 Zumhuriyyətimizin il dönümü günlərinin yaşıyrıq, bu günlərdə gerçəy bir cumhuriyyət sevdası, dəyərlə alim, şərəfli insan və vicdanlı vətəndaş, dəyərli dostumuz Yadigar-Türkənin rəfatının il dönümü günlərinə təsadüf edir. Yün ayının altısında, 2021-ci ildə, o şərəfli insan, o dəyərli insan, fani dünyaya elvida edin, onu sevənləri çox inciddi bu xəbər. Məs bu cumhuriyyət günlərin də siləmizdə Resul Zadənin imzasi da onun məzarını ziyarət etməyi də özümüzə borc bildik. Yadigar-Türkənin dolub buya başa çatlıqı bəydidi kəndindəki məzarlıq. Yadigar-Bəyin ətrafı şəhidlərlə dolub, isər birinci qara bax savaşında, isər sədə qırtdır günlük savaşda şəhid olanları məzarları var. Baxməndən 5-10 metri, kənarda da var, təxminən bir 15 metri kənarda da var, biraz kənarda da var o məzarlar. Məkədə bu Yadigar-Türkətin taliyyidi ki, o da bir istiqləl mücah ediydi. O da Azərbaycanında Hakqın ədalətin uğrunda bir vətəndaş gün mübarizə parırdı. Yəni, vətənin azadlığı üçün, ərazib təvliyi üçün şəhid olanlarla bir cərdqədə yatır Yadigar-Türkətin. Və bugün biz dəyəldin Nahtəbən xanımla Yadigar-Bəyin əzizbansıda onun məzarını ziyarət etdik. Ruhuna dualar oxuduq. Ümid edirəm ki, nə qədər Azərbaycan var, nə qədər ki, milletimiz yaşayır, Yadigar-Bəyin yeri hər zaman görünəcək və əlbəttə ki, onun yeri bizim üçün, onu səvələr üçün, bütün cumhuriyyət səvələr üçün əbəl yaşartır. Mür üçün də yatır. Bugün kardeşimin il dönümü ərafəsidir. 5-6 gündən sonura bir il tamam olur, artıq Yadigar-Türkəl. Bizdərlən deyil. Tək doğmalarından, əqrabasından yox, onu səvələrlən deyil. Mən bugün tək kardeşimiz yerətə gəlməmişəm. O mənim ən yaxın dostu meydir, sirdaşı meydir. Yadigar-nən, biz eyni fikirləri paylaşmağı bacaran bacı qardaşıydıq. Bakmıya raq aramızda yaş fərqi çox böyükdür. Belə baxanda mən onun övladı yaşına düşürdüm. 22 yaş aramızda fərq var. Amma bu qedir yaş fərqinə, bakmıya raq biz eyni fikirdə, eyni düşüncədə çox rahat söhbət edə bilirdik. Mən belə düşünürəm ki, elə bir övlat valideyin qədər biz yaxınıydıq. Biz atamızdan, babamızdan almışdıq bu tərbiyəni. Mən de yadigarın yanında böyüdüm. Çünki çox şəxliqim keşdi yadigar nəm bərabər. Çox uzun illər, digər bacı qardaşından fərqli olaraq bizim o bacı qardaş kimi də münasbətdər bir az fərqli yarandı, fərqli formalaşdı. Bir adis tad qətirəcim. Mən balaca edəm, ardaşa bir 12 yaşım olardı. Yadigarın kitabı xanasına bakırdım, kitabı oxuyurdum. Yəni, indiki uşaqlardan fərqli olaraq o vaxt uşaqlar daha çox müntəli edirdim. Mən onun kitabların arasında bir açıq məktub gördüm. Oxudum. Ona evimizə gəldim, anama dedim, moma dedik. Birlə bir şey gördüm. Bu da papama dedi ki, sənin verdiğin tərbiyə, mən uşaqlarımı çətinə salacaq filan, atan belə məhru şəkildə bakdı. Dedi ki, görmən oqlundasa, o çətində olmaz. O ne edəcəyini gözəl bilir. Düzdü, bu tərbiyə bizdə atadan anadan gəlmişti. Bu dürüstük, bu həqiqət, həqiqəti görmək. Çünki atamız bu dövlətin qurucuları olan Böyhmə Mədəminlə silahtaş olmuştu. Və Yadigar, o yolun hizabına anama Yadigar qalmışdı. Yadigar 7 yaşına qədər atasız böyük. Çünki atamız Stalin rejiminin qurbanı olmuştu. 35 il həbsı olmuştu. Atamız geri gələcəyini ümütsiz olub və ətrafındakı əqrabası da, düşününb ki, artıq gəlməyəcək sahibəli, ona görə Yadigar'a Yadigar adım veriblər. Atamızdan sonra bizim and yerimiz Yadigar idi. Yəni, Yadigar canı bizim ən şərəflə andımız idi. Həyatda heç vaxt səf etmədi Yadigar. Heç vaxt nə bir insan kimi, nə bir hekim kimi, nə bir müəllim kimi, nə bir alim kimi, biz Yadigarın səfini görmədik. Doğma varına çox bağlı idi, atasına, anasına çox bağlı idi. Dünyadan getməmişdən, 27-i Səntiyabırda atamızın yüz illiydi, muharibə başlayan günü. Muharibənin başlandığını Yadigar eşitdi, yəni hamımız bir yerdə edik, onun səvincini mən bugün də, yəni bir ömür unuda bilmərim, çünki bu adamın muharibiyə səvincinin səbəbi oyudur ki, torpaqları xaldan azad olunacaq. Artıq biz bu addımı attıq. Və burada ondan bir az əvvəl, yəni dünyadan getməmişdən 8-9 ay əvvəl bak, bu durduğum yeri də dedik ki, məni burada dəhmədərsiz, anamın yanında. Sanki bilirdi Yadigar dövlətə, dövlətçiliyə bütün həyatını vermiş insanıydı. Onun sevgisini çoxlarından bəlkə də daha çox mən bilirim. Çünki mən onunla dost edim. Bizim bir kirlərimizdə iyiydi, düşüncələrimizdə. Dəyərli Yadigar türkəlin doğluq boya başa çatlığı həyat deyik. Bəkədə, bu həyatə mən bir neçə dəfə gəlmişəm. Təsviflər olsun ki, Yadigar beyin dəfəl mərasimdə gəldim. Amma soq istəyərdim ki, fərli şəkildə gələk. Dəfələrlə demüştik ki, atayurdumuzda görüşək. Amma sağlığında gizmət olmadı. Amma xatrəsi var, çox əzizdi. Yələ, əziz qardaşı Rafiq beylə, bu həyətdə o yaşayır. Rafiq beylə və dəyərli batısı Nata bən xanımla bərabərik. Ruhuşağda olsun Rafiq beylə. Mən istəyərdim ki, elə qardaşınızı haqqında bir nəsikəlməsizdə deyəsiniz. Sağ olun, Rüfət mənim. Sətəşəkür eləyirəm siz bu günləri, bu gözəl sözləri deyidiniz mənim qardaşım vaqqında. Mənim qardaşım həm dəhirli, ziyalı, həm gözəl, alim, dəhirli qardaş, dəhirli vətəm pərvər bir oğludur. Bu, yaşadığım müddətdə həmşə bu dövlətsilik daha həmşə yüksəktə tutar, dövlət həmşə nezə deyim ki, ona. Həmşə çalışardışı vətəm pərvərliyi cəndilər arasında tədbiq etsin. Mən qardaş olaraq sevmirəm, sevmirəm ona görəcək, qardaşım yaşadığım müddətdə həmşə dəhirli bir insan oldu, vətənə laqlı oğul oldu. Allah rəhmət eləsin. Sağolsun Rüfət bəydə, büyünləri təşriq buyurur, bizim yemmizə, bir neçə günlən sonra qardaşımın il dönümüdü. Ruhu şad olsun. Sağolun. Yalgər Türkiyə sonraq ilan bilə suvarın çox dəhirli ziyallarına olan hürmətlə rəhəm məlimin qapsına gəlip çattıq. Rəhəm məlimin xoş gördü işi, hər vaxtız qeyr olsun. Sağolun. Rəhəm məlimin Yalgər Türkiyənin şahlı dostlarındandı. Yəni, yaşça Yalgər bəydən böyü olsa da o dönəmi çox gözəl qatırlıdır. Bizdə rəhəm məlimin dilindən Yalgər Türkiyəni eşidək. Yalgər Türkiyəl elimizin, obamızın, kəndimizin, tanınmış öz istədadiyinən, savadiyinən, biliyinən tanınmış bir axaqal idi. Mən çox fəxrələyirəm ki, biz bir yerdə böyümüşük, günlərimiz bir yerdə kesib, uşaqlıq dövrimiz bir yerdə kesib. Yalgər Türkiyəl uşaqlığından həmişəm. Yəni həmişəm, yüksəlməyəc canatağın, irəliyəc canatağın, yenilgəc canatağın bir uşaq olub, bir uşaqsa olub. Məktəbdə həmişəm məlumlərdə təcübləndirərdik ki, yenilik çıkayımın çıksəliyərdik. Tədbirlər keçirdərdik. Tədbirlərin həmişə yeni fikirlərlə, yeni hərəkətlərlə özünü göstərərdik. Məktəbdə numunəydik. Yalgər Türkiyəli bir iddialıydı, principal bir adam idi. Öz istədiyini həyata keçirmək arası onun da çox güc deyidim. Bizim mən bir adib bir misal deyim, alü məktəbə dəxil olan da, neft kimyə nüsnə dəxil oldu, Azərbaycan neft kimyə nüsnəm. Kəndimizdə maraqlı bir axtsaqal vardı. Bize gəldi vakidə dəyməyə. Vakidə gəldi dəyməyəm. Bizim hamımızı deyil həsəm məllim olacaqsan, sən həkim olacaqsan. Yadı gərə gələdin də deyil ki, sən nefçə olacaqsan, mən maraq şəcəksən, haralaraq, fəlanaraq. Təndə dələdi, o da uşaq yaşaydı. Bədən heçləndir, mən nezi gəlmən. Bunlar mən bəyəmlər, mən deyil həkim olacaq. Təsəbirlək ilin ki, o nüsutu braxtı, ikinci nüsutu girdi və həkimlər qabılı oldu. O vaxtı həkimləyilə hindi də qabululmaq çox çətin idi. Tibün üstlər dəxilulmaq çox çətin idi. Mən yadı gərə üzündə uzadı taptı, iradeni taptı, gücü taptı. Və ikinci dəbə girdi, imtama verdi. Demek ki, diş həkimləyini, sətəmətələlər gəlirik də fakutəsini dəxil oldu. Və gözəl diş həkimlər kimi də gəldi bizim rani məzələk. Rani məndə fərqləndi, tanındı, el arasında, xal qarasında. Ama onu dəngəl-gər diş həkimləyilə kifayətləm mürdü. O enerjil adam idi. Nəsə istəyirdi bir şey iləsin, yaratsın. Ünustuq yanında boxçıda məşğul olmuşdu. İdman ustalarına namizət. İdman ustasıydın namizətini yerinə yetmişti. Gəldi burada könüllü, pulsuz, öz isdəyiləm. Məktəbin, çıxal qurbanı varında bir orta məktəp var. Orada bir otaq götürdü, boxçı yetiştirdi. Bu onun yetiştirdir, boxçılar, boxçuşu. Azərbaycanda Azərbaycanda çemfanoldu. O, münəl fərəlindən rəhəm qəzeti yazdı, rəhəmdə yazdılar. Bir tip bişcisi, diş həkimi könüllü olaraq, idmançı yetiştirdi. Bu da cavan idi, gənci idi, həvəsləndim. Gəldi Rani-Cirayu komotəsini. Bilmirəm, nə, ətəbən bələri, batsıb bələri bilir bilmir. Gəldi oraya ki, bilməm, belə bir işinə fəaliyyətini məşğul olmuşum. Ama bizim çətinliklərimiz var. Rəhəm bələri çemfanoq yaratmışım. Nə istirsən, sual edinə. Biz istirik ki, bir yaxşotav olsun, orada bir soyma geyimli otav olsun, şəriyyət yaransın, yarışdan çıxanın sonu. Bakıb, bakıb. Cahan-i İbrahim o bələdi, Rani-i İzraya komotəsini sədirir. Bakıb, bələ, sən, həkim deyir, sən deyir. Qid həkimli qöylədir. Səni nə işin var? Bu boxçınafını. Cəma durdur, pul qazanır, deyir, şəkimlə və falan eləyir, sən deyir, gəlirsən orada vaxtı keçirdirsən. Bizim də başımıza qaradırsın ki, bizə otaq düzənt falan bizə. Yədiyər, bakıb ona. Dib, mən elə bilim ki, bir bu bələ, Rani-i İzraya komotəsini sədirir. Mən bir intelektua, savatlı, aqılı bir adam yanına gəlmişim. Mən nə bilim ki, bələk çofud mənəslərimizi, bələk aqır bir söz deyib. Sən nə danışırsam, gəlir oradan çıxdır. Çıxdır, getdir, düz də işləmədir, getdir bakıya. Yəni, mən onun prinsperlərindən deyirəm. O bakıda həm dişəkim işdirdir, həm idman sayəsində böyük nüfuz qazanmışdır. Bunların bələbər, gəlir, gəlir, yazılar yazır. Çapilətdirir, qəzitlərdə, zurnallardan. Çapilətdirir. Və gözlükə, aspranturo edəxil oldu. Fəlsifenüsün, aspranturo sinirətdir. Və orda elmimi namizətdiyiniz. Söyle doktorisumdan fələddir. Kitablar da var məndə. Yaxşı kitablar yazdın. Tanındı. Tanınmış bir alim oldu. Aqara Şurub vardı, o da bizim gerdi, o da flosxdır. Onunla bir yerdə qəribi istimahiyyətləndir görüşürdü, kəndləndir görüşürdü, kəndçəmahiyyətləndir görüşürdü, çıxıları eləyirdim. Mən dedim, xarətlərində, bunun uşaqlıqdan, bunu da yeniliyə canatmaq, enerjiliydi, öz enerjisi, gözünün savadını göstərmək edin. Biz onu çox sevirdik. Allah rəhmət eləsin, aramızdan çox əfsöz ki, biraz təzgətdir. Mənim uşaq, yenid edirim. Biz bir həyətdə, bir evdə böyük. Kəçmişdə, atası muharibək çıraççı olub, muharibədən gələrinən sonra, birədər replesiyə məruz qaldı. Onda yadigər anası mən bibimdir, bibi deyirəm mən. Həmişə gözümüz açmışıq, bibi görmüşük, bir həyətdə bibimmişik. Uşaqlıqdan həmişə yenilməz olub, eləyə doğru canatı və o son nisibə doktor adını alın qələrin. Bakın, bir şəxsiyyət deyir ki, onda şəxsiyyət olur ki, eyni zamanda, eyni məşanda bir neçə işin öhtəsinin gələ bilir, onları izra elə bilir və cəmiyyətdə özünü tanıdə bilir. Diş əkim idi, istəyətli diş əkim idi. İdman ustası adına layıq boxçı idi. Sonra boxçı idman fedrasəsində hakim idi, boxçı yarışlarını hakimli gəlirdi. Və nə ət filon soxtu, yazılar yazır, çıxışlar eləyir. Muzaklələrə qoşulurdum, muzaklələr qoşurdu. Və mən şəhvdə olan da də təsdəc görüşürdük. Son vaxtlar, məhsul idman stadyonu varə bakıda, oraya yaxın olurdum. Gədəndə zənkləşirdik, mənə dirdik, əl orda qəzək. Bir yer dəm şəhvdəlanıbdır. Vallə, mən onun ölmünə iş edəndik, hiç cürə inənə bilmədim. Hiç cürə ağlama söksdürə bilmədim. Aqrıncı dəfə mənə təxminə bir iki ay olardı, qabaq bir yerdi görüşmüşük. Məhsul idman stadyonu da bir yer deyəm. Mən, qardaşın bir də yadigər bir yer deyəzmişik. Bələ bir, çox ağlasımaz oldu, təsirləndim. Siz də mən yadıma salladınız, o bizim körnə dövrləri, körnə yazın. İstədadlı alimi ziydi, istədadlı ilmancımız ziydi, ilman şəhərin qörünə də və istədadlı diş akımi ziydi. Allah rəhmət eləsi. Yadigər Türkiyəl soraqıyla gəlip onun dostu tanımış, hərəkətcə, araşdırması, ənbər eləyi bil, taftır, ənbər və qoşdurdur. Xoşdurdur, xoşdur. Sa olun, var olun. İdirəm, yadigər və qaqtımda keçmiş zamanda danışmaq sizin üçün də ağabey. Həmə yəgin ki, bizim izləyicilər üçün sizin dilinizdən yadigər və elbib haqtımda danışmaq da susilə maraqı olacaq, önəmli olacaq. Ürün sizə işidək. Hərbət də, yadigər haqqımda keçmiş zamanda danışmaq çətindir. Ancaq, o elə bir qözəl dost, elə bir qözəl alim, ziyarlı və təmvər və roquliydi ki, onun haqqında danışmaq doğrudan da insana fəxalət kehtir. İxtsət çox heçim idi, gözəl heçim idi. Yəfələrinə, yaxın dostlarımızın malizəli idi. Təminəsiz, olduğuzdan, ustalıbına. Ancaq, hərbizənin həyatında baş verən siyasi tələtumlar, bir çoxları üçün mü onu da öz doğma sənətindən qahat həyatının ayrıb tələtmə boşdur. Yadigər, hər sə 8. 20. 1988-ci il hərəkətində yaxınla iştirak eləmiş. Onun bütün əziyyətin, şətinini görən yoldaşları gibi. Yəni, o siyasi qazanda bişmiş o evlatlardan, idaz, ərbaycan yoldaşlar məndir. Sonradan o bir sıra deməli, yoldaşlar kimi müəyyən bir isəmiz elmə gəttik. Yadigər da bir müddət fəsəfən üstündə işlədir. Elmlər doktorluq müdafi elədi, çox güzəl bir sahə üzrü, fəsəfə üzrü və təhcə onun adam, həm də o çox güzəl idmancı idi. İdmancı idi, onu da demsizə. İşsözünün allatarlı ona çox güzə bir xaraktir, bir qabiliyət vermişti ki, hansı sahədə olsa o əlbət də ki, çox böyük müəyyətlər qazanabilirdi. Övəlcə onun mən ədə bir yalazıbaqa haqqında demlişəlməm. O cümrəyət haqqında bizim çox sevbətlərimiz olurdu, bir yerdə vahdi ilə çox qadadan olunmuş bir hərəkatı, bir dövləti, bir vələti. Siyasi, azıbızın səmasının siyasi olduqları haqqında bizim çövbətlərimiz doğrudan da alınırdı, hər bir soqlar cümün. Və biz çalışırdık ki, ənimizdən gələni gizli və qəl və qəl, qəl şəkildə təqdim eləyət görə, azıbızdan xalqı uzun illə rəzəndə qapal qalmış qum növziya daha şahın olsun. Bizi ki, onun keçmişi, həqi qətən qururu keçmişi nədən ibarət olur? Bu xüsusdə, bəlmən bir gizli kitabım da çıxtı, xarışda yarmaq şərtiyinə, hər s. 8. ildə, əyadgar ona çox közəl yabətlə yanaşmışdı. Sonradan, əyadgar cümriyyətin diməli ləkləri haqqında çox tanışırdıq. Bu qələri gəldik ki, əsas diməli önlər və suzada haqqında ki, onun əsələri haqqında ki olan diməli azəbəcədə çap olunmayan əsələri haqqında, biməttəsələri, isər siyasi, isər ədəb, əsələri, tarqaç, əsələri haqqında araşdırmalar haqqası. Məlum olucu onların çoxları Türkədəri və o çox sətinli inəndə olsa bu əsələrin tapıb əresiyə getirməyə haqqında bir çıraşırdıq. Bəl, o əh, ulu əndər Məmədəmir Resulü Zədənin əsələrinin tərzüməsi, çap olunması sahəsində azəbəcəanın ən fədaçarı oğullarından biri kimə, onun bütün diməli olacəsələrin, on üçə qədər onun və bir də, bir ədətdə topçu baş ovunun əsərinin səpələdi. Əsələri çap eləmək, təkçəs sözlə nibarətdir, bildiyi üçün müoları getirmək, bəzlərin tərzüm eləmək, bəzlərin ətta Rus dilində çap eləmək, öz dilimizdən bərabər, bəzlərin araşdırıb çox sətinli inəndə olsa, bələdiyəkdə, o ərsiyə getirmək elə abərədə asandə öldür. Əyadma düşələ o, Məmədəmir Resulü Zədəni 1937-di Ərlim ömrünün sonuna qədər işlədiyi, nə hənk bir managraf yəni, nə hənk bir eləmək əsərin, üzərindən nə qədər həstasdırılan iş deyibdir. Bu əsər əməli, əzamləziz biri söz ki, parsonin də yazmışdır, əsərin bilim, əsərin və onu tərzüm eləmək etmək, ənvişdir bir çox məlumləri ilə kusun ələf dirli məlumləri ilə şəqsu nasəl pakultasının məlumləri ilə bilikdə, olduğu əsa gözəl bir əsər ortaya çıxatmışdır. Və nefis bir paragrafiya ilə Azerbaycan şaeri nizami əsəri ortaya qoyulmuşdır. Əqə getən, kitabı ərdəfə mən okuyanda və başqalarına deyəndə dəfələrinin oradakı olan yeniliklərə, oradakı olan, orda çox olan olduqsa gözəl tədqiqat işlərinə horqun olmama xolunur. Mən yadımə düşür, onun evinin yaxınlarında bir belədiyətdə xeyrşəri yeri var idi, orda da onun görüşün keçirdik, təqdimatın keçirdik, olduqsa gözəl, təqdimat oldu, iki yoldaşlar belədiyətdə Məmədəmin sevərlərin böyük bir dəssasi ordaşdır. Və bu bizim için doğrudan da bir ingilabidir, mələdiyət, yaddaş olduqsa. 2008-ci yıl mayaini girməcəyik və həmincəyik. Cumhuriyyatın gönlünə az qalırdı. Bununla bələbə Yadigər və onun bir çox əsərlərin, gədiyim ki, 13-dən gədər əsərin səpələdi, ahırıncı əsər Rus dilində, Azərbaycan dilində olmuş əsər Rus dilində tərzum eləmişə kildə səpələdi. Bununla bələvərdə, o, dediyim ki, bir böyük idimansiydi, çox böyük hünaliyyətdəri var, da ağır ətletkəyininə məşğul olurdu. Buna xaq tərəcələ bu sahədə hakimiydi. Ahırıncı çitabıdə elə bu sahə həsil olundu. Azərbaycanın görüçəmli futbol hakimiydi. Fıtbol hakimiydi olan, əldər əzmizadə Tofib Bəhramov haqqında mə eləcə də görüçəmli futbol ustasi əleşmər mənimətufu haqqında yazısı çıxıdının çitabı. Ahırda də nizamı gəncəvədən yaddan çıxmış bəzi hisslələr, əldə olunmuş, yenəldə olunmuş, bəzi hisslələr doğru əldə və eləməyəndən çox gəcəl bir seçimlə qoymuşdur. Çitabını qoymuşdur ki, üçulduz bir günəş. Təbii ki, oradan nizamı tutulur bir günəş. Şimdə oradan da azı bitən ədədiyəqinin günəş oradan nizamı haqqında onun xüsusi təbqətləri var idi. Yad yər, Türkiyəl həyatında çox yaşayabilərdi. O təsür ki, çox zaman getdi, hammızı çox pis təsirlədi ki, onu tirdik. Azərbaycan da yad yərsilələrin sayı çoxdur. Ən arzu eləyirəm ki, biz həmişə onu hər dəfə yad eləyək, hər dəfə onun az günündə onu yad eləməyəm dərabər, onun yadırdıq əsərlərin, tədirmatını çəsirdək və onun kəda çər belədiyək. Hiç qeymət çox böyüş qeymətdir, əmən qeyd eləyək, onu yada sala. Və mən eləcəlir ki, nə qədər ki, azəbəcən ədəbiyyatında ki, onun ədəbiyyat çürləyət, məmədəmin çürləyatının nəşri, onun üçün tarixi bir əsərlər ki, həm şeyə yadda qalmağına da keməyən keməyi oluncaqdır. Yadicər bəyi aydın balayı ev nəsib nəsibləyəcə bil həsənli, nəsma yaqupulu kimi cümhüriyyət araştırmaçılarından olan bir aydın idi. Yəni, təbədəndirna, cümhüriyyət ideallarına bağlı, rəsu zadenin, el mərdan beyi topçu başovun fikirlərini davam eddirən və o fikirlərin yayılmasında çox ciddi xidmətlər olan bir ziyalı idi. Demək olar ki, cümhüriyyət idealları ilə nəfəs alırdı və çalışırdışı cümhüriyyət qadimlərin, cümhüriyyət quruzuların əsərlərini də çəp eləsin, yayısın, el mərdan beyi topçu başovun Azərbaycan Mo Mirandumu əsərini, sonra rəsu zadenin Azərbaycan Şairi nizamı əsərini, panturanizm əsərini xatırlı iramçı çəp elədi. Onları çəp eləyərkən o əsərləri onun redaktesini, faik, əliçbərli və mənimlə bərabər edirdi. Yəni üçümüz bir yeri de okuyorduk, hərf isəflərini düzəldirdik və həm də orda ki, fikirlər üzərində müzağa çirələr aparırdıq. İnstituta fəsəfəinistudunda çalışdıq dönəmdə ancaq mən onu tanıdığım gündən mən gördüm ki, o cümhüriyyət dönəmdə araşdırır. Və dəyərlə də araşdırmaları var idi, dəyərlə alimi idi. Azərbaycan Şairi nizamı əsərini, Resul Zadəni nə qədər şərfə ön söz yazmışdı. Orada öz müvqeyini sərciləmişdi. Yadicar Türçel Karona'dan dünyasını dəyişti. Yəni fiziki baxımdan Yadicar Türçel Karona'dan dünyasını dəyişti. Amma Yadicar Türçeli mənələ öldürməyə çalışdıqlar. Yadicar Türçeli fənsəfə enüstudunda işlən çıxardılar, məhçəmələrə sağldılar. Bir ziyalını ki, onun ömrücünü çıtaq və yaz arkasında çesiməliydi. Yadicar Türçel ömrünü sonlarına yaxın məhçəmələrə düştü, şərləndi. İşlən çıxarıldı. İşlən çıxarılma səbəbib bu hakimiyyətə qarşı mübarizə. Də bilyim, Yadicar Türçeli partiyası yoxuydu. Yadicar Türçel siyasi hakimiyyət uğruna mübarizə də aparmırdı. Sadece olaraq dövlət siyasətinin cumhuriyyət ideallarına uyğun aparılmasına çağrışlar yedirdi. Belə bir aydını məhvətdilər. Yadicar Türçel mənən artıq məhvə olmuşdur. Mənə işsiz qaldıq, tənhalaşdıq, yalnızlaşdıq. Mənən Yadicar Türçeli məhvətdilər və ya koronada, pandemiyada onu fiziki cəddən aramızdan apardıq. Çox dəyəri bir vətəm pərvəri, çox əxalaklı, seviyəli, vətəm pərvəri, milliyyətçi, mühafizəkər bir Türçeydə mütirdik. Allah Yadicar beyərəmət eləsin. Amma bir cumhuriyyət aydını və araşdırması aramızdan cəddi. Çox ası bir şəkildə cəddi. Həif Yadicar Türçeldən, həif Dilaberəzimlidən. Allah her kisini rəmət eləsin. Azərbaycan çıtırmayətinin Yadicar Türkəl kimi tandılı Azizov Yadicar sahəbəloğu 1951-ci yıl Aprilin 28-i də Fuşkin indiki blasvar raynında anada olmuşdur. Ümumu orta təhsilində rayundaki üç saylı məhvət də almış, tam orta təhsiliysə nizami gəncə vadına bir saylı məhvət də bitirmişdir. Erla girmətlərlə məhvətləyə bitirən Yadicar belə həmin il Azərbaycan nefki menüsünə daxı olur. Bir ild orada oxurudan sonra isə növbətil Azərbaycan tip menüsünə daxı olaraq orada həkimlik sahasına yiyələnir. Gəncə həkim kimi ilk əmək fəaliyyətini isə elə doğulduğu rayunun məhvətlər səxanasında Stomatovocaq rəkün başlıyor. Gısa zamandan sonra müxtələf illərdə Baxişər yasaman rayunun 20 saylı və 6 saylı şəhər palikin qasında həkim kimi fəaliyyətini davam eddir. Yadicar belə aili təhsil aldığı illərdən başlayaraq həşəkər idmanla məşlu olmuş, idman ustası və həkim kimi də ölkənin idman ştumayətində öyük örmək qazanmışdır. Uzun illər ərzində saysız yarışların iştirakçısı qalibi və hakim kimi də səmələli fəaliyyət olmuştur. Yadicar türkək bir insan həyatını bir nüsə pəşəni sıldıran nadir şəxsiyyətlərdən ulu. Özünün də itraf etdiyi kimi onun düşüncələri həkimlik və peşəkər idmanla məhdud olmadığı üçün illə sonra fəlsəfəli seçir. Hələ 1994-cu illə həkim işləyəkən fəlsəfi eləməri namzədi aləmini dərəcə sağlar. Yadicar bəyi 1999-cu illə il ayından Kārypyrəsiya universitetini fəlsəvə və palitaloqiya kaif edirəsində baş məlin vəzifəsində çalışmış, 2003-cu illə dasin kimi vəzifəsindən öz qarşı ilə azad edilmişdir. 2003-cu illim Mart ayından Azarbayca Milli Elimlər Akademiyasının fəlsəvə və siyasi yığı Tətqatlar ünusunun millətlər arası sosial siyasi proseslər və muasibətlər şövbəsində böyük elmi işçi vəzifəsində təyin edilir. Yadicar Türkəl 2009-cu illə Azarbayca Milli Elimlər Akademiyasının fəlsəvə sosialoqiya və hüvv ünusunu adlandırılan həmin elim ocağında 2016-cu ilin hevramına dək çalışır. 2015-cu illə isə fəlsəvə üzrə elimlər doktoru elimi dərəcə sağlıq. Bütün elimi faaliyyətini Milli Mənəvi dəyərlərin təbliqi və gənzləslə aşlanmasına həsridən alim həmi müddət ərzində dəlim fəlsəfi siyasi ve ideoloji məzumunda demokratik cəmiyyətin Milli Mənəvi problemləri, dünyanın mahiyyəti və dərkiyə aklında Azarbaycan və Azarbaycansılıq, Nizami Gəncəvinin dini ideoloji siyasi başları eləcə də bir neçə sözcük və dəşlik programları ilə yanaşı 15 qütaba Şəksemdən artıq megaliyə imsa atara Azarbaycan fəlsəfi fikirinə böyük tövvfədədir. Onun sonu illər Azarbaycan xal cumhuriyyətinin bani si Mehmədəmi Resul Zadərinin Azarbaycan Cumhuriyyəti, İran Türkləri, Hamtranizin Qafqas Sorunu, Milli Birlik Azarbaycan şairi nizama əsərləri daxil 8 eləcə də Azarbaycan parlamentinin əlmardan bəri topsi başının Azarbaycan resul qasın yaraqılması əsərləri tərkib edərək kitab şəkilində çapiktirməsi isə Azarbaycanda dövlətçili düşüncəsinə əvəssiz filmətlər sayıdaqlar. Təsərətli alim, vicdanlı vətəndaş qarı keş ailə başcısı olan Yadigar-Türkəl 6 üyun 2021-ci ildə amansız Covid-19 virusundan dünyasını dəyişdir. Təsadfi deyil ki, 39 il öncə məsəhimin tariqdə də alihəyatı qurulmuşdur. Yadigar-Türkəl həli elimizdə daha çox qazandıra bilərdi. Təsür ki, amansız ölün buna imkan verməli. Əlbəttəki qatrəsi, onu tanıyan var üçün, hər zaman əziz qalacaktır.