 Hamısı işsizlikdən fəni şiqətləmir. Praktiki bə indi, yadıma salsam bir yüzlən artıq bərkədə daha çox qazi ilə rəslaşmışında. Yəni gün çox olaraq, yəni saya baxım. Praktiki onların içində yüz nəfərdən bir iki nəfər işləyim. Dəyəri ziləcilər, kanın onun üçün nəfərindən sizləri salamlayıram. Efirdən mən Şamimi məniz sizinləyəm. Konarım Sehərbi, expert, psixolog Azad Səzadədir. Azad Məlum, xoşkədir sizi. Çox sağ olun, sağ ol mələk. Azad Məlum, artıq Huziyan'ın Ukrayna hücumu 5. aydır ki, devam etməkdədir. Çox gəlgin dövüşlər getdiyi barədən mətfaqda məlumatlar yayılır. Son durumu necə dəyələndir siz? Dövüş bölgələrin də Ukrayna qoşunları üstün mövqələdi yoxsa necə? Hal azırda belədiyədə, hər bir dil nəndəsə, əməliyyat paoza yaran. Disi çəhərini Ukrayna ordusu tərkəriyəndən sonra, rüs ordusu ora girib və ondan sonra belədiyədə nə rüs ordusunu hücum eləməyə gücü var. Nə Ukraynaqın əks hücumə keçmək gücü var? Amma bu paoza dan Ukrayna ordusu çox səmərəli istifadə edir. Abuştan gələn rakət sistemləri Haimers adında çox dəqiq buran sistemdir. Və uzaklığı da 70 km-dən 110 nə qədərdir. Dəqiq hələli deyilər göyə 70 km vurulan gəlib. Amma istisnə etmərəm ki, gələcədə daha uzağa vuran rakətlər gələcək. Və o Cami-4 sistem gəlib və keçən əbtə üçü də gəlib. O şərdəsə 79 dənə təxminə dəqiq məlumad yoxdur. Ukrayna ulaqdan çox səmərəli istifadə edir. Rusya nə hərbə yambarları, qazarmaları və ordu gərargaqlarına vuru. Təxminən, 24-25 belə dəqiq belə dəzərbə vuruldur. Və əsas Rus ordusunun əsas belə deyədə aləti ona od davğası deyilər. Arçilər ilə dəyənmada Ukrayna mögələrin şunlığı yıllar, sonra hücumət keçilər. Və sursat olmayan yerdə və benzin olmayan yerdə nə tanklardan, nə toplardan, yaxın günlərdə çox da istifadə edə bilməyəcə. Deməli, əlavə o ambarlar hardasa, gurulmalıdır və s. Üstünlük, hərləli belə də paricətdən danışadiləri, Ukrayna nə daha müəssir, daha dəqiq silaqı daha var, amma azdı, Rusya da tərisilə məsir silaq qüqarı, olar 60-ci ilərin tankların, topların hətta raketləri, savettən qalma və savettə hətta istifadə olunmayan ambarlarda yığlan raketlərdən istifadə edir. Amma kefiyyat baxımından Ukrayna ordusu kefiyyat baxımından güclənir. Istisnə, Edmirəmki, xaricdən gələn silaqlar kifayət qədər kərsə Ukrayna əksücumədə keçə biləm. Azatman, Ukrayna nə nə pəyizindindir? Zelinski ölkənin canıb ərazlərini işxaldan azad etmək nə bağlı əmə bilib və məlmata görə 1 milyonluq 23% toplanır. Sizcə Ukrayna ordusu buna qadədir mi? Canıb təki ərazlər işxaldan azad edə biləcək mi? Bu sualı qəlin bələ iki yerə. Büyün 1 milyonluq ordunu Ukrayna belə detəşi artabilməs, sadıca 1 milyonluq silaqı yoxdur. 1 milyon orduya silaq yoxdur. Maksimum büyün Ukrayna 200-300 milyon silaq altına silaqlanmış qorşun çıxarda bilək. Amma yattan çıxard məhdi, cəpəb boyu, sərhət həttin nə nə artıq böyudur. Ukrayna məcburdur qorşunu biləru sərhətində deyandırsaqlamağı. Çünki heç kim qaranti vermir ki, sabaq ordan təzədədən kiq quğrunda hücum olmayacaq. Nistroviya maldova sərhətində məcburdur səxlamağı, orda ruz qorşunları var. Və dövüştə təxminən real cəpə bu zonasında təxminən yəgin 50-70 milyon ordu dövüşür, ratatse olunmadan və s. Canıbda hirsun istiqamiyyətində, aqrıncı bir ayar zində artasın, ihunun oxtasından Ukrayna yavaşça dan irəliyir. Aqrıncı mənim ona demək olmaz, o daha çox belədiyədə dəhsə təminən aqrıncı hərəklətdəri. Aqrıncı eməliyat həlləm deyil, aqrıncı hərəklətdəri. Plus, Ukrayna şəhərləri, Ukrayna ordusu şəhərləri vurmur. Məcburdun ancaq belədiyədə yavaşça, yəri ahali hirsunda ifayat qədər yəri ahalik alıb, hirsun metraqında da balaca şəhərlərdə həllə, həmin emili topulda və s. Və onlar yavaş yavaş sadaca o hirsonu muhasiriya almaq istəyir, praktiklik nəpır çayına çıxıdılar. Hirsondan Ukrayna mənbələrinə istinad edib deyə bilər ki, yalan elində ki, snafir tüfəngdən baxanda hirson görülür. Təxminim o yaxınlıqdadır. Amma hirsona həlim girməyə və yalanı muhasiriya götürməyə kifayat qədər gücü yoxdur. Çünki danbasta da məcburdun ən gücdəyə hərbi quruplaşma ilə danbas istikametində dolar da ahır döşdəki yaparır da peşə. Dedis ki, Ukrayna nə bir milyonluq qoşunun toplanmaq üçün silahı yoxdur. Ancaq bu barədə məlumatı Ukrayna müdafiə nazivi Reznikov yayıp, Azərbaycan Mətpatun esnədən məlumat yayıp. Bəs bu halda bu məlumat nə həmi yəttəşir? Ben belə diyərdimdə bu hərdası konteksten çarmaq bir ifadədir. Reznikov demiş ki, biz bir milyon ordunu dövüşə hazır edə biləri silah yoxdur. Sövbət dək çaftanmaktan gedmir, sövbət ahır silahlardan da gedir və s. Un minə yaxın Ukrayna dövüşçiləri halı hazırda Britaniyada hazırıq keçir. Üç aylıq hərbi hazırıq. Deməli, yavaş yavaş Ukrayna ordusu güclənir. Silah qələndə, ehtiyyatda da kifayət qədər adam var. Bəzlər çağrış, səhər bəri ilə daha hazırıq keçir. Bəzləri sadəcə evdə oturub olara qeyndirmək, yedizdirmək, belə diyədə silah vermək. Və s. bu hamısı göz deyir, halçam belə diyədə xaricdən yavaş yavaş kömə gələcək. Yəlir, amma azmiqlardə gəlir və s. ki, o praktiki olsa dövüşə atılır. Yəyə gəlmiş kən, hazırda Ukrayna ordusunun əhval ruhuyası, psixoloji durumunu nəcə deyələnir siz? Mən Ukrayna belə diyədə dövüşçülərin qeymətləndirə bilərəm ancaq görülən video roliklərdən. Sözsüz ki, istisni olumur ki, o beləc propaganda xaraksədə taşır. Amma mülki Ukraynlı vətəndaşlarla nəsəsləndə psixologlarla nələ, siminarlar keçirdir, təlim, östəcəbəmizdən bölüşürük. Olar hamısı bir mənallığı deyir ki, burada variyant yoxdur. Bu muharbədə bizim uduzma, hansısa torpaqları vermə variyantımız yoxdur. Biz ahiracan dövüşətik. Bu hanıqlardır, kimkiyivdə yaşayır, hansısa o harqıdə yaşayır, şəhərə raketlər düşür. Olar ölümdən raslaşır, muharbə qurbanları ilə iş deyirlər. Hala hazırda o cümlədə bu çədən qastolmildən qəsərəm. Olar deyirlər ki, biz nə qədər bizi öldürsələrdə biz təslim olmayıncə. Ordu da ahalinin əhmalıq yəsindən qidalanır. Ordu ahali başlasa deyinmək ki, nəyən lazımdır və s. s. ki, ordunun motivaciyası enəcə. Aqali isə tərisinə, və hətta böyük zülyans ki, istəsə də danışıları başlamaya və hansısa razılığa qəlmə, xal qəlin ki, bundan qarşı çıxacaq və istisnə etmirəm ki, onun devrə də biləmdir. Qoyna xalqı sürkən danışmaqa mənəbələ gəlir ki, hazır deyin. Qoyna xalqının bu əzimkəliğinin ətsəsində muhaibənin qalim olmasının ətmalını nə dəcə yürüsüsü? Baxır qələbə nə adlandırırıq. Mənim üçün mən əsab edirəm Ukrayna böyük qələbəsi olardır ki, 24 febral vəziyyatına qay etsin. Ukrayna bəri özləridir, yox. 14-ci ilin sərhətinə qay etmalıq, kırmı və danbasna logansxıda azad eləməliyik. Biz ondan sonra Rus arasında girməyə pücrimiz yoxdur, onlar bunu belə görür. Amma real baxox yəgin ki, 24 febral belədiyyədə şərtədiyə, sərhətlərinə Ukrayna çıxsa danbasnaq kırmı çox gümang ki, qərbin belədiyyədə köməyi ilə danışıq formasında hansısı çıxüsü yola tapmaq olar. Amma böyük Ukrayna, mən danışdıqım Ukraynlı jurnalistərləm və o cümlədə bəzi paliktologlarına, onlar hələm hətta buna çox da razı deyilir. Yəgin məlumatınız var, Zelinski bəyan edib ki, tərəftaşlarımız silahlar vaxtında çaktırsa ilin sonuna kimi çox şeyhəl olunur və muhaibəni dayandıra bilərik. Faktiki, Riyaldı. Bir yolda üçdəri göstərdik ki, Rusya nöbələdiyyədə danbasq idiyyədə, Lugankan-danesqə vilayətləri. 5 ay ərzində Rus ordusu cəmi 30 km irəliyə bilim. Şəhərləri darmadağın ədə edə, cəmi 30 km irəliyəm 5 ay ərzində. Və sözsüz ki, praktiki, deyə bilər ki, Rus ordusu məqlub olub, uduzub. İndi oradan, buradan hətta çırmalardan insanlara yığıllar, çevəkə dilləri vagnərləri atıllar böyükə vəsəl, reqüller ordu praktiki qalmayı, silaqda. Buna görə, Augustun ahırına qədər də oradan silaq gəlisə Ukrayna əks hücumə keçə bilər. Hərisul vilayəti azad edib, qara danis sahilinə çıxar bilər. Və belə halda hə, ilin ahırına qədər, oradan da Rusiya sadaca belədiyədə real danışıqlara gedib torpaqları qaytarmaya razılıq verər. Həzır ki, məhələdə Rusiya ordusunun psixoloji doğumu nə dəhəcədə, sizin fikirini cə? Yəni, muharbəni davam etdirməyə qüdürəti satacaq, səvgələdi mi? Gəndə deyimdə, resmi masqadan gələ məlumatlara inanma olma. Ama Rusiya müxalif mənbələri, mətbələt mənbələri, aradası Ukrayna və qərb mətbələtə baxsıq, fəvəriq daha yüksəydi. Özdərinə güllə vurub, yaralı kimi özdərinin dürüzə birmə çoxdur. Gətməkdən kandraktarı pozmaqdan intinə edirlər. Çagrışçılar gizdən illə Rusiya mülətərin də bəlkədə siz deyişirmişsiniz. Arda salıda bir kimi dən artıq vayınqamatları yandırıplar və vayınqamatı yandırmazma sənətdər də yanır və çagrışçıları taqmaq və s. çətin olur. Və s. və dəkçə çagrışçıdan qətmək, vaxtilə muharbədə, hərbi qulluqda olan hansısı hərbi peşə malik olanları da axtarıp çarab bilmirlər. Və plus arda su iki əbtədik ki, çox cürbəcür mənbələrdən məlumat gəlir ki, kalonlardan, çürmələrdən vaxtilə hərbi qulluqda olanları axtarırlar və onlara azadlığa quraxmağa söz verməyələn belə deyədə çıq çalışırlar, orduya yıxsırlar. Azatmalıq, həzırda ölkədaklı vəziyyət, yəni Qababaqda vəziyyəti necə dəyələndir? Siz bilisiniz ki, imanstan silahlı qüvələri testiz Azabacan imanstan dövlət səhədində ateşkəsi pozurlar? Məncə bu ansi qüvələrdə demək çətindir. Amma ilk növbədə bu cəpəz onasında ya da sərhətdə təhribatlar ilk növbədə paşınyana təziydi ki, sülh müqaviləsi baxlanmasın, dəhliz məsələsi həl olunmasın. Azabacan tərəfi hər bir iki variyanta hazır ya diplomatik yoluna müqavilə bağlanır və bütün məsələr, o cümlədə səhət məsələsi və dəhliz məsələsi həl olunur. İki tərəfin razılıqıyla, yox orada hətta indi birə sakin təşib yunda ya da uzadırsa, ətraz aksanları gedirdi, rivansiz mühalib paşını qaldırmışdı və orada nəsə siyasi mövqəd dəyişsə, Azabacan ordusu bürün bir sığınmış projün kimi hazırdı bütün məsələri gücünlə istifadə etməyənə tam məsələni həl etməyən. Və ya da salaklələ pəruh kəndi və pəruh dağı da onun umunəsidir. Riyaldiyədə o zona sühməranların nəzərəti altında olmalı idi. Azabacan ordusu irəllədi, daha əlverişli mövqəyə tuttu və faktiki yada salaklələ pəruh dağından üstən baxanda xocalı da görünür, hən kəndi de görünür. Deməli, lazım olsa belə hərəkətləri biz davam edə biləri. Azatmalım, ilə bu muharibədən ölkədəki vəziyyətdən söz düşmüşkən muharibəş tarxistlərinin qazilərin vəziyyətini də toxunmaq yerinə düşər. Yəxən, digət edisiz, mətbaatdan izdiyisiz, son vaxtlar qazilərin muharibəş tarxistlərinin intihar hadisələri çox kəskin artıb deyilənlərə, mətbaatdan izdiyik, 30-bişə yaxın qazinin muharibəş tarxistlərinin intihar etdiyi deyilir. İlə bu günlərdə Saberabad-Taron İcər-i Hakimətinin qarşısında bir qazi deyində özünə odurub, elvin zəhər oladılı qazi. Bundan öncədə Şəmki Rayon İcər-i Hakimətinin qarşısında bir qazi özünə odurumuştur. Bakın, bu kimi halla davam edir? Sizə bucudur davam eddiyi halda bizim torfaqlarımızın hələ də işxal altında qalan isəsinin işxaldan azad edilməsi bir problem yaratmayacaq ki, bize? Bələ deyə ümud ediləm ki, problem yaratmayacaq. Ammo demək dövükü biz qazilərə dikkatli azaltmalı. Olar öz borçlarını yerinə yetiriklər. Olar öz işini yerinə yetiriklər. Və sözsüz ki, bütün cəmiyyət və dövlət olaraq ayağını həttinən artıq çox eləməri. Nə qədər eləsi azdır? Çox azorlu problemdir. Bilirsiniz, mən əndi qumanitar sverədə çalışıram, dürbəcəl vahələrdə çalışıram. Umri təməkələr. Misal üçün, müqarbədən zələr çəkmiş mülki kama, müqarbədən zələr çəkmiş uşaqlar, müqarbədən şəhid övlətlətlərinə hətta biz beynaxaq təşkilatlar da işləyə bilirək, grantlar alabilirir. Qazilərə, hər bir belədiyədə vichiranlara, müqarbə vichiranlara beynaxaq təşkilatlar hətcürə belədiyədə bir başa kömək etmir. Və də məli, kömək etməyə iki mənbəy var. Cəmiyyət və dövlət. Və biz hamımız bu işyə qoşulmalı. Və nə qədər də eləsir başa düşməliyək ki, belə incincentər olacaq. İlk növbədə belədiyədə qazilərə yerlərində kömək etməyə lazım. Hər bir qazilər kənddən gəlib bura muracət edə bilməz. Hə, mən qazilər belədiyədə qazsadan keçirmirəm, elan etmişəm qazilər hamısı havayı qabı olunur. Amma onlar bircə məsliyyət mən konsultatisindən məsələ həni olunur. Bəzən dərməl lazımdır. Bəzən hansısa, ayrı səlçal problemlər var. Rayonlarda iş nəntəmin olunma iş problemi var. Hansısa peşiyə örgətməyə lazımdır. Çox zəvan uşaqlardır, 18-20 yaşında. Bəzlərəyəcəyi, alit savadı da yoxdur. Təkçə məhtəp kurtarıb. Deməni xüsusi kurslar açılmalıdır. İslər kampiyonlər kursları, islər hansısa ayrıq kurslardır. Bulara peşə vermələyir və iş nəntəmin edir. Bələ bir statistikə gətirir. Mən bu problemi üstün örtmək istəmirəm. Amma real statistikə belədir. Abış ordusu 20 ilərzində Afghanistan'da olur. Və şəsusuz ki, bu 20 ilərzində nə qədər bitiran və oların arasında nə qədər yaralı və qazi olur. Və oların arasında bu 20 ilərzində 10 minə yaxın suyqəsdər olur. İntihar edikləri özlərin. Bu, əhər bir muharbədən sonra böyük bir problemdir. Paşa düşürür hələmdə ki, abışda yaxın satsal proqramlarda daha güc dədir, qumanitar proqramlarda daha güc dədir. Oların belə diyədə sığortaları da, pensiyaları da daha yüksə edir. Həmə bu problem onsuz olur. Bu problemlən rəslaşacaq. Və gətgədə çox hala da bilər. Demələ, biz hanımız bundan bağlı nəsə etməli, bəlkə mütəxəssistəri yıxışmalı, səbət təkçə psixologlardan gətmək. Satsologlarda, hekimlərdə, dövlət dişçiləri də bəsər, yüvansısa formanı taqmalı. Hə, reabilitatsiya mərkəzlər var. Həmə azdı və o yardım evinə çatmalıdır. Sövbət, maddi yardımdan getmirəm. Maddi də yardım olmalıdır. Həmə psixologlar gedib yəginlə kəntə də işləməlidir. Olarla maraqlanmalıdırlar. Oların problemlərin həl etməliyi başa düşürük ki, bəzən oların iddiyaları reallıqdan daha yüksə edir. Həmə yada sallak ki, üç id öncə hanımızın arzuladığımız şuşa reall değildir. Olar fantastik bir iş elədirə, reall olmayan şeyi həl elədirə. Üçdürdik, öncə biz heç kimimiz inanmazdox ki, 22-ci ildə şuşaya, bilisip etmənçilər gədəcək. Bunu da kim edir, bu həmin qazilər edir. Oların sahəsində bu baş verir. Və də mənim, bu qazilərimizdən təkçə, məhddi yardım göstərməyəm də məsələ həl olunmayacaq. Oları real mülkü həyata qaytabmalı. Bunlar insan öldürür. Olsun elməniyim, insan öldürür. Bunlar ölümdən ıraslaşır. Bunlar özləri az qalmışdır ölçündə. Bunlar dostlarını itiriyim. Və indi, gəli, qaydıb, mülkü həyata qaytmaq isər psixoloji, isər fiziki çox və çox çatəndir. İzra həkimətlərinin qarşısında bu qazilərin intiharə cəhdləri ilə göstərir ki, bunlar sosial problemlə dolayı. İzra həkimətlərinin itiraz olaraq bu hadisələrə əlatırlar, intiharə cəhd edirlər. Yəni, bu hansı ki, konkret faktlar üzrə, izra həkimətlərinin qarşısında özün yanda qazilər var. Sabarabat izra həkimətlərinin qarşısında, şəmki izra həkimətlərinin qarşısında başlayan faktlar var. Bu faktlar üzrə həmin izra başlanın bələlərin də bir tədbə görmələ deyilmir. Bələdiyədə sözsüz ki, hər bir intihar həv üzrə istər ölümlə nəticələ nəpi yada ölümsüz, istimdak işə açılır. Məcələdə belə bir madda var, intiharə təhrik etmək. Ödəmələ, bunu yəgin istimdak göstərəcək. Amma bir məsələ var da, biz də qazilərlə nən rəslaşanda, kəndə də gedəndə, onlar da gələndə, heç de onlar biz nəşirin danışmırlar. Həsəbi danışırlar, tələv edirlər, səsdərin qaldırırlar, bəzəkə quduq edirlər. Amma onlarının dil tapanda, onlarının mülayim danışanda, səkikləşəndə, fərdirə yoxu mən süsək örə demir, umumiyyətlə problemi. Deməni, yəngin ki, ucra hakimətlərin tərkibində, niyə də heç olmasa bir psixolog olması və onları yada daha mülayim rəqtar eliyən məmurları da hazırlı, kurs keçirdi, yəni məlimlərin içindən bəsərə, bənzən belə deyədə bu muracət eliyənlərin yetmiş fazlı, dıqqat isteyi, onları normal düzgün qabılı ləsən, onları növbədə gözlərtməsən, onları qovmasan, kövbu də cevab verməsən, heç olmasa belə hacavi hallar baş verməsən. Heç olmasa ümud verir, büyün nəsə edə bilmürür isə, heç olmasa yolun göstəri. Amma orada da çox düzgün rəqtar eləməyə lazımdır. Alladıcı ümud də vermə olmaz. Yəni, qə bir aydan sonra məsələ həll olunacaq, bir aydan sonra həll olunmasa gəlib özünü yandıracaq. Deməni, ümud verməm ki, bəli bu bir aya düzələn deyir, bunun üzərində məşqul olacaq, o qazi mənə inansaq ki, mən onun işinə məşqul olacaq. Mən onu biz də belə belə ibadə bir varda yola vermirə, amma problemi həll etməyə istirəm. Saqq sonra deyəcə başa düşürəmək ki, misalçı da mənim süzdi, deyil. Amma gördüm ki, ürəyələn çalıştınız mənə köməyləm. Amma biz hanımız, biz görəndə ki, bizi yola verirlər. Bu, bizi əsəbləşdirir. Sizi de qazilərdən soqcuman ki, mühazət edənlər olur. Onların mühazətlərin də məmurlardan narazlıq, pijanəlik, allarını müşahir edəsiniz mi? Məmurlardan da, ki, bir köməydən də, bensəməsələsi deyil. Gostlda lazımlı kəhüs tapab bilməməyi, əsasən, hər bir qamisarlıqda sənədləşmə problemləri en qədər problemləri yara. Amma hamısı işsizlikdən şiqətlərin. Praktiki bə indi, yadıma salsam deyil. Yüzdən artıq bərkədə daha çox qazi ilə rəslaşmışında. Yəni, bu onu demək əsas və üç ölkə halisindən eləksələt işsizdir. Yəni, onu göstərir ki, işdiyən yamaş yavaş problemin özü hələliyi, davcə mənə muracət etmi. İşdiyən gədi, bəzi bakıya gəlmir pulsuz konsultatsı. Gədirilə orda rayonda həkimdə malica alınır və s. bunun imkanı var, özünlə dərmən vaxtında alır. Mənim yanıma amca çıxılmaz və zəddə olan da gəlmir. Siz pulsuz muhani edisiniz? Tam pulsuz. Özdür təkcəmən yox. Kifayet qədər, gəlmir. Tam pulsuz muhani edisiniz? Tam pulsuz. Özdür təkcəmən yox. Fəyət qədər, praktiki biz mühaqqa baktığı işimizi başlayanda ahali ilə işləməyə orda işləyən bütün qamanda mən bilər ki, qaziləri cürbəcür mərkəzlərdə işdiydə, əndə yığışmış bir qamanda kimi, cürbəcür gevlərdə işdiydə praktiki hamısı pulsuz qaziləri pulsuz qapıl edir. Hansısa laaya təsvəsində yoxsa? Yox, yox. Laaya yoxdur da, qaziləri laaya yoxdur. Bizim özümüzün dəşərbüsləyik. Çox sağ olun.