 Eerste deel van, weet je nog wel van toen, van Henriette van Noorden. Dit is een LibiVox opname, alle LibiVox opname behoren tot het publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als gawilligig, ga naar LibiVox.org, opname door Anna Simon. Weet je nog wel van toen, door Henriette van Noorden. Eerste deel. Schoolpijn. Er was eens een jongetje dat niet erg goed rekenen kon. Nu, dat is niet zo vreemd. Ik geloof dat er heel veel kinderen zijn die sommen en tafels en vraagstukjes haasten naarste dingen vinden die ze weten. Het is ook wel erg zo je gedachte bij elkaar te moeten houden als het buiten de school zo lekker is, als de zon schijnt over een troep soldaten of een brandheurwagen voorbij komt, en je niet eens even kijken mag wat voor soldaten het zijn of welke wagen het is. Maar, zolang het lesuur duurt, moet er stil te zijn. En dik was spijt het de onderwijzer of de onderwijzer is dat ze de kinderen niet eens even aan het raam mogen laten komen. Daar is nu niets aan te doen en opletten is dus de boodschap. En nu van de jongen die niet goed rekenen kon. Er was weer rekenles op school. Elk moest een som die wat bord stond uitwerken. Oh, dacht de jongen, die akele gesom zal ik wel weer niet kennen. Ik wou maar dat er geen rekenen bestond. Maar, of hij al mopperde en zuurde, daar kwam de som niet mee af. De meeste jongens waren al klaar en mochten nu vrij tekenen. Ja, tekenen wil ik wel, maar eerst nog die ellendige som. Lij je doorgeven, roept meneer. En nu moest hij zijn lij geven met de som half af. Oh, je bent natuurlijk weer niet klaar. Je hebt zeker weer aan je spoor of je plantenbus gedacht. Je maakt vanavond thuis je som en dan nog maar eens het werkwoord. Ik moet opletten bij de rekenles. Thuis gekomen, vraagt moeder. Wel, hoe was het op school? Heb je goed opgepast? Ja, moe. En gerekened? Geen antwoord. Kom, zeg het maar, zeg moeder. Moet je huiswerk maken? Laat eens kijken. Ja, dat dacht ik wel weer. Sommen overmaken. Weer onoplettend geweest, hè? Nou, ga maar gauw aan je werk. Dan kan je voor het eten nog een flink eid afhebben. Het is wel jammer, we hadden anders nog gewandeld. Het is lekker weer. Aan tafel had Piet flink. Maar na het eten, zei hij, toen hij weer aan zijn werk bezig was. Oh, moe, ik heb zo'n hoofdpijn en pijnen met benen. Ik kan echt niet verder werken. Nou, zijn moedig. Als dat waar is, schijt daar maar uit en ga gauw naar bed. Dan ben je morgen misschien weer beter. Moeder begreep wel dat het eigenlijk scholpijn was die Piet plaagde. Het was heel warm en dus niet lekker om juist nu vroeger dan anders naar bed te moeten. Maar Piet kon nu zeker niet tegenstribbelen. Hij was toch ziek? Kom, jongen. Ik zal je vanavond eens naar bed brengen. Een flink warm glas limonade, zonder suikig en een extra wolle deken. Zullen je wel gauw opknappen horen? En nu vooral geen avondboterham. Anders zou je misschien nog maagpijn ook krijgen. Slaaplekker, morgen mag je zeker niet voor tien uur uit je bed komen. Wel te rust, Piet. Een beterschap, jongetje. De hele avond en de nacht sliep Piet rustig door. Moeder wist het wel. Die ziekte was zo erg niet. De volgende morgen om negen uur kwam Piet al in de huiskamer. Hij kon het niet meer uithouden van de honger, want hij had natuurlijk geen boterham op zijn bed gehad. Toen hij binnenkwam, begon moeder te lachen. Wel zieke, hoe gaat het ermee? Ben je weer helemaal beter? Gelukkig hoor. Ja, die schoolpijn is een akkelige pijn. Toen ik zo oud was als jij, heb ik ook wel last van gehad. En dat deed groopmoeder met mij, net als ik nu met jou. Het is nogal niet gevaarlijk. Piet gaf zijn moeder een zoen. En het duurde wel een jaar, voordat hij weer een aanval van schoolpijn had. Toetjes verjaardag. Goeiemorgen, nou ben ik jarig, zegt kleine To, terwijl ze met haar oogjes knipt in het lamp ligt. Vadig, moeder en groopmoeder, die rustig zaten te lezen, schrikten even op, toen zij Toetjes zo in haar nachtpon op de blote voetjes plotseling voor zich zagen. Kindje, wat voor je uit? Vraagd moeder, en terwijl ze glimlachend naar vader en groopmoeder kijkt, zegt ze, maar straatje lief, weet je hoe laat het is? Het is pas tien uur in de avond, nu ben je nog niet jarig. Het duurt nog wel zes uur hoor. Ga maar weer gauw in je bedje. En als je morgen ochtend wakker wordt, staat er een heel tafeltje met cadeautjes voor je klaar. Even kwamen er een paar traantjes van teleurstelling in Toetjes ogen. He, ik dacht dat het echt al morgen was. Het duurt ook zo vreselijk lang. Mag ik nu niet opleven? Kindje lief, wat ben je dom? Aanstond gaan we allemaal naar bed, maar eerst moet ik toch nog al je verrassingen klaar leggen. Dus als je nu niet gauw gaat slapen, zou je morgen helemaal geen verjaarskadoetjes vinden. Weet je wat? Ik zal je zelf naar je bedje brengen. Geen vader en groopmoeder nog maar eens een flinke nacht zoen. Dat moet nu de laatste zoen zijn in je vierde jaar. En als je nu lekker geslapen hebt, geef je ons morgen maar vroeg de eerste zoenen in je vijfde jaar. Moeder tilt Toetje op en draagt haar naar haar bedje. Ze blijft nog even bij haar zitten om voor die ene avond te wachten tot ze weer ingeslapen was. De jongen en de spreeuw. O, moe, krijg ik alsjeblieft gauw en stuiver. Wat wil je ermee doen, Jan? O, moe, een eintje achter onze tuin zit een jongen met toch zo'n aardig vogeltje wat hij me voor een stuiver wil verkopen. Kom, we zullen er samen eens heen gaan, Jan. Ja, oor, aan de kant van de weg zat een boerenjonge met een kleine spreeuw in zijn handen. Het diertje piepte en bewoog zich angstig in de vingers die de jongen er losjes omheen gebold hield. Nou, zegt de jongen, moet je hem nog voor een stuiver of niet? Als je hem niet mod, ga ik ermee naar een ander. Hoe kom je aan dat vogeltje? vraagt Jan's moeder. Wel, van mijn lijmstok. Waarom vang je die diertjes? Ze doen toch geen kwaad. Weet je wel dat het heel slecht is om vogels te vangen? Een spreeuw hoort in de vrije lucht, dat is geen vogel om in een kooi te zetten. Daar heb je een stuiver en laat hem nu maar weg vliegen. En als je me beloofd dat je je lijmstok nooit mee gebruiken zult om die aardige spreeuwen of andere vogels te vangen, krijg je nog een dubbeltje. En als je mee naar huis gaat, nog een grootste koek. Maar je vrouw, ze vereten al de kersten van de bomen. Vergeet je dan dat ze ook zoveel warm en larven en rupsen opeten? Zo'n enkele kerst kan toch geen kwaad? Dat ze het best waard hoor, rupsen en wormen doen veel meer schade dan de spreeuwen. Geloof me maar. Nou je vrouw, ik beloof je eerlijk dat ik mijn lijmstok maar voor de vliegen houden zal. Moedig, wil ik Pietje ook maar uit zijn koortje laten? vraagt Jan, toen ze thuisgekomen waren. Nee jongen, dat hoeft niet. Kanaris zouden doodgaan als je ze in ons land vrij niet rond vliegen. Dat zijn eigenlijk geen vogels die bij ons thuis horen. Ze komen van warme landen hier ver vandaan en ze zouden gauw ziek worden en sterven als ze niet in een kooi verzorgd werden. Zocht jij maar goed voor Piet, dat zijn koortje altijd schoon, zijn zaadpakje gevuld is en zijn drinkglaasje mooi helder ziet. Dan heeft hij zich niet te beklagen en jij hoeft het je niet aan te trekken dat je een vogel in een koortje bewaart. Naar de hei. Komt jongens, het is heerlijk weer, we zullen vandaag eens naar de hei gaan. Trek je oude pakjes maar aan, zit je grote hoeden op en ga dan vragen of Mien en Trus mee mogen. Terwijl de kinderen zich kleden en hun vriendinnetjes gingen halen, maakt de moeder een mantje klaar dat elk op zijn beurt zou moeten dragen. Boterhammen, krentebrootjes, een fles met melk en één met water, appels, noten, peren, dat ging er allemaal in. Zijn jullie klaar jongens? Ja moe, wat zit er in het mantje? Dat zal je wel zien als je horen krijgt, dat moet nog een verrassing blijven. Ik geloof dat ik nu wel een beetje horen heb, zegt Piet. Wel, eet dan maar eerst nog een boterham voorweweeg gaan jongen. Zo erg is nog niet moe, ik kan nog al wachten. En voort ging het roepje. Piet, die altijd haantje de voorste was, moest het eerst het mantje dragen en zingend liep hij vooruit. De weg van het dorp naar de hei was niet zo heel lang, maar toch duurde het een hele tijd voor ze er waren. Er was ook zoveel te zien langs het pad dat ze zo goed kenden van de vorige jaren die ze buiten hadden doorgebracht. Kijk moeder, daar heb je onze schirafbomen weer, scheelt Piet. O, jongen, zegt Min, die voor de eerste keer naar de hein gaat. Schirafbomen, wat is dat nu voor onzin? Wat een domhoor, hermoedig, zegt Piet, dat kind begrijpt ook niets. Maar Piet, het is toch heel gewone dat Min dat niet begrijpt? Weet je waarom Piet dat schirafbomen noemt, Min? Neen we, vrouw, maar gooi je toch ook geen schiraffen aan bomen? Kijk, Min, zegt Piet's moedig, ben je wel eens in een diertaan geweest en heb je daar ook schiraffen gezien? Ja, mevrouw. Nou, Min, kijk dan eens goed naar dat rijtje bomen hier langs de weg en denk dan eens hoe een schiraf eruit ziet. Vind je dan niet dat de vorm van die bomen veel lijkt op de hals en de kop van een schiraf? Oh ja, het is waar, nu begrijp ik het, en ik zal ze ook maar zo gaan noemen. Weer liepen ze een eindje voort. Kijk, jongens, daar woont er bij je boor nog. Willen we er eens langs gaan? En toen ze er langs gingen, zagen ze door het hek zwermen, bijen, van en naar de korven vliegen. Eerst waren de kinderen een beetje bang om er zo vlak voor te gaan staan, maar toen moedig hun verzekerde dat bij hun nooit kwaad doen als ze niet opgejaagd worden, was hun angst weg. Wat een drukt en gegons. De Imkig, zo heet de bijenboer eigenlijk, liep er tussen met een gase masker voor en grote handschoenen aan, want het is een gevaarlijk werkje om de vleidige diertjes af en toe van de korven te jagen en de boer wil toch ook zien of er al veel in de raten is, zodat hij die verkopen kan. Eindelijk kwamen ze dan op de hei. Wat was het er weer heerlijk? Wat deed die droge, zuivere lucht weer goed? Dus de hond die overal meeliep voelde het ook. Hij holde en rolde over de zandre gegrond, zodat het stekeltjes brem hem in de krullende haren gingen zitten. Ja, de hei was weer prachtig. Brem en heidekruid stonden in volle bloei, en een kleed van paars en geel en donker rood scheen erover uitgespreid te liggen, naar welke kant men ook keek. Komt, jongens, nu een mooi bos heidekruid geplukt, dan hebben we van de winter nog hij in huis. Maar pas het op dat jullie er niet prikken aan de stekels van de brem. Dat kan pijn doen, hoor. Nu krijg ik toch echt honger moe, zegt Piet, en de andere kinderen hebben ook al eens verlangen naar het mantje gekeken. Vooruit, dan maar, jongens, geef het mantje maar hier. Zo gingen ze rondom moeder zitten. Eet maar zoveel je lust, als het mantje leeg is, gaan we naar huis. Dat hoeft de moeder geen twee maand te zeggen. Al heel gaaf was het mantje plat. Nu werd het terugtocht aangenomen. Zingend ging het groepje dorp weer in. En toen vaders middags thuis kwam, verrasten ze hem met een prachtig bos heidekruid op tafel. Nog niet. Neem maar, moeder, we hebben een nieuw kind op school. Zo'n zwarte lelijke heb je nog nooit gezien. En bang, ze durfden niet eens hard te lopen toen wij vrij spelen hadden. En toen ze gehaald werd durfden ze haast school niet uit. We hebben haar natuurlijk flink geplaagd en uitgelachen. Dat begrijpt u. Het leek wel een hazenwindje. Zo beefden ze en ze begon maar dadelijk te huilen. Hoe vind u dat? Hoe ik het vind, joh? Heel naar en stout. Een vreemd kind maar dadelijk plaag en uitlachen omdat ze een beetje anders uitziet dan jullie en ze zich niet op haar plaats voelt. Hoe zou ik dat anders dan naar en stout vinden? En lelijk. Kan dat kind het helpen dat de kleur van haar veel anders is dan bij jullie? Is het daarom lelijk? En als het dat een reden moet zijn om naar tegen haar te zijn? Nee hoor, dat doet me echt verdriet. Ik dacht dat je heusverstandiger was. Weet je wat ik doen zal? Ik kom je eens uit school halen. Dan kan ik dat buitengewone kind ook eens zien. Ga nu maar je boterham eten. Om vier uur stond Joost moeder voor de school. Even na de tepeel geklonken had, ging je de deuren open. De kinderen vlogen eruit. En ja wel hoor, daar kwam ook heel zachtjes lopend en schuw rondkijkend een klein indiesmeisje de school uit. Het was een tierkindje met grote, donkere ogen en sluik zwart haar. Zat er een wolde jurk aan, een bondmutsch op en nog rilden ze in haar warme wintermantel. Ze keek net, alsof ze zich niet op haar plaats voelde tussen al die wilde, uitgelaten kinderen. Het scheeend dat het kind op het gezicht van Joost moeder zien kon dat zij veel van kinderen hield, want ze keek haar zo vraagend en trurig aan, als ze zeggen wel, Oh, help me alsjeblieft door die woest, de vreemde kinderen heen. En Joost moeder begreep haar. Ze ging tussen de kinderen door op het vreemde kind af. Eerst zij ze niets tegen haar. Ze nam haar bij de hand, zette het mutsje wat terecht en toen ze haar uit het gedrang gehaald had, voeg ze haar hoe ze heette. Nani, zei het kind. Zo, Nani, zei Joost moeder, ben jij dan het nieuwe meisje dat bij Jo in de klas gekomen is? Ja, mevrouw, je woont zeker nog niet lang hier, he? Neem me, vrouw. Waar kom je dan wel vandaan? Ik ben pas uit Indië hiergekomen, omdat bij ons op de pantage geen school is. En ben je nu zo alleen hier? Ja, mevrouw, ze zijn allemaal in Indië gebleven. Ik moest hier naartoe om te leren. En hoe oud ben je al? Acht jaar, mevrouw. En heb je al vriendinnetjes op school gekregen? Neem me, vrouw. De kinderen zijn allemaal zo naar voor me. Ze trekken me aan mijn haren en roepen me altijd zwarte mop na. En dat vind ik zo vreselijk. En Nani begon te huilen. Kom, Nani, hel maar niet, kind. Je zult hier wel gauw vriendinnetjes krijgen. En als je het wilt, zal ik wel dadelijk al een grote vriendin voor je zijn. Ik houdt zoveel van kinderen. En ik zal er wel voor zorgen dat Jo, dat is mijn dochtertje, zeker een vriendinnetje voor je wordt. Wees maar niet bang, hoor. Nu kwam de juwvrouw Nani halen. En nadat Jo's moedig goede dag had gezegd, gingen ze weg. Moedig ging met Jo en nog enige van haar vriendinnetjes naar huis. Zeg, kinderen, ik vind het helemaal niet aardig van jullie, dat je die kleine Nani zo alleen met die juwvrouw laat weggaan. Jullie moet juist voor haar wat vriendelijk zijn. Heb jullie wel gezien hoe treurig ze rondkijkt? Ze heeft me net verteld dat ze pas uit Indië hier gekomen is. En in plaats dat je het haar nu een beetje prettig maakt en denkt dat ze hier zo helemaal anders moet doen dan bij haar thuis in dat mooie, warme Indië, plaggen jullie haar en bent zo onvriendelijk. Verbeeld je eens dat jullie in Indië zo alleen op school zou gaan en dat die indische kinderen jullie zo plaagden als je het Nani hier doet. En dat je als je dan zo verdrietig thuis kwam, nooit je moeder zou vinden, bij wie je eens uithuilen kon. En die je zou troosten en al je verdriet zou wegzoenen. Zou jullie dat ook niet vreselijk vinden? Weet je wat we zullen doen? Jo, jij vraagt morgen of ze bij jullie komt lopen. En op school bemoeien jullie je in het speeluur wat met haar. En als ze dan een beetje gewend is, vragen wij haar zaterdagmiddag bij ons. Dan zullen we samen een prettige middag hebben. De volgende zaterdag kwam Nani spelen. Ach, wat was ze eerst schuw en verlegen? Ze bleef maar dicht bij Jo's moeder staan en durkte zich haast niet bewegen. Maar langzamer hand werd ze wat loser. Ze begon naar de poppen en de boeken te kijken en later vertelden ze van Indië. En alle kinderen luisterden naar haar. Ze vertelden van hun huis op de plantage en van de mooie bomen en vreemde vruchten en planten die er groeiden. En van al die bruine bedienden die altijd op de blote voeten of op sandalen rond liepen. En dat de man ook hun haren lang dogen en het net zo opstaken als Jo's moeder. Dat was voor de andere kinderen allemaal nieuw. Ze hadden wel eens wat gehoord of gelezen van Indië, maar het nu te horen van Nani die er zelf gewoond had, dat was dubbel zo aardig voor hen. Toen Nani verteld had, ging moeder aan de piano zitten. Ze speelde alle schoolytjes en de kinderen zong erbij. Toen keren ze poffertjes die ze zelf mochten bakken. En ze dronken chocolade die ze om de beurt zelf mochten inschenken. Dat was een middagje. Om vijf uur werd Nani gehaald. Maar mevrouw, wat is er met Nani gebeurd sinds vanmiddag, vroegde je vrouw. Niet spuiten gewoond, vrouw, maar Nani heeft in die tijd verschijne vriendinnetjes gekregen en daarom ziet ze er zo vrolijk uit. Eén grote vriendin had ze al. Die had je al toen we elkaar voor het eerst zagen, hè Nani? Ja, mevrouw. En Nani zoonden mevrouw zo hartelijk haast als of zijn eigen moeder zoende. Nu dag Nani tot de volgende zaterdag hoor, dan komen er weer andere vriendinnetjes bij Jo's spelen. En zo gebeurde het. Nani kreeg een heleboel vriendinnetjes op school. Maar haar beste verdinnen werden toch Jo en haar moedig. Einde van eerste deel van Weetje Nogwel van Toen, van Henriette van Noorden. Laatste deel van Weetje Nogwel van Toen, van Henriette van Noorden. Dit is een LibiVox-opname. Alle LibiVox-opname behoelt het publieke domein. Vorm je informatie of om je aan te melden als gewilligig, ga naar LibiVox.org. Opname door Anna Simon. Weetje Nogwel van Toen, door Henriette van Noorden. Laatste deel. Moeders verjaardag. Weekend tevoren werden er allerlei geheimzinnige gesprekken gehouden. Moeders scherpe oren werden hard op de proef gesteld, want ze moesten zich dikwijls doof houden om de kinderen niet te leurd te stennen. Piet studeerde een stukje op de piano. Broer zat ergens zijn beste doen op een tekening die hij telkens nog maar niet mooi genoeg vond. Broer zat ergens zijn beste doen op een tekening die hij telkens nog maar niet mooi genoeg vond. Het was voor allemaal in huis heel moeilijk om niets te verklappen. Eindelijk kwam de lang verwachte dag. Zorgens, toen moeder beneden kwam, was haar stoel met klim op versierd. Een mooie strikken met oortje van haar teekopje gebonden, een verrassing van broer die dat alleen bedacht had. Hij had een stukje rood lint uit moeders nadoos genomen. Voor deze keer was hij zeker dat het niet hinderte als hij iets wegnam zonder te vragen. Nu zou moeder er niet boos om zijn. Vader zat al aan de ontbijtafel en toen moeder in haar mooie stoel zat, riep hij. —Jongens, je lijkt goedkomen! —Maar kwamen geen jongens, tenminste, men zag ze niet. Wel een mooie, lekkere wintermantel die heel langzaam de kamer binnen wandelde en bedenkelijke beelden vertoonden en een ingehouden lachendliet horen. —Nee, maar, wat een rare mantel is dat nou? —Dat is nog eens een verrassing. Zo'n vreemde mantel heb ik nog nooit gezien. —Hè, wat komt die dicht naar me toe? —Wacht, ik zal eens even voelen wat dat verdipke boppeltjes zijn. Toen konden de kinderen zich onmogelijk langer goed houden. Ze verlogen onder de mantel vandaan en in een whip waren ze op moederschoot en feliciteren en zoonden haar dat ze vuurrode wangen kreeg. Toen ging Piet zijn stukje spelen, broer kwam met zijn tekening voor de dag en de mantel was het verjaarsgeschenk van vader met de kinderen samen. Dat was een heerlijke dag en moeder voelde zich gelukkig en dacht alleen maar hoe heerlijk het zou zijn als haar moeder dat alles eens zat kunnen zien. —Het opstel! —Hè, ik dacht ook zeker dat er zes appels in het bakje waren en nu tel ik er maar vijf, zegt moedig. —Het heb jullie er ook een van genomen? —Wel nee, moe, zegt Jan, en eet zijn boterham verderop. —Ik ook niet, moe, antwoord Piet, en snuit meteen erg hard zijn neus, moeder wist al genoeg. —Jij ook niet, Piet, is het heus waar? —Ja, moe, heus, ik heb er geen genomen. —Dan is het goed, zegt moedig, en kijkt Piet strak aan. —De boterhammen zijn op, en de kinderen moeten hun schoolwerk gaan maken. —Hè, moe, ik schiet niets op mijn werk, helpt u me even? —Wat moet je doen, Piet, laat eens zien. —Ik moet een opstel maken, we hebben een vrij onderwerp, en u weet wel dat ik er altijd de hoogste punten voor krijg, maar ik kan er vanavond niet mee voort. —Toe, helpt u me maar eens, geeft u me een onderwerp, dan zal ik zien wat ik ervan kan maken. —Moeder denkt even na. —Eigenlijk mag het niet he, Piet, dat weet je wel, maar voor deze keer zal ik je maar eens helpen. —Wat zou je van zeggen als je eens een opstel maakte over een jongen die gesnoept had, en zich er later forschaamde, zodat hij het zelfs zijn moeder niet durft te vertellen, toen zij de appel miste die hij van het pakje genomen had, en dat hij jokte toen moeder vroeg of één van allen iets van die appel afwist? —Oh, moe, —en Piet barst de uit van het huilen, —heb ik het niet goed geraden, jongen? —Oh ja, moe, ik heb er nu zo'n spijt van, toen ik hem in mijn zak voelde durf het ik hem niet opeten, en hem in mijn zak houden, dat ging ook niet, want dat zou u dadelijk ruiken. —Toen heb ik hem heel gauw stilletjes in de tuin opgegeten, maar hij smaakte helemaal niet lekker, en toen u naar de Appelskeek en naar Voch had ik wel in een hoek willen kruipen, zo schaamdik me. —Horen, spiet, ik zie gelukkig dat je zelf begrijpt hoe vreselijk verkeerd je hebt gedaan. Iets wegnemen dat van jou niet is, iets waar je op geen eerlijke manier aankomt, dat je nooit gerust aan ieder durft te laten zien, daar kan je je nooit gelukkig mee voelen. —En, zullen we nu eens samen een ander onderwerp voor je opstel bedenken, of kan je het misschien nu wel alleen? —Moeder had gelijk, nu pietst geweten wie er vrij was, lukte zijn werk heel goed, en hij kreeg weer de hoogste punten voor. —Dinky! —Binnen enige weken zou kleine Jo haar zesde verjaardag vieren. Ze kende al de drukletters uit haar letterdoos en had nu met veel moeite een verlanglijst geschreven, die in de huiskamer aan de muur vastgepikt moest worden. —Verlanglijst, een echte poes, en anders niets, Jo. —Zo zag haar luister uit, met een heel gewichtig gezichtje voegde ze haar moeder vier spellen en nu hing de lijst goed in het oog. Ieder die binnenkwam moest er wel naar kijken, de eerste die er iets van zij was moedig. —Maar, zus, wat een vreselijk moeilijke verlanglijst heb je van het jaar, een echte poes, hoe moeten we daar aankomen? —Gelukkig dat we nog een poesje de tijd hebben om erin te zoeken. —Een echte poes. —Nu, we zullen zien hoor, ik zal hem hem best voordoen. —Smiddag, aan tafel, wordt haar druk gepraat over die moeilijke verlanglijst. —Kijk eens aan de muur, vader, wat zeg je ervan? —Vader, zei te een ernstig gezicht. —Koien je niets anders bedenken, zus? —Nee, pa, heus niet, ik zou zo dol graag een echte poes willen hebben, en was ik wel weten dat het iets heel moeilijks is, wil ik het wel van allemaal samen hebben en anders niets. —Nou, vrouwtje, we zullen zien. —Joo ging die avond gauw naar bed, om nog eens rustig te kunnen denken over de naam van haar poes, want dat ze erin kreeg, daar was haar zeker van. —Een poosje had ze heel stil gelegen, toen riep ze opeens, nou weet ik er een. —Zo hard, dat haar broertje, die in het andere bed bij haar op de kamer sleep en al half ingedommeld was, ervan opschrikte. —Wat weet je, voeg hij zoverig. —O, broer, ik weet er al een naam voor. —Waarvoor? —Natuurlijk voor mijn poes, maar het is geen gewone katanaam, het is een hele rare, en als je het raadt, krijg je morgen een nieuwe griffen van me. —Nee, ja, als het geen gewone katanaam is, hoe kan ik het dan raden? —Wij zullen hem Dinky noemen, is dat geen mooie naam? —Hoe kom je daarbij, welke poes heeft er nou Dinky? —Geen één, dat is het juist. —Wet je hoe ik raam kwam, van het denken over zijn naam. —Toen dacht ik eerst Dinky, maar dat raden de mensen te gauw, en daarom zullen we hem Dinky noemen. —He, ik wou dat ik al morgen jaren was. —Goedendag, Dinky, —zij broer, die twee jaar ouder was. —Droom maar niet van, je hebt hem toch nog niet genet. —O, hij komt zeker, nacht, broer. —De volgende dag ging we Rauw Koenen er dadelijk op uit om bij de beharter te vragen of de kleine pushers al allemaal weg waren. Gelukkig hadden ze hem nog twee bij de moeder gelaten. —Zou het u mij een groot plezier willen doen en me er een van geven? —Zus waar zo erg graag een voor haar verjaardag hebben, en ik wist dat er bij u kleine pushers waren. —O, mevrouw, zoekt u maar eentje uit, er is nog een zwart en een grijsje. —Dan wel heel graag het grijsje. —Vindt u goed dat ik het vandaag over veertien dagen bij u laat halen? —Ik dank u vriendelijk, want ik wist anders huis niet hoe ik met zus haar verlanglijst moest doen. —Eindelijk was het een verjaardag. —Al heel vroeg ging Jo naar beneden, en voor haar port op de ontbijtafel zond een lijstje met een aardig poeseplaatje erin. Er lag een kaartje bij. —Voor Jo Koenen, Denkie feliciteert haar en straks komt hij zelf. —Nu danst de zus van Blijdschap door de kamer. —Ik dank jullie allemaal, hoor. —Hè, ik wou dat haar er maar al was. —Hoe ziet hij eruit, moe, is het een zwarte of een grijsje? —Nou, een paar minuutjes, dan kan je het zelf zien, maar laat ik je eerst je verjaardzoen geven, zus. —En ik ook, zegt vader. —Nu gaat de deur open, en Marie en broer komen plechtig binnen gewandeld. Ze dragen een hengselmand, waaruit men een zacht gemiaal hoort. Ze zetten de mand voor Jo neer en lichten het heksel op. In een hoek zit Schuw een aardig klein poesje. Heel zacht aait zus over het kopje en tilte dan voorzichtig uit de mand. —O, moe, wat een schattere diertje. —Hier maar, mijn dinky, zoet maar, niet bang zijn. De vrouw zal heel goed voor je zijn. —Kom maar hier, dan krijg je eerst een beetje melk. —Het scheen wel, alsof het diertje voelde dat het in goede handen was, want het hield gauw op met een angstig miauwen en begon nu met heel kleine likjes wat melk uit het nieuwe schoteltje te drinken. —Sus had voor haar verjaardag allemaal poesekadotjes gekregen. Ten eerste poes zelf, dan een drink- en edensschoteltje, een blauw halslint met belletjes en een lekker warm gevoerd slaapmandje. —Al heel gauw was dinky gewend in zijn nieuwe omgeving. Iedereen was dan ook vriendelijk voor hem, behalve Marie, die mopperde omdat het beest overal zijn nagels inzetten en altijd zo vals naar de vogels in de tuin zat te loeren. —Ja, dat krabben zal hij wel afleren als hij wat ouder is, en dat hij op de vogels loert kan hij niet helpen. Dat is de kattenaard, zijn moeder. —Maar we hebben onze muizenval ook niet meer nodig, dat moet je ook niet vergeten. —Dinky groeide flink, en hij hield van iedereen in huis, maar toch het meeste van zijn vrouw, Jo. Zus had hem ook kunstjes geleerd. Als ze bijvoorbeeld om twaalf uur aan tafel gingen, rammelde ze even met de kaastop tegen de schootel en wip, dan zat dinky bij Jo's toel om zijn stukje kaas te halen. —Nu was Jo groot genoeg om naar school te gaan. De eerste dagen was het erg vreemd in huis, niet alleen voor moedig, die haar kleine babbelaars er erg miste, en voor Marie met wie ze nu geen boodschappen meer kan doen, maar ook voor dinky, die maar liep te snuffelen en te zoeken en telkens bij Jo's moedig heel zacht ging mij ouden en kopjes geven, alsof hij vragen wou. —Waar is mijn vrouw toch? —En moeder gaf hem dan antwoord, want als je veel van dieren houdt, verstaan ze je best. —Nu ja, dinky, de vrouw is naar school, we missen haar allemaal, maar over een paar uurtjes is weer thuis. Tot Jo uit school kwam, zat dinky maar trouw achter de deur op haar te wachten, en als ze in de kamer kwam, liep hij om haar benen te spinnen en kopjes te geven, zo te vreden en blij dat Jo hem eerst even op haar schoot nam om te streden en hem dan zijn melk gaf. Het was in de winter en ieder was in huis al verkouden geweest, behalve dinky, maar op haar morgen zat hij zo stil achter de kachel in zijn mantje en niets te onophoudelijk. Zijn melk liet er staan, en Jo maakte zich al bezorgd om haar pleegkind. —Moo, ik geloof dat dinky nu ook verkouden is, mag ik Marie een ei vragen en wat sla oilie, dat zal voor onze dinky zeker ook goed zijn. U gaf het ons toch ook toen wij verkouden waren? —Ja, zus, gaat maar bij Marie vragen, dan zal ik het voor je klaar maken. Marie bromde wat en zei, dat komt vanaf dat in de tuin op die arme vogeltjes loeren, van mij zou hij niet zo goed ei krijgen, maar als je moeder het goed vindt, veruit dan maar. Marie kon het dinky nog maar niet vergeven dat hij eens een vogeltje had opgegeten. Het was natuurlijk wel heel erg en Jo had aan dinky een paar flinke tikken voor gegeven, maar moeder had gezegd, heus jo, het geeft je niets, sla maar niet voor, hij kan het niet helpen. Dinky is wel een verstandig dier, maar haar begrijpt toch niet dat het zo erg is als er een vogeltje op eet. —Muder gaf dinky nu af en toe van het geklopte ei met suikig en sla oilie en na een paar dagen was dinky's verkoudheid helemaal beter. Het was nu mij geworden en Jo's ouders zouden verhuizen. De verhuistag gaf een hele drukte en daarom zouden de kinderen die dag bij hun grootmoeder eten en avonds meteen naar hun nieuwe woning gaan. Het eerste waar Jo naar vroeg toen ze thuis kwam was natuurlijk waar dinky was. —Nu schrok, moeder. —O, verbeeldje, met al die drukte hebben we onze goede dinky vergeten. —O, zus, huil maar niet, Marie zal dadelijk met je naar het oude huis gaan. —O, moe, als hij maar niet weggelopen is, dat diertje, wat zal hij pang zijn in het lege, donkere huis? —Op straat kon Marie Jo haast niet bijhouden, zo hard liep ze. —Nou, een poosje kwamen ze aan het huis. —Marie draaide de deur open en ja wel, daar zat die goede dinky te miauwen, alsof hij roepen wou, laat maar toch uit alsjeblieft. —Jo nam hem nu in haar armen en doeg hem naar huis. —He, zij moedig, ik ben echt blij dat je hem toch hebt. Het speelt me toch zo dat ik onze dinky vergeten kon. Geef hem maar dadelijk wat brood met melk en een extra stukje kaas, dan zal hij zijn nare dag wel gauw vergeten. —Zoals alle katten hiel dinky veel van klimmen en klouteren. Als hij het maar even kon wagen, sprong hij op het vensterkozijn en dan zo buitenom langs de vensters van het ene raam en het andere. Zo was hij eens het solderaam uitgestapt met het plan een wandeling langs de dak te gaan maken. Bovenlangs de groot gekomen wilde hij weer terug. Hij kreeg eens naar beneden en werd toen zeker duizelig, tenminste hij viel naar omlaag, juist tussen de muren van de twee huizen. Iedereen werd nu ongerust om het lange weg blijven van dinky. Alle kamers werden duizogd. Als hij maar niet het solderaam uitgegaan is, dat stond vanmorgen open, zei moedig. Eindelijk hoorde Joomiaan. —O, moe, ik hoor wat, maar waar kan hij toch zitten? Het lijkt wel wat uit de muur komt. Als hij maar niet in de snijding gevallen is, dan weet ik heus niet hoe wij hem eruit kunnen krijgen. En moedig zet een heel bedenkelijk gezicht. Vader kwam thuis en hoorde de hele trurige geschiedenis. Wees maar bedaard zus, we zullen hem er wel uitkrijgen en als wij het niet kunnen zal de medselaar de muur openbreken en onze dinky zal vanavond weer lekker in zijn mandje slapen. Joes vader ging nu ook bij de muur luisteren, op de plaats waar het angste Gemiaan gehoord werd. —Ja, kinderen, er zit niets op. Ik zal zelf even naar de medselaar gaan en hem vragen of hij onze dinky zo gauw mogelijk uit zijn gevangenis wil halen. —Och, wat was Jo in angst? Ze sprak maar hard door de muur. Zoet maar, mijn diertje. Straks kom je eruit, hoor. Dan krijg je melk en brood en kaas. —Vader is al naar de medselaar. Die zal die nare muur wel openbreken en dan ben je weer bij ons. Zoet maar, dinky. De medselaar kwam het met die koenen mee en ging de muur onderzoeken. —Lastig zaakje, meneer. We moeten oppassen dat we de stenen heel voorzichtig losmaken, anders valt het dier helemaal naar beneden. In grote spanning stond het hele huishouden te kijken naar de medselaar die handig de muur begon openbreken. Na een half uurtje was hij klaar en dinky stakt zijn kop door de opening, die juist groot genoeg was om hem er met moeite door te laten. Gelukkig dat er een schuine hoek in de muur is, anders was hij zeker doodgevallen, meneer. —Nou, hier heb je je boes terug, jongen je vrouw. Het was ook wel zondig geweest als hij doodgevallen of verhoord was. Die avond was het feest in huis. Moeder tracteerde op chocolade en krentenbrood ter ere van de gelukkige redding van dinky. Het scheen wel, alsof dinky na zijn ongelukkige gevangenisdag de schrik had gekregen van het wandelen langs de vensters. Hij bleef nu rustig voor open ramen zitten en waagde het zelfs niet meer binnen huis langs de kozijnen te lopen. Daarin goed verzorgd en gevoet werd, kon hij wel zo oud worden als er bij katten mogelijk is. Toen hij zo omstreks 14 jaar was, moest de muis of alweer voor de dag gehaald worden. Zijn ogen werden zwak, zijn gehoor werd minder scherp, zijn poten kon hij hem nog maar moeilijk dragen. Eens op een morgen lag dinky stil in zijn mantje, achter de kachel, te treuren. Zij melkte hij staan. Hij deed zijn ogen niet open, zelfs niet toen Jo hem over zijn kop streelde. Zo bleef hij enige dagen liggen, tot hij helemaal geen geluid meer gaf, en nadat hij zijn vrouw nog met veel moeite een kopje had gegeven, alsof hij haar wilde zeggen dat ze altijd goedvarm was geweest, strikt hij zijn poten uit en stierf. Hij werd achter in de tuin begraven. Men spak in huis nog altijd over hem, alsof er een huisgenoot van wie men veel hield en die een grote leegte achterliet in het huis waar hij vele jaren gewoond had. Twee zieken. Frits en Jacob waren broertjes. Frits, die de oudste was, had de lelijke gewoonte om zijn broertje dik was te plagen. Broer, die nogal driftig was, begon dan te huilen en te stompen, en het kostte hun moeder veel moeite en zorg en verdrietige uren om Frits van die plaagziekte te genezen. Soms dachten ze, als er in zijn paar dagen zondig kippel voorbij waren. He, gelukkig, ik geloof dat ik het gewonnen heb. Maar dan begon het lieve levertje weer van voren af aan. Nee, er zou een nare, trurrige tijd verlopen, eer Frits voor goed van zijn plaagziekte genezen was. Eens op een middag, toen Jacob uit de school thuis kwam, was hij zo stil dat moeder al dadelijk zag dat haar ventje niet helemaal in orde was. En zij had goed gezien. Wat scheelt er aan, broer? Ben je niet erg lekker? Wat ben je stil, jongetje? Kom in schaal bij me. Voetje voor voetje ging hij naar moeder toe en op haar schoot begon uit te huilen. Hij vertelde toen dat hij smiddags op school al dadelijk niet prettig was geweest. Er kwamen telkens tranen in zijn ogen en hij moest toch niet huilen. Zijn voeten waren koud, zijn hoofd was zo akelig warm en... Nou, vertel me maar niet verder. We zullen je dadelijk naar bed brengen en als je lekker warm onder de wol ligt zal het wel beter gaan. Toen Jacob in zijn bedje lag, bleef moeder nog een poosje bij hem zitten. Daar lag hij nu stil met een vuurrode kleur. Ik geloof zeker dat hij koorts heeft. We moesten de doktermangs laten komen, zijn moeder, toen vader ook in zijn ziek jongetje kwam kijken. De dokter kwam, onderzocht Jacob en zei toen dat hij waarschijnlijk mazelen had. Op het ogenblik heeft hij flinke koorts met vrouw, maar goed zijn hoofd koel houden en Frits mag voorlopig niet met hem in de kamer slapen. Die nacht bleef moeder op, om telkens koude, natte doeken op Jacob's warm hoofdje te leggen. Tegen de morgen werd hij veel calmer. De dokter zei nu dat het zeker mazelen waren en dat het gelukkig was dat Frits ze al had gehad. Hij houdt denkelijk niet opnieuw krijgen als hij niet in aarkin kwam met zijn zieke broertje. Vanavond zal de koorts al weer opkomen met vrouw, maar hij is een flinke, sterke jongen. U hoeft niet ongerust te zijn. De dokter had gelijk gehad. Zavonds begon Jacob weer onrustig te worden en in de koorts praatte hij druk over allerlei dingen van school. Maar het meeste had hij te kwaad met zijn broertje. Hij dacht telkens dat hij hem weer aan het plagen was en of moeder hem als zuster het hield niet. Frits, die in de kamer en naast was, hoorde zijn broertje huilen. Oh, wat speelt het er nu dat hij niet eens even naar en mocht gaan? Want Frits was toch een heel goed hartige jongen die eigenlijk veel van zijn broertje hield. Dat ellendige plagen ook, hij deed het op het laatst zonder dat hij het zelf wist. Toen Frits smorgend zijn de ombijtafel kwam en zijn moeder, die er zo erg vermoeid uit zag, goede morgenzij, durfte hij haast niet vragen hoe het met zijn broertje ging. Heel zacht, alsof hij wel een beetje schuld voelde, voeg hij of boeren nog koorts had. Nee, gelukkig nu niet. Hij slaapt rustig, maar gisterenavond en vannacht, toen hij koorts had, dacht die arme jongen maar al door dat je hem plaagde. Je weet niet hoe verdrietig dat was en of ik hem al troostte, het hield niet, want daar verstond me toch niet. Frits had met een bedrukt gezicht zijn eerste hapje brood in zijn mond gestoken, maar het wou niet zakken. Dikke tranen kwamen in zijn ogen en zeggen kon hij niets. Moeder zij ook niets. Ze voelde dat Frits spijt had van al het plagen en toen hij naar school ging kwam hij wel drie keer terug om haar een dag zoen te brengen. Na enige dagen was de koorts veel verminderd. Jacob kon nu weer overeind in zijn bed zitten plaat te kijken en tekenen en na een paar weken mocht hij weer naar beneden. Dat was een heerlijke dag voor het hele huishouden. Broer ze haar nog wel wat bleek en zakjes uit, maar dat zou wel weer gauw in orde komen. Ik geloof dat onze jongens allebei genezen zijn, zijn moedig. Kleine broer van de mazelen en grote van zijn plaagziekte. Is het niet jongens? En allebei de genezen jongens klommen op moederschoot en zoenden haar, maar Frits nog het hartste, omdat ze elkaar zonder iets te zeggen weer zo goed hadden begrepen. Het zakmes. Oh Moe, ik zou toch zo dolgraag een zakmes hebben? Toe, wanneer krijg ik er nu heen? Het heeft al drie maanden maar één op mijn verlanglijst gestaan. Ik ben nu toch wel al groot genoeg? Kijk, als je net zo lang spart dat je er zelf één kopen kan en je me belooft er heel voorzichtig mee te zijn, dan zullen we verder zien, zegt moedig. Ja maar Moe, dat kan nog zo erg lang duren. Een echtmes kost wel 35 centen. En elke week twee centen, dan moet ik nog wel haast vier maanden wachten. Dat is niets, dan ben je net zo wat jarig. Dat treft mooi. Dat komt juist uit, zoals ik zei, tegen je 12 te verjaardag. En dat vind ik nog vroeg genoeg. Elke zondag werden nu netjes de twee centen in een doosje gelegd en telkens ging Jan ze na tellen, al kon hij zover nog niet zijn. Nu en dan kwam er wel in zijn extra cent bij en na enige maanden was hij zover dat hij bijna het nodige geld bij elkaar had. Voor elke winkel waar zakmesjes te koop lagen, bleef Jan staan. Het was een toer om zijn keus te vinden, want hij wou er natuurlijk één hebben met zoveel mogelijk messjes erin. Eindelijk had hij erin gevonden en hij was al bang dat het misschien verkocht zou zijn voor hij de hele 35 centen bij elkaar had gespaard. Nu nog maar een paar weken en dan moesten wat touwtjes en knikkers in Jan's zakken plaatsmaken voor het zakmes. Juist in die tijd werd Jan's grootmoeder gevaarlijk ziek, zo erg dat de dokter heel bang was dat ze nooit meer beter zou worden. Jan's moeder was de hele tijd van huis om grootmoeder op te passen. Na een week van angstige, verdrietige dagen zei de dokter dat het gevaar gelukkig geweken was en grootmoeder waarschijnlijk zondag weer uit het bed mocht en haar kleinkinderen haar evengoede dag mochten komen zeggen. Dat was een vreugde toen moeder zaterdag zei, jongens als jullie heel stil zat zijn mag je grootmoeder evengoede dag zeggen en feliciteren met haar beterschap. Nu kwam er een heel moeilijke avond voor onze Jan. Bijna was hij er met zijn mesje, maar grootmoeder hield zoveel van bloemen, vooral van risedas en hij had juist bij de tuinman zulke prachtige potjes gezien. Wat zou hij doen? Moeder vragen? Oh nee, hij moest het heel alleen met zichzelf klaar spelen. Maar erg moeilijk was het toch? Tussenmiddag op school had hij nog toen Frans zopronkte met zijn zakmes, gezegd heb maar niet zo'n drukte met je mes hoor, ik ga erin kopen dat wel duizendmaal mooi is. En nu, als hij 25 cent ervoor dat potje gaf, zou het weer zo'n tijd duren in hij ook een mes had. Maar grootmoeder was toch weer beter en ze hield zoveel van risede, wat zou ze opkijken als hij zei? Hier, grootmoeder, dat hebt u van mij, omdat ik u weer goede dag mag zeggen en omdat u weer beter bent. Nee, hij zei er niemand wat van en morgenochtend zou hij naar de tuinman gaan om het mooiste potje uit te zoeken. En vast besloten ging Jan naar zijn bed. Niemand wist iets van zijn plannetje. De volgende morgen, heel vroeg, ging hij naar de tuinman en naar lang zoeken vond hij een potje dat het lekker strook en de meeste knoppen had. Vol verwachting van wat grootmoeder van zou zeggen toen gij heel voorzichtig zijn schat naar grootmoeders huis. Op de tenen liep hij de trap naar de slaapkamer op, deed voorzichtig de deur open en zette zijn potje voor grootmoeder neer. Dag, grootmoe, ik ben blij dat u weer beter bent en dat krijgt u van mij, omdat u zoveel van risede houdt, zei hij met een vuurrode kleur. Dank je, vriendelijk jongen, het is prachtig hoor en wat ruikt het heerlijk. Nu zal ik wel weer gauw helemaal beter worden. Langer mocht Jan niet blijven. Moeder ging even met hem mee in de gang. Dat vindt u nu echt aardig van je dat je grootmoe zo verraste met die prachtige risede. Maar je zakmess? Nou ja, moe, het was erg moeilijk, maar ik ben toch blij dat ik het heb gedaan. Ik heb toch niet alles uitgegeven. Een paar weken later was Jan jarig en ik hoef jullie zeker niet te vertellen dat hij van zijn grootmoeder een prachtig zakmess kreeg dat hij altijd zal bewaren. Einde van, weet je nog wel van toen, van herjetten van Noorden. Opgenomen door Anne Simon in 2008.