijfer die Johannes zal helpen vinden wat hij zocht toch in de drukke straten hield pluiser eenmaal plots ding still en wees Johannes een mens uit de menigte ken je hem nog vroeg pluiser en schater het uit toen Johannes bleek werd en de man verschikt naast taarden en je had hem de vorige nacht gezien diep onder de aarde vriendelijk ontvind hem de dokter en deelde Johannes zijn wijsheid mee uren luisterde hij die dag en vele dagen daarna wat hij zocht had de dokter nog niet gevonden toch hij had het bijna hij zou Johannes zover brengen als hij zelf was en dan zouden ze er beide welkomen Johannes leerde en luisterde ijverig en geduldig dagen en maandenlang hij gevoelde weinig hoop toch hij begreep dat hij nu door moest gaan zover mogelijk hij vond het vreemd dat terwijl hij het licht zocht en hoe langer hoe duisterder om hem werd het begin van al wat hij leerde was het best toch hoe dieper hij doordroom hoe doodser en duisterder hij begon met planten en dieren met al wat om hem was en als hij er lang op gestaard had werden het cijfers alles viel uit één tot cijfers dat vond dokter cijfer heerlijk en hij zei dat het hem licht werd als de cijfers kramen toch voor Johannes was dat duisternis Pluiser verliet hem niet en dreef en zweepte hem voort als hij moedeloos en vermoeid was alle ogenblikken van genot of bewondering bedierf hij hem Johannes verbaasde en verheugde zich toen hij leerde en zag hoe fijn de bloemen waren gebouwd hoe zij vruchten vormden onwetend helpen in die taak dat is toch prachtig zei hij hoe juist is dat alles bereken en hoe fijn en doormater gemaakt ja verbaasend doormater zij Pluiser jammer dat het grootste deel van die doormaterheid en fijnheid tot niets dient hoeveel bloesums worden vruchten en hoeveel pitten worden bomen maar het schijnt toch alles naar een groot plan gemaakt antwoordde Johannes zie erbij je zoeken honing voor zichzelf en weet er niet dat zij de bloemen helpen en de bloemen lokken erbij door hun kleur het is een plan en ze weken beide mee zonder het te weten dat lijkt heel mooi maar het mankeert veel aan als de bijen kan zien bijten ze een gat onder in de bloem en maken de hele ingewikkelde inrichting te schande een slimme plannenmaker die zich door een bij voor de gek laat houden bij het wonderbare samenstel van mensen en dieren ging het nog erger van al wat Johannes schoon en kunstig toeschijn toonde hij de onvoorkomenheid en de verreken het ganze heer van kwalen in de lende dat mens en dier treffen kan toonde hij hem met voorliefde, het wogelijkste en afzichtelijkste kiezend die plannenmaker Johannes was erg slim maar bij alles wat hij maakte vergat hij iets en de mensen hebben handen voor werk om al die gebreken zo goed mogelijk bij te lappen zie maar om je heen een paraplu, een bril zelfs kleren en huizen het hoort voorstrek niet bij het plan maar de plannenmaker heeft niet bedacht dat mensen het koud zouden hebben en boeken zouden lezen en duizend dingen meer zouden gaan doen waarvoor zijn plan niet deugde hij heeft zijn kinderen kleeftisch gegeven zonder te denken dat ze er uitzouden groeien nu zijn bijna alle mensen lang hun natuurpakje al groeit nu gaan ze alles zelf doen en storen zich voorstrekt niet meer aan de plannenmaker en zijn plannen wat hij hun niet gegeven heeft is wel en eigenmachtig en waar het een blijkbaar te doen was hen te doen sterven ontduiken zij de dood soms voor lange tijd door allerlei kunstgrepen waar het is de schuld van de mensen riep Johannes waarop wijken zij moetwildig af van de natuur oh domme Johannes als een kindermijd een onnozel kind met vuur laat spelen en het brand zich wie heeft al schuld het kind dat geen vuur kende of de meid die wist dat het kind zich branden zou en wie je schuld als de mensen afdwalen in ellende en onnatuur zijn zelf of de alwijze plannenmaker bij wie zij als onwetende kinderen zijn maar zij zijn niet opwetend zij wisten Johannes als jij een kind zegt raakt dat vuur niet aan het doet pijn en als het kind het dan toch doet omdat het niet weet wat pijn is kunst je u dan van schuld vrijpleiten en zeggen zie het kind was niet onwetend geet toch wist dat het uw raad niet zou achten mensen zijn dwaas en dom als kinderen toch glas is bros en leem is weg en wie mensen maakt en hun dwaasheid niet rekent is als hij die wapen de maakt van glas en niet bedenkt dat zij zullen breken en peilen van leem en niet bedenkt dat zij zullen buigen en de woorden vielen als droppelen vloeien vuur op Johannes zil en in zijn borst zwol het grote leed dat zij vroegere sparten verdrong en hem vaak dit wenen in de stille slapeloze uren van de nacht ach slaap, slaap er kwam een tijd naar lange dagen dat slaap hem het liefste was van alles daarin was geen gedachte en geen leed en zijn dromen brachten hem altijd tot zijn vroeger leven terug heerlijk scheen dat hem als hij ervan droomde toch overdag kon hij zich niet meer te binnenbrengen hoe het geweest was hij wist alleen dat zijn verdriet en verlangen van vroeger voel dat hij nu kende hij had eens smachtelijk naar windekind verlangt hij had eens uur aan uur op robinetta gewacht hoe heerlijk was dat geweest robinetta verlangde hij nog hoe meer hij leerde hoe meer zijn verlangen week want ook dat werd ontleend en plouzen legde hem uit wat liefde was toen schaamde hij zich en dokters cijfer zei dat hij er nog geen cijfer van maken kon uuren zou zo werd het duisterder en duisterder op de kleine johannes hij had een flauw gevoel van dakbereid dat hij robinetta niet herkent had op zijn vreselijke tocht met pluuzig als hij pluuzer erover sprak zei deze niets en lag te slim maar johannes begreep dat het niet was geweest om hem te spaaren de uren dat johannes niet leerde en werkte gebruik de pluuzel om hem de mensen te laten zien hij wist hem overal te brengen de grote zalen, de ziekenlagen lange rijen bleken uitgeteerde gezichten met doffe of pijnlijke uitdrukking waarin daar geestige stilte was slechts door kuggen en kermen gebroken en pluuzer wees hem wie van hen nimmer die zalen zouden verlaten en als op een bepaald uur stroben mensen het huis binnenkwamen om hun zieke verwanten te bezoeken zei pluuzer die alle weten dat ook zij eens in dit huis de zalen terecht zullen komen om er in een zwagdekist uitgedragen te worden hoe kunnen zij nog ooit vrolijk zijn dacht johannes en pluuzer bracht hem op een klein bovenzaaltje waar hem weer moedig halfduis ter heerste en waarde verwijderde klanken van een piano uit een naar buurig huis onophoudelijk en dromerig doordrongen daar wees pluuzer hem onder de anderen een zieke die suffint voor zich uitstaarde daar een smal zonnestraaltje uit de buurt kroop die ligt er al zeven jaar zij pluuzer hij is c-man geweest en heeft de palmen van indië de blauwe zeven van japan de bossen van brasilieer gezien nu amuseert hij zich al die lange dagen van zeven lange jaren met dat zonnestraaltje en dat pianospel hij komt hier niet meer vandaan maar het kan nog even lang duren na die dag was het johannes bangste in dat zaaltje en dat weer moedig halfduister bij die dromerige klanken op tot het einde toe niets anders meer te zien dan het gaande en komende licht pluuzer bracht hem ook in de grote kerk gebouwen en liet hem luisteren daar wat daar gezegd werd hij bracht hem bij feesten bij grote plechtigheden in de binnenvertrekken van vele huizen johannes leerde de mensen kennen en het gebeurde hem somtijd aan de sprookjes die winnekind hem verteld had en aan zijn eigen ontmoetingen er waren mensen die hem aan het glimwompje herinnerden dat in de sterren zijn gestorven makkersmenen te zien of aan de ene mijkever die een dag ouder was dan de andere en zoveel over een roeping gesproken had en hij hoorde verhalen die hem aan kribbelgouw de helter kruispillen deed tanken of aan de ouw die niet deed en gevoet werd en dat dikke koning defter stond zichzelf vergelijk hij wel met de jonge mijkever die niet wist wat een roeping was en in het licht vloog hij voelde zich alsof hij hulpeloos en verminkt op het vloegkleed rondkroop met een draadje om het lijf een scherpdraadje waar hij een pluiser rukte en trok ach de tuin zou hij wel niet meer vinden wanneer zou de zware voet komen en hem verpletteren pluiser bespotten hem als hij over winnekind sprak en langzamerhand begon hij te geloven dat winnekind er nooit geweest was maar pluiser dat is het sleurtje er ook niet dan is er niets niets er zijn mensen en cijfers dat is alles waar dat bestaat eindeloos veel cijfers maar pluiser dan heb je mij betrogen laat mij uitschijden laat mij niet meer zoeken laat mij alleen weet je niet meer wat de dood gezegd heeft een mens zou je worden wat maakt mens ik wil niet, het is vreselijk je moet, je hebt eens gewild zie je dokter cijfereens vind die het vreselijk wordt zoals hij is het was waar dokter cijfers scheed altijd rustig en gelukkig onvermoeid en onverstoorbaar ging hij zijn weg studerend en onderrichtend tevreden en gelijkmoedig zie hem, zei pluiser hij ziet alles en ziet ook niets hij kijkte mensen alsof hij zelf en ander wezen waren dat niets met hen uitstaande heeft hij gaat tussen kwalen en ellende als een onkwetsbare en verkeert met de dood als een onstervelijke hij verlangt alleen te begrijpen wat hij ziet en hij vindt alles evengoed wat hij te weten komt hij is met alles tevreden zodra hij het begrijpt zo moet je ook worden maar dat kan ik nooit ja, dat kan ik niet helpen dat was in me het hopeloze einde van hun gesprek johannes werd dof en onverschillig zucht en zocht niet meer wetend, waarnaar en waarom hij werd als de velen die wist ik gesproken hadden het werd winter en hij merkte het nauwelijks op een killen mistige morgen toen de natte vuile sneeuw op de straten lag en van bomen en dagendroop ging hij met pluiser zijn dagelijkse gang op een plein ongoedte hij enige jonge meisjes op een rij met schootboeken in de hand ze werpen ook hij met sneeuw en lachten en stoeden helder klonken haar stemmetjes over het besneeuw de plein men hoorde geen geluid van voetstappen of rijtuigen alleen de rinkelende bellen der paarden of het rammelen van een winkeldeur helder klonk die blije lach door de stilte johannes zag hoe één der meisjes hem aankik en bleef naastaren ze had een bondmandeltje om en door hun zwarte hoed hij kende haar gelaten zeer goed maar wist toch niet wie zij was zij knikte eens en nog eens wie is dat? ik ken haar ja, dat is wel mogelijk zij heet maria, sommige noemen haar robinetta nee dat kan niet ze lijkt niet op windenkind, het is een gewone meisje ze kan niet lijken op niemand maar ze is wie ze is je hebt naar haar verlangt, ik wil je nu wel nee ik wil haar niet zien ik had haar liever dood gezien, zoals de andere en johannes keek niet meer om maar liep haastig door en prevelde dat is het laatste er is niets niets einde van hoofdstuk 12 hoofdstuk 13 van de kleine johannes deze Librivox opname is vrij van auteursrechten opname door Bart de Leeuw de kleine johannes van Frederik van Eden hoofdstuk 13 het klare warme zonlicht van hun eerste lenteborgen stroomde over de grote stad helle stralen vielen in het kamertje waar johannes woonde op de lage zoldering trilde en schobbelden een grote lichtblek weer kaatsing van het rimplend water de gracht johannes zat voor het raam in de zonnenschijn en staarde over de stad zij was geheel van uitzicht veranderd de grouwe mist was een glansig blauw zonwaas geworden dat het einde de lange straten en de torens in de verte omhulden de lichtkanten de leiendaken schitterden zilverwit alle huizen hadden heldere lijnen en lichte vlakken door het zonlicht er was een warme tinteling in de bleekblauwe lucht het water is geen levend geworden de bruine knopjes de ipebalmen waren dik en glansig en de uitruchtige mussen vladderden tussen de takjes het werd johannes zo zondeling te moeden terwijl hij staarde de zonnenschijn bracht hem in een zoete verdoofing en was vergetelheid en dadelijk wilde in dromend staarde hij op de schittering de golfjes en de zwellende ipeknopjes en hij luisterde naar het tilpen de mussen en was vreugde in dat geluid zoweek was hij in lange tijd niet gestemd geweest zo gelukkig had hij niet gevoeld dat was de oude zonnenschijn die hij herkende dat was de zon die hem vroegen naar buiten riep naar de tuin waar hij dan in de loed van een oud muurtje op de warme grond ging liggen en lang kon genieten van al dat licht en die warmte staarend op de hampjes en kluitjes voor hem die zich koesterden in de zon het was hem zowel in dat licht het gaf hem het veiligste thuisgevoel zoals hij zich herinnerde dat het veel vroeger was aan de armen van zijn moedig hij moest er al het verledenen denken door hij weende en verlangde niet hij zat stil en droomde niet anders wensend dan dat de zon blijven mocht wat zufg je daar Johannes riepluizig je weet ik houd niet van dromen Johannes heeft meekend de pijnzende ogen op laat me nog wat zo blijven zei hij, de zon is zo goed wat vind je aan die zon, zei pluizig dat is nog niets anders dan een grote kaas of je ikaas licht of zon licht zit is voor maakt hetzelfde zie, die schade we in die lichte plekken op straat dat is toch niets anders dan het schijnsel van een licht dat wat stil brandt en niet flickert en dat licht is eigenlijk een heel klein vlammetje dat op een heel klein stukje van de wereld schijnt, daar daar, voorbij dat blauw onder en boven ons is het donker koud en donker daar is het nu nacht, nu en altijd doch ze woorden hadden geen invloed op Johannes de stille, warme zondestralen door drongen hem en vervulden zijn gehele ziel het was licht en vredig in hem pluizen nam er mee naar het killenhuis van dokters cijfers het tijdlang nog, zweefde de zonnebeelden voor zijn geest, toen vervrouwden zij langzamerhand en midden op de dag was het geheel duister in hem doch, toen de avond kwam en hij weer door de straat in de stad ging was de lucht zoel en vol vrochtige voorjaarschuren alles geurde sterker en in de enge straten beklemde het hem maar op de openplein roek hij het gras en de knoppen van buiten en boven de stad zag hij het voorjaar in de rustige wolkjes in het tederere rood van de westelijke hemel de schemering sprijde een zachtig reisenevel over de stad, vol fijn tinten, het werd still in de straten, alleen een straatorgel in de verte speelde en weer moedige reis, de huizen schenen zwarte schimmen tegen de rode avond hemel als talloze armen staken ze hun grillige spitsen en schoorsteden op het was Johannes als een vriendelijke glimlach der zon, toen zij voor het laat lichten over de grote stad vriendelijk was de glimlach van een dwaars die een dwaarsheid vergeeft en de zulte streek Johannes liefkoosend langs de wangen toen kwam er een grote weemelt in Johannes hart zo groot dat hij niet verder kon gaan en diep ademen zijn gezicht moest opheffend naar de weide hemel het voorjaar riep hem en hij hoorde het hij wilde antwoorden, hij wilde komen het was alles berouw en liefde en vergeving in hem verlangend staden hij omhoog en tranen gleden uit zijn droeve ogen kom Johannes doe niet zo raar, de mensen kijken zij pluisig de lange, eentonige huizenreis aan beide zijden somber en naar geestig uit een jammer in de zoede lucht een klaagdoon tussen het roepen van de lente de mensen zaten aan de deuren en op de stoepen om de lente te genieten het scheen Johannes een bespotting de vuile deuren stonden open en de bedompte ruimte daar binnen wachten hem nog rekde het oogel in de verte zijn weemoedige tonen o, kon ik hier uit weg vliegen ver weg naar de duinen, naar de zee toch hij moest mee naar het hoge kleine kamertje en hij lag wakker die nacht hij moest denken aan zijn vader en de lange wandelingen die hij met hem maakte als hij tien pas achter hem liep en zijn vader letters voor hem schreef in het zand hij moest aan de plaatsen denken waar de viooltjes groeien tussen het kruipen hout en aan de duigen dat hij ze met zijn vader gezocht had de ganste nacht zag hij het gezicht van zijn vader zoals het was bij het stille lamp licht naar hem zat te kijken en luisterde naar het krassen van zijn pen iedere morgen vroeg hij pluisig toen om nog eens terug te mogen gaan naar zijn huis en zijn vader om nog eens zijn tuin en de duinen te mogen zien nu merkte hij dat hij zijn vader meer had lief gehad dan presto in zijn kamertje want het was om hem dat hij het vroeg zeg maar alleen hoe het met hem is en of hij nog boos op mij is dat ik zo lang ben weggebleven pluisen haalde de schouder op al wist je dat nu wat zou het je helpen door de lente bleef hem roepen luider en luider iedere nacht droomde hij van het donkergroene mos aan de tuinhellingen en van zonnestralen die door het fijne jonge groen schenen het kan zo niet langer duren ik kan het niet uithouden en vaak als hij niet slapen kon stond hij zag je op de fenster en staarde in de nacht hij zag hoe de dommelige donzenwokjes langzaam langs de maan scherf schoven vreedzaamdrijvend in een zee van zachte glans hij dacht hoe nu daar in de verte de duinen sleepen in de zoenen nacht hoe wondervol het moest zijn in de lage bosjes waar geen van de jonge plaatjes zou bewegen en waar het zou guren van vochtig mos en jonge bergersprouten hij meende van verre kooider kickforsen te horen dat zo geheimzinnig aansweeft over de velden en het lied van de enige vogel die de plechtige stilte mag begeleiden die zijn zang zo zacht en klaar en begint en zo plotseling afbreekt waardoor de stilte nog stiller schijnt en het riep hem, het riep hem alles hij boog het hoofd op de fensterbank en snikte op zijn arm ik kan niet, ik kan het niet dragen ik zal wel gauw sterven als ik niet komen mag toen pluister hem de volgende dag wekte zat hij nog bij het fenster waar hij was ingeslapen met het hoofd op de arm de dagen vergingen werd het lang en warm en er kwam geen verandering doch Johanus stierf niet en zijn smart moest hij dragen op een boi gesei dokters cijfer tot hem gaat je mee Johanus ik moet een zieke bezoeken dokters cijfer was bekend als een geleerd man en vele riepen zijn hulp in ziekte en dood reeds dik was was Johanus met hem meegegaan pluister was bijzonder verrolijk die morgen hij ging telkens op het hoofd staan, dansen en buiten en bedreef allerlei uitgelaten schert hij grinnigde voortdurend geheimzinnig als een die een ander een verrassing bereid heeft Johanus vreesde hem zeer in die stemming dokters cijfer bleef echt een ernstig als altijd ze gingen een verre weg die morgen in een spoortrein en te voet ze gingen verder dan anders nog nooit was Johanus buiten de stad meegenomen het was een warme zonnengedag uit de spoortrein zag Johanus de grote groene weide voorbijgruim met lang gepluimd gras en gras in de koeien hij zag witte vlinders vladderen boven dit bloemrijk land waar de lucht trilde van zonnen hitte door opeens voelde hij een tinteling daar strekte zich de lange, golvende duinreekzaam nu Johanus gren ik de pluizer nu krijg je toch je zin, zie je wel half ongeloofig bleef Johanus naar de duinen staren ze kwamen nader en naderbij de lange sloten aan beide zijden schenen om hun middenpunten draaien en snel vlogen de enkele woningen langs de weg voorbij toen kwamen de bomen dichtbebladerde kastanjebomen rijkelijk bloeiend met duizend grote witte of rode bloemtrossen donkerblauw groene dennen grote, staatige linden het was toch waarheid hij ging zijn duinen weer zien de trein stond stil en toen liepen de drie te voet onder schaaduw rijkloof daar was het donkergroen mos daar waren er ronde plekken daar zullen stralen op de bosgrond dat was de geur van bergenspruiten en dennen naalden is het waar? is het waar? is het waag? is het werkelijk waag, dacht Johannes zou het geluk komen? zijn ogen glinsterden en zijn hart klopte sterk hij begon te geloven aan zijn geluk deze bomen, deze grond kende hij dit bosbad was hij vaak gegaan ze waren alleen op de weg toch Johannes moest omkijken alsof hen iemand volgde en hij meende tussen het eikenloof de donkere figuur van de mens te zien die telkers door de laatste vending van het pad verboi gebleef plouzer keek hem vols en ging hem zinnig aan de oktecijfer liep met lange scheden en staagde naar de grond de weg werd hem bekender en vertrouwdig iedere steen ieder struikje kende hij toen verschikte Johannes op eenmaal hevig want hij stond voor zijn eigen huis de kastanjebam voor het huis bredde zijn grote handvormig gebladen schaaduwend uit tot boven in de hoge top prijkten de prachtige witte bloesems in de volle ronde lovermassa hij hoorde het geluid der opengaande deur dat hij zo goed kende en er rookte geur van zijn eigen huis daar herkende hij de gang de deuren alles stuk voor stuk met een smachtelijk gevoel van verloren vertrouwelijkheid het was alles een deel van zijn leven van zijn eenzaam, mijmerend kinderleven tegen al die voorwerpen had hij gesproken hij had met hem geleefd in zijn eigen gedachte leven waarin hij geen mens toeliet toch nu voelde hij zich gescheiden en afgestorven van het gantse ouderhuis met zijn kabels en gangen en portaaltjes hij voelde dat die scheiding onherroepelijk was en het was hem alsof hij in kerkhof bezocht zo weemoedig en drovig was prestowerbaar tegemoet gesproken dan zou het minder aakelijk zijn maar presto was zeker weg of dood toch, waar was zijn vader hij keek terug naar de open deur en de zonnige tuin daar buiten en zag de man die hem op wegscheen te achtervolgen nu reeds op het huis toeschrijden hij kwam nader en nader en is geen groter te worden bij het naderen toen hij bij de deur was vervulde hij een grote, kille schaardoede gang toen herkende Johannes de man het was doodstil in huis er was een trede die altijd kraakte onder de tred dat wist Johannes en ook nu hoorde hij haar trimal kraken het klonk als pijnlijk kreunen toch onder de vierde voetstap was het als een toffe snik en boven hoorde Johannes een gekreun zacht en zo regelmatig als langzaam klok gedik het was een pijnlijk en aakelijk geluids de deur van Johannes kamertje stond open hij wier per even een schoe blik in de wondelijke bloemfiguren van het behangsel staiden hem verbaasd en wezenloos aan de hangklok stond stil ze gingen naar de kamer van waar het geluid kwam het was zijn vaders slaapkamer de zon scheen vrolijk naar binnen op de gesloten groene gordijnen van het bed Simon, de kat zat op de vensterbank in de zonnerschijn er heerste een beklemende geur van wijn en kamver het zachte kreuden klonk nu van daarbij Johannes hoorde vluisteren van stemmen en schuifelen van voorzichtige voetstappen toen werden de groene gordijnen opgeslagen hij zag het gezicht van zijn vader dat hij zo dik was voor zich had gezien de laatste tijd door het was geheel anders de vriendelijke, ernstige uitdrukking was weg en het keek strak en benoud het was vijlbleek met bruine schadeoen de tanden werden zichtbaar in de half geopende mond en het wit der ogen onder de half gesloten oogleden het hoofdlag weggezonken in het kussen en regelmatig rief het zich bij het kreuden even op om dan weer moeder opzij te vallen roeloos stond Johannes bij het bed en staarde met wijde, strakke ogen naar dat bekende gezicht hij wist niet wat hij dacht hij durfde geen vinger bewegen hij durfde die oude, bleke handen niet vatten die slap op het witte linnenlagen het werd alles zwart om hem de zon en de lichte kamer het groen daar buiten en de blauwe lucht van zo even al wat achter hem lag het werd zwart zwart, tof en onderdringbaar en in die nacht zag hij alleen dat bleke hoofd daar voor hem en hij moest alleen denken aan dat arme hoofd dat zo moedig scheen en zich telkens en telkens weer met smachtelijk geluid moest ophäffen er kwam een ogenblik verandering in de regelmatige beweging het krönen hield even op de oogleden gingen langzaam open de ogen staarde zoekend rond en de lippen trachten iets te zeggen dagvader vluisterde Johannes en staarde angsterbevend in de zoekende ogen de mattenblik rustde toen even op hem en een vlou vlou glimlachje rimpelde de hollen wangen de smallen samengeploeide hand linnen opgeheven en maakte een onzekere beweging naar Johannes toen viel zij krachteloos weer neer kom, kom, zij plouzen, geen scène hier ga uit de weg Johannes, zei dokters cijfer en moeten zien wat er te doen valt de dokter begon het onderzoek dok Johannes ging weg van het bed en stond bij het raam hij keek naar het zonnige gras en de heldere lucht en naar de brede kastanjeblaren waarop dikke vliegen zaten en de zon is gaan het krönen begon weer met dezelfde gelijkmatigheid zijn zwarte meroel huppelde tussen het hoge gras in de tuin grote, rood en zwarte vlinders twarrelden over de bloemperken uit het lover, de hoogste bomen drong het zachte, vleinige keer der houtduiven tot Johannes door hier binnen hield het krönen aan altijd door, altijd door hij moest er dan luisteren en het kwam regelmatig onafwendbaar als de vallende droppel die kankzinnig maakt in spanning wachten hij bij elke tussenpozen en telkens kwam het weer verschrikkelijk als de voetstap van de naderende dood en daar buiten heerst de warme wildere gezonnevreden alles koesterde zich en genoot de gras halme trilden en de bladeren ritzelden van zoele wilden boven de hoge boomtoppen diep in het weemelen blauw zwevde een rijger met kalme vleugelslag Johannes begreep het niet het was hem alles een raadsel het was zo verwacht en duister in zijn ziel hoe kan dit alles tegelijk in mij zijn, dacht hij ben ik dit weerkelijk is dat mijn vader, mijn eigen vader van mij? mij? Johannes? het was hem, alsof hij van een vreemde sprak het was alles een verhaal dat hij gehoord had hij had iemand gehoor vertellen van Johannes en van het huis waar hij woonde hij had had en die nu sterven ging hij was het zelf niet hij had het gehoor vertellen het was wel een droevig verhaal, recht droevig maar het ging hem niet aan ja ja toch, hij was het zelf hij Johannes ik begrijp de zaak niet zij dokters cijfer zich oprichtende het is een raadselachtig geval pluisig kwam bij Johannes staan kom je niet eens kijken Johannes het is een belangrijk geval de dokter weet het niet laat mij cij Johannes zonder zich om te wenden, ik kan niet denken door pluisig in achter hem staan even luisteren de scherp in zijn oor zoals zijn gewoonte was niet denken dacht je dat je niet denken kon dat heb je mis, je moet denken al kijk je nu in het groen en in de blauwe lucht dat helpt niet windenkind komt toch niet en die zieke man daar gaat toch dood dat heb je even goed gezien als wij maar wat zou zijn kwaal zijn denk je ik weet het niet ik wil het niet weten Johannes sweeg en luisterde naar het krönen, het klonk zacht klagend en verwijtend dokters cijfer maakte aantekeningen in een boekje, met het hoofd van het bed zat de donkere gestalte die hen gevolgd was, het hoofd gebogen de lange hand naar de zieke gestrekt en de diepliggende ogen onafgebroken naar de klok gericht met scherpe fluisteren aan zijn oor begon weer waarom zie je zo bedroefd Johannes nu heb je toch je zin daar liggen de duinen, daar zijn de zonder stralen door het groen daar vladderen vlinders en zingen vogels wat verlangen je nu nog, wacht je op windenkind als hij ergens is moet hij daar zijn waarom komt hij nu niet zo hepang zijn voor die donkere vriend aan het hoofdeind, die was er toch altijd zie je nu wel dat het alles verbilding geweest is Johannes hoor je dat krönen wel het klinkt al zachter dan zo even je kunt horen dat het wel gauw helemaal zal ophouden nu, wat is dat er hebben er al zoveel zo gekreund ook toen jij hier buiten rond liep tussen de duinrozen waarom sta je nu hier te treuren en gaat niet de duinen in, als vroeger zie, alles bloeit en geurt en zint daar, alsof er niets gebeurt waarom doe je niet mee al die vrolijkheid en dat leven eerst klaag je en verlang je nu breng ik je maar je zijn wilde en nu is het weer niet goed zie, ik laat je gaan ga door het hoge gas, lig in de koele schade laat de vliegen om je gonsen en ruik de geur van het jonge kruis ik laat je vrij, ga nu zoek windenkind nu weer je wilt niet geloof je nu dan toch alleen in mij is het waar wat ik je verteld heb loog windenkind, of ik hoe wat kröne zo kort en zwak het zou gauw stil zijn zie maar niet zo angstig om, Johannes hoe eer het still is, hoe beter nu zullen er geen lange wandelingen meer komen nu zul je niet meer naar viooltjes zoeken met hem met wie zou hij die twee jaren gewandeld hebben, denk je, toen je weg waard ja, je kunt het hem nu niet meer vragen dat zul je nooit weten nu moet je je wel met mij tevreden stellen als je mij wat vroeger gekend had zou je nu niet zo jammerlijk kijken je bent nog lang niet zoals je wezen moet denk je dat dokters cijfer in jouw geval zo kijken zou het zou hem even bedroefd maken als die kat die daar spinnt in de zondenschijn, en dat is goed waardoor dient die rampzaligheid hebben de bloemen je die geleerd die truren ook niet als er een geplukt wordt is dat niet gelukkig niet, daarom zijn zij zo jij bent eens begonnen met iets te weten nu moet je ook alles weten om gelukkig te worden dat kan ik alleen je leren alles of niets luister naar mij wat schildt het of dat je vader is het is een mens die sterft dat is een gewone zaak hoor je het krönen nog er is zwak niet zwaar het zijn nu wel de laatste Johannes zag naar het bed en de vriendstermank Simon de kat sprong van de vriendstermank rekde zich uit en legde zich spinnt naast de stervende in het bed het arme moederhoofd bewoog niet meer het lag stil in het kussen gezongen door uit de half geopende mond kwamen nog regelmatig de korte mattenklanken zij werden zachtig duidelijks hoorbaar toen wende de dood de donkere ogen van de klok naar en hief de hand op daarna werd het stil een vare schaardoel viel over het strakken gelaad stilte doffe lege stilte Johannes wachtte wachtte nog de regelmatige klank kreeg er niet weer het bleef stil een grote suizende stilte de spanning van het luisteren op en het was Johannes of zijn ziel werd losgelaten en neerviel in een zwart en grondloos ledig hij viel dieper en dieper het werd stiller en duisterde om hem daar klonkpluisers stem als op een grote afstand zie zo dat verhaaltje is weer uit dat is goed zij dokter cijfer nu kunt gezien wat het geweest is ik laat dat aan u over, ik moet heen half nog in een droom zag Johannes glinserende messen blinken de kat zette een hoge rug het werd koud daast het liggen en hij zorgt weer de zonnes gaan Johannes zag hoe pluizer een mess nam het zorgvuldig beschouden en daarmee naar het bed ging toen schulden Johannes de verdoofing van zich af hier pluizer bij het bed was stond hij voor hem wat wil je, vroeg hij zijn ogen waren wijd geopend in ontzetting wij zullen zien wat het geweest is zij pluizer nee, ze Johannes zag als een mannenstem wat betekent dat, zij pluizer met grimmer, flickerende blik kun je mij verbieden, weet je niet hoe sterk ik ben ik wil niet, ze Johannes hij sloot de tanden op een en haalde diep adem vast staarde hij pluizer aan en strikte de hand naar hem uit toch pluizer naderde toen geef Johannes hem bij de polsen en worstelde met hem pluizer was sterk, hij wist het nog nooit had hij hem weer staan toch hij liet niet af en zijn wil brak niet het mes schitterde voor zijn ogen hij zag funken van zijn blik en rode vlammen door hij gaf niet toe en bleef worstelden hij wist wat er komen zou als hij bezweeg, hij kende het hij had het vroeger gezien toch wat daar achter hem lag was zijn vader en hij wilde het niet zien en terwijl zij heigend worstelden lag achter hem het dode lichaam gestrikt en bewegingloos hij legen had op het ogenblik toen de stilte kwam het witte ogen zichtbaar als een smalle streep de mondhoeken opgedrokken tot strakke grijdslag alleen als de beide in hun strijd tegen het bed stoten schudde het hoofdzakjes heen en weer nog hield Johannes vol de adem begaf hem en hij zag niets meer een sluier van bloedrood licht was voor zijn ogen toch hield hij vol toen verzwakte langzamerhand de polsen onder zijn greep zijn spieren ontspannen zich zijn armen vieden slap langs zijn lijf en zijn gesloten handen waren ledig toen hij opzag was pluizen verdwenen alleen de dood zat bij het bed en knikten dat was goed van Johannes, zei hij zal hij weer komen? verluisterde Johannes de dood schudde het hoofd nooit wie hem eenmaal aandurft, ziet hem niet weer en windekind kan ik nu windekind weer zien lang keek de sombere man Johannes aan zijn blik was niet angstwekkend meer maar zacht en ernstig hij trok Johannes aan als een grote diepte ik alleen kan u bij windekind brengen door mij alleen kunt u het boekje vinden neem hij dan mee er is nu niemand meer neem mij nu ook mee zoals de anderen ik wil niets anders meer normaal schudde de dood het hoofd jij hebt de mensen lief Johannes jij wist het niet maar jij hebt hen altijd lief gehad jij moet een goed mens worden en het is een schoon ding een goed mens te zijn ik wil niet neem er mee het is niet zo jij wilt jij kunt niet anders toen werd de lange donkere gestalte nevelig voor Johannes ogen zij vervloeide in vage vormen een eile, gereisemist zwevende in het vertrek langs de zonnestralen Johannes boog het hoofd over de rand van het bed en schrijde bij de todenman einde van hoofdstuk 13