 Hoş geldiniz, günaydın. Böyle şey mikrofona gerek yokmuş kadar ufak tatlı bir grubuz ama eee kayıt aldığımız için mikrofonda konuşuyorum ben de. Eee şey eee bu bizim geçen seneye tasarım dineli eee içerisinde başlattığımız bir serinin devamı aslında eee Türkiye'de tasarım tarihinin ekonomisi oluşturabilir mi? Sorusuyla yola çıktığımız ve bu sorunun aslında cevabına ulaşabilmek için de birçok eee kişiye temas etmemiz gerektiğini fark ettiğimiz eee bir yolculuk Pelin Derviş Hanım'la beraber yapıyoruz. IKS ve hala eee desteğin de bizimle beraber. Eee ve eee bu serinin de son toplantısı tüphane buluşmalarının son toplantısı bugün. Yazın da ilk günü. Eee hoş geldiniz. Eee Tuğba'cım bizi beraber okuduk aslında iti de eee o yüzden Tuğba'yı böyle bir on yedi sene sonra tekrar görmüş olmak ayrıca harika. Hiç değişmemişiz. Sana bakıyorum. Teşekkür ederim. Teşekkür ederim. Eee herkese geldiği için öncelikle teşekkür etmek istiyorum. Eee biz bugün buraya eee böyle Peynir Hanım'la başka bir yolculuğa başlayıp oradan bu tarafa doğru gelerek o tanışmadan sonra geldik. Eee benim için de böyle hani uzun zamandır kendim çok yalnız hissettiğim bir alanda başkalarının de ilgi duyduğunu görmek adına çok güzel oldu. Eee ben eee Tuğba Armeceoğlu Akdeniz Üniversitesi'nde yardımcada oçent olarak çalışıyorum. Eee doktora çalışmam sırasında eee teknolojiyle ilgili çalışmıştım. Modernity Mühendislik Ideolojisi ve teknoloji ilişkisini kariolu köprülerinin yapımı sürekli üzerinden geç Osmanlı eee ve eee bin dokuz yüz ellilere kadar eee Cumhuriyet Dönemi'deki ilerlemesi üzerinden bir tartışma üzerine araştırma yapmıştım. Ve bunu yaparken de eee konunun haricinde en çok fark ettiğim şey bu alanda hiçbir şeyin yapılmamış oluyordu. Öyle gayet tek başına ne bulursanız ilk defa bulunan arşivlerde daha tasnif edilmemiş belgeleri bulduğunuzu garip bir süreçti. Eee aradan geçen işte bir beş altı yıl oldu bittiği süredir. Eee yavaş yavaş sayınızın arttığını görmek başkalarının da aynı zorlukları geçmek için mücadele ettiğini görüp bu uralara geldiğini görmek çok hoş. O yüzden bugünkü toplantı aslında bizim için birbirimizi tanımak adına da güzel bir fırsat teşekkür ediyoruz ben size de hiçse. Şimdi bugün ne yapacağız? Bugün aslında biz eee teknoloji konuşacağız. Teknoloji hani eee çok böyle eee herkesin çok bildiğini düşündüğü bir kavram modern teyle ilgili her zaman konuşulur. Işte malzeme değişti. Şu oldu. Bu oldu. Evet. Çok etkili. Evet. Ama orada kalan çok da derinliğin aslında tartışmaya kafa yormadığımız bir kavram. Ve belki de tartışmayı verinleştirsek modern teyle ilgili aldığımızı da eee daha zenginleştirebileceğini düşündüğümüz ve o yüzden de bugün burada biraz daha tartışalım diye masaya getirdiğiniz bir şey. Eee şimdi teknolojiyi biz bugün nasıl tartışacağız? Eee aslında eee şöyle yapacağız. Ben hemen başlayayım. Şu cümlenin doğruluğu, yanlışlığı, eksikliği, fazlalığı üzerinden benim başlangıç nokta. Bu Gropius'un bin dokuz yüz on dokuzda manifestolarından birinde söz ettiği bir cümle. Eee ve bu cümle de diyor ki teknik güçlükleri aldırmaksızın fantazi için de inşa edin. Daha ima insan olunun düzenlemek yüzüne ayak uyduran tekniye kıyasla fantazi çok daha önemlidir. Bu bizim eee öğrencilik yıllarımızda da çok inandığımız hani biz tasarlayalım arkasından teknoloji gelir nasıl olsa dediğimiz ve hayal gücümüzün teknolojiyle sınırlanamayacak kadar çok büyük bir şey olduğunu düşündüğümüz bir eee temel kabul modernizminde bunu kabul ettiğini de görünce ay ve tep birlikte aynı şeyi düşünmüşüz bakın Gropius'la birlikte bir bak bunu gördüğüne düşündüm şey buydu. Fakat bir süre sonra bunun ne kadar doğru olduğu ile ilgili şüphelerim oluşmaya başladı. Evet bu doğrunun bir yarısı. Ama ikinci yarısına bakmak lazım. Şimdi bu da çok bildik şeyler. Ben size çok bildik şeyleri gösterip eee bunlara bakıp da aslında çok da belki de üzerine düşünmediğimiz bazı soruları sormaya çalışacağım. Eee bu Neaton anıtı Neaton Senatabı eee bu Lenin yaptığı bir yapı eee bin sekiz yüz dört yılında önerilmiş bir proje. Eee sadece projede kalmış yapılma imkanı olmamıştım. Çok büyük bir eee küre kubbeden bahsediyoruz. Eee ve bunun aslında yılba olarak yapılmasından bahsediyoruz. Yani söz konusu diye gerçekte yapılabilmesi. Ama öneriye dikkat edelim. Öneriye tam bir eee küre tam bir plan daire kesikte de bir küre görüyoruz işte hepsi böyle bir net geometre. Aynı şekilde eee Neaton'un bir başka projesi aynı eee biçim sergili burada da görüyoruz. Bu da işte bin yedi yüz yetmiş üç. Bunlar utopizmin örnepleri olarak görülüyor. Yani gelecekçilikle ilgili bir ilk adım aslında bu dönemde. Olmayan bir zamanı hayal ederken bugünün dışında bir şeyler hayal ederken böyle bir biçim diliyle bize karşılık geliyor. Yani ötgetiom estresinden ötget uzayından saf geometrilerle karşılığı da çıkıyorlar. Fakat bir bakıyorsunuz yüz yıl sonra bitirizm diye bir başka başlığa geliyoruz. Utopizmin daha böyle nereye hedeflediği daha net olan bir versiyonu gibi bakıyorum ben eee bu döneme. Bu dönemde de bir gelecek utopiası var aslında elimizde. Ama tamamen başka bir biçim estetik kanona geçiyorlar. Işte mesela eee demin ki çok bilinen bir örnek de. Ama bunlar biraz daha az bilinen örnekler işte Tulio Krali'nin filan çizimleri. Eee baktığımız zaman böyle yükseltilmiş yollar. Kübik biçimler. Çok katlı yapılar. Bunların hiçbiri bin dokuz yüz on dörtte bu şekilde yoktu. Ama bu şekilde var olan başka bir şeyler bunu hayal etmeyi tetikliyor. Şimdi ayalarında yüz yıl geçen bu insanlar niye farklı türde iki hayal dünyası yaratıyor? Yani biçim dillerini estetik eee eee nedeni estetik tahayyüllerini değiştiren altlık neydi? Eee durur bakınca aslında çok da zor değil cevap ortada da eşyal tek şey eee endüstri devrimi ve bu endüstri devrimiyle birlikte teknolojinin hayata girişi ve bu hayatın teknolojiyle birlikte dönüşmesi hali. Çünkü buna geldiğimizde bir tekrar Gropius'un cümlesine gelince biz hayal edelim teknoloji arkasından gelir. Bir başka açıdan bakıyoruz. Teknoloji geliyor. Bizim hayalimizle değişiyor aslında. Bu noktada eee şunu düşünmek gerekiyor belki de bizim eee tahayyülümüzün eee bu kadar etkili olan bir altlığı olarak teknoloji nedir? Ne yapar? Ve insanların eee bugünle değiştirdiği gibi yarınıyla ilgili düşüncelerine değiştiren bir kuvvetli bir ajan modern taycanı olarak eee nasıl farklı toplumlarda. Şimdi bu gördüğümüz batı toplumunun cevabı. Teknoloji'nin dönüşümüyle ilgili batı toplumu diyor ki işte biz böyle bir estetik algı değişimi yapıyoruz. Bizim günlük yaşamımızdaki değişimlere karşı yapılış, çevre değişimlerimiz vesaire var. Aynı zamanda tahayyül olarak da böyle bir değişimimiz var. Fakat biz neden bunu bizim toplumumuzda görmüyoruz? Kötürizm bizde var mı? Bir yere kadar eee Ceren Hanım'ı bahsedecek işte bazı eee tahayyüllerden eee bahsedecek. Eee dün akşamında konuştuğumuzda da tarçık mizahı. Itopya bizde var mı? Peki bu teknoloji dünyanın her yerine aynı anda global bir şekilde aslında yayıldığı bir dönem yani eee on dokuzuncu ve yirmi düz yüz yılın en önemli özelliği. Aslında dünya alaşmam. Eee bize de bir şekilde biz bunu üretsek de üretmesek de kapımıza dayanan bir sürek. Biz bunu nasıl karşılıyoruz? Bugün ki soru aslında bu. Yani bugün bu konu buradaki eee gelen bütün konuşmacılarımızla tartışmaya çalıştığımız şey teknolojin üretildiği geografyaların çeperinde duran bir eee geografyada bizim bu dönüşüme, teknolojik dönüşüme tepkimiz nedir? Biz bunu nasıl kullandık? Tamam belki biz üretmedik. Ama o zaman nasıl adapte ettik? Biz bunu bizim ya benim bugün kendi adına bu bu çerçevi kurarken sizinle konuşmaya çalışacağım şey ben genel bir eee çerçevi oluşturmak için. Biz bunu eee neden böyle yaptık? Neden biz de aynı sonucu ulaştırmıyor? Biz bunu nasıl adapte ettik? Bizdeki süreci eee genel kavramlar üzerinden konuşmaya çalışacağım. Nasıl adapte ettikle ilgili soruyu da tahayyürde inşaada eee ithal ettiklerimiz kendi eee yaptıklı yapmaya çalıştıklarımız üzerinden konuşmacılarımız örneklerle aslında anlatacaklar. Eee neden konusuna gelince eee ben burada size eee aslında bizim eee modernleşmiş sürecimizi Geç Osmanlı Merken Cumhuriyeti çok etkilediğini düşündüm. Iki temel kavramdından bahsedeceğim. Biri muhasır medeniyet öbürü bayındır ülke kavramları. Çünkü bu tartışmanın içinde muhasır medeniyet kavramı eee çok eee çarpıcı bir şekilde kendini sürekli tekrar ediyor Geç Osmanlı'da başlıyor. İlgit bir yanı da var. Eee şimdi söyleyeceğim şeyi mesela duydum. Var ilk öğrendim de çok şaşırmıştım. Eee medeniyet biliyorsunuz. İngilizce'de Sevedistan geliyor ve kentli anlamına, kentleşme anlamına geliyor. Bizde de çok benziyor. Medeniyet kelimesi. Eee Mudun kökünden geliyor. Mesela Medine şehir anlamına gelen bir sözlük. Eee işte Madeni, Medeni bu kelimeler şehirli anlamına geliyor. Temelden sözlüğü de aynı kökenden sürüyor. Eee ve eee medeni hayatta yaşamak, kentte yaşamak anlamına geliyor. Yani bizim istediğimiz şey temelde ne ulaşmak aslında modern teprojelimizin altlığı. Fakat ilginç olan şey şu. Medeniye sözcüğü Arapça'da yok. Bu kökken Arapça'dan sürüyor ama medeniye sözcüğünü biz kendimiz Osmanlıca da türetiyoruz. Ve bunu eee gerçekten de on dokuzuncu yözyılda türetiyoruz. Ya o tartışmanın içinde türeyen bir şey. Yani bizim ulaşmaya çalıştığımız bir hedef olarak ortaya çıkartılırken de türettiğimiz bir kelime. Bu tartışma tabii çok eee Osmanlı'nın Geç Osmanlı döneminde eee bugünkü bir algılamadığımız eee başka teoriler üzerinden eee o günün binik çerçevesi üzerinden tartışılan bir şey. Çünkü yani gerçekten çok sıkıntılı bir zaman eee parçalara bölünme durumu var, ekonomik problemler var. O yüzden hani tarih kavramın kendi kendine kadar tartışılmasının mümkün değil işin için eminliyeçilik işte eee paneslerimizin bir sürü şeyin aynı anda girdiği bir tartışma. Ama bu tartışmanın ortasında bir yerde teknoloji duruyor aslında. Eee dönemin önemli ideologlarından biri Ziya Gökhal. Ziya Gökhal bu konudaki önemli yanı şu. Eee Gökhal medeniyeti eee yani aslında eee medeniyet kavramını nasıl alacağımızla ilgili bir tartışmaya giriyor. Batıllaşma tartışmalarının hani ilk haliyerinden bahsediyoruz. Artık o dönemde batıllaşma gibi tam kelime olarak ortaya çıkmıyor sanırım. Ama eee yapmaya çalıştığı şey şu biz bu teknolojiyi alırken, adapte ederken, bu medeniyet adapte ederken bir ayrıma gidelim. Ve diyor ki muhasırlaşmak aslında bizim Avrupa'lılar gibi otomobiller, tayyareler, zırhlı gemiler yapıp kullanabilmemiz demek diyor. Çünkü yaptığı şey şu aslında batı toplumundan almaya çalıştığımız bu şeyi medeniyeti ikiye ayırıyor. Biri ürünleri, fiziksel ürünleri, birisi sosyal ürünleri. Sosyal ürünleri kültür diyor, harçsızını veriyor. Eee fiziksel ürünleri teknoloji diyor. Ve harçsızdan şiddetle kaçınarak teknolojiyi almak gerektiğini söylüyor. Bu aslında enteresan bir şey yani batı toplumunun üretiği kültürle karşı ciddi bir blokaş koyuyorsunuz. Ama ürünlerini almak için ciddi bir çaba gösteriyorsunuz ve onu yeniden üretmeniz gerektiğini düşünüyorsunuz. Yani sadece alıp getirmek değil, adapte etmek, yeniden üretmek. Yani oldukça modern bir şey, sürece nasıl uyarlanacağını, kendine nasıl kişiselleştireceğini, toplumanısı kişileştireceğini bularak çözme çalışası var. Kendine görevin yerleri var, işte enstileşmek lazım, şu lazım, bu lazım. Onlara girmeyeceğim. Ama Geç Osmanlı'da durum böyle bir seçmek gibi yaklaşım var medeniyet kavramına. Ve seçmecilikte seçilen kısım teknoloji. Bir sonraki aşamada ise buraya geçmeden Cumhuriyet dönemine geldiğinizde biz hepimizin bildiği şey medeniyeti bir bütün olarak almak lazım. Çünkü böyle seçerek aldığımızda biz bunu tam olarak alamıyoruz. Onu üreten ortaya koymadığımız ki onu da almadığımız için olmuyor. O yüzden kültürüyle birlikte almamız gerektiği için teknolojiye almak aslında batıllaşma içinde büyük bir çerçeveyle birlikte gelen bir şey. Peki bu noktadan sonra ikinci kavram olarak ne geliyor? Bu Geç Osmanlı'da başlayan gene Erken Cumhuriyete çok görülen bayındır ülke kavramı. Ben biraz kelimeleri seviyorum ki o kendim gitmeyi, yine aynı şeyi yapacağım. Şimdi bu Geç Osmanlı'da aynı medeniyet gibi ilk defa ortaya çıkan şeylerden biri de şu. Tanzimat ve şutet vesaireyle birlikte Osmanlı da normalde biliyorsunuz bir sultan var ve teba var. Teba sultan için çalışır aslında. Yani sultan teba için çalışmaz normalde. O yüzden devletin halka hizmet yaklaşımı da bizim bildiğimiz bugünkü halka hizmet yaklaşımı gibi değildir. Yani aslında halk devlet için var diye bir durum buluşur. Ama biz bunu 19. yüzyılda değiştiğini görüyoruz. Çünkü nafya vekerleti diye bir şey kuruyor. Nafya kelime olarak nekten geliyor, fayda kökünden faydalı bir şey yapma. Sultan halkı için faydalı bir şey yapmak için bir bakanlık kuruyor. Yaptığı bu faydalı şey de İmar diyor. İmar da Umut kökünden geliyor. Toprağa hayat vermek, topluma hayat vermek. Çünkü gerçekten hayatlısız kalmaya başlamışlar. Bir çöküş var ve bunu görüyorlar. Yeniden canlandırmak diyelim. Canlandırma adına yapılan fahadiyetleri de İmar diyoruz. İşte bunu yapmak için bir bakanlık kuruyoruz ve bunun nafya vekerleti diyoruz. Bu Osmanlı'daki durum. Aynı vekalet Cumhuriyete geçtiğinde isminin değiştiğini görüyoruz. Bu da çok ilginç. Bay Köken'in zenginlik refah yani. Bakanlığın amacı artık fayda değil. Refaha dönüşüyor. Ama ikisinde ortak bir noktası var. İmar. Peri ki bakanlıkta İmar yapmaya çalışıyor. Çok resimsiz olmasın diye ben biraz İmar kılmaya çalışarak. Bu orijinal bir şey benim için. Bu Hasan Fehmi Pasha tarafından hazırlanan Osmanlı'daki İt İmar planı 1880 Şimdi görüyorsunuz Anadolu üzerinde Anadolu merkezinde bir İmar planı görüyorsunuz işte yollar bölgeler bunları birbirine bağlı ve ulaşım hattı kurma. Bunun dışında ciddi bir raporu var. Su yolları yapma filan. Hatta raporun içinde düşükleri önleme gibi kısımlar bile var. İmar kavramı biraz karışık davetleşmemiş. Ama sonuçta böyle bir bütüncül bir yaklaşım var. Ve biz buna bu kalkıma planları Cumhuriyete bildiğiniz şeyler. Devlet halk için bir şey yapacak ve bunu planlayarak neler yapabiliriz diye oturuyor bir yapka planı nerede ne var onları oluşturuyor mevcut durumu tespit ediyor. 600 yıllık İmparatorluğun aslında çok da uygulama dediği yöntem ve bu yöntemlerin eksi batıdan aslında geliyor. Yani teknolojiyle birlikte yavaş yavaş bazı yöntemleri de getirdiklerini görüyoruz. İki tane önemli kelime medeniyet ve bayındırlık. İkisi de çok tekrar edilen Atatürk'ün konuşmalarında sık sık gördüğünüz şeyler. Aynı geç Osmanlı'daki gibi. Çünkü bu çerçevenin aslında iki ana amacı. Biri fiziksel olarak yeri ihya etmek. Öbürü de medeniyeti getirerek toplumu sosya kültüre olarak yükseltmek. Bu noktada tabii kavramının bizi ilgilendiren kısmı İmar'ı tabi ki doktorlar yapmıyor. Yapıcı meslekler olarak hişat mühendisleri ve mimarlar dönemde mühendis mimarlar ortak bir çatı altındalar. İmar'ı sahiplenen grub ve bizi daha önemli kılıyor bu durum. Geç Osmanlı erken cumhuriyeti döneminde modern projesi içinde mimar ve mühendislerin farklı görevler almaya başladı devletle çalışanlar, özellikle çalışanlar mimarlar ve mühendisler resimde ayrımlar oluşuyor. Bunlara girmeyeceğim. O başka bir şey bizim bence meslekler olarak devletle kurduğumuz ilişki üzerinden değişen bir profil. Ama ilk başta aynı noktadan başlamışken farklı bir hikaye mühendis'in görevi süsünü karıştırmak istemiyorum. Ama biz bugün işte bu çerçeveden, bu genel çerçeveden baktığımızda bir durum görüyoruz. Yani Osmanlı'dan, cumhuriyete devam eden bir süreç hafif de işikliklerle birlikte aslında hiçbir şey ne bin dokuz yirmi üçte başlıyor ne Osmanlı ile birlikte bitiyor duruma göre tavra göre yeni şeyler oluyor. Bu bizim bunu nasıl adapte etmeye, neden adapte etmek istediğimiz kendimizle geliştirirken neler yaptığınızda ilgili bir durum. Bu sosya kültürel çerçevesi bir de şey var elimizde fiziksel çerçevesi var. Çünkü fiziksel çerçevesine baktığımızda aslında şöyle bir durum var. İmar dediğimiz şey bizim neresinden bakarsanız bakın gerçek bir şekilde üretmeniz gereken bir şey. Maddi bir altyapısı var. Doğal olarak teknolojik de bir altyapısı var. Yani sahibi teknolojiye tahayül etmeniz yetmiyor. Yapmanız da gerekiyor. Ve bu yapmayla ilgili de fiziksel bir altyapınız gerekiyor. Değil mi ki ne geç Osman'a ne erken cumhuriyet bu konuda aslında yeterli değil. Yani bu da başka bir tartışma konusu. Ona da bugün girmeyeceğiz ama eğitim eğitilmiş kadrolar olarak da çok yeterli değil. Eğitim kurumları açılmış olmakla birlikte büyük coğrafyaya yetecek durumda değiller. Aynı zamanda inşaat içinde gerekli bu yeni özellikle teknolojinin ortaya koydu. Yeni inşaat içimleri ile ilgili bu da fiziksel olarak yok. Beton Arma ile ilgili konuşacak bugün Türkan hocamız mesela. Beton Arma ile ilgili altlık daha iyi fabrikalar bir şeyler var. Ama demir sektörü, demir çelik sektörü biraz daha zayıf durumda ve yani şöyle karşılaştırdı da daha zayıf durumda. Demir çelik sektörü aslında Almanya'da filan Hapsburglar dönemi vs. o dönemde itibaren az bir Almanya o eksende İngiltere'ce de gelişiyor. Zaten İngiltere'de madenlerle birlikte gelişiyor. Avrupa'nın üzerinde çok ilerledi bir şey. O yüzden dökme demir demir çelik endüstrisi ve bunlarla inşaat fikri aslında var. Ve bu inşaatin yapıldığından da gayet haberdar bir Osmanlı var. Yani Osmanlı inteljensiyası şeyden teknolojinin bilgi kısmından uzak değil. Yani bizim mimarlarımız, mühannislerimiz o dönemde okuyorlar. Tamamen bu yeni durumdan haberdarlar fakat ülkenin altyapısındaki vayıflıkların nedeniyle bunu burada yapmak büyük. İşte bu noktada iki şey var. Biri burada üretmek için fiziksel altyapıyı geliştirmek, biri de dışarıdan getirmek. Dışarıdan getirmek, bu yeni malzemelerle birlikte prefabikasyon kısmına giriyor. Onu metavocamızı anlatacağız. Ben burada bir örnek getirdi. Bu çok eski bir köprü bin sekiz yüz yetmiş altı sızan bir köprü. Şimdi İngilizlerin aslında Ege tarafında yaptığı demir yolları var. Ve bu demir yollarının imtiyazını aldıktan sonra inşaatını yaparken tercih ettikleri en önemli yöntemlerden biri prefabikasyon. Çünkü kendileri zaten demiri İngiltere'de ürettikleri için gemilerle getirdikleri zaman daha çabuk oluyor, hat çalışmaya başlıyor, kendini daha kolay amortiydiyor. Bu çok küçük bir açıklıkta da olsa gördüğümüz bir prefabik köprü. Şimdi bu köprünün de üzerinde bir adet madalyon var. Yani çok naif bir şekilde dönemi yansıtan bir şey. İngiltere'de de var çünkü böyle denir köprü üzerinde bu tip şeyler. Kimin ürettiğini ve patent numarasını yazıyor. Yani bu patentli bir şey, prefabik bir şey. Belli bir standart boyutta yapılıyor. Ve onun nasıl inşaatsız natı yapılıyor, montörlerle vs. Bu başka bir hikaye hocalarımı arayacak aslında. Bunu demir yollarını da çokça görüyoruz. Çünkü demir yollar dünyanın her yerine hızlı yayılıyor. Bizim coğrafyalarda da özellikle demir yollarını da görüyoruz. Amerika tarafına gittiğimizde prefabikasyonu orada kolonileşme süreci nedeniyle seyrediyoruz. Prefabik konuk üretiminde bazı bölgelerde görüyoruz. Demiler gördüğümüz yer bulgar kilisesini o yüzden çok ilginç bulurum. Afrika'da Sömürgeleşme misyonerlik faaliyetlerinin bir parçası olarak demir kiliseler. Yeniye inirip Afrika'nın çeşitli bölgelerinde hızla bir misyon oluşturmak için kullanılan bir şey. Ama biz sömürge devleti değiliz. Bizde tamamen farklı bir politik ortamın içinde bulgar kilisesi aynı yöntemle yapılıyor. Tabi bu çok daha sürsü ve gösterişli bir prefabik yapıyor ama bu prefabikasyonun tercih edilmesiyle ilgili bilginç bir örnek hem yapım süreci açısından bizim için ilginç bir deneyin. İlk defa oluyor. Yani yapıda, marih yapıda ilk defa oluyor. Hem de bulgar topluma azınlıklar vs. farklı işler açısından ilginç. O yüzden bugün bunu konuşurken prefabikasyonunu konuşurken bir yanımdan da aklınızda böyle bir şey tutarak dinlerseniz belki farklı sorular tartışabiliriz ama bu da dalama köprüsünden, 1930'lardan ama aslında bu çizdi 1910'dan kalan parçaları gösteriyor. Bu köprü İngilizlerin yaptığı bir şey değil, bu daha enteresan. Bu Mısır Hidibi'nin bir akrabasının büyük bir çiftliği var. Çiftliğinizden muhtemelen bir şehir kadar bir alan. Onun içinde nehir geçiyor ve bir sipariş veriyor. Bu sipariş de Düsseldorf'da bir alman firması da çelik firması da veriliyor. Onlar parçaları gemiyle yolluyorlar. Fakat savaş çıkıyor, sorunlar çıkıyor, Mısır'da başka olaylar oluyor ve terk etmek zorunda kalınca bu parçalar depoda duruyor. Gayet uzun müddet beklemiş 20 yıl kadar. 1930'larda cumhuriyet döneminde bu parçaları alıyorlar. Tek tek çıkartıyorlar, boyutlarını çıkartıyorlar. Ondan sonra dalama köprüsünün yapımı için eksik yeniden tasarlıyorlar, eksik parçaları sipariş verip ontörlerle birleştirerek böyle bir prefabrikasyon yaparak yani prefabrikasyon aslında geç Osmanlı'da başlıyor, merken cumhuriyeti de sıtca kullandığımız bir yöntem. Ta ki savaşla birlikte çinlik bulamaz oluncaya kadar. Bir de Beton Arme beton arme konusunda da aslında hiç gecik meli bir beton arme farkındalığımız yok. Yani henelik teknini kullanıyorlar. Bilmeyenler için bu dönemde beton arme patentli bir ürün, yani bugünkü herhangi bir patentli ürün gibi siz kullanmak istediğinizde bu patentleri satın alıyorsunuz. O yüzden o dönemde birkaç tane patent var. Henelik bunun en yaygınlarından biri çünkü en iyi tüccarlardan biri ve ton armeyi yayabilmek için onunla yapılan bütün yapıları göstermeye çalıştıkları, yayınlamaya çalıştıkları bir de dergileri var. Bugün bizim için çok faydalı olan. O dergi de Osmanlı geografyasından da yapılar var. Ve biz bu sırada anlıyoruz ki aslında bizim top mimarlar arasında da bu patenti bilen, kullanan farklı mimarlarımız var, Gej Osmanlı. Yani dünyada perenin filan kullandığı dönemlerde biz de kullanıyorduk. Farklı şekiller de kullanıyorduk. İşte neden o şekilde kullanmıyorduk? Bu da başka bir tartışma. Bu tam bir beton arme henelik bir patenti değil. Ama bu da inşaat ilgini benim elimdeki tek fotoğrafta. Dergileri her tane binasının tabi kadastro mu oluyor? Tabi kadastro binasının yapımın sırasında volta döşemelerin donatılarının yapılmış hali, 1908'de bunun üzerine beton dökülecek. Yani donatı ve beton aslında beton arme oluşturuluyor. Bir de fabrika durumuna altyapısını hafifçe girmek istiyorum. Biz beton armeyi hem kemal ettimler vedatlar filan kullanıyorlar zaten. Onun dışında yabancı bir azınlık mimar, yani benken mimarlar kullanıyor. Ve belli bir potansiyelimiz var. Yani yapı potansiyeli oluşuyor. Onun için kimento da üretiyoruz. Yani sadece mimariyede değil zaten başka alanlarda da beton kullanmaya başlıyoruz. Özellikle şeyde söyleyemedim, pardon. Şirket Hayriyi'nin kurulumu mesela, beton armeyi şehir içi kullanımda provokiyeden bir şey. Şirket Hayriyi de her şeye gidi görüyorum. Bizim bugün metroya heyecanlandığımız bir şey aslında deniz yoluyla bir ulaşım ve böyle hazır bir ulaşım yöntemi. Ve hatların bağlantı noktalarda hani bu hayteki ulaşım aslında. O yüzden iskele binalarını da o dönemin ilerici bir teknolojisi olarak aslında beton armeyle tasarlıyorlar. Belki de bu yüzden vedat veya filan ile ödük hızlı. Bunun üzerindeki bu potansiyeli arttıkça demirden daha kolay tabii değil mi? Osmanlı'da çıventa fabrikaları kurulmaya başlamıyor. Bu fabrikalar tamamen Osmanlı değil. Bazısı Belçika, bazısı işte Alman ortaklılıklı filan farklı şeyler, Danimarka ortaklılıklı küçük üretim yapan yerler oluşuyor. Bu büyük olan ilk fabrika bir geço. Bundan önce küçük üretim yapan birkaç yer daha olduğunu okudum ama bu gerçekten büyük bir firman. Aslan Osmanlı Anonim Şirketi bunlar Darıca'da büyük bir fabrikası kuruyorlar. Eski Şihim, eski isarda da galiba bir tane daha kuruluyor, eski isarda ve ciddi bir çıventa kapasitesini erişiyorlar, o döneme göre baktığınızda ve bununla bir üretim yapmaya başlıyorlar. Fakat tabii ki bu Osmanlı'nın son döneminde çok tek tek bir şey. Yani ona yetiyor olabilir ama Cumhuriyete geldiğinizde yetmez bir hale geliyor ve Cumhuriyetin hani istediği modern yapılar yapma çabasını hani her zaman eleştirilen bir altlığı oluyor. Çünkü fiziksel olarak bu bizde alt yapısı yokken bunu yapmaya çalışıyoruz diye tartışılan şey işte bahsetmen fiziksel alt yapıdan bir kısmı da bu. Yani elimizde bunu çok da üretecek bir altlık yok. Ama bu da özellikle demokrat parti dönemine doğru hızla geliştirilerek bugünkü coşarar bugünkü betonarmı ve onun üzerinden dolduğumuz yapılı çevrenin altlığını oluşturuyor. İşte bu çerçevede biz bugün tahayirden inşa ya sebep ve sonuç ve araç her türlü şekilde teknolojiyi tartışmaya çalışacak. Ben böyle bir genel bir ortam anlatmaya çalıştım. Önce hocalarımızdan Ceren hanım kendisi Çanka üniversitesinde yardımcı doçan o bize edebiyattaki karşılıklarını abdülhamid dönemi üzerimden bu fantastik projeler fantazi ve bunun edebiyatta da aslında topya diyelimcimiz ama başta ne diyebileceğimi bilmiyorum bakalım ne diyeceklerim hanım. Onun üzerinde aslında sadece böyle bir abdülhamid projelerdeyince çılgın proje olarak kalmıyor o bir gündem yaratıyor ve farklı alanları da etkiliyor bunu konuşuruz. Yani tahayürü nasıl beslediği üzerinden. Bu hocamız bizim nasıl adapte ettiğimiz süreci dışarıdan ithal ederek ne yaptığımız kısmından prefabikasyonla konuşacak. Ve Türkan hocamız da betonarme ile ilgili konuşacak. Betonarme süreçleri işte bu dönemde yapılan ilk yapılar. Çok özellik kendi bulduğu ilk defa bize göstereceği bazı belgeler olduğunu söyledi. Ben de heyecanla bekliyorum. Bu çok bilinmeyen alana kendi açınızdan çılgın yapmaya çalışacağız. Onlarım sonrasında güzel bir tartışma olur. Teşekkürler. Merhabalar. Herkese hoş geldin. Ben de kısaca kendimi konuştum. Ben mimar tarihi uzmanı. Mimar tarihinde Masrı'da hem doktorada mimar tarihi yazımanın biraz daha dışına atılmış o büyük kanalının içinde kalmamış alanlarda çalıştım. Masrı'da on altıncı yüzyılda Sinan'ın olamaz denilen camilerini çalıştım. Doktor o konuda on dokuz yüz yüzyılda eyaletlerdeki camilerdi. Yine ikbir şekilde on dokuz yüz yüzyılın kötülendiği bu camilerde etki yapılmış ve bakılmayan mimar tarihinde bakılmayan camilerini çalıştım. Jarl Erzen'le çalıştım. İki tezimde de Otlu'dan uzmanlıklarım. Tuba'nın çizdiği çerçevenim ben Tahayür kısmında yer almak istiyorum bu sunumda birazda böyle cümarkes taba daha konuyu yumuşak geçiş teknoloji konusunda yumuşak geçiş detonlara gelmeden önce bu beş tane edebi eser olacak benimsin bu sunumun bunlar o dönemin aslında entelektüellerinin yazdığı eserler çoğu aslında örkü kısalığında rüyada terakki bir Roma bunlar biraz kim yazmış kimdir diye bahsedicem bu romanlardan ama önce birazcık Tuba'mda dediği gibi biz buna nasıl adlandırıyoruz ne diyoruz bunu birazcık belki açığa karıştırmak gerekli şimdi bunlar edebi çalışmalarda Türkiye'de Biyat'ın utopyaları olarak geçiyor ama utopya kabramının batıda çıktığı haliyle tartıştığımızda tamamen oturmuyor bu yazılan anlatılarla çünkü aslında bizim utopya kelimesinin çıkış anlamıyla yani olmayan yer dediğimiz zaman bunların hiçbiri olmayan yerlerden bahsetmiyor aslında bunların ortalık kısımları hepsinde bir rüyaya yatılıyor olması bu doğu anlatımında rüya var olan bir şey geleceği rüyayla anlatılan ve aslında olan yer İstanbul yani olmayan bir yerden bahsetmiyoruz dolayısıyla utopia bu anlamda çok fazla karşılamıyor bunu Edward Said başka bir şekilde açıklıyor bu doğu ve batı daki farklı utopyaları farklı gelecek tayinlerine Said diyor ki İslam aslında mükemmel bir dünya kurmuştu dolayısıyla o dünyaya biz ekstradan bir şey getirmek durumda kalamayız hiçbir zaman binbir gece masalları gibi bu aslında bir masal gibi anlatıyoruz dolayısıyla yeni bir yer dünya harcında yeni bir yer İslam toplumları üretmez diye anlatıyor bu belki bizim bu edebi türler için konuştuğumuz şöyle de geçerli olabilecek çünkü ben bunları Osmanlı Türk anlatıları olarak ifade etmeye tercih ediyorum bu romanlarda ortak olan pek çok konu var bunlardan bir tanesi aslında geleceğin, taül edilen geleceğin mutluluk ve refah ulaşmak için bir teknolojik araca olması bütün o İstanbul anlatılarında teknoloji Osmanlı'nın çünkü Osmanlı olarak görüyorlar 4 yıllık sonrasını doğal olarak Osmanlı'nın mutluluk ve refah geniş caddeler, büyük yollar tayyareler, deniz altından giden tüneller ve ulaştığını anlatıyor aslında çoğunda tabi ki siyasi bir duruş da var ve utopyalarda olduğu zaman aslında bir topumsal düzenle ifade ediyorlar ama belki oralarını çok uzayacak, onlar da onun için çok çok bahsetmeyeceğim, daha çok bu kanta hayrı nasıl yapılıyor, oraya anlatmak istiyorum şu an bu konuya çalışırken bunlar hep sözler kaynaklar mimar olarak hep böyle görsele ihtiyaç duyuyor ve insan arıyor, hani bunun böyle bir görsen karşılığını olabilir, nasıl yapılabilir neyi tahvil etmişler acaba diye bu sunum için şöyle bir bağlantılmak niyetiyle geldim bunlar Osmanlı'nın İngilizce lütfen tüm türde ambitious diye geçen benim de mühteris projeler diye söyleyebileceği gerçekleşmemiş ama çizimle yapılmış projeleri ben bunları bu edebileği türlerdeki anlatılarla çok bağlaştırdım onun için çok hüzlü bir şekilde bunları geçeceğim çoğu kişinin bildiği bu konuda çalışan çoğu kişinin bildiği projeler, konuda toldu projeler 1890'da böyle meydan projeleri okuşmaya başlıyor, kenteki meydanların konulanmaya başladı ve meydan oluşturma isteğinin başladı bir dönemde bu vardı, ipodurun için anardığı meydan meydanı çevreleyen yapılar aslında bence ilginç mesela burada İlrem Paşa Sarayı'nın olduğu yere yıkıldığını görüyoruz ve bir polis karakolu önelliyordunun yerine çok anlamlı bir kontrol mekanizması olduğu için anlamlı bir dina bu dönem için bu projede devam ettiriyor meydan projelerinde bu var 1900 yılında beyazık meydanı projesi yapıyor bu proje için seçtiği binalar çok ilginç savaş bakanlığı bir cami, hükümet konağı bir müze ve bir kütüphane ve tekrar bir bakanlığı yani meydanı çevreleyen yapı türlerine bakanlık cami, konağı yani hükümet binaları ve aynı zamanla müze ve kütüphane olarak seçmesi gerçekten meydanı tanımlayan aslında imparatorluğun kendisini bu tanımlayacağı geleceğine dair tanımladığı yapılar olarak seçilmiş diye düşünüyorum yine aslında yeni cami meydanı için bir öneri ama bunu bir köprüle birleştiriyor galata köprüsüyle bu köprüyi anlatırken bu köprünün işte 10 derece argunluk olduğunu, elektriğin geldiğini çünkü ve olduğundan sanıyorum biraz daha üzüm çizilmiş gerçekte ki halinden birleşti bir şekilde dolayısıyla daha ihtişamlı duruyor ve köprünün uzandığı yerde yine bir meydan olarak ifade ediliyor, günüş açıklıklı, yeşillerin içinde bir meydan çok Osmanlı'nın kendini var yapımekte çok arzulu olduğu sergiler dünya farları İstanbul'da da yapılması isteniyor bunun için Daryanko'dan bir öneri geliyor bugünkü şişli ve külriyeti abidesin olduğu alana bir öneride bulunuyor Daryanko fotoğraf çok net değil, onun için çok iyi okunmuyor ama tekrar bir boşluk tasarımı aslında görüyoruz burada benim romanlarda en çok üst üste getirdiğin şey bu cisre embubi yani bu altı tünelleri bu en salacaktan saray burnu içinde yapılıyor, başka noktalar içinde birleştinme arzusu var tabii istena tren istasyonları işte Sirkeci ve Haydarpaşa bunlar aslında arasında bir bütünlük yok ve bunlar arasında bir bütünlük sağlayalım çünkü ulaşım çok büyük bir teknolojik ilerleme olarak görülüyor ve bütün bu romanlardaki teknolojik ilerlemenin en temelinde ulaşım yapıyor ilk renkli olan öneri gerçekten de daha hani anladığım kadarıyla evet çok temellendirilmemiş sadece bir yüzeyse döneri işte tek bir boşluk öneriliyor gidiş dönüş, vagonlarının geçmesi için iki tarafla ama tek bir boşluk öneriliyor bir tane bir sonraki proje yine detaylandırılmış hala aynı projenin aslında ayak sesinin arttığını biraz konstruksiyona dair ne olabileceğine dair detayların geldiğini ve de aslında işte gidiş dönüş iki tane vagon için iki ayrı açıklık önerdiklerini görüyoruz burada yine aslında bilinen bir örnek stromun 1902 yılındaki Gisre Emredi Filba projesi yine aynı bölge için yani salacak saray konunu bağlayabilmek için denizin altından gitmesi istemem bir kınak tramvayı, treni içinde barındirebilecek bir kınak ikonik olan bu teknoloji, köprü dediğimiz zaman 19. yüzyıl Abdülhamid dediğimiz zaman aslında en çok karşımıza çıkan İmaşaradi Arnavi'nin köprüleri iki tane köprüsü var bir tanesi salacak saray bunun arasında yine kısarladığı bir tanesi de belki en çok karşımıza çıkan Gisre Hamid'i Anadolu İsrarı'yla Rumeli İsrarı'nı birbirine bağlamak isteyen köprü aslında bunun için bir genel plan hazırlıyor ve köprün hangi noktalarda çok net değil maalesef ama işte Rumeli İsrarı ve Anadolu İsrarı birbirine bağladığı ve salacak saray birbirine bağladığını görüyoruz. Bu bir asma köprü öneriyor ama yine çok detaylanmış bir proje değil, teknik detayları çok verilmiş bir proje değil Diğeri Gisre Hamid'i yine teknik detaylarını bilmediğimiz ama çok ikonik hale gelmiş bir proje şimdi bu projenin ben anlatıldığı metin okuyamayacağız, bu un üstünden gideyim anlatıldığı metinden bahsetmek istiyorum, şimdi bu proje Anadolu'nun tarafından sunulduğunda kabul edilmesi için, ikna edilmesi için bir projenin yapılmasını kullanılan terimler sözler çok iyiydi proje maribi usulü bir mimarlıkla yapılmıştı diye tarif ediliyor ve aynı zamanda sağçıklı usulüne dönülmüştür diye anlatılıyor, ki bu sülümi marihinin yılbağısınması ve oradaki sağçıklı dönüşü, sağçıklı Osmanlı'nın temelinde olmasıyla örtüştürülebilecek bir durum maribi dönemin herhalde orientalist referanslarına bir cevap olarak veriliyor bu savunma kulesi olduğu da aynı zamanda bahsedilmiş toplar olduğundan bahsediliyor üst katında ve altının son derece denizin altında kalan kısmının son derece kalın olduğu, yıkılmayacağı dolayısıyla bir savaş durumunda güçlü olduğu anlatılıyor böyle bir projeyi promot etmek için son derece ilginç terimler kullanıyorlar en sonda en ilginç noktası da bence İslam'ın Halifesi, Abdülhamid'e yarışı bir köprü dükkü diye bitiyor yine Abdülhamid'in kendisine coğrafya, İslam'la birleştirdi, bir güç olan İslam'la tanıtması ve onlarında bunu o metinde kullanmaları en çarpıcı olan özelliklerinden biri benim edebi metinlerde görsel olarak birbirine en iyi oturttuğum bu muhteris projeler içinde aslında Korantin'in projesi var bu üç katlı bir köprü projesi açılabilen bir köprü elektrikle birlikte iki kanadı yapıyor ve bu üç katın alt katından tramvay ve yaya geçiyor ticari alanlar için ayrılıyor ve bu son derece övdüyle anlatılıyor elektriklerin geldiği bir köpüdür diyerek Darankon'un da aslında önerisi buna benzer ticariak mekanları barındırdığı için ticariyle dolu tramvayın gittiği, yayaların gittiği pekisinde barındıran geniş bir köprü önerisi biraz daha tarih olarak diye döneceğim köpkülerden aslında 1900'lerden önce de öneriler var Tuba'nın bahsettiği bu deniz taşımacılığının bir anda artması ve adaların da bu artan taşımacılıkla birlikte önen memnun artması değerli alanlar hale gelmesi barianın ilgisini çekiyor ve barian abdülaziz'e ana kararlar büyük adı arasında haplar var ama o yeterli değil biz evvela da ulaşım çok zor oluyor buraya bir köprü yapalım diye öneriyor detaylandırılmış bir çizimle ben bulmadım hani var mı bilmiyorum ama böyle bir şu kadar mesafede bu kadar genişlikte eğer günlük geçiş hücritü olarak az yalnız para bu olursa bu kendini karşılardan sizden para bile istemiyorum bunun için diye yazdığı bir mektup var ama tahtan indirilmesi de birlikte bu proje kalıyor barianın projesi bana en ilginç gelen projeler bir tanesi yine İzerya'nın Çanakkale Boğazı'nda bir Avrupa'yla Anadolu'yu birbirine bağlaması çanakkale üzerinden bir proje yine maalesef çok net görünmüyor işte bu geniş haritada var olan demir yolları üzerinden nasıl bağlayabiliriz diye vardı onu şöyle detayını göstereyim şu siyahla gösterilen mevcuttaki demir yolları İzerya, bu demir yoluna ek olarak kırmızı hatla Soros köftesinde doğru ve Soros köftesinde iki tane limal önererek, bunlardan bir tanesinin askeri ilman olmasını öneriyor, burası çok önemli bir körfezdir, hem ticaretin Anadolu'ya geçişi için hem de askeri anlamda ihtiyacımız vardır diyor ve buradan gelen bütün mallarında Anadolu'ya geçişi için bir yolu üzerinden bir köprü öneriyor hatta işte eğimleriyle birlikte ne kadar uzunlukta olacağıyla birlikte detaylı bir çalışma yapıyor, oldukça yine girişmiş bir öneri sunuyor yine tahtan indirilmeyle Abdülhamit'in bu öneri aslında kabul edilmiş ama uygulamamış projelerden bir olarak kalıyor işte bugün o köpüğü yapıyorlar şu anda aslında bu köpülerin bu kadar önemli olması ulaşımın çünkü çok önemli olması abimlere de yansıyor abimler aslında bir yerde Abdülhamit'in başarılarını gösteren evraklar diye bakılabilir sayesiz köpü fotoğrafı görüyoruz birkaç tanesini göstermek istedim nasıl yapıldıkları, kaç kişinin çalıştığı, ne kadar emekli olduğu ne kadar büyük alanları geçtiği bunların hepsi aslında övgü sebebi Abdülhamit dönemi iktidar için Tuval bahsetti Hasan Fehmi Paşa'nın ilk imar planında bu aynı kişinin Hasan Fehmi Paşa'nın ama daha erken 1848 tarih ile Kızılırmak projesi Hasan Fehmi Paşa kızılırman çok büyük bir potansiyeli olduğunu Anadolu'da bunun taşımacılıkta kullanılan bir nehir olabileceğini ve bu nehiri eğer taşılımacılıkta kullanırsak iki tarafı da köpülerle birbirine bağlayarak inanılmaz bir iletişim sağlayacağın şehirler arasında Türkiye'de Sinop ve Samsun limanların mallarımla Anadolu'ya geçişinde kolaylık olacağından bahsedip böyle bir detaylı proje yapıyor bu proje çok detaylı her yerinde çok iyi alınmış notlar var yine çok iyi görünmüyor ama mesela şunların her birinde hangi şehirden nereye kaç saatte gidilir diye tek tek vatalıymış gerçekten üzerine kafa yorulmuş düşünülmüş ama uygulanmamış projelerden bir tanesi olarak kalıyor yine adama bölgesi için yapılmış bir sulama projesi sulama kanalı projesi burada seyhan nehirinin hangi alanlarda kurutulup hangi alanlarda kollarını uzatılabileceğini bantlar yapılması gerektiği hangi alanlarda karım bölgesi olarak verimli kullanılabileceğini gösteren detaylı bir çalışma burada yine ilginç olan nehirinin kuzey kısmında elektrik üretilen bir santral kuruma önerisi bu santral için 7 metrelik su kapasitesi olabilecek bir baraj tasarımı var yine detaylanmamış bir baraj bu ama çok kabaca bir çizim yapılmış bir öneride bulunulmuş ve yine projeyi anlatırken bu elektrik ürettiren elektrik çukurava bölgesinde bu kadar için kullanılabilir diye pazarlanmış bir şekilde son olarak bildiğin saraylar arşivinden bir çizim kimin yaptığını biliyoruz mühendisaneyi belirin malumdaki bir öğrenci Mustafa Paşa'da Osman Nuri ne olduğu makinanın ne olduğu ile bile bir yazı yok sadece 3.500 beygir gücünde üretilmemiş bir makinadır diye ama bunun böyle bir resim gibi bir sanat eseri gibi bir kağıda çizilmesi hani benim çok uzun çekti ve bunun da saklanılması bu büyüklükte bir bu 120'ye 80'in boyutlarında bir çizim için şimdi bu yapılmamış projeler gerçekleşmemiş projeler aslında halka duyurulmuş ve tartışılmış, konuşulmuş ve heyecanla karşılanmış ama yapılmaması da büyük bir hayal kırıklığıyla karşılanıyor bu 1909'daki Kalenderlisi'nden bir kırık akıl işte altında Osmanlı'nın gerçekleştirilmemiş projeleri diye yazıyor işte bir Zeplin bir Denizaltı bir Kinal hepsinde bir Osmanlı görüyoruz böyle boyunca bir küp ve en sonunda da bir körü tarafından sırtında taşınması yani bunların hiçbiri olmadığı ulaşımımız hala budur gibi bir yergi bütün bu yapılmayan projeler sonunda şimdi bu yapılmayan projelerin insanların zihninde yarattığı durum medeniyetin ne oldu mutlu olmanın refah bir ülkede ne olduğunu düşündüklerinde aslında gerçekten teknolojide ve o teknolojik ve ulaşımın getirdiği yenilenmeyle örtüşen bir durum var şimdi ben bu edibi yürümlerden sizleri bazı satırlar okumak istiyorum bunu birebir okumak ve bozmamak için birebir vermek istiyorum ama biraz hikayeleri anlatayım eğlenceli de olduğunu düşünüyorum şimdi ilkki tarihsel olarak bir sıralı var burada 1890 yılındaki darbir rahat Müslümanları bu İsmail Gazpralı tarafından yazılan bir öykü aslında 1890 yılında yazılıyor ama 1906 yılında kitap haline getiriyor orijinaline sadık kalınarak bu taş kentli Molla Abbas Efendi diye bir kişinin ağzından anlatılıyor hikaye okumuş bir kişi kültürlüğü Frengistan'a gidiyor Fransa'ya gidiyor orada iki yıl kalıyor kendini geliştiriyor sonra da atalarını yaptığı güzellikleri görmek için İspanya'yı seyahat ediyor Kordoba'ya geziyor Granada'yı geziyor gezdiklerinde gördüğü camileri etkilen bir şeyler anlatıyor sonra da bu camilerin birinde namaz kılarken Sejadet'e bir rüyasında olanlar oluyor uyandığında 12 tane güzel kızın etrafında dolaştığını görüyor kızları takip ediyor bir sakallı dedenin bir anda karşısına çıkını görüyor beni takip ediyor dede ve bilinmeyen bir yere yer açılıyor ve aşağıya iniyorlar ve bilinmeyen bir yere gidiyorlar şimdi diğer romanlarda normalde zaman ve yer belirliyken bu roman da aslında biraz daha Ütopra'ya yakın yer belli değil yani bu bir yer ama bilinmeyen bir yer aslında ama dünyada bir yer haritalarda olmamış kimsenin keşfetmediği bir yer nereye geldik diye soruyor ve diyorlar ki siz Darurat Müslümanlarının yaşadığı yere geldiniz burası Müslümanların mutluluk içinde yaşadığı bir yerdir ve bakın gezdireyim ben size göreceksiniz biz burada mutluyuz ve fa işçinde yaşıyoruz yani hocam gelen bulurken dün akşam bunu konuşurken aramızda yaptığımız bir şeyiz öyleyim hikaye çok komik bir şekilde Ali Sarıkalar diyarında gibi başlıyor ama bu sefer tavşan değil de takallı bir gede takip ediyorlar bence evet doğru öyle bir şey var benzerliği var şimdi geliyorlar bir noktaya daha arası mı susuz kuyumu her neyse beyan ettiği mahallede hayrı rahatlanıp yine yola düştük yolumuz karşı dağın tüpünde kızılmış ve taş ilişlenmiş lağım idi kızlar lağım içine girdikleriyle ellerinde bulunan fenerleri yakmaya başladılar bu mahalle kadar dikkat etmemişiydi fenerler öz başlarına yanmaya başladılar içinde çıra şem ya da ya yok idi hem verdikleri ziya bildiğimiz ve gördüğümüz fenerlerin ziyasına benzemiyordu meğer fenerler kuvveyi dolu olup dünyamızda görülmemiş üst attık ile yasağılmış şeyler idi beraberinde bulunduğumuz adamlar ile varacağımız ülke Avrupa ile münasebet ve mühebaratı yok ise de ilmi hikmet ve mihanikide ve hünarda bulunan kem değil belki ilerde olduğunu şu fenerlerden istak ettim elektriği görüyor ve elektriği büyük bir coşku ile karşılıyor ve bu Avrupa'da bile aslında olmayan bir şeydir görüyoruz ki Müslümanlar çok daha ilerde gibi bir noktaya bağlıyor değil tabi tünel tabi haklısınız yani bu aslında hikayenin başı o pis bir yer değil bu yere indikleri noktada tünelden geçiyorlar ve şimdi de aydınlatan lağım olarak bahsedilen şeyde fenerler elektrikle çalışan fenerler sonra bir kan tasbili başlıyor ve kan tasbili fenerler olduğunu görüyoruz ulu ve meydan çimarlık togay her tarafı yüksek ve ormanlı dağlar ile çevirilmiş kutsalmış dört tarafı karlı dağlar ile cennet gibi bir çimarlıkta bulunduğumuzu gördüm dağlardan gözümüze alıp aşağıya dikkat ettiğimde gördüm ki togaylık meydanı Bağ Bahçe ve Gülistan ile hisse hisse olmuş ve bunların aralarında gülmüş madem gibi çuraklar ve sular akıyor bahçeler arasında görülen taş binalı karyeler ve yeşil bahçeler içinde göğe doğrusu zürüp çıkmış ince ince apak arab usulü minareler acayip birer resim idiler biraz binaları biraz da o güzel cennet bahçelerini tasvir ediyor yürüdüğümüz cadde 40 adım genişliğimde olup çiment ya asfap misilli bir şey ile döşenmiş idi tarifler hep bir şekilde yol içinde bir taş bir pislik yok idi yolun iki tarafında selve ağaçları ve alt yedi arşın genişliğinde meydan kaldırımlar var idi ufak ve renkli taşlar ile nakışlanmış idiler diye gördüğü o geniş yolları tarif ediyor bir de gördüğü camiler var camileri anlatıyor meydanın dört tarafı yine bahçelik ve binalar idi meydanın özü ak ve karataş ile nakşolunmuş gibi döşenmiş ve orta yerinde pek büyük değil ama hiç görülmemiş derecede ziynetli bir cami-i şerif ile şereflenmiş idi meydana düşüp cami-i şerife yakın vardıkça hayret ve ferahım artıyor idi ne acayip binal ne hoş şekil ne üst attık minalesi çahtan çıkmış gibi ve ince taşlarını oyalmış nakış ve çiçekler emsansız bir şeyler idi bu da hep cami-i ayıhtasvirler ya da ince taşlar ayıhtasvirler uslupla değil aslında malzeme ile anlatılmış diğerlerinde biraz daha diğer romanlarda biraz daha farklı olduğunu görüyoruz ikinci roman ki aslında gerçekten daha kılın ve daha detaylı verdiği rüyada terakki ve medeniyeti islami rüyet yani rüyada yükselme ve islam medeniyetinin ilerlemesini görmek diye belki bugün bir şeyimize çevirebiliriz kullandığımız Türkçe'ye sonuç yılında kader matbasında çıkarılmış bir kitap Molla Davusuade Mustafa Nazım Arzülümini iki kere basıldı bugünkü Türkçe'yle bir tanesi bu kapı yayınlarından bir tanesi de Boğazıç Üniversitesi yayınlarından çıktı benim kullandığım kapı yayınlarından olan tercümesi burada da yine aynı şekilde Balkan Harbi'nin hemen arkasında büyük bir çöküş yaşıyor Molla Davusuade ve üzüntü içinde ağlayarak uykuya dalıyor ve uyandığında kendisine 400 yıl sonrasının İstanbul'unda buluyor ve İstanbul Osmanlı ve orada onun 400 yıl önceki Ceddi'yle karşılaşıyor dedesiyle karşılaşıyor ve dedesi onu gel ben seni gezdireyim diye alıyor bu yine okumak istiyorum çünkü çok ilginçler almadan hızlıca geçeyim bir bahçe görüyorlar bu bahçe tasvirleri hep var ilginç bir şekilde bu bahçe kimindir diye soruyor Nazım ve dedesi de cevap veriyor milletindir bu bahçenin muşet olan intizamına dair sana biraz malumat vereyim bak zeminde can gibi mücellâh, sedef gibi işlenmiş kabartmalar elektrik ziyası gibi parıldıyor bahçenin enzâri temâşâyı okşayan heyetumu miyesi zemine nakşedemiş diye fiskiyelerden güzel ağaçlardan geniş meydanlardan bahsediyor ilk kez araba görüyorlar ince demir yoluna gördükleri noktada hayvans arabalar olduğunu tarif etmeye başlıyor ve bu arabaların nasıl bineceklerini anlatmaya başlıyorlar bir tanesini makaslardan birine sevk ettikten sonra dönüp bir tanesini daha sevk ettik arabaları demirlerin üzerine iterek kapıya kadar getirdi o vakitlerden tarif ederek dedik ki bunların birine ben bineceğim diğerini desem bineceksin bildiğin zaman önündeki pervânenin her iki tarafındaki kolları tutup çevirir çevirmez araba süretli yürümeye başlar durdurmak istediğin yerde ayaklarını şu demire bas araba derhal durur pervâniyi çevirip araba hareket ettikten sonra pervâniyi bırak ne vakit arabanın süreti azalırsa pervâniyi tekrar çevir diye bir nasıl kullanılır araba tarifi arabaya biniyorlar boğaz köküsünden geçiyorlar o sırada etrafına bakıyor adaları görüyor dikkat ettim adalara şimendifer gidiyordu denizde dubalar vardı tren tarafında dubaların üzerine yürüdükten sonra şimendifer makineleri dubaların yanlarındaki çarkları tahrik ederek tren kemali süretli adalara gidiyor aynı süretli yine geri dönüyordu adalara baktım fabrika bacaları etraflarına kara bulut gibi sarmıştı bu fabrikalar iyi bir şey tabi şimdiki adalar mahvoldu deniyoruz ve yine yerini de tarif ederek salacak iskelesindeki değişikli bir köprüden bahsediyor tıpkı olmayan projeler gibi bu köprü üç kat olarak inşa edilmişti en üst katında insanlar karıncalar gibi kaynaşıyorlar şimendifer araba otomobil gibi vesayetinakliye köprünün birinci ve ikinci katından gelip gidiyordu bu köprü harem iskelesinden kum kapıya uzatılarak asya'yı Avrupa'ya rapt etmişti vapurlar geçeceği vakit köprünün yalnızca birinci ve ikinci katları açılıyordu en yüksek direktli en cesim vapurlar bu uçulan mahalleden sarbes sarves girip çıkıyordu diye o köplere anlatmış durumda biraz daha anlatayım mı 10 dakika o zaman hızlıca diğer anlattığı şeylerden bahsedeyim merkez bunları bu kitap için okumadan geçeyim morsüt lokantasına gidiyorlar bu meşhur bir lokanta morsüt lokantasına girdiklerinde hiçbir yerde hiçbir masa yok ben beyaz bir mekan ne yapacağız diye bakıyor bir düğmeye basacaksın diyorlar bir düğmeye basılıyor orada bir tezgah oluşuyor bir masa geliyor sandalyeler çıkıyor istedikleri yemeği düğmeye basarak alıyorlar yiyorlar ve sonra da şey kalkıyor evet tezgahka biraz da böyle kübrük misali anlatıyor ben beyaz bir mekan da hiçbir şey yoktu diye hemen şurayı yıldızla işaretlemişim oraya bir sürece bakayım binaların üstünden giden kat kat yollar var bir de o kısmı okumak istiyorum bence o da yıldız iki taraflı ve sekizar onar katlı binalarla çevrilde geniş bir caddeye girdik bu cadde tren haydi o cesim binaların altında el ele yürütülen birer kişilik bir takım arabalar sırayla dizilmiş duruyordu dedan bana sordu sen yoruldun şu arabalardan birisine bin ben de birisine bindim oturduğumuz yerden konuştuk oğlum şimdi her iki taraftaki şu cesim binalara atsın nazarı dikkat et bunların her üç katında geniş birer yollardır bu yollarda tramlaylar otomobiler hiç durmadan sevgisi nefare eder on katlı binaların her üç katında birbirine bağlanmış bir köprü olduğunu böyle bir bina olduğunu anlatıyor aslında çok daha ilginç şeyleri var hani tavsiye ederim okunmasını bu 19. yüzyıl anlamak için neyi hayal ettiklerini bilmek için diğer kitaplar çanları altında müsahabe rüşelin rüyası benzer öyeleri tekrar ediyorlar ama her birinin aslında verilen mesaj farklılaşıyor çanlar altında müsahabe Yahya Kemal'e ait ve ilerlemeyi yine teknolojiyle anlatırken meydanları köplerin büyüklüğüyle anlatırken yine aynı şekilde versin zamanda yoldalık romanını okurken uyuyakalıyor ve 266 yıl sonrasının İstanbul'una geliyor ve orada da diyor ki ilerlememiz durmuştu bize ilerleten şey eğitimin ilerlemesi oldu eğitime referans vererek ne kadar önemli olduğunu referans vererek böyle bir ilerleme tarih diyor ama kent yine İstanbul ve kent tarihleri yine meydanlar, köpküler, arabaların çoklu ilanetiliyor rüşelin rüyası aralarında en ilginç olanı yine bu Türkliğe çok fazla atıfta bundan ve yücaten bir hikaye bütün bundan yine 200 yıl sonrasında uyanıyor bu arada belki çok hafif hasen rövüşeğini mumkim olduğunu anlatmam lazım aslında teşkilatı, mahsusacı olarak bilinen bir kişi hasen rövüşeğini 1. Dünya Savaşı'nda Osmanlı tarafından Rusya'yı arkasında ne yaptığını anlamak için İran'a Badat'a yollanıyor ama merkeze hükümette arası açılıyor o zamanın bitti evet, mahsusat dediğim için doğru haklısınız ben biliyormuş gibi herkeste şey yapıyorum ama teşkilatı mahsusacı olmasına rağmen merkeze hükümette arası açılıyor ve Badat valisi hapise atıyor rüşelin'i rüyayı hapiste görüyor ve gördüğü rüya Afrika, Asya, İran her yer müthiş bir Müslüman ülke olmuş Amerika'nın çok daha ilerisi de gelişmiş ve bu gelişkinlik arasında en üstü olan da İstanbul düğüne gidiyor düğünde Hindistan Yavalı biriyle karşılaşıyor o Yavalı pilot onu gezdiriyor Hindistan'da ve İstanbul'u övüyor sonra İstanbul'a gidiyorlar ve benzer şekilde İstanbul'un tabi uçakta geçiyor bu arada hikaye uçak önemli bir figür ve İstanbul'un elektrik kanılarıyla dolu muhteşem gelişmiş bir şehir oldu Türk'ten başka İstanbul'da kimsenin olmadı ve bunun da biz attık içimizdeki kötüleri diye anlatarak söylüyor herkes Müslüman ve en sonunda da böyle bir sürecik bir şeyle bitiriyor eskiden Rum Ortodoksu Tatçı Karnesi'nin olduğu yerde bir hayvat bahçesi yapılıyor ve bunu da yine biz burayı temizledik diye anlatarak bitiriyor böyle bir referansla son nikâhiyemde Hülya Buya tarih olarak en geç tarihinde 1921 Refik Halit Karayı Hülya Buya aslında bir çeşit yine Batı Ediriyatı'nın primiyle konuşursak istopya çünkü Ankara'yı anlatırken aslında halka rağmen ilerleme diye alıp Cumhuriyetin getirilerini eleştiren bir dilde yazıyor. Nikâhiyeyi yine aslında Hülya olduğunu anlatacak bir şekilde başlıyor bir uyku da ülkeye dalmıyor ama diyor ki gazetede gördüğüm bir Amerika'da Times'da çıkan bir köşe yılısında muhabir Ankara'ya gitmiş ben gitme fırsatı bulamadım onun yılısını size ak tabi diyerek başlıyor. Trenle gittikleri Ankara'da trenler indikleri anda yürümelerinin bile gerekmediği çünkü yolların yürüdüğü. Belli noktalarda yolunu durup indik indikleri yoldan. Meclisin önünden geçerken meclisin bomboş oldu. Çünkü zaten kimsenin orada çalışmasını telefonla bağlandığı gerektiği zaman zaten o vekillerin aynı anda hem bakan hem başka şeyin müdürü olduğu dolayısıyla bütün ülkenin aslında yirmi tane kişiyi de yönetildiği. İnsanların artık makinelerde üretildiği kadınların doğum yapmasına gerek bir rakam var. Gelip o makinaya bir işte çocuk yerleştirip onun sekiz yaşında alıp makinaya koyup üniversite mezunu öptüğümüz için çok gelişmiş bir ülke olduğumuzu. Ankara'nın havasının her zaman aynı sıcaklıkta oldu çünkü kântın büyük bir faalus için alındı. Elektrik üretimiyle ısıtılıp soğutuldu. Dolayısıyla hiçbir zaman rüzgârların etkilemediği bu şehri. Böyle olunca da binalarda pencerenin çatının da gerekmediği aslında. Binaların çatısız penceresiz yapıldığı gibi bir yerde cumhuriyetankarısını eleştiren bir yazı yazıyor. Oradaki yine kentans biri de çok ilginç. Ama zaman kalmadığı için ben oraya hızlıca geçeyim. Yirmi bir hocam. Yirmi bir. Yani yenimiz meclis hani var ama cumhuriyet yok. Ama eleştiri hani o yani aslında Kemal'in ideallerine eleştiri gibi. Evet. Zaten bu atılmadan hemen önceki yazısı. Muhtemelen. Son olarak bununla bitireceğim. Bütün bu bana çok hani örtüşüyor geldi. Bu istiklal celdesinden bir görüntü elli yıl sonraki Türkiye diye yazıyor altında. Böyle hayal ediyorlar. İşte balonlar, uçaklar. Bu arada tabii şimdi Kıldıcaşehir evden de bahsedeyim. Kadının evi aslında yükseltirmiş durumda. Bütün ütopyalarda erkeğe eş diye anlatılıyor. Ama mesela şu şekilde yan yana değiller. Kadınlar için kentte gezme saatleri var. Ve bunu şöyle anlatıyorlar. Erkekler geziyorsa kadınlarım da hakkıdır ama biz o sırada içeride kalacağız. Onlarla yan yana gezmeyeceğiz. Tamamlar gibi. Aynen öyle. Böyle şey anlatıyor. Biz şimdi burada kapalı kalacağız. Çünkü kadınların iki saat gezme hakkı diye anlatıyor. Onun için burada bir işte kara çarşaflı bir kadın işte uçak kullanıyor. Bir balon var. Şimdi tramvay önemli yine. Bütün tabelalar farklı dillerde. Bayağı koru kutu. Teşekkürler.