 41. hoofdstuk van Alleen op de wereld. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten. Opname door Marcel Koenders. Alleen op de wereld door Hector Malo, vertaald door Gerard Keller. 41. hoofdstuk. Eerst lang, nadat ik weder in mijn gevangenis had, begon ik de reden te begrijpen waarom men mij niet in vrijheid had gesteld. De rechter wilde wachten tot de andere personen, welke in de kerk gedrongen waren, in hechtenis, waren genomen, om te zien of ik hun medeplichtige was. Men was hem op het spoor, had het openbaar ministerie gezegd. Ik zou dus de smart en de schande hebben om weldra weder op de bank der beschuldigde naast hen te zitten. Wanneer zou dat gebeuren? Wanneer zou ik overgebracht worden naar de gevangenis van het graafschap? Waar was die? Was die nog akeliger dan de gevangenis waar ik nu opgesloten was? Die vragen hielden mij zo bezig dat de tijdspoediger voorbij ging dan de vorige dag. Ik was niet meer ten prooi aan het ongeduld waarvan men de koorts krijgt. Ik wist dat ik moest wachten en nu eens heen en weer lopende, dan weder op mijn bankzittende wachte ik. Even voor de nachtviel hoorde ik op de horenblazen en ik herkende ter stond het spel van Mathia. De goede jongen wilde mij doen weten dat hij aan mij dacht en waakte. Het geluid kwam van gintse zijde van de muur die over mijn venster was. Mathia moest dus aan de andere zijde van de muur zijn, in de straat. En wij waren slechts door een korte afstand gescheiden. Enige Ellen ter nauwre nood. Ongelukkig konden mijn ogen niet door de stenen heen dringen. Maar zo het oog niet door de muren heen dringt, het geluid gaat er overheen. De tonen van Mathias horen gingen gepaard met het gedruis van voetstappen. En uit het gegons dat ik daar hoorde, begreep ik dat Mathia en Bob een voorstelling gaven. Waarom hadden zij die plaats uitgekozen? Was het omdat zij daar op ene goede ontvangst konden rekenen? Of wilden zij mij iets mededelen? Op eens hoorde ik een heldere stem, niet van Mathia, in het Frans roepen. Morgen bij het aanbreken van de dag. Ter stond daarop, begon hij weder met kracht op zijn horen te blazen. Men behoefde niet veel doorzicht te hebben om te begrijpen dat Mathia niet tot het Engelse publiek die woorden morgen bij het aanbreken van de dag richtte. Zij waren voor mij bestemd. Maar wat zij betekende was volstrekt zo gemakkelijk niet te raden. En wederom stelde ik mij een tal van vragen voor waarop ik onmogelijk een bevredigend antwoord kon vinden. Een enkele zaak was duidelijk en klaar. De andere morgen bij het aanbreken van de dag moest ik wakker zijn en opletten. Tot zolang behoefde ik maar geduld te hebben als mij dit mogelijk was. Zodra het geheel donker geworden was, ging ik in mijn hangmat liggen en trachten ik in te slapen. Ik hoorde achterin volgens, op de omliggende toren klokken, de uren slaan. Toen overveel mij de slaap en droeg me op zijn vleugelen mede. Toen ik wakker werd, was het nog stik donkernacht. De sterren schitterden aan de donkere hemel. Zeker was de morgen nog ver. Toch ging ik op mijn bank zitten en ik bleef daar zitten uit vrees dat ik de aandacht zou wekken van de sipier. Zo deze misschien een o ronde mocht doen. Weldra sloeg het drie uren op de nabijgelegen torenklok. Ik was dus te vroeg opgestaan maar ik durfde niet meer gaan slapen. En ik geloof zelfs als ik het had beproefd dat het toch niet gelukt zou zijn. Ik was te koortsachtig, te angstig. Mijn enige bezigheid was nu de uren te tellen die de klokken aangaven. Maar wat duurde die 15 minuten lang tussen het ene kwartier en het andere. Soms zo lang zelfs dat ik meende te zijn ingedommeld en een kwartier te hebben overgeslagen. Ofwel dat de klok van streek was. Tegen de muur geleund had ik de ogen onafgebroken op het venster gericht. Het scheen mij eindelijk toe dat de ster die ik in het oog had haar glans verloor en dat de lucht witter werd. Het was de nadering van de dag. In de verte begonnen de hanen te kraaien. Ik stond op en op de toonensloop ik naar het venster om het te openen. Dit was een moeilijke taak, want ik wilde voorkomen dat men het knarsen of piepen zou horen. Maar door het zeer zacht en vooral zeer langzaam te doen, slaagde ik er toch in. Hoor gelukkig dat mijn nestel zich bevond in een voormalige zaal die tot gevangenis was ingericht en dat men het op de ijzeren traalien had laten aankomen om de gevangenen te bewaren. Want als ik mijn venster niet had kunnen openen zou ik nooit Mathia hebben kunnen beantwoorden. Maar het raam open te maken was nog niet alles. De ijzeren staven bleven en ook de dikke muren en de deur met het ijzeren beslag. Het was dus in het waasheid aan de vrijheid te denken. En toch hoopten ik. De sterren verbleekten al meer en meer en de koude morgen lucht deed mij bibberen. Toch verliet ik het raam niet. Ik bleef daar staan en luisterde en keek zonder te weten wat ik doen moest of wanaar ik luisterde. Een groot witdoek scheen naar de lucht te worden opgetrokken. En op de grond werden meer en meer de voorwerpen in duidelijke trekken kenbaar. Het was tans het aanbreken van de dag waarvan Mathia gesproken had. Ik luisterde met ingehoude adem maar ik hoorde niets dan het kloppen van mijn eigen hart. Toen meende ik een licht krabbelen tegen de muur te vernemen. Maar daar ik geen voetstappen gehoord had, dacht ik dat ik mij vergissen moest. Ik luisterde nogmaals aandachtig en het krabbelen duurde voort. Eens klaps zag ik een hoofd boven de muur uitkomen en ter stond daarop bleek mij dat het Mathia niet kon zijn. Hoewel het nog slecht schemerde, herkende ik Bob. Hij zag mij tegen mij neutralisch gedrukt. Pst! riep hij op gedempte toon. En met de hand maakte hij een gebaar dat scheen te betekenen dat ik mij niet van het venster moest verwijderen. Zonder hem nog te begrijpen gehoorzaamde ik. In zijn andere hand had hij een lange koker die mij toeschin van glas te zijn. Hij bracht die aan de mond. Nu begreep ik dat het een blaas bijpas. Ik hoorde iets zuizen en op hetzelfde oog omlik schoot een wit balletje door de lucht en viel voor mij een voeten neer. Onmiddelijk verdween het hoofd van Bob achter de muur en ik hoorde niets meer. Ik wierp mij op het balletje. Het was een dicht in één gevrommeld stuk fijn papier om een hageltje. Het kwam me voor dat er letters op waren geschreven. Maar het was nog niet helder genoeg om ze te kunnen lezen. Ik moest dus wachten tot de dag zou zijn doorgebroken. Met even groter behoedzaamheid als ik het raam had geopend sloot ik het nu weer en kroop dadelijk in mijn hangmat. Het balletje in mijn hand geklemd houdende. Langzaam, zeer langzaam voor mijn ongeduld werd de hemel lichter. En eindelijk viel er een rosachtige gloed op mijn muur. Ik wikkelde nu het papier los en las. Morgen wordt geen naar de gevangenis van het graafschap overgebracht. Ga je reist met de spoortrein in een wagen tweede klasse ondergeleide van een politieagent. Ga aan de kant van het portierzitten waar jij instijgt. Als jij 45 minuten gespoord hebt, telt ze goed, zal de trein een weinig langzamer beginnen te lopen bij de nadering van een zijtak. Doek dan het portier open en spring moedig uit de wagen. Spring vooruit met de handen uitgestrekt en zo dat gij op uw voeten te land komt. Zo draag jij op de grondzijd, klim dan tegen de linkerspoordijk op. Wij zullen daar met een rijtuig en een goed paard zijn om u op te nemen. Vrees niets. Twee dagen later zijn wij in Frankrijk. Houd moed en hoop. Spring vooral, flink vooruit en zorg dat gij op uw benen te staan komt. Geret. Ik zou dus niet voor het gerechtshof verschijnen. Ik zou niet zien wat daar gebeurde. O, die goeie Mathia, die goede bop. Want deze was het, dit weet ik zeker, die zo belangeloos Mathia ter zijde stond. Wij zullen daar zijn met een goed paard. Mathia alleen had nooit zulke plan kunnen maken. Ik las het briefje nog eens over. 45 minuten naar uw vertrek. De linkerspoordijk. Op mijn benen terecht komen. Zeker zou ik flink springen. Moest het mij het leven kosten. Het was beter te sterven dan veroordeeld te worden als dief. Wat was dat heerlijk verzonnen? Over twee dagen zouden wij in Frankrijk zijn. Ondanks mijn neblijdschap was er toch één ding dat mij leed deed. Wat zou er van kapie worden? Maar die gedachte liet ik spoelig varen. Het was niet mogelijk dat Mathia kapie in de steek zou laten. Als hij een middel gevonden had om mij te doen ontsnappen zou hij er ook wel één gevonden hebben voor kapie. Ik las het briefje nog twee of drie mal over. Daarna koude ik het fijn en slikte het door. Tans kon ik gerust slapen. Daar legde ik mij zo geheel op toe dat ik eerst ontwaakte toen de Sipir mij riep voor het ontbijt. De tijd ging de andere dag vrij spoedig om. In de naamiddag kwam een politieagent die ik niet kende in mijn cel en gelaste mij hem te volgen. Ik zag met genoegen dat het een man was van vijftig jaar ongeveer en die er niet heel vlug uitzag. De zaken konden dus gebeuren, zoals Mathia had geschreven. En toen de treinopgang was, nam ik plaats bij het portier aan de kant waar ik ingestegen was. Ik reed achteruit. De politieagent zat tegenover mij. Wij waren de enige in een coupé. Spreekt hij Engels, volg hij. Een beetje. Verstaat hij het. Zowat als men niet te gauw spreekt. Wel nu, mijn jongen. Dan wil ik u een goede raad geven. Wees niet kopper tegenover de rechters. Beken. Dan zal iedereen evenwel willend voor je woorden. Niets ontstemt de mensen meer dan dat ontkennen. Tegen alle bewijzen in. Tegenover hem, die voor een schuld uitkomen, is men altijd wel willend gezind. Ik zelf bijvoorbeeld wil u met plezier een rijkstalig geven, als je me zegt hoe de zaak zich toegedragen heeft. Gezult in zin, wat jij met dat geld in enige vangen is doen kunt, tot veraan genaming van uw lot. Ik was op het punt om te antwoorden, dat ik niets te bekennen had. Maar ik begreep nog bij tijds, dat het beter was, mij de wel willendheid te verwerven, zoals hij het noemde. Van de politieagent. En ik antwoordde dus niet. Gij kunt erover nadenken, ging hij voort. En wanneer jij in de gevangenis in ziet, dat ik u een goede raad gegeven heb, kunt jij mij doen roepen. Want zie je, men moet zijn schuld niet bekennen aan de eerste de beste. Men moet zijn man weten te kiezen, die dan met belangstelling u helpen zal, waar hij kan. En jij ziet wel, dat ik geneigd ben, u van dienst te zijn. Ik knikte toestemmend. Vraag, maar aan Dalvin, die naam zult jij wel onthouden, niet waar? Ja, meneer. Ik stond tegen het portier geleund, waarvan het glas was neergelaten. Ik vroeg hem voor lof, om het land te zien, dat wij door reizen. En daar hij zich, mijn genegenheid wilde verwerven, zei de hij, dat ik kon kijken, zoveel ik wilde. Wat had hij ook te vrezen? De trein was in volle vaart. De lucht, die door het open raampje binnen drong, was ijskoud. En hij verwijderde zich van het portier om midden in de coupé plaats te nemen. Ik voor mij voelde geen tocht. Ongemerkt stak ik mijn arm naar buiten en draaide met mijn rechterhand de knop om, maar hield het portier tegen. De tijd ging voorbij. De locomotief vloot en verminderde ter stond in snelheid. Eens klaps duwde ik het portier open en prong, zover ik kon. Ik werd in de geppel geworpen. Gelukkig hield ik de handen voor mij uit en grep ik in het gras van de spoordijk. Toch was de schok zo hevig dat ik naar beneden stortte en in zijn viel. Toen ik tot mijzelf kwam, meende ik nog in de spoortrein te zitten, want ik voelde dat ik snel voortbewoog en ik hoorde het rollen van wielen. Ik lag op een bos tro, zonderling. Mijn gezicht was nat en op mijn wangen en mijn voorhoofd voelde ik in zachte straling en een warme adem. Ik opende de ogen. Een hond, een lelijke, gele hond, lag voor mij en likte mij. Mijn ogen ontmoeten die van Mathia, die naast mij op zijn knier lag. Gij zeid gered, zeiden hij, terwijl hij de hond opzij duwde en mij omhelste. Waar zijn wij? In een rijtuig. Bob ment. Hoe gaat het ermee? Vroeg Bob zich omkerende. Ik weet niet. Ik geloof goed. Beweeg hoe armen en benen eens, rebob. Ik lag op het stro uitgestrekt en deed wat hij zeide. Het is in orde, zei de Mathia, er is niets gebroken. Maar wat is er dan gebeurd? Gij zeid uit de trein gesprongen, zoals wij u gereden hadden. Maar de schok was zo erg dat gij gevallen zeid en in de greppel terechtgekomen. Toen wij u niet zagen verschijnen, is Bob langs de spoordijk afgezakt, terwijl ik het paard vast hield en hij heeft u naar boven gedragen. Wij dachten dat gedood waard. Wat waren wij bang? Wat waren wij bedroefd? Maar nu zeid gered. En de politieagent. Hij reist verder met de trein die niet stil stond. Nu wist ik het voornaamste. Ik wierp een blik om mij heen en bespeurde nu een gele hond die mij vriendelijk aanzag met ogen welke op die van Capie geleken. Maar het was Capie niet, want Capie was wit. En Capie vroeg ik, waar is die? Voordat Mathia mij geantwoord had, was de gele hond op mij gesprongen en likte mij, terwijl hij een zacht gejank deed horen. Maar dat is Capie, we hebben hem laten werven. Ik beantwoorde de liefkozingen van Capie en drukte hem in mijn armen. Waarom heb jij hem laten werven, vroeg ik. Dat is een hele geschiedenis, ik zal ze u vertellen. Maar Bob wilde niet dat Mathia dit verhaal tans deed. Neem de teugels, zeiden hij tot Mathia en houdt ze stevig vast. Dan zal ik de wagen zo in orde brengen dat men hem niet aan de barrieren herkent. Het was een wagen met een witte huif overspannen die op hoepels ruste. Hij legde de hoepels erin, voude de huif in vieren en bedekte mij daarmee. Toen moest Mathia de teugels loslaten en zich ook onder de huif verbergen. Heerdoor kreeg de wagen een geheel ander voorkomen. Zij had geen huif meer en in plaats van drie personen zat er maar één man in. Als men ons nazette zou de beschrijving die men van ons rijtuig gaf geheel anders wezen dan ze voor een half uur zou zijn geweest. En dit zou dus onze vervolgers op een dwaalspoor brengen. Waar gaan wij heen? vroeg ik aan Mathia, toen hij naast mij lag. Naar Liddelhemten, dat is een kleine zeehaven waar Bob een broer heeft die schipper is op een bootje dat op Frankrijk vaart. En te Isinghi, in Normandie, boter en ijeren haalt. Als wij gered worden, en wij zullen gered worden, zullen wij het aan Bob te danken hebben. Die heeft alles gedaan. Wat had ik voor u kunnen doen? Ik armen domme knap. Bob is op het denkbeeld gekomen om u uit de trein te doen springen en mijn briefje door een blaaspijp u toe te werpen. En hij is het die zijn camera's bewogen heeft om hem dit paard te lenen. Hij is het ook die onze schip zal bezorgen om naar Frankrijk over te steken. Want, gebegrijpt wel dat zoveel op een stoomboot plaatsnamen gij weer in hechtenis zou worden genomen. Nu ziet ge hoe goed het is vrienden te hebben. En wie is op de goede gedachte gekomen om Kapie mede te nemen? Ik. Maar Bob heeft hem geel doen verven, om hem niet kenbaar te maken. Toen wij hem aan de agent Jerry hadden ontstolen, die slimme Jerry zoals de rechter hem noemde, die nu toch... Volstrek niet slim is geweest, want hij heeft zich de hond afhandig laten maken zonder er iets van te bemerken. Trouwens, toen Kapie mij geroken had, heeft hij het eigenlijk alleen gedaan. En bovendien ken Bob al de kunstjes van de honden dieven. En nu voet. Die is genezen, of tenminste zo goed als genezen. Ik heb geen tijd gehad om eraan te denken. Op de wegen in Engeland zijn tollen, die bovendien strekken om toezicht te houden op hen die er doorrijden. Als wij bij zulke tol kwamen, waarschuwde Bob ons, dat wij niet moesten spreken of ons verroeren. Hij betaalde en de tolgaarder zag slechts één man. Bob zeide de een of andere aardigheid, men lachte en het rijtuig reed door. Hij had, als een clown, een grote lent gekregen, om zijn gezicht een ander voorkomen te geven. En nu gelijk hij precies een boer, en zelfs zij, die hem kenden, zouden nooit gedacht hebben, dat die boer Bob was. Wij reden zeer snel, want het was een flink paard, en Bob een goed koetsier. Nu en dan moesten wij echter halt houden, om het dier te laten uitblazen en het wat te eten te geven. Maar daarvoor legten wij niet bij een herberg aan. Bob hiel stil in het midden van een bos, maakte dan de teugels los en hing het paard een zak met haver om de kop, die hij uit de wagen haalde. Het was een donkere nacht, en wij liepen niet veel gevaar om ontdek te worden. Ik kon niet nalaten om mij tot Bob te wenden, en in enige gevoelige woorden hem mijn dank te betuigen. Maar hij liet mij geen tijd om alles te zeggen wat ik op het hart had. Gij hebt mij een dienst gedaan, zeiden hij, terwijl hij mij een hartelijke handruk gaf. En nu doe ik u een dienst, elk op zijn beurt. Bovendien gezijt een broer voor Mathia, en voor zo'n goede jongen als hij wil men wel wat doen. Ik vroeg hem of wij nog ver van Lillhemden waren. Hij antwoordde me dat wij nog ruim een paar uren hadden te rijden, en dat wij ons haasten moesten, omdat de boot van zijn broer elke zaterdag naar Isinghi vertrok. En dat naar hij meende de vloed zeer vroeg inviel. Het was vrijdag nacht. Ik namen onze plaats weder in op het stro onder de opgevouwe huif, en het paard dat uitgerust had rende in gestrekte drafvoort. Ben je bang? Ja, nee. Ik ben bang dat men mij wedervatten zal. Als men vlucht, is dit dan geen bewijs dat men schuld heeft. Dat vooral hindert me. Wat zou ik tot mijn verdediging kunnen aanvoeren? Daar hebben we ook wel aan gedacht, maar Bob was van oordeel dat wij alles moesten wagen om te voorkomen dat gij voor het gerecht moest verschijnen. Het is zo treurig daar geweest te zijn, zelfs al wordt men vrijgesproken. Ik zelf heb niets durven zeggen, omdat ik zo vast besloten had, u naar Frankrijk mede te nemen en dit voornemen, mijn misschien een slechte raad zou hebben gegeven. Gij hebt wel gedaan, wat er ook gebeuren mogen. Ik zal u altijd dankbaar zijn. Er zal niets gebeuren, wees daar gerust op. Als de treinstil staat zal u er gegend zijn rapport hebben gemaakt. Maar voor men de maatregelen genomen heeft om u op de sporen zal er een hele tijd zijn verstreken en wij hebben in vliegende draf gereden. Bovendien kan men onmogelijk weten dat wij naar Liddelhemden zijn gereden om daar ons in te schepen. Het was zeker dat zo men ons niet op het spoor was er heel veel kans bestond dat wij ons zouden kunnen inschepen zonder dat wij ontdekt waren. Maar ik was zo zeker niet als Mathia dat de politieagent bij zijn aankomst aan het station zo veel tijd zou hebben verloren laten gaan om ons na te zetten. Dat was het gevaar en dit kon zeer groot zijn. Ons paard dat flink gemend werd door Bob legde in tussen in vliegende rit de eenzame weg af. Van tijd tot tijd slechts reden wij enige rijtuigen voorbij maar geen één haalde ons in. In de dorpen die wij doorreden, eerst de diepe rust en slechts zeer enkele vensters waren verlicht. Alleen ga voor de honden nu en dan door aan te slaan blijk dat ze onze snelle rit hoorden en zij vervolgden ons nog lang met hun geblaf. Als naar een steile helling Bob zijn paarten oogelijk inhield om het te laten uitblazen klommen wij even uit de wagen en legden wij het oor op de grond om te luisteren maar zelfs Mathia die fijne hoorde dan wij vrenam geen erlijverdacht geluid. Wij reisden in de duisternis in de stilte van de nacht. Het was ook niet meer om ons te verbergen dat wij onder de huif lagen maar om ons te beschermen tegen de koude want er woei een snerpende wind. Als wij met onze tong over de lippen streken proefden wij zout een bewijs dat wij de zee naderden. Weldra zagen wij een licht dat met regelmatige tussendpozen verdween om dan wederhelder tevoorschijn te komen. Het was de baak dus moesten wij naar bij de kust zijn. Bob hield zijn paard in en liet het stappen nadat hij een zijweg was ingeslagen. Hier deed hij ons uit de wagen klimmen en zijde dat wij op het paard moesten passen. Hij zelf ging zien of zijn broeder nog niet vertrokken was en wij zonden gevaar ons op zijn boot konden inschepen. Ik moet bekennen dat de tijd die Bob wegbleef mij lang, ontsagelijk lang viel. Wij spraken niet, wij hoorden op korte afstand de golven breken op de kust met ene intonigheid die onze ontroering nog verhoogde. Natia beefde even erg als ik. Het is van de kou, zei de hij op fluisterende toon. Was dat waar? Zeker was het dat als een koe of een schaap in de wijde waar langs onze weg liep een steen aanraakte of langs de herfschoof wij nog meer ontroerden en erger beefden. Eindelijk hoorden wij voetstappen aan de zijde van de weg die Bob was gevolgd. Hij moest het wezen, mijn lot zou worden beslist. Bob was niet alleen. Toen hij naderbij kwam, zagen wij dat er iemand met hem was. Een man met een geodide overjas en een volle muts. Dat is mijn broer, zei de Bob. Hij wil u wel aan boord nemen. Hij zal u verder geleiden en wij moeten scheiden. Want men behoeft niet te weten dat ik hier geweest ben. Ik wilde Bob bedanken maar hij viel mij in de reden en terwijl hij mij een hand gaf, zeiden hij laten we daarover niet praten. Men moet al kan er helpen. Wij zullen elkaar nog wel eens weer zien. Het doet me plezier dat ik Matthia van dienst heb kunnen zijn. Wij volgten de broer van Bob en weldra waren wij in de eenzame straten van het stadje. Na enige omwegen hadden wij de kade bereikt en de zeewind woei ons in het gelaat. Zonder een woord te spreken wees ons Bobse broer naar een vaartuig dat gereed lag om te vertrekken. Wij begrepen dat dit het zijn was en in weiniger minuten waren wij aan boord. Toen zond hij ons naar een kleine kayuit. Ik vertrek pas over een paar uur zeiden hij, blijf daar en maak geen gedruis. Toen hij de deur van de kayuit op slot had gedaan sloopt Matthia onhoorbaar naar mij toe en drukte mij in zijn armen. Tans beefde hij niet meer. Einde van hoofdstuk 41 42e hoofdstuk van alleen op de wereld. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel Koenders. Alleen op de wereld door Hector Malone vertaald door Gerard Keller 42e hoofdstuk. Dus waan? Toen Bobse broer heen gegaan was bleef het scheepje nog enige tijd rustig liggen en wij hoorden slechts het loeien van de wind. Door het tuig en het lekken van de golven tegen de kiel. Maar langzamerhand kwam er meer beweging. Wij onderscheiden voetstappen op het dek. Men liet trossen vallen, spillen knarsten. Kettingen werden op en afgewonden. Men wentelde de kaapstander. Er werd een zelge hesen. Het roer kraakte en eens klaps weerp het schip zich op de linkerzijde. Het schommelen begon. Wij waren in zee. Ik was geret. Eerst langzamen zacht werd het slingeren als sneller en sterker. Het schip daalde en rees en weldraasloegende golven nu eens tegen de ene dan tegen de andere zijde. Arme Mathia, zei de ik, terwijl ik zijn handgreep. Dat doet er niets toe, zei de hij. Gij zei het geret. Bovendien ik wist wel dat het zo zijn zou toen wij in het rijtuig zaten. Zag ik hoe de wind de bomen deed heen en weergaan en ik zei bij mijzelf dat wij op zee ook zo dansen zouden. Op dat ogenblik werd de deur van de kajuit geopend. Als gij op het dek wil komen zeiden de broer van Bob kunt gij het doen. Er is geen gevaar meer. Wanneer voelt men het minst van de zeeziekte? Vroeg Mathia. Als men ligt. Dank u, dan blijf ik liggen en hij strekte zich in zijn volle lengte op de grond uit. De jongen zal u geven wat gij nodig hebt. Zeiden de kapitein. Dank u als hij maar niet te lang wegblijft. Zal het mij aangenaam zijn. antwoorden Mathia. Nu al. Het is al lang geleden begonnen. Ik wilde bij hem blijven. Maar hij zond mij naar het dek. En er haalde nog het is niemand al. Gij zeid gered. Het komt er niets op aan ik heb mij nooit voorgesteld dat het prettig zou zijn zeeziek te wezen. Op het dek gekomen kon ik mij slechtstaande houden door mij aan de touwen vast te grijpen. Zover mijn oog kon doordringen in de duisternis van de nacht. Zag ik niets dan een witte schuimende vlakte waarover ons scheepje zich bewoog. Zicht telkens opzij de werpende als of het in de golven zou duiken. Maar het dook niet onder. Integendeel. Het lichte zich weder verkrachtig op. Danste op de golven en schoot voorwaarts. Door de westenwind gedreven. Ik keek om naar de kust. Reeds waren de lichten van de haven niet meer dan punten in de nevelachtige hemel. En toen ik ze flauwe zag worden en verdwijnen was het of een gevoel van verlichting zich van mij meester maakte bij mijn afscheid van Engeland. Als de wind zo aanhoudt zeiden de kapitein zullen wij vanavond niet laat niet aankomen. De eclipse is een flinke boot. Een gantse dag op zee en zelfs meer dan een dag. Armer Mathia. En het deed hem plezier zezig te zijn. Maar de dag ging toch om. En ik bracht mijn tijd door met van de kajuit naar het dek en van het dek naar de kajuit te gaan. Eens dat ik met de kapitein stond te praten zeiden hij terwijl hij met de hand wees haar vleur. In het zuidwesten zag ik toen een hoge witte kolom die op een donkere achtergrond zich afdekende. Ik liep zo snel ik konden trappen af om aan Mathia die goede tijding te brengen. Wij waren in het gezicht van Frankrijk. Maar het is nog een gehele afstand die haar vleur van Insigne schijt. En mijn moed het gehele schiereiland kotentin omzeilen vormen in de vieren en de oude komt. Daar het vrijlaat was toen de eclipse Insigne aandeed gaf de kapitein onze lof om aan boord te blijven slapen en eerst de andere morgen schijnen wij van hem na hem hartelijk bedankt te hebben. Als jij naar Engeland mocht willen terugkeren zeiden hij, terwijl hij ons een stevig handdruk gaf zorg dan maar op een dinsdag hier te zijn. Elke dinsdag gaat de eclipse naar Engeland. Er is tot uw beschikking. Dat was een recht vriendelijk aanbod maar dat wij volstrekt geen lust hadden om aan te nemen. Want beiden Matthia zowel als ik hadden een bepaalde reden om niet meer naar Engeland te gaan. Toen wij in Frankrijk aan wal stapten bezaten wij niets anders dan onze kleren instrumenten. Want Matthia had gezorgd dat hij mijn haarp had meegenomen die ik in de tent van Bob achtergelaten had in de nacht dat ik naar de Herberg de Eikenboom ging. Wat onze reissakken betrof die waren met al wat zij bevatten in de wagen van de familie Driscoll gebleven. Dit bracht ons wel in enige ongelegenheid want wij konden onschwervend leven niet hervatten zonder hemt en zonder kousen en vooral zonder kaart. Gelukkig had Matthia zes gulden opgespaard en wij hadden bovendien ons aandeel in de ontvangst welke Bob en zijn makkers hadden gemaakt op de avond dat wij met hen speelden en dit bedroeg 14 guldenruim. Wij hadden dus een voortuin van bijna 20 gulden en voor ons was dit heel veel. Matthia had dit geld willen geven in mindering van de kosten die mij naar vlucht had veroorzaakt maar Bob had geantwoord dat vriendschapsdiensten niet werden betaald en hij wilde niets aannemen. Ons eerste werk dat wij de eclipse verlaten hadden was een oude soldaten ranzel en een paar hemden te kopen. Voorts twee paar kousen een stuk zeep een kam garen, knopen, naalden en vooral iets wat ons nog onmisbaar was die dingen. Hoe nuttig ze voor ons ook waren ene kaart van Frankrijk. Waar moesten wij dan ook heen nu wij eenmaal in Frankrijk waren. Welke weg moesten wij inslaan welke richting volgen dat was de vraag die wij overwogen terwijl wij van Inziknie de weg naar Bayeu aflegden. Wat mij betreft zei de Mathia ik heb geen keus ik ben even bereid om rechts als om links te gaan ik verlang maar één ding en dat is dat wij de loop een rivier volgen of van een kanaal want ik heb een idee daar ik aan Mathia niet vroeg welk idee ging hij voort ik zie wel dat ik het u moet vertellen toen Arthur ziek was heeft me vrouw Milligan weder op ene boot Frankrijk met hem doorkruist en daardoor hebt hij hem op de zwaan ontmoet hij is niet ziek meer dat is te zeggen hij wordt beter hij is erg ziek geweest hij is slechts gered door de zorg zijn er moeder nu is mijn vaste overtuiging dat om hem geheel en al te doen genezen me vrouw Milligan hem weder op ene boot de stromen rivieren en kanalen laat volgen die de zwaan bevarend kan wanneer wij ons dus aan de loop ene rivier houden dan hebben wij kans dat wij de zwaan ontmoeten wie zegt u dat de zwaan in Frankrijk is niemand maar daar de zwaan geen zee kan bouwen is het toch waarschijnlijk dat zij in Frankrijk is en wij hebben alle kans haar aan te treffen maar al bestond er slechts één kans zijt gij het dan niet met mij eens die moeten wagen ik wil me vrouw Milligan vinden en ik meem dat wij alles moeten doen om daarin te slagen maar Lizze Alexis Benjamin Marta die zullen wij vinden terwijl wij me vrouw Milligan zoeken wij moeten dus eerst een rivier hebben laten wij eens op de kaart zien welke rivier het meest in de nabijheid ligt wij sprijden de kaart op het gras uit en zochten de rivier het meest in de nabijheid wij vonden de zijnen wel nu laten wij dan de zijnen opzoeken de zijnen loopt op Parijs wat doet er dat toe heel veel ik heb Vitalis horen zeggen dat als men iemand vinden wilde en dan de Parijs moet zoeken als de Engelse politie mij zocht om die diefstal in de Sint Georgekerk zou ik niet graanen door haar gevonden worden daarvoor behoeften wij waarlijk Engeland niet te ontvluchten kan de Engelse politie u dan in Frankrijk vervolgen dat weet ik niet maar als dit zo is moeten wij niet naar Parijs gaan kan men de zijnen niet volgen tot aan de omstreekend van Parijs en ze dan verlaten om ze een eind verder weder op te zoeken ik zou ook niet graanen garofodi terugzien dat kan ik denken wel nu laten wij dan dit doen alle Varensgezellen en bewoners van de oeverlangste gehele rivier onder vragen en daar er maar een zwaan is met een veranda en geen ander schip haar gelijkt zal men haar wel hebben opgemerkt op de serne als wij ze op de serne niet vinden zullen wij haar zoeken op de Loire op de Garonne op al de rivieren van Frankrijk en eindelijk zullen wij haar wel vinden tegen dat idee van Mathia kon ik niets inbrengen wij besloten dus de serne op te zoeken en de oever ervan te volgen nadat wij voor onszelfen hadden gezoord was het tijd om ook aan Kapi te denken zolang hij geel was geverft was hij voor mij mijn Kapi niet wij kochten zachte zeep in het eerste water dat wij tegenkwamen waste wij hem flink af elkander aflossende als wij moe waren maar de verf van onze vriend Bob was van een uitstekende hoedanigheid wij moesten de hond een lange tijd baden en bij haar haling met zeep insmeren toch zouden er weken en maanden nodig zijn eer Kapi zijn oorspronkelijke kleur terugkreeg gelukkig is Normandie het land van het water en elke dag konden wij Kapi onderhanden nemen over Bayeu Kaan Pont de Vec en Pont de Mer kwamen wij aan de serne bij Labouille toen wij van de bosrijke hoogten waarheen een lommelrijke holleweg leiden na de gehele dag gelopen te hebben op eens decennen voor ons zagen die een brede bocht me schreef waarvan onze heuvel het middelpunt uitmaakte en op weer kalmen machtige golven tal van schepen met witte zeilen en stoomboten weer ook tot ons opsteg staatig voortreven riep Mathia uit dat dit schouwspel hem geheel met het water verzoende en dat hij volkomen begreep hoe men er een genot in vinden kon op die kalme rivier te glijden langs die velige landen rijen en bouwlanden en sombere bossen die haar oever omzoomden Gij kunt er zeker van zijn dat mevrouw Milligan met haar zieke zoon op de scène vaart zeiden hij dat zullen wij spoelen vernemen als wij de mensen in de dorpen uithooren ik wist toen niet hoe moeilijk het was de Normandiers aan het praten te krijgen zij antwoorden nooit rechtstreeks en onder vragen in tegendeel die genen die trachten iets van hen te weten te komen is het een schip uit Avere of een schip uit Rouhan waarnaar geen vraagt is het een boot een zelfaartuig een aak, een praan toen we op al die vragen die men ons deed geantwoord hadden waren wij zo goed als zeker dat de zwaan nooit de laboeën was geweest of zo zij er al geweest was zij des nachts moest gepasseerd zijn zodat niemand haar had kunnen zien van laboeë kwamen wij toe Rouhan waar wij opnieuw naasporingen deden maar met niet veel beter gevolg te Elbeuf kon men ons ook niets van de zwaan vertellen te Poos waar de sluizen waren en men dus alle schepen die voorbij voeren wel moest zien kregen wij hetzelfde antwoord wij gavenden moed nochtans niet op maar bleven altijd maar vragen zonder veel hoop evenwel want de zwaan was niet van de ene of andere plaats in het midden van de rivier kunnen vertrekken dat me vrouw Milligan een aartuur, te, Kiehebuff of Codebeck waren ingeschipt was te begrijpen maar de Rouhan nog waarschijnlijker maar daar wij geen spoor van hen ontdekten moesten wij tot Parijs gaan of liever voorbij Parijs daar wij niet alleen wandelden om verder te komen maar bovendien elke dag ons brood moesten verdienen hadden wij 5 weken nodig om van Insigny Charenton te bereiken daar deed zich de vraag voor of wij de zijnen dan wel de Marnen moesten volgen die vraag had ik mezelf al dikwas gedaan terwijl ik mijn elkaar het bestudeerde maar zonder ene enkele reden te vinden waarom wij aan de ene rivier de voorkeur zouden geven bovende andere gelukkig behoevenden wij te Charenton gekomen niet te aarselen want op onze vraag antwoorden men daar voor de eerste maal dat men een vaartuig gezien had het welk op de zwaan geleken het was een plezierboot en had ene veranda Mathia was zo in zijn schik dat hij begon te dansen op de kade eens klaps hield hij met dansen op hij geef zijn er viool en speelde zijn triomfmars zo hartstochtelijk als ik ooit van hem gehoord had in tussen ging ik voort met aan de Varens gezel die zo goed was geweest om ons te antwoorden nieuwe vragen te doen twijfelen was niet langer mogelijk het was de zwaan die ongeveer twee maanden geleden Sharon Ton was gepasseerd de zijnen opvarende twee maanden dus was zij ons een onzagelijk eind vooruit maar wat deed er dat toe altijd voortgaande zouden wij haar toch eenmaal moeten inhalen al waren wij maar de voet terwijl het vaartuig met een paar flinke paarden was bespannen of er wat korter of langer tijd voor nodig was deed niet sterzaken de voornaamste buitengewoonste merkwaardigste zaak was dat de zwaan was gevonden wie heeft er gelijk gehad voeg matia als ik gedurfd had zou ik hebben bekend dat ik even veel hoop gehad had als hij maar niet durfde om te zeggen zelfs voor mij zelf niet welke gedachten en dwaarsheden die in mijn verbeelding had doen op reizen wij behoefden ons niet op te houden om de mensen te ondervragen de zwaan voer voor ons uit wij behoefden de zijnen maar te volgen maar te morgen valt de lomme in de zijnen wij opnieuw inlichtingen inwinnen de zwaan was de zijnen opgevaren te Montereau moesten wij weder gaan vragen hier vernamen wij dat de zwaan de zijnen verlaten had voor de jong meer dan 2 maanden geleden was hij Montereau gepasseerd aan boord was een Engelse dame met een knap het lag uitgestrekt wij kwamen dichter bij Lizze en terwijl wij de zwaan volgden klopte mijn hart sneller terwijl ik mijn kaart bestudeerde mijn afroeg of naar Jongnie mevrouw Milligan het kanaal van Bourgogne of dat van Nivarnet had gevolgd wij kwamen aan het punt de jong en de armenson samenvloeien de zwaan was de jong blijven volgen wij gingen dus door Dreuze en zouden Lizze kunnen zien zijzelf zou ons kunnen verhalen van mevrouw Milligan en Arthur zei dat wij de zwaan volgden hadden wij niet veel tijd gegeven aan onze concerten en Kapi die een nauw gezet kunstenaar was begreep onze haast niet waarom stonden wij hem niet meer toe met het bakje in zijn bek zich voor het geerde publiek te plaatsen dat niet vlug was om met de hand in de zakten tasten men moet zijn tijd nemen maar wij gaven ons de tijd niet meer de langsten werden dan ook geringer terwijl tevens het overschot van onze 20 gulden met de dag kleiner werd wel verre van geld over te leggen derden wij van ons kapitaal laten wij ons haasten om bij de zwaan te komen zei de Matthia en ik zei de met hem laten wij ons haasten de avonds klaagden wij nooit over moeheid hoe ver de tocht ook was geweest in tegendeel wij waren het altijd voldoende eens om de andere morgen maar weder zeer vroeg op weg te gaan roep me toch bij tijd zei de Matthia die veel van slapen hield en als ik hem geroepen had duurde het nooit lang of hij was op en reisvaardig om geld te besparen hadden wij onze uitgavend verminderd en daar het zeer warm was had Matthia verklaard geen vlees meer te willen eten want de somers was vlees ongezond wij stelden ons tevreden met een stuk brood en een hart ei of wel met een stukje boter en of schoon wij in het wijnland waren dronken wij niets dan water wat kwam er ook op aan soms echter had Matthia grote trek in iets lekkers ik zou wel willen dat me vrouw Milligan nog die keuken meid had die zulke lekkere confituertaarten voor u kon klaarmaken zeiden hij dat zou heerlijk zijn vooral abrikozentaarten heb je die nooit gegeten ik heb appelkoeken gegeten maar nooit abrikozentaarten maar ik heb ze wel eens gezien wat zijn dat voor kleine witte dingen die op de confituuren zijn geplakt aan mandelen oh zo en Matthia zette zijn mond zowijd open of hij een hele taart in eens zou door slikken daar die jonne vele bochten maakt tussen jongnie en Auxair haalde wij door de grote weg de zwaan een weinig in maar van Auxair af verloren wij weder want zij had het kanaal van nieuwe negen volgt en ging snel vooruit op het kalme water bij elke sluis kregen wij nieuwe inlichtingen want op dit kanaal waar geen drukverkeer bestaat had iedereen het vaartuig opgemerkt dat volstrekt niet op de vaartuigend geleek die men gewoonlijk zag niet slechts kwak men ons van de zwaan maar ook van mevrouw Milligan ene goed harte de Engelse dame en van Arthur een knap die bijna altijd op een bedje lag dat op het dek voor hem was gespreid onder een glazen dak met groen en bloemen maar die nu en dan toch op stond Arthur werd dus beter wij naderden dreuzen nog twee dagen nog één nog maar enige uren eindelijk zagen wij de bossen waarin ik de vorige hers met Lizze had gespeeld en wij zagen ook de sluis met het huisje van vrouw Caterina zonder daarom trend enige afspraak te maken maar elk uit eigen beweging hadden Mathia en ik onze pas versneld en wij wandelden niet meer wij liepen op een drafje Capi werd wedergeheel wat hij vroeger geweest was en rende in galop vooruit hij gaat Lizze zeggen dat wij een aantocht zijn zij zal ons tegemoet komen maar het was Lizze niet die wij uit het huisje tevoorschijn zagen komen die er uitholde of hij weggejaagd was onmiddelijk bleven wij bij de stilstaan en wij vroegen ons af wat dit te betekenen had maar die vraag deden wij aan Alcander niet en wij vervolgden zwijgend onze weg Capi was bij ons gekomen en liep nu druipstaartend achter ons een man was bezig een der deuren van de sluis te openen het was de oom van Lizze niet wij gingen tot aan het huis ene vrouw die wij niet kenden ging op en neer in de keuken is vrouw Surio niet hier vroegen wij zij zag ons een ogenblik aan zonder antwoord te geven als of wij haar de onzindigste vraag hadden gedaan zij is niet meer hier zijden zij eindelijk waar is zij? in Egypte Mathia en ik zagen Alcander onthutst aan in Egypte wij wisten niet juist wat Egypte was en waar dat land lag maar een onbestemd gevoel zijden ons dat het ver zeer ver afwas zowat aan de overzijde van de zee en Lizze kent jij Lizze? of ik die ken Lizze is met ene Engelse dame op een schip vertrokken Lizze op de zwaan was het ging droom de vrouw gaf een antwoord waaruit bleek dat wij niet droomden zijt gij genie vroeg zij ja zo nu dan zal het u niet onverschillig zijn maar we moeten weten dat Surio verdronken is verdronken? ja, verdronken in de sluis je moet weten dat Surio in het water is gevallen en dat hij onder eender sluisdeuren doorgaande aan een spijker is blijven hangen dat gebeurt meer in zijn vak toen hij verdronken was erg in de verlegenheid of schoon zij een kranige vrouw is maar wat zal ik je zeggen als er geen geld is valt het heel moeilijk om te leven en geld was er niet men deed aan Katharina het voorstel om naar Egypte te gaan en daar de kinderen groten brengen van een dame bij wie ze min was geweest maar haar nichtje zat haar in de weg toen zij nog met zichzelf overlegde wat haar te doen stond hield op een avond een schip voor de sluisstil waarop zich een Engelse dame bevond die met haar ziekszoon de rivier opvoer men kwam het alkander aan het praten en de Engelse dame die een kind zocht dat zich verveelde op zijn schip verzocht dat men haar lezen zou afstaan en beloofde voor haar te zullen zorgen haar te doen genezen en haar ook in de toekomst niet aan haar lot over te laten ze was een brave vrouw heel minzaam en zacht voor arme mensen Katharina nam het voorstel aan aan boord ging van het schip de Engelse dame pakte Katharina haar boeltje om naar Egypte te gaan Tans is mijn man in de plaats van Surio aangesteld voordat zij voor trok beduid lezen die nog niet sprekend kon maar naar de dokters zeggen eenmaal wel haar spraak zal terugkrijgen aan haar tenten dat zij mij alles over tellen wat ik u moest mede delen als jij haar kwam bezoeken en dat heb ik nu gedaan ik was zoveel verwonderd en verbaasd dat ik geen woorden kon vinden om te antwoorden maar Mathia bleef zichzelf beter meester en waar is de Engelse dame heen gegaan, vroeg hij naar het zuiden van Frankrijk of naar Zwitserland deze zou mij schrijven om u haar adres te geven maar ik heb nog geen brief van haar ontvangen einde van hoofdstuk 42 43e hoofdstuk van alleen op de wereld deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel Koenders alleen op de wereld door Hector Malau vertaald door Gerard Keller de mooie Luijers hebben waarheid gesproken nog altijd stond ik sprakeloos maar Mathia deed wat ik geheel vergad wij bedanken nu wel je vrouw zeiden hij en hij duwde de keuken uit en nu op weg vooruit, zeiden hij wij moeten nu niet alleen mevrouw Milligan een artuur opsporen maar ook lyzen moeten wij inhalen wat komt dat uitstekend wij zouden te dreuzen onze tijd maar verloren hebben en nu kunnen wij onze weg vervolgen dat is een kansje wij hebben al zoveel teleurstellingen gehad nu loopt het ons mede de wind is veranderd wie weet welk geluk ons nog wacht en wij vervolgden zonder tijd te verdiezen onze weg om de zwaan in te halen en bleven overal maar juist lang genoeg om te slaatpen en enige stuivers te verdienen te, dit zie ze waar het kanaal van Nivernais uitmoond in de Loire vroegen wij naar de zwaan zij was het zijkanaal in gevaren en dit volgden wij dus ook tot Dijon daar namen wij het kanaal dat naar Chalon leidt mijn kaart wees mee aan dat, zo ik over Charol ging, rechts trekt naar Maasson dit ons een lange omweg Maasson zou uitwinnen maar dit was een stout besluit waarvan wij de verantwoordelijkheid geen van beiden op ons wilde nemen nadat wij het voor en tegen hadden overwogen de zwaan toch had zich onderweg kunnen ophouden en dan zouden wij haar voor zijn wij moesten dus op onze schreden terugkeren om tijd te winnen tijd verliezen wij volgden de Chalon tot Lyon daar stuiten wij op een grote moeilijkheid was de zwaan de ronen op of afgevaren met andere woorden was me vrouw Milligan naar het zuiden van Frankrijk of naar Zitserland gegaan wij vroegen inlichtingen de warendsgezellen en alle mensen die op kaden hun bezigheden hadden en eindelijk kregen wij de zekerheid dat mevrouw Milligan naar Zitserland was gegaan wij volgden dus de loop de ronen naar de oorsprong door Zitserland gaat men naar Italië zei de Mathia dat is ook een buitenkantje als wij m'n vrouw Milligan naarreizende eenster Luca kwamen wat zou Christina blij zijn armen goede Mathia hij hield mij zoeken naar hen die mijdierbaar waren en ik deed niets om hem in de gelegenheid te stellen zijn zusje weer te zien van Lyon af wonnen wij elke dag op de zwaan de ronen heeft zulk een sterke golfslag dan mensen niet zo gemakkelijk opvaard als de sernen Teculo was hij ons niet meer dan zes weken vooruit in tussen als ik de kaart raadpleegde moest ik het betwijfelen of wij haar wel zouden ingehaald hebben voor zij in Zitserland was want het was mij onbekend dat de ronen niet verder bevaarbaar is dan tot Genève en wij verbeelden ons dat me vrouw Milligan met de zwaan Zwitserland wilde bezoeken van welk land wij geen kaart hadden wij kwamen te Seisel een stad die in tweeën gedeeld wordt door de rivier waarover in de hangende brug is geslagen wij volgden de oeverderivier hoe verrast was ik toen ik in de verte de zwaan meende te herkennen wij zetten het op een drafje ja, het was haar vorm het was ze en toch zag zij er uit als een verlaten vaartuig zij was stevig vastgemeerd achter een soort van kade die haar beschermde en aan boord was alles gesloten er waren ook geen bloemen onder de veranda wat was er gebeurd was aartuig iets overkomen wij stonden still ons hart klopte ter nauwere nood maar het was laf zo onbeweegelijk te blijven wij moesten erheen wij moesten weten wat er van de zaak was een man die wij inlichtingen vroegen was wel zo goed ons te antwoorden hij was juist de persoon die met het bewaken van de zwaan belast was de Engelse dame die met haar twee kinderen aan boord was een lampknaapje en een klein stommeisje bevond zich in Zwitserland zij had haar schip achtergelaten zij had de ronde niet verder mee kon opvaren de dame en haar twee kinderen waren met een rijtuig weggereden de andere bedienden waren gevolgd met een bagage in het najaar zou zij terugkomen om zich weder op de zwaan in te schepen en de ronde af te zakken tot aan zee om de winter in het zuiden door te brengen wij haalden weder adem de vrees die wij gekoesterd hadden was dus ongegrond wij moesten dan ook liever het goede dan het kwaadel ons hebben voorgesteld en waar is die dame tans? vroeg matia zij is vertrokken om een villa te huren aan de oever van het Meer van Genève in de omtrek van VV waar weet ik niet precies maar zij zou daar de zomer doorbrengen dan maar op weg naar VV tussen Neven zouden wij een kaart van Zitzeland kopen en die stad of dat dorp zouden wij wel vinden nu de zwaan niet meer voor ons uitvoer en mevrouw Milligan de zomer op haar villa doorbracht waren wij zeker haar te zullen vinden wij behoefden haar maar te zoeken vier dagen nadat wij zij zou verlaten hadden waren wij reeds in de omstreken van VV de midden der tallrijke villa's die van het Meer met zijn blauwe golven af zo bevallig achter Alcander zich verheffen op de groene en bosrijke hellingen van de berg waar was nu het buiten verblijf dat mevrouw Milligan met Arthur en Lizze bewonden eindelijk waren wij waar wij wezen moesten het was tijd drie stuivers was onze enige bezitting en onze schoenen hadden geen zolen meer maar VV is geen dorpje zoals wij ons eerst hadden voorgesteld het is in de stad en zelfs geen gewone stad want tot file neuf toe strekken zich een reeds van dorpen of voorsteden uit die met VV een geheel vormen Blône Corsier Tour de Pêles Clarence Charnet Montreux Veto Chillon of wij alvroegen naar mevrouw Milligan of liever naar ene Engelse dame en een stommeisje bleek ons al spoelig een nutteloos onderzoek te zijn VV en de oevers van het meer worden bewooned door zeer vele Engelse heren en dames en men kent hen even min als in de omstreken van Londen het best was deze zelf te zoeken en ons naar alle huizen te begreven waar vreemdelingen konden wonen dit was dan ook eigenlijk niet zo moeilijk wij behoefden maar in alle straten onze bekende melodieën te spelen op één dag hadden wij geheel VV door kruist en ene aanzienelijke som gebeurt vroeger toen wij geld wensten voor onze koe of de pop van Lizze zou ons dit een gelukkige avond hebben bezorgd was het ons niet meer om het geld te doen nergens vonden wij de geringste aanwijzing omtrend het verblijf van mevrouw Milligan de andere morgen zetten wij onze naasporingen in de omtrek van VV voor het en gingen maar altijd verder de wegvolgende die voor ons lag voor alle ramen spelende van de huizen die uitzagen of die ramen al open of gesloten waren maar desavonds keerden wij terug zoals wij de vorige dag waren teruggekeerd toch waren wij van het meer naar de berg en van de berg naar het meer gegaan overal rondzienden nu en dan vragen richtenden aan mensen die er wel willend uitzagen zodat wij hopen mochten dat zij ons zouden tevoortstaan die dag wekten men tot twee mal toe een en valse hoop bij ons op door ons te zeggen dat men zonder haar naam te weten de dame waarover wij spraken zeer goed kende men zond ons eerst naar een landhuis diep in het gebergte en daarna verzekerde men ons dat zij aan de oever van meer woonden het waren ook werkelijk Engelse dames die aan het meer en in het gebergte woonden maar het was niet met vrouw Milgen na zo nauwkeurig mogelijk de omstreken van VV doorzocht te hebben verwijderden wij ons in de richting van Clarence en Montreux zeer ontevreden over de slechte uitslag onze naarsporingen maar volstrekt niet ontmoedigd wat vandaag niet gelukte dat kon morgen gelukken nu eens volgden wij wegen aan weerszijden door muren begrenst dan wederpaden dwars door wijn en boomgaarden of door lommerrijke bossen van reuzachtige castanjebomen waarvan het dichte loof lucht en licht onderschepte en waaronder slechts flueelachtig mos groeide bij elke srede op die wegen en paden zag men door het geopend tralihek of de houtendeur net onderhoude lanen die zich om grasperken slingenden of door dichte borstjes van bloemen en struiken en in het groen verschoonen lag daar een fraaihuis of een bevallige villa met slingerplanten bedekt en voor al die grote en kleine woningen had men door het geboomte uitzichten gehouden op het spiegel Heldere Meer en zijn er om leisting van sombere bergen die tuinen brachten ons soms tot wanhoop want daar zij ons op een afstand van de huizen hielden konden wij ons niet doen horen door de bewoners als wij niet zo luid mogelijk speelden en zongen wat zeer vermoeiend is wanneer men van de vroege morgen tot de laatere avond daartoe verplicht is op een naamiddag gaven wij een concert op straat voor ons was er slechts een getralhek en achter ons een blinde muur waarop wij geen achtsloegen ik had zo luid ik kon het eerste couplet gezongen en zou juist het tweede couplet beginnen toen wij het opeens achter ons hoorde zingen aan gener zijde van de muur maar zwak en met een oonbekende stem van wie kon die stem zijn van Arthur vroeg matia? nee, het was Arthur niet ik herkende dins stem althans niet en toch liet Capi een gesmoord blaffen horen en gaf alle tekenen van blijdschap terwijl hij tegen de muur opsprong ik was niet in staat mij langer te bedwingen maar riep wie zingt daar? en de stem antwoorden Remi, mijn naam in plaats van een antwoord matia en ik zagen alkander onthutst aan terwijl wij alkander sprakeloos stonden aan te staren zag ik achter matia een witte zakdoek in de wind vladderen wij snelden naar die zijde heen eerst toen wij aan de hech daar te plaatsen kwamen zagen wij de persoon aan wie de arm toe behoorde die met de zakdoek had gezwaaid het was Lizze eindelijk hadden wij haar dan gevonden en met haar mevrouw Milligan en Arthur maar wie had gezongen dat was de vraag die wij haar gelijk tijdig deden matia zowel als ik zodra wij in staat waren een woord te uiten ik zeiden zij Lizze zon Lizze sprak haar had ik talloze malen horen verzekeren dat Lizze eenmaal haar de stem zou terugkrijgen en waarschijnlijk ten gevolge enerheftige gemoetsaandoening maar ik had nooit kunnen geloven dat dit mogelijk zou zijn en toch was het gebeurd zij sprak het wonder was geschiet en het was toen zij mij had horen zingen en mij bij haar komen terwijl zij meende me voor altijd verloren te hebben dat zij die heftige gemoetsaandoening ondervonden had bij die gedachte werd ik zelf zo ontroerd dat ik genootzaakt was mij met de hand aan een boomtak vast te klemmen maar het was nu het ogenblik niet om zich door aandoeningen te laten waar is mevrouw Milligan zijde ik waar is Arthur Lizze bewoogde lippen om te antwoorden maar zij kon slechts geluiden geen woorden uitbrengen ongeduldig nam zij weder de toevloeg tot haar gebarentaal om zich spoediger te doen begrijpen haar tong en haar geest waren nog niet bedrevend genoeg van de gewone spraak te bedienen terwijl ik met de ogen haar taal volgde die Mathia niet verstompt zag ik achter in de tuin op de hoek van een enommerrijke laan een wagentje dat door een knekt werd voortgeduwd in dat wagentje lag Arthur uitgestrekt en achter hem ging zijn moeder en ik boog mij voorover om beter te zien de heer James Milligan onmiddelijk bukte ik zodat ik achter de herg verborgen was en riep Mathia op gejaagde toon toe dat hij hetzelfde zou doen zonder te bedenken dat James Milligan Mathia niet kende toen de eerste beweging van schrik voorbij was besefte ik dat Lizze de potseling wegkruipen zou begrijpen ik richtte mij daarom een weinig op en zijde op vluisterende toon meneer James Milligan moet mij niet zien hij zou mij naar Engeland terug doen gaan verschrikt heeft zij haren beide armen ten hemel verroer u niet op dezelfde toon voortsprekende morgenochtend te negen uren zullen wij op deze plek komen tracht dan alleen te zijn en ga nu heen ze aarzelden ga heen bid ik u en stort mij niet in het ongeluk tegelijkertijd verdwenen wij achter de muur en bereikten wij zo hard mogelijk lopende de wijngarden die ons geheel verborgen daar konden wij na aan onze blijdschap de volle teugel te hebben gevierd rustig met Alcanda praten en overleggen gebreid zijde Mathia dat ik volstrek niet van plan ben tot morgen te wachten om met mevrouw Milligan te spreken in die tussentijd zou James Milligan art u om het leven kunnen brengen ik ga dadelijk mevrouw Milligan opzoeken en zal haar zeggen alles wat wij weten daar meneer Milligan mij niet kent behoef ik niet bank te zijn dat hij aan u en aan de familie het riscoal zal denken mevrouw Milligan kan dan zelf beslissen wat er gedaan moet worden blijkbaar was het geen Mathia voorstelde zeer verstandig ik liet hem dus gaan en maakte met hem de afspraak dat wel Kander zou de vinden in een kastanjebosje op enige afstand als het toevall wilde dat de her Milligan daar langs ging zou ik mij gemakkelijk kunnen verbergen zeer lange tijd wachten ik uitgestrekt op het mos de terugkomst van Mathia af en Reeds Tienmaal had ik mij afgevraagd of wij ons ook vergist hadden toen ik hem zag aankomen vergezeld van mevrouw Milligan ik snelde hen tegemoet en greep de hand die zij mij toestak en kustde die maar zij sloot mij in haar armen en zich over mij heenbuigende kustde zij mij teder op mijn voorhoofd dat was de tweede mal dat zij mij kustde maar het kwam mij voor dat zij de eerste maal mij niet zo hartelijk in haar armen had gedrukt arm lief kind zijde zij en met haar vrije blanke zachte vingeren streek zij mijn haar op zijde om mij goed in het gelaten zien ja, ja, privelde zij die woorden antwoorden zeker op ene vraag die zij in haar gemoet gedaan had maar in mijn onderroering was ik buiten staat die gedachte te gissen ik voelde slechts de tederheid van de blik die zij op mij rusteliet en ik was te gelukkig om verder te denken dan dit ogenblik kind lief zijde zij zonder haar blik van mij af te wenden uw makker heeft mij zeer gewichtig gedingend verteld wildige me nu ook eens alles mededelen wat met uw komst bij de familie Driscoll en met het bezoek van de heer James Milligan in verband staat ik verhaalde haar alles en mevrouw Milligan viel mij slechts in de reden om enige bijzonderheden om trent enkele punten te vragen nooit had men met zoveel aandacht naar mij geluisterd haar ogen verlietende mijnen niet toen ik uitgesproken had bleef ook zij geruimertijdsweigen maar altijd mij aanzienden eindelijk sprak zij dit alles is van zeer veel gewicht voor u voor ons allen wij moeten daarom zeer voorzichtig te werk gaan en eerst mensen raadplegen die ons raad kunnen geven maar tot zolang moet gij u beschouwen als de makker, als de vriend hier aarzelde zij in ogenblik als de broeder van Arthur en van nu af aan moet gij en uw vriendje dit ongelukkig leven eindigen over een paar uur moet gij u te terriet vervoegen in het hotel de zalp waarheen ik een vertrouwd persoon zal zenden om kamers voor u te bestellen daar zullen wij al kan er weer zien want tans moet ik u verlaten nogmaals om hels de zij mij en na Mathia de hand te hebben gegeven verwijderde zij zich met rasse sreden het gij aan mevrouw Milligan vertelt voor ik aan Mathia alles wat zij u verhaald heeft en nog het een en ander oh het is zo'n goede lieve vrouw en Arthur hebt gij die gezien van verre genoeg even wel om te weten dat hij een goede jongen is ik ging voort met Mathia te ondervragen maar hij gaf ontwijkende antwoorden of wel zo dat ik maar de helft ervan begreep toen spraken wij over onverschillige dingen tot op het ogenblik waarop wij ons zoals mevrouw Milligan ons had gezegd aan het hotel de zalp aanmelden of schoon wij nog onze armelijke kleren van straat muzikanten droegen werden wij zeer beleefd ontvangen door een knicht in een zwarte rok met een witte das die ons naar onze kamer bracht wat was dat een mooie kamer er stonden twee ledekanten met hagel wit beddengoed naar ramen kwamen uit op een veranda met het uitzicht op het meer en het prachtige landschap aan zijn oevers toen wij van de veranda weder in onze kamer terugkeerden stond daar nog altijd onbewegelijk de knicht die op onze bevelen wachten hij vroeg ons wat wij voor ons minnigmaal verlangden dat hij ons op de veranda brengen zou het getaard vroeg matia pruimetaard aardbezientaard albesentaard nu geef ons dan maar van alle drie zeker en wat dan eerst welk vlees, welke groenten bij al wat de knicht zeiden zet de matia grote ogen op maar hij werd volstrekt niet verlegen wat gewild zeiden hij de knicht ging deftig heen ik geloof zei de matia dat wij hier beter zullen eten dan bij de familie Driscoll de andere morgen kwam mevrouw Milligan onze bezoek brengen zij bracht een kleermaker en ene linen neist ermeden die ons de maat namen voor kleren en ondergoed zij vertelde ons dat Lizze nog altijd voortging met zich in het spreken te oefenen en dat de dokter verklaard had dat zij tans genezend was nadat zij een uur bij ons was geweest ging zij heen en kustte mij weder en gaf matia de hand zij kwam vier dagen achterin en elke dag was zij liever en tederder voor mij maar ik bemerkte toch zekere terughouding het was of zij niet aan haar tederheid wilde toegeven of ze niet wilde laten blijken de vijfde dag kwam de kamernier die ik op de zwaan had gezien in haar plaats zij zeiden ons dat mevrouw Milligan ons op haar villa wachten en dat buiten een rijtuig stond om er ons heen te brengen het was een open kalesch waarin matia plaats nam zonder enige verwondering te doen en op ene wijze of hij haar van zijn jeugd af altijd in gereden had ook kapie legte zich zonder aarselen op een kussen neer de rit was niet ver hij duurde al te kort want het was voor mij of ik droomde mijn hoofd was vol van allerlei dwaaze gedachten often minste gedachten die ik heel dwaas vond men liet ons in ene zaal waar zich mevrouw Milligan bevond en Arthur die op de kanapé lag uitgestrekt als medelissen Arthur strekte beide armen naar mij uit ik snelde naar hem toe om hem aan mijn borst te drukken ik omhelste ook lyse maar mevrouw Milligan eindelijk zeiden zij is het ogenblik gekomen dat geide plaats mocht in nemen die u toekomt en toen ik haar aanzag om haar ene verklaring van die woorden te vragen opende zij ene deur en ik zag vrouw barbarin binnenkomen die onder de arm kinderkleerendroeg een manteltje van wit kagemier een kantenmutsje en gebreide kauwtjes zij had er nauwer nood de tijd om die kleren op tafel te leggen toen ik haar reeds in mijn armen had gesloten terwijl ik haar omhelste zijde me vrouw Milligan iets tot een bediende maar ik hoorde de naam van James Milligan en dit deed mij van schrik verstijven met niets te vrezen zijde zij eindelijk in tegendeel kom hier en leg uw hand in de mijne op dat ogenblik ging de deur van de zaal open en verschende her Milligan glimlachend en al zijn een scherpe tanden vertonende toen hij mij zag verdween plotseling die glimlach om plaats te maken voor een vreselijke grens me vrouw Milligan liet hem de tijd niet om te spreken ik heb u doen roepen sprak zij langzaam terwijl haar stem licht beefde om u mijn oudste zoon voor te stellen die ik het geluk heb gehad eindelijk te ontdekken hier drukte zij mij de hand hier is hij maar hij kent hem reeds jij hebt hem bezocht bij de man die hem gestolen heeft om naar zijn gezondheid een onderzoek in te stellen wat betekent dat vroeg de heer James Milligan met een ontstelt gelaad die man die nu in de gevangenis zit wegens diefstal in Enekerk heeft een volledige bekentenis afgedicht hier is een brief waaruit dit blijkt hij heeft mede gedeeld hoe hij het kind heeft gestolen en te Parijs heeft achtergelaten in de avenu de breutuel hoe hij de voorzucht had genomen om de merken van de kleren af te knippen opdat ze niet tot ene herkenning zouden lijden daar zijn die kleren die bewaard zijn door de brave vrouw welke zo belangeloos mijn zoon heeft opgevoet wilt gij die brief lezen wilt gij die kleren zien de heer James Milligan stond een ogenblik sprakeloos misschien dacht hij eraan of hij ons maar niet allen verworgen zou eens klaps ging hij naar de deur maar voor hij de kamer uit was keerde hij zich om wij zullen het zien zeiden hij hoe de rechter zullen oordelen over een ondegeschoven kind zonder de minste ontroering sprak me vrouw Milligan dan mag ik zeggen mijn moeder gij kunt mij voor de rechter dagen ik voor mij zal nooit de broeder van mijn echtgenoot ter verantwoording roepen de deur ging achter mijn oom dicht toen kon ik mij in de arme mij naar moeder werpen die mij vuurig aan het hart drukte en die ik voor de eerste maal durfde kussen terwijl ze ook mijn liefkozingen beantwoorden toen onze ontroering een weinig bedaard was kwam matia naar ons toe zeg nu eens aan uw mama dat ik goed een geheim kan bewaren wist geen dan alles vroeg ik mijn moeder gaf daarop een antwoord toen matia mij alles verteld had verzocht ik hem te zwijgen want ik was overtuigd dat de arme kleine remie mijn zoon was maar ik moest zekere bewijzen hebben op dat er geen dwaling meer mogelijk was zou het voor u geweest zijn lief kind als ik u eenmaal mijn zoon genoemd had te ontdekken dat wij ons hadden vergist die bewijzen hebben wij nu en dan zijn wij voor altijd melkander verenigd voor altijd zult jij nu leven met uw moeder en uw broer en hier wees hij oplissen die u lief gehad had toen jij ongelukkig waard einde van hoofdstuk 43