 Salam dəyəri izləyiklər, hər vaxtınızı qəry olsun. 8 August 23. il tarix bakı vaxtlə saat 22.02.də gedir. Kanal 13, kanal 13 xəbər və Bakuifin internet platformlarından canlı yayma başlayırıq. Bu gün, əlbəttəki ölkə gündə müdələndirəcik son olaylar və bizi gələcə edinələr gözləyir. Bu son olaylar fonunda. Bəzən belə bir fikirlər səslənir ki, ölkədə yenidən efirən ölkəçiriləcik. Ölkədə siyasi partiyaların bugün yaşadığılarında, gözümüz önündə görürük, mühaliflərin də, gerçəyi mühaliflərin də yaşadığıları artıq həskəsə sir deyir. Gerçəydən, bəzə edinələr gözləyir. Tətəl tarizm dəki partiya aldıq, çünki ədləyən azərləyi eilani etmişti ki, yen azərbaycan partiyasından başqa eski bir partiya qeydə alamlı. Bu temdisiya davam eləcək mühalifətsi siyasi sistemi qurlacar mazərbaycanda. Yoxsa, fəqli bir sistemə doğu yedir. Həraldı, hakimiyyətin nə istədiyini bugünkü eləşimizdən, hürmətli açıq qurbanı ola, demokratik teşəbbüslərin üstünün rəhbəli açıbəyədə müzakib eləzək. Açıbəyə xoş gördü, yər vaxtınız qeyr olsun. Xoş gördür, fətbəyə, bəndə sizi və iznə izləyənizi salamlayıram. Çox təşəkkür edirəm. Açıbəyə, nəcə illərdə siz də bu ölkənin siyasi sistemini, seçkinin üstünün bunların bağlı mövqeyiniz var, həm insult olaraq, yəni sivil toplum bədə deyək, qeyri, hekumət təşilatı olaraq, həm də bir şəxs olaraq, bir fərd olaraq, zaman-zaman bu məsələlərdən bağlı mövqeyi qoyunuz. Azərbaycandakı bu durumu dəyələndirmək onunla bağlı proqonuz vermək çətin də, məhəlal da biz də size müraca etirəmək istirik ki, belə bir durumda ölkənin mövzud durumda siyasi partilara qarşı münasibət, xayfədə qarşı münasibət, bizi gələcəydir, nələr gözdir, hansı anonsu verir, mən istəyərdim ki, həm mövzud durumdan bağlı fikirinizi eşirir, həm də bizi nələr gözdir bu haqda danışa. Buyurun, Açübək. Bir daha salam bir rəam. Və Rüfət bəyi uğruladınız sual üzrə cahıf verirsək, əslində xüsusi təcbüklü bir şey baş vermir. Yəni, Azərbaycanda 2016-in cildən xüsusən qabaran mərkəzləşmiş, həkimətin bir əldə cəmlənməsinin güzlənməsi prosesi dəmi etdirilir. Və ayrı ərisaharlar üzrə, xüsusən, muharibədən sonraki dönəmlərdə ayrı ərisaharlar üzrə tənzimləmələr həyətə keçirilir. O tənzimləmələrin son mərhələsi gəlib siyasi partilardan bağlı müstəbiyyət çıxıb və siyasi partil haqqında qanun dəyişdirilərək məhz idarə olunan bir proses yaratılması həyətə keçirilir. Yəni, hakimiyyət özünü istədiyi bir sistemi grub və cəmiyyətə təklif etdiyi budur ki, yəni, müxtəlif spektirlərə, cəmiyyəti müxtəlif, yəki, təhikip sisələrinə, bu həm media ilə bağlıdır, bu həm vətəndət cəmiyyətə ilə bağlıdır, bu həm siyasi partilardan bağlıdır. Yəni, media ilə ondan əvvəl vətəndət cəmiyyətə ilə bu tənzimləmələr yatırlıktan sonra indi son müstəbiyyət siyasi partilardan bağlıdır. Yəni, hökmət siyasi partilara öz oyun qaydalarına dikt edir və bu oyun qaydalarından ibarəttir ki, siyasi partiya öz mövcudiyyətini qorub saxlamak istəyirsə, o bu sistemin tərkibində qalmalıdır. O bu sistemin tərkibində öz mövcudunu qorub saxlayabilər. Və burada da, yəni, ən son biz gördük ki, siyasi partiların qeydiyyatı ilə bağlı proseslər ki başladı və digər media qurumlarında da özüm edənsizdə, əvvəlki müzakilərimizdə də mən xüsusulak quroqlamışdım. Burada ən sətin durum. Ölkədə real müqalif falit partisi nafran, ardızıl mübarizəsi nafran, qalçöfəsi partiyası və bu sabah partisi üçün sətin bir durum yaranır. Və hökmət bu yeni oyun qaydaları ilə həmin partiyaları da bu sistemin sərsinə və bu sistemin, deyək ki, oyun qaydaları ilə oynatmağa çalışır. Və yaxud da ki, oyun qaydalarını diktə edir və bu oyun qaydaları sərsində gəl həmin partilar öz müvcudiyyətlərini qorub saxlamak isteyəcəklərsə, onda o zaman bu oyun qaydalarına tabi olmalıdır. Və ədə nəzərin bütün partiları, yenəz arabacan partisi issinə olmaqları, bütün partilara verdiği cahaplardan çox aydın bir mənzərəni çizmiş oldu. Yəni, prosesin ilk başlangıcında mən bir məslərinə qeydə etmişdim ki, hökmət çalışır ki, bütün siyasi tərəfləri eyni bir müstəviyə qoyusu. Yəni, əvəlki planında, 2020-cildən sonraki planında diyalog adı ilə siyasi partilarla bir yeni konfigurasya qorduğunu bəyan etmişdir. Kalsəpəsi partiyası və Musabat partiyası, riyal müxalif qüvbəlorak bu prosesi dəştirak etməməklə, o oyun qaydalarının ahirə çatırılmasına, o prosesin hakimətin istediği kimi getməsinə imkan vermədi və cəmiyyətdə də həmin proses alayı edildi. Həmin proses bilədiyədə məskərəyə qoyuldu. Bu prosesin əfəqt vermediğini görən hakimiyyət növbəti hətə artıq siyasi partil hakkında qamını qəblətməklə yeni oyun şətlərinə diqdə etməyə başladı. Və yeni oyun şətlərinə də artıq görür ki, Yenazlı Bızın partiyasını qeydiyətə almaktan bu başqa, digərlərinə hamsınam intınəcabı deyildi. Və şablon şəkildə biz görür ki, hakimiyyətin ədləyə nazir vasitəsilə verdiği cahıqlarda göstərdiyi, diktə etdiyi münasibət odur ki, mənim üçün Qalçəfəsi partiyasıyla, Nusavad partiyasıyla digər partiyaların vəziyyəti eynidir. Və bunu zəmətə göstərməyət çalışır. Orada da çox saylı şəxslər üzüldüklər olduqlarını təsdiq etmirlər və ya məlumatları səftə və s. Yəni, gerçəkləyə baxsa, bu məlumatların gerçəkliyinə, mahiyyətlə, kimsə prosesdən xəbər olan insanlar elbətdə ki, eytimadə etmirlər. Amma məsələ, bundan ibarətdir ki, zəmətə geniş şəkildə hakimiyyət onu diktə etməyət çalışır ki, Nusavad partiyası üçün, deyə ki, Qalçəfəsi partiyası münasbətlə, digər partiyara münasbət eynidir və yaxuddaki onların göstədiyi nəticələrlə, həmin partiyaları nəticələr eynidir. Və bu prosesdə həm də partiyaların davranışına baxırlar ki, partiyalar bu oyun qaydalarında, deyə ki, hökumətin attığı pasta, o topla necə davranacaqlar? Siz gördünüz ki, ilk reaksa verəndə, real partiyası çox emasional bir reakson davranış göstərdi, amma sonraki addımı həmin reakson davranışı ilə uyğunqə, yəni, arzılıq təşkil etməndi. Daha çox beləs ıslandırıldı ki, konstruktiv davranmaq istiyirlər və bu konstruktiv il nəticəsində məsələni çözmək istiyirlər. Amma ilk reaksalar isə tamamilə bir emasional reakson davranışı. Yəni, bütün bunların fonunda hakimiyyət çox aydın bir məsaj verir, bayaq da qeyd etdiyim kimi. Əgər siz siyasi partil olarak mözudiyyətinizi qormaq istiyirsizsə, mənim dikdir etdiyim oyun qaydalar tərsivəsində razlaşmalısız və bu oyun qaydaları tərsivəsində öz mözutluğunuzu qoraya bilərsiniz. Və eyni zamanda imtiyaz və edidir. Siyasi partil aranız qeyd alınabilər, daha doğrusu qeydiyyatınız saxlanabilər. O qeydiyyatın saxlanması da mənim qərarımda nasılıdır. Əgər bu oyun qaydaları tərsivəsində davranmaqa diyək ki, davam edəcəksinizsə, siz səskülərdəşdə kütməklə də və yəni, dövlət böcəsindən maliyyəldə edə bilərsiniz, eyni qaydada digər imtiyazlardan da yarınlanabiləcəksiniz. Əldə bu qaydalar davam etməcəsinizsə, hətta indi şərti diyək ki, hökumət bu qanunun tələbini gerçəkləşdirməklə bu qanunun əslində tənzimlənmə gətir deyini, partilərin o isər daxılı iştimiayrədə, isər beynihaq iştimiayrədə tənqid notlarını hökumət alçıst etmək istəyəcək. Əni, göstərəcək ki, mən xalçəfəsi partiyasında, musabat partiyasında qeydət aldım, digər partilərdə qeydət aldım və bu, həs bir halda partilərin ləğvə olması üçün gətirilmədəkçinə, tənzimlənmək üçün gətirildi. Bunu təqrim etməklə hökumət saloşacaq beynihaq iştimiayrədə o yaradılmış tənqidi alçıst etsin və göstərsün ki, əslində, mən faydalı bir nəticə üçün gətirdim və həqi qətəndə yeni eyrə yaranmışdır, həqi təndə yeni siyasi sarışlar vardı. Azərbaycanda hökumətin təbii ki, bu təbliğat tezisləridir. Və bu təbliğat tezislərin altında hökumət demək istəyi ki, mən bu qanını tətbiq etməkləyə, əslində vəziyyəti düzətmiş oldum. Yəni, əslində bunun sibutu. Amma bu prosesin həkəs rəallıxtı bildiyi yerçəkliyondan ibarətdir ki, hökumətin təsir rıçəqlığı altaydən bir işə kisə bilər. Əgər altaydən bir, həmin bu müddət ərzində, həmin siyasiq partiya, hökumədin arz etmədiyi davranış sərqiləyəcək isə həmin partiyanın cəzə mikanizmi elində qalır və artıq tətbiq edə biləcik. Həmin dönəmdə o cəzə mikanizmin tətbiq etməsin, çox sadə mikanizmi var. Yəni, üzvləri bu vəədə yeşəkildə şinlikləndirərək, məcbur edərək və s. göstərə bilər namunalı var ki, üzvləriklikdən çıxdılar və ya üzvləriklikdən artıq fayət göstərmək istəmirlər. Bunun nətəsində də üzvlərin sayı əndaşaqı 5.000 ilən və bən o partiyanın qeydətini ləğv edək. Yəni, artıq həmin dönəmdəki eğitrazlar o qədərdə effekt verilmiyəcə. Açıbə, deyə bilər ki, hakimiyyət, siyasi nüsutları belə çıxmazda soqub, dağına soqub. Üzür dəyələndirə bilər ki, bu durum. Yəni, bəl bir mənalı şəkirdə elə bax, məsqanunun tətbiqi o məxsət daşı yirdik ki, həkumət istədiyi bir tənzımləmə gətirsin. Bu tənzımləmə vasitəsi ilə sistəmi giriş var, çıxısı yoxdur. Həkumət ümumiyyətlə siyasətini belə məyənləşdirib ki, mənim təşkil etdiyim resurslardan yararlanmaq istəyirsizsə, oyun qaydaları, mafya qaydaları kim isdiyi. Bu prosesə girmək var, çıxmak yoxdur. Yəni, girərək bu oyunu şətlərinə mələ edərək imkanlar əldə edə bilərsiniz, şəxsi imkanlar və ya qurupunuzun imkanlarını əldə edə bilərsiniz. Sıxmaq istəsəniz, hansı aqibətli üzüləşəcəyiniz bəlidir. Yəni, şəxsi həbistən tutmuş müxtəlif dəzət hədbirlərinə qədər. O nöqdəyə nəzərdən də, yəni bu sistemin yəni yarattığı ağır şəra et, bəz ən də real-pragmatik belə bir sual meydana çıxadır. Siyasi partilər və səsətsilər özləri üçün sual qoyru ortalığı ki, gerçəklik var. Gerçəklik ondan ibarətdir ki, qanun qəbul olunup və bu qanunu dəyişmək mümkün deyirsə, biz bu qanunun tələflərinə uymalıyıq. Qanunun tələflərinə uymak o deməktir ki, sən mövcud şətlərlə razlaşırsan, sən mövcud şətlərlə razlaşırsansa, o deməktir ki, sən həm də bu mövcud şətlərlə razlaşmana görə, bədəl ödəyəcəksən. Yəni, bu bədələrin iki formatı var da, var, iştimayı eğitim adın itirilməsi, bir də var, yəki imkanların əldə etməyin itirilməsi. Sən seçim edirsən, burada rasenal qərar verirək seçim edirsən və siyasətçi olaraq, yəki rasenal davranırsan. Amma aftaratər rejimlərlə rasenal davranışla mübarzə parıb dəyişim əldə etmək mümkün deyir. Rasenal davranışlarla sən yalnız ən uzaqpaş, ən uzaqpaş əldə edə biləcən nəticə, mövcutluğunu qoruyub saxlamaktır, hansısa x gününə, hansısa bir zamana ki, mən özümü qoruyum, saxlayım, gücümü qoruyum, itirmiyim, sabahları, yaxın zamanlarda bir force major baş verər və mən həmin anda meydanda olum. Yəni, mövcud təsvər olsun ki, mövcud müqalif partiyalarındır. Gərəl verici şəxslərinin yanaşmasının bundan başqa aglabatan bir əsası görümmür və bu yolla mövcütlətlərini qoruyub saxlamada çalışılır. İndi sual çıxırdı, təbii ki, başqa dürətməyi asandırmı, əlbət dəyir, asan deyir. Bu mövcut vəziyyəti qoruyub saxlamak da xeyli məhrumiyyətlərlə müzləşdirir, müzləşdirir. Amma biz məsələyə strateji olaraq baxsa, çox aydın başa düşməliyi ki, strateji olaraq rasional davranmaqla nəticələr əldə etməyəm mümkün deyir. Çünki, hökumət də o əldilində belə bəsəl var. Çörayı qulan dibini yiyemir. Hökumət də sənin bu məsələ ilə bağlı vəziyyətini təsd edir. Sən bu təs nəticəsində, əgər mövcut resursularını qoruyub saxlamaqa çalışırsansa və rasional bir yol çetirsənsə özün üçün, hökumət və artıq başa düşür ki, sən hansıq şətlərdə nezə davranabilirsiniz. Yəni, bir növə, sənin oyun qaydalarında davranış bitimlərini, davranış, diyək ki, bazarıxlarını vəs. Ölənmiş olur, məniləftirmiş olur. Və ona görə, hökumət, sonraki adımlar üçün tədvirlər görür. Və hökumət testidir ki, sən zəif tərəfin haradır və hər zaman lazım olan da o zəif tərəfindən o damarına basmaqa çalışır. Yəni, sənin hökumət diyək ki, o belə bir çobut də çıxsa, diyək ki, sənin haradan sanzılanabiləcəyini bilir və ona lazım olan da həmin yerlərdən basaraq sənin tənzirmləməyət çalışır. Yəni, idare etməyət çalışır. Və bu nöqtəyi nəzərdən də, mənim gəldiğim qenayetmindən ibarətdir ki, müxalif partiyalar, bu staksu qorib saxlamaqla strateji olaraq yanlışa yol verirlər. Və bu strateji yanlışlı, dələndən çıxmaqı imkan veriməyəcək və mövzud staksu qorun saxlanılması həkumət tüm faydalıdır. Və çünki mövzud staksu qorudakı oyun şətlərin, siyasi oyun qaydalarını, siyasi hekayələri, siyasi gündəmi həkumət məyənləşdir, müxalifət məyənləşdirmik. Yəni, gələm baxaq. Bu oyundan çıxmanın formulu nə deyik, və siz nə düşünürsünüz? Hazır ki, staksu da fəaliyyət göstərmək imkanları, həni, seçkiyə qatılma imkanları olmayaca, görünən budur. Yəni, gələm. Yəni, gələm. Yəni, gələm. Yəni, gələm. Yəni, gələm. Yəni, gələm. Yəni, gələm. Yəni, gələm. Yəni, gələm. Lüfət bə. Yəni, hər qəsi qeyda alacaq. Yəni, mən gümən etmirəm ki, hökumət burada bir tənzimləmə gətirər kə. Zətən kimi görmək istəmədirsə, həmin partiyalar ya ozlarını bıraqdılar ya hansısa bir partiyədə binləşdiler və hökumət kimi bu, diyək ki, yeni, kandfigurasiyada görmək istəmədirsə, onlar nöznə sıldama xilə söz demək isə, hətta Parlament içində olan partiyalardan da də belə bıraqdırdı, çünki həmin şəxslərin yeni siyasi meydanda rolu yoxdur. Yəni, biz diqqət etsək hansı partiyalar sıradan çıxarıldı. Hansı çoxların heç biri nə sədirləri şəxs olaraq, nə partiyaları, qurum olaraq heç bir formada faydı vermir. Yəni, ən azından aktiv deyirlər. Yəni, nə özləri təbliğ edirlər, nə siyasətdə oların hansısa bir ictimai rəyədə fikiri var. Nə hökmətsün hansısa bir tövvə verirlər, hökməti təbliğ etmirlər, həsi tənqit etmirlər, yəki o dırnaq arası konstruktiv tənqit etmirlər. Bölmətlə yoxdurlar, mözut laqqları yoxdursa, o adılar hökmətin nəyə lazımdır? Hökmətin çox partiyalı sistem adı ilə o partiyaların adı lazımdır ki, o partiyalar bir siyasi dinami qədəştirək edirlər. Bir hərəkətləri var və hərəkətlər hökmət yararlanır, vitrin üçün yararlanır, bənihaq ictimaiyyətə təqdim etmək üçün yararlanır. Yəni, vitrində olanlar da qeydə alınmıraqdır. Hansı vitrində olanlardan qedir söhbərin? Məsələn, Azərbaycında riyal müqalifət partiyalarını qeydiyyət almayın. Mən deyirəm ki, mən deyirəm ki, Hürfət bəyi, əslində o prosesi hökmət aparır. Hökmət birinci növbədə göstərmək istəyi ki, hakim partiyalar var, cəmiyyətdə bunu göstərmək istəyir hökmət. Hər zaman bunu sözlə şəkildə deyib, sətskilərdə bunu bu və diğer formada tətbiq etməyət çalışıb. Var hakim partiya, bilə var digər partiyalar. Yəni, hökmətin yanaşmasında bu yoxdur ki, var hakim partiya, sonra diyək ki, ana müqalifət partiyası, sonra diyək ki, digər müqalifət partiyası, sonra diyək ki, zəib partiyalar. Hakimətin diktə etməyət çalışıdı ki, var hakim partiya, bir də var gerdə qalanlar. O gerdə qalanlar radikal dola bilər, yəni gerdə qalanlar konstruktiv dola bilərlər. Hökmətin subit etməyət çalışıdıq odu ki, onların bütün zəmiyyətdə elektral gücü, sosial bazası eynidir mənim üçün aşağı yıxara hakimət, onu subit etməyət çalışır. Və bununla da hakimət həmişə sətskilərdə de göstərəb ki, kimin birinci verməyə nə nasıl olmaq, ilk tərpəməyə nə nasıl olmaq, həmişə Yenaz-Irbaycan partiyasının isdəp prezidentləyə, isdər parlamentə namizətliyi qeydə olur, birinci namizətliyi qeydə olur. Və ya partiya, diyək ki, qeydiyyətə selayetli numandilərin təsdiq üçün və s. i ki, Yenaz-Irbaycan partiyası qeydə olur. Hətta emsəkə bucur praktikada mən onun təfələ nəşahədi olmuşum. Hətta diyək ki, mühalif partiya və yaxud da ki, iktidar yönünlü partiya Yenaz-Irbaycan partiyasından qaqqat əvvələr müracət edir. Qanının müddəti var, o müddətdə baxmalıdır. Amma o qədər qanuna çıxşəkildə pozurdular, onları gözlə dedilər ki, birinci Yenaz-Irbaycan partiyası qeydə alınsın, sonra digərlər alınmalı. Yəni, bu bir oturuşmuş bir pratakola çevirmişdir. O nökləyin nəzərdən də, indi Yenaz-Irbaycan partiyasının qeydiyyatı ilk baş verməlidir. Və onun da qusur tapılmamalıdır. Yəni, əcələ edləyən hazır Yenaz-Irbaycan partiyasında qusur tapsaydı, yəni, qırda qusurlar olabilər göstərsindir. Amma qeydiyyatı almamaq üçün qusurlarını olmaz. O demək ki, prezidentin partiyası standardlara zavab vermir. Yəni, bu apsur dolardı. O nökləyin nəzərdən Yenaz-Irbaycan partiyası qeydə alındı, digərlərə hamsiyeni sevədədir. Gətsinlər, düzeltsinlər özlərin. Burda iki megan var. Bir megan odur ki, həmin partiyaların eyniləşdirir. Və burada həm də xökmər, iştima irəyədə bunu subit etməyəcə alışır və ya bunu göstəriməyəcə alışır ki, misal üçün. X-partiyasıyla, siz onun adını ne istirsiniz, Qoyun istirsiniz. Avtopuz muqalifəti Qoyun istirsiniz. Konstruktivdi Qoyun istirsiniz. Zib muqalifəti Qoyun istirsiniz. Hökumət yönumlu Qoyun. X-partiyasıyla, sizin real qəblətkiyiniz muqalif partiyası arasında, misal üçün xatçəfəs arasında, müsabat partiyası arasında ki, durum eynidir, mənim üçün. Və bunun rəqəmlərlə, iştima irəyə, informaciya, müğütünə bırakmağa çalışır. Və biz nəyi gördük? Biz onu gördük ki, iştima irəyədə müzakir olun da, hansı partiyaya nə qədər üzvü var? Ədiyə nazirin zavabı ilə hansı partiyanın üzvülərinin zənklər vasitəsi ilə təsdiq edib etməməsi. Yə ki, o siyahıda dövlətin reis dilunda sistemdə məlumatların düzgün gəlib gəlib mənməsi. Bununla hökumət göstərməyə, sumut etməyət çalışırdıq ki, bax, statistik rəqəmlərlə xamsının dəziyyət eynidir. Bu məsələ var. İkincisi həm də hökumət bu adım atmaqla topatır və sənin davranışlarını göstəri. Bax nümunə çəktim reyal partiyasının imsalında. Attı topu və davranışlarını göstərir ki, partiyaya necə reaksə verəcək? Biz bunu həmişəm, sətskidə də görmüşük. El olub ki, çox aydın bilinip ki, hökumət, yəni informasi artıq hərkəsə belə olub ki, hökumət, flan dairədən xiksin namzətliyini keçməsin istəyir. Amma o sətski günlə bir gün qalmış, iki gün qalmış. Hətta saatlar qalmış, və əzən həmin namzədinin üstündən xətçəkilir. Onun elədiyi hansısa bir səf hərəkətə görə, və yaxud da ki, həmiz proses nam bağlı, onun siyasi bağlandısı varsa, siyasi party nam bağlı dəyişən vəziyyət, onun namzətliyinin, yəki, sətskidə qələbə qazanmamasına və yaxud da ona müəllət mandatının verilməməsindən nəticələnir. Bu da eyni prosesdir. Və həm də bununla bir daha hakimiyyət, o diyaloxt olan, yəki, konstruktiv münasibətlər qorumaqa çalışan partilələn özünü bir daha test edir. Bir daha onları adaptasiya prosesinə sürüçlüyür. Və eyni zamanda həm də dilemə qarşısına qoyur. Baxa mən sənin qeydiyatını ləğv edə bilərəm. Və bu ləğf onun da, yəki, məsələ, x partisində deyir ki, qald səfəsi partisini qeydə alaram, səni qeydə almaram. Və sən də durub ştimiairəydə subüt eləyə bilməsən ki, mən müxalifət edim deyəməni qeydə almadılar. Ştimiairəydə oturuşmuş müxalifət partisini qeydə alaramsa, deməli məsələ ondan bağlı deyir. Yəni, o nöqdəyin əzərdən də bu tətin vəziyyətlər, həmin siyasətləri də bir daha loyallıqının, hökumətin siyasətinə loyallıqının, hökumətin sizdiyi o kırmızı, qırmızı, yəki istiqamətlərdir. Qırmızı xəttən çıx məmağına dair, növbəti dəfə bir daha sadəqət məmaşətdirməyə məzibur edir. Və bununla da həmin loyallıq prosesi, həkimətin siyasətlərin də o sistemin sərisində qalaraq o sistəmə xədimət etmək etmək üçün loyallıqını bir daha təsdiqələtdirmiş olur. Həkimət bununla da bir daha oturuşmuş sistemini, yəki pərçümləməyə onu alavət yəki betonlamakla daha da mökəmlətmək istəyi durur. Təşəkür edəm, hakim beyi. Əslində siz danışdıq xıza mən biraz da geriyə, kimli olusuncuyla qayıtdım. Siz çox gözəl bilirsiniz mən ansın məsələn, nəzərdəd turan, kimli olusuncuyla Hüməli, ahşif qurbanova presidensiya şiqlərin də səqdədi mövqi, sonra onu təmsid etdiyi party üçün ağır başa gəldi. Hə, bunun yaxışqı hatırlıdırı. İndi də sanki analoji təndensiya bir başqa şəkildə gedir. Həralda hakimiyyətin partiyalar qarşısına qoyduq mövqi aydındır, beyət etməlsən və bu beyətin sonu hara gedir. Bu da Beytullah Vəliyəvalı deyəri izləyicimiz yazır ki, qızası Azərbaycanı Türkmenistan edirlər. Bu perspektiv var mı Azərbaycanı Türkmenistan olabilər mi azırki şəra etdə? Belə deyəkdə, məsələsün, Türkmenistan ortaşiyanın Türkmenistanıdır. Yəni, Türkmenestandaki vəziyyət Qazaxstanla mubaisədə pisli, beyətdə ki, Qazaxstan ya Qırğızstan, deyək ki, Türkmenistanla mubaisədə daha yaxşıdır. Diyək ki, Qırğızstan Azərbaycanı Qafqazda, Gürcistan idi, əvvəlki vəziyyətində. Bizim vəziyyətimiz deyək ki, Qırğızstan idi, beyətdə ki, Qazaxstan və Özbəkistan idi, deyək ki, Ermenistan da vəziyyəti for post idi, deyək ki, yə bilm digər ortaş yolu kəsi idi. Yəni, bu kontekstə mubaisəl yəndə demək olar. Amma biz, Diyək ki, Şək Tərəftaşlıq ölkələri çəlçivəsində, Diyək ki, bu regionun Türkmenistanıdır. Biz ortaş yənin Türkmenistanı deyik. Yəni, bizim ortaş yənin Türkmenistanı olmaq imkanlarımız yoxdur. O nökləyə nəzərdən ki, həc belarus olmaq imkanlarımız yoxdur. Yəni, Azərbaycanın geopolitik durumu, zorafi yerləşimi, eyni zamanda iqtisadi ticari əlaqələr və o cümlədən Avropa Şurası nüzübülüyü, konvensial öhdəliklər, imkan vermir ki, Azərbaycan Türkmenistanı çeviririz. Yəni, o nökləyə nəzərdən də, hökumət istəsə belə Azərbaycan Türkmenistanı çevirə bilməz. Çünki nə, tarixi, ənənəli, ənəli onu qeydələmə istəyərim. Burda tarix də çoxun əmlədi. Siyasi kültür də çoxun əmlədi, siyasi ənənə də çoxun əmlədi. Biz deyək ki, Güristanla məquaisədə özümüzü təngid edirik. Həzir al-Malix ki, Güristanla məquaisədə biz ələ 20 lər nəvələrin də da o durumumuz var idi, 19-cu nəsədə də o durumumuz var idi. Qory semnəryası deyək ki, yevlaxta değildir. Bahçıda deyildi, Goris Eymülaryası gürüslən ərazısındaydı, deyək ki, o dönəmin tarixində tiflis deyək ki, təkcə siyasi mərkəzi deyildi, həm də kültürel mərkəzi idi, həmin dönəmin tarixı şətlərində. Zümriyyətimizi tiflisdə eğləməyətdir. Yəni, o zümriyyətini eğləndən qabaq deyək ki, bu dənimi qafqazda baş verən, rüsyan qilabından sonra oradaki deyək ki, dəyişim havasının fonunda parlamentin formalaşması, rüsyanın içərsindəzə qafqaz seyminin formalaşması. Yəni, amma bütün bunların fonunda həmsi yəni siyasi mərkəzi odaq tiflisdə idi. Sünki bunun həm də zorafi şətləri və aidi, dənizə çıxış, yəni bu tərəfdə Osmanlı'nın təsir gücü və s. və edaq. Yəni, o nöqtü eləzərdən də bizim Azərbaycanın türükməsindən olması mümkün deyil. Nə zorafi şətləri baxımdan, nə gəyi politik baxımdan və aynı zamanda bir şey də çox aydın bilməliyik ki, yəni ilhəməliyəv hətta lıqaşınq olabilmir. Sünki, yəni ilhəməliyəv nə qədər demokratik prinsiplərə dəyələrdən qaçsa da, amma aynı zamanda modern görünməyə çalışır. Yəni, modern dünyadan təzid olunmamıqa çalışır. O, hətçı vaxt demir demokratı lazım deyil. O, hətçı vaxt demir beynək insan yükları lazım deyil. O, hətçı vaxt demir beynək haqiyyugu biz tələb etmirdik. O, sadzuləq demək istəyi ki, bizəksinə demokratiya, yəni, o adla, o addan imtin etmək. O adı göstərəməklə, o adı altında özbildin etməyət çalışır. Bir də milli fikirlərə cəmiyyətü manipüliyəs edərək sanki demokratik dəyərlərin milli kimliyin əldə alınmasını getripsi xardacaq. Demokratiya milli kimliyə qarışıdır. Milli kimlik adı ilə cəmiyyətü manipüliyət etməklə həm o demokratik şətləri formalaşdırmaktan yayınır. Həm də beynək haq aləmin oppresingindən açmaqa çalışır ki, bizim cəmiyyət həllə hazır deyil. Bu cəmiyyətin hazır olmaması adı ilə o əslində həm də bu proseslərdə manevr etməyət çalışır. Hək kəs bilir ki, Azərbaycan şəktə iş demokratik respüldükə quran, iş parlamentar respüldükə quran bir formaktır. Və nə yazıq ki, biz müstəqil əldə etdiyimizdən Duyana Azərbaycan'da hələ də biz respüldükəsirlək principiqlərinə formalaşdırabilməmdir. Amma bizim babalar təcürbərin olmamasına diyək ki, müvcudu şəxslərdə, ilizyon görünən bir yanaşmada, amma bir vizyon qoymuştular ortalığa. Bəli biz xınya bilərik, bəli biz sual qoyabilərik, müzakirə bilərik ki, həmin dövürdə o yetişməmişdir, daha tezi idi və s. vəələk. Amma məsəl onda deyildi, məsələ həmin şəxslərin vizyonundaydı nə yətirmə istiyirlərdir, ölkənə har da görmə istiyirlərdir. Olar görmə istədiyi Azərbaycanın təsəvirini təqdim edirdilər. Bakın, şimdi biz burada həm də bu bizim üçün də bir sualdı. Cəmiyyətdə dəyişi etmə istiyən tərəqlər üçün də sualdı, müqalifət üçün də sualdı hakiməti dəyişmə istiyən. Vəələk biz qəblət mürih mövzu çətləri, vələk biz hökumətin haqqardığı bu siyasətin faydalı olmadığını görürük və bu daha da pisləşdiyini görürük. Amma dəyişim etmə istiyən, dəyişim təqdim edən, dəyişim və dədən tərəflərin də ortaya vizyon qoymasına ihtiyacı var. Onların təqdim etdiyi Azərbaycan, onların qurumak istədi Azərbaycan, hans Azərbaycan. Yəni, burada stratejoloq yanaşma ürfət və həm də ona görə və ənəmlidir ki, məsələ ilham eləyəvə qarşı olmaq məsələsi olmalı deyik. Yəni, mövzud hökumət var və biz də bu hökumətə qarşıyıq, deyəm müqalifliyi olma malıdır. Yəni, müqalifliyin ideoloji əsası onun üzərində olmalıdır ki. Sən hans Azərbaycan istəyir isə, amma övzud hökumət, o Azərbaycan qurulmasına imkan vermir. Əksinə, övzud hökumət, hakimiyyəti diyək rəsuslarını öz xeyrini istifadə etməklə o parlaq olabilecə, vizyon nər olabilecə, o Azərbaycan'a satımlılığın imkanlarını getdi isə o şansları əldən alır. Bak, bunun için nə etmək lazım? Bunun için ortaya hans Azərbaycanı biz istiydik. Nəc Azərbaycanı təsəvhirlədiyi, həm da onu qoymalıq ortalya, ortalıqa. O, qurucu babalarımız kimi? Əkibbəy, Əkibbəy, burada Famil Kermov deyir, sit ki, Azərbaycanı təkibartya alır yolunda deyilmi? Buna cevab verdiz, amma zəcindəsiz. Yəni ki, mahit etibarlı bələ, Azərbaycan təkpartya alırdı. Amma inandırım sizi biz partyalın, yəni partya sisteminin özünə baxanda, Yen Azərbaycan partyasının quruluşuna baxanda, Yen Azərbaycan partyasının yə ki, yaranışından bu yana, və həydər eləyimi hakimətindən bu yana, siyasətdə rollu baxanda, immətlə partya deyil. Əvəllər partya funksası var idi Yen Azərbaycan partyasının. Məyən mənada, tam olmasada, idariyyəti olurdu, idariyyətini qərarlar verilirdi, o idariyyətin qərarları iştimayətə bəl olurdu. Yə ki, prezident Yen Azərbaycan hakim partyasının sədirni qalmasını özüməyən bir problem yaratsad, amma eyni zamanda sədir kimi rolu vardı. İndiysa bu naminal xarəktəri daşıdır. Yalnız sətkidən sətkiyə və bəlzən hansıda bir deyə ki, referondumda mövqə qoyulur. Amma ölkənin siyasi həyatında Yen Azərbaycan partyasının hiz bir rolu yoxdur. İkincisi, partiyanın rolu həmdə nədə görünə bilər, parlamentdə. Çoxluq olsa da yapın, parlamentdə fraksəsi yoxdur. Yə partiyollara parlamentdə funksə daşımır, görmüsüz mü Yen Azərbaycan partyası qanun vəcid təşəbbüsündən çıxşələsin. Bələkə bir iki dən ola bilər. Amma sistematik xarəktirli, parlamentdə hansıda məsələnin qaldırılması, hansıda bir qərar laihəsi, hansıda bir qanun laihəsi nəm bağlı Yen Azərbaycan partyası ortaya sənət qoyub. Görmüsünüz mü bunu? Yox. Yəni bütün bunlar onu göstərir ki, həs bizdə təkpartədə yoxdur. Mahiyyət itibari lə, təkpartədə yoxdur. Mahiyyət itibari lə, həkumət ümumiyyətlə çalışır ki, partiyallıq sistəmi olmasın, yəni partiyalların siyasətdə rolu olmasın, siyasət ümumiyyətlə müzakirə müstərisində siyasət olmasın. Hətta biz də fələrinə şahid olmuşuz. Parlamiyyətlə deyirlər, partiyalların roluhar da görünməyəldi. Parlamiyyətlə. Parlamiyyətli spekiri hətta həkumət ki, önəmi deptatılara deyirlər ki, bura sənətsün diskusi yeri deyir. Yəni, biz bunu də fələrinə şahid olmuşuz. Nə deməyir ki? Həkim partiyanın, yəni, daha doğrusu, ölkəni idar edənlərin belə bir düşüncə tərzi yoxdur. Və nəfiziyyə itibariyyədə, həkim partiyat həmsislərinin gəttikcə, siyasi vərdişləri sıradan çıxıb və gəlində bu gün baxaq. Yenaz qızan partiyasının idrası kətəbi kimdir? Tahir Budaqov. Siz görmüşsünüz mü Tahir Budaqovun? Diyə ki, siyasi prosesdə son illərdə o vəzifə gəldikdən sonra hər hansı bir rollu çıxşını aktif siyasətdə rol, yox. Ona görə qoymuyublar ki, onu. Siz qaqdırsınız? Demək, nə deməkdir bu? Yəni, necə kəvvəllər Yenaz qızan partiyasının siymaları var idi. O siymalar daha siyasi şəxsləri idi. Daha siyasi vərdişləri və idi. Siyasi refleksdəri var idi və bununla prosesdə iştirak edirdilər. Artıq o 2016-cildən bax verən prosesdən sonra biz çox aydın gördük ki, Yenaz qızan partiyasının, yəni, aili rəhbəriyində təmsil olunanların və partiyadına hərəkət edən şəxslərin siyasi davranışı sıfıra emmiş oldu. Onlar çevrilirlər məamura. Əgər hakim partiya üçün yanaşma budursa, digər partiyalar üçün də onların istədiyi arz etdiyi budur. O nökləyi nəzərdən, formal olaraq tək partiyalıq sistəmi getməyəcəklər. Formal olaraq ya ki, parlament partiyalarda qalacaq, formal olaraq müqalifət partiyalarına da status mərəcəklər. Yəni, daha doğrusu qeydiyyətlərinə saxlayacaqlar. Və bəlli bir öyrəşilmiş oyun qaydaları var. Hökmət üçün də bu oyun qaydaları bir comfort zone adı. Hökmət, nəzarat elə bildiyi bir mexanizmi altüst edərək başqa bir mexanizmi təvrə bilməz. Yəni, o nökləyi nəzərdən də indi referondumlar səsləndirlər, belirli ki, bu siyasi partil haqında qanından sonra yeni referondum qəlir, səsətdə dəyiştiyi paş verəcək, əsarı və əlaqıq. Mən şəxsən bunu 50 əsəbedirəm. Hansı eləmət dəyişə bilər. Amma ölkədə siyasi sistemin totar şəkəli dəyişməsi mümkün deyil. Çünki artıq yeni vərdişlər diktə etmiş olacaq. Yeni oyun qaydaları ortalığa çıxmış olacaq. Bunun üçün də bunu idare etməyək, nəzəriqdə saxlamaq, bununla uygun tənzəmləmək asam proses deyil. Hökmətin də bu proseslərdə, yəni, təmsiçlərinin siyasi vərdişləri yoxdur. Biz indi həmdona baxarıq. Yeni muadiyyək ki, rəhbər şəxslər, nəzirlər, siz görmüşsünüz mü o yeni nəzirlərin, hətta bir nəzirlin ətirafında çoxlu vəzifələr birləşdirilir. Amma o nəzirlərin, hansı da birinin siyasi açıqlamalarını görmüşsünüz mü? Siyasi, diyək ki, Palemiki Ardaşdırakini görmüşsünüz mü? Yox. Onlar hamsı texnokrat, məmur kimi çalışırlar. Və onlar siyasətdən tamamil uzaqdılar. Yəni, siyasi qərar vermədən uzaqdılar. Siyasi prosesin yaratılmasından uzaqdılar. Onlar sağlıca üzülərək icraçsı məmurlardılar. Və icraçsı məmurlar dəslində menizər kimi davranırlar. Yəni, əvvəl ki, algarkıq məmurlar deyirlər. Əvvəl ki, algarkıq məmurların iqtisadi imkanları daha geniş idi. Şəxsi əldətdiklər qazanslar. Ətraflarında saxladıqları o qazanslar hesabına diyək ki, qeyri rəsmi yüc vasilələri də var idi. Eyni zamanda onların məmurlardır. Şəxsətdən rolları da var idi. Media idare edirdilər. Partiləri maliləşdirirdilər və s. və ələxın. İndi isə o sistemin hamsını məlkezləşdirirdilər. Hər şey prezident admin sesəsində baxın. Əvvələr, ayrəri partilər, ayrı ayrı məmurlar maliləşdirirdi. İndi isə artıq ələlət vəliyəvin ya ki, tənzimlənməsində o proseslə izrolundur. Eyni qaydə də medyanında idare olamaz. Eyni qaydə də qeyri rəkumət təşkilatından idare olamaz. Həydindir. Çok təşəkür edirəm. Aki bey, məcid son bölümünə keçirik, son bölümünə. İlgar bəyin sualı var. Əslində bu sual bir keçid oldu. Bayarları siyasi partiyalardan danışdıq. Siyasi partiyaların hakimiyyətin asur əktrafiyyədi, bu ram edilmə prosesidir. Hələ son günlərdə sizinə bu müqalif partiyalar arasında da bir mən baxdım sosial şəbəkədə müəyyən problemlər yaşanmışdı. Hətta siz qeydə eləmişsiniz ki, Əvvəllər aftobuza minməy məsələsi var idi. İndi də reisdir müqalifətisən ki, belə bir palim ki, yəmən şahidi oldun. Yəni, mən şəxs elə düşünmürəm. Bu da sizin fikirinizdir, həralda. Amma Azərbaycanda müqalif olmaq çox çətindir. O qədər çətindir ki, hətta bu ülkədə sayılıb seçilə bilən alim beləm siyasətlə məşğul olursa, onun talihini bir anda deyişə bilərlər. Bu insanları siyasətlə çəkindirmək anlamında deyin. Amma azıcı gerçəyimizdir. İdilərbaycanda yazır ki, son 30 ilə biz xalqolara öz də ahli gücümüzün hesabına həpis olunmuş siyasi məmsulardan bir kimsə nə azal elə bilməmişik. Azal olunanlar da gəlbən və ya, abuşun hesabına azal ulaşqılır. Buna münasibətinizə soruşur. Yəni, gəlmişkən Adiyar Sədri, Prof. Bubadi Badoğun'un müdafək kandisində özürsüzsiniz. Bu həbsə münasibətinizə eşidəyivə, bu həbsin perspektivini quad bəyin azad edidmə, süsün beynəxal təzdi, həli reaksiyalar kifayətdirmi, yoxsa nə baş verir? Azərbaycan bayaqlar dedik ki, hər halda Azərbaycan hakimiyyəti, dünyaya mən demokratik ölçü olmaq istəyirəm. Bu, mesajı verir. Demir ki, mən diktatur, diktatura yaratmaq istəyirəm. Bu, mesajı verir. Hər halda ki, dünyada imici bu şəkildə göstərisin. Hətta, o iqsadi vəktirlardan bağlı da açılamasındaki qubad bayaq hədəf almışdı. Orada da görünürdü ki, dünya bankının açılaması, Azərbaycan orada müsbət mövqeydə dayanması prezidentüsün önəmdirdi. Bak, bu kandisində qubad badağ olun həpsi və onun həpsinin belə deyik, yeri gəlmişəm, bugün onun həpsi da bağlı, o bir nəfərdə həpsini iblər, Azərbaycan, Türkiye'dən Azərbaycan iblər. Yəni, görünən budur ki, hakimiyyət çox israrlı bu məsələdə. Niyə israrlıdır? Mənə xaq reaksiyalar kifayətdirmi və siz nezə düşünürsünüz? Qubad bayaq həpsi dən azər olunacağıq mı? Yaxın günlərdə. Teşəkyürlə, Mürifət Bey. İlk sualınızın əvvəki isəsində qısa toxunsam, yəni, bir gəl müxalif reisdir, müxalifət anlayışını əslində mən ifadə etməmişdim. Bir jurnalist dostumuz Şəmişədə qəifadə etmişdim. Mən də Sazurak hakimiyyətin yanaşmasına qıza etmişdin ki, hakimiyyət deyir, o da birəz daha çox ironik və s. haqaz məqsələdə ifadə olunmuşdur ki, hakimiyyətin yanaşmasını təsvib etmək nəzədən ki, maddəm, siz mənim autobus müxalifəti, təsus mənim diyalog prosesimi qoşulmadınız və ona bir ayama qoştunuz, və onu hekayəsini öldürməyət sağoştınız və də adına ya ki, autobus müxalifəti dediniz, mən nində bir reisdir sistemi yaratıram və sizin hamınızı o reisdirin sərisində bir statusa gətirib çıxardıram. Sizi ona məzibur edirəm. Yəni, bu hökumətin yanaşmasıdır, də ya ki, mən müxalifət özünü belə bir yol çətirir, müxalifəti özünü, də ya ki, belə adı qoyur mənisində deyil. Həm də görülən odur ki, müxalifət burundan imtisnat etmək imkanına sahib olabilər və burada süsü vacib bir meqama qeyd etmək istərdik. Bəzən siyasətdə deyək ki, ümumiyyətlə belə bir yanaşma var. Sən durduğun yeri müəlləşdirəcəksən sə, harda durduğun yeri müəlləşdirəcəksən sə, sənə harda illəşmək yerini təklif eləyəcək. Yəni, o kontekstə ki, sən seçdin yolu belə dədikdən sonra, o seçdin yolun sərtibəsində də səninlə hesaplaşıb, hesaplaşmama bir beləcətində gələt çıxacaqlar. Yoxsa yeni bir şəra et müstəvi təklif eləyəcəklərsən, də baxacaqsan ki, o müstəvi girsəm qalaram, sağ qalara, müstəvdən çıxsam girməsəm, deyək ki, sağ qalmayacam, neyiniyim? Yaşamak naminə, o müstəvinçinə girm. Bələ bir prosesə girdikdə isə, sənin artıq dəyişimlə bağlı şansların sıfremmiş olur. Sən sazüləq mövcud vəcətini sağlayıb, bədiyim kimi xiks günlə özün üçün bir ehtimal yaradırsa. O nöqt eləzərdən də bəzə müxalifətin imtina qərarı, imtina addımı deyək ki, böyb bir oyun qaydaların dəyişi olur və ya yeni şəhətlər diktə etmiş olur. Və bu baxımdan da müxalifətin imtina etməşəran sona görə və aidik ki, qalcəpəsi partiyası və musabat partiyası olmadan bu qanunu nətizələrini riyallaşdırmaq mümkün deyil. Və üstə gəldə nəzar almalıq ki, yeni qanunla yeni yaranmış partiyaları qeydət almalar, qalcəfəsi partiyası və musabat partiyası, yeni partiyası deyil ki, yə ki, yeni təşəbbüs çıxdı və ol təşəbbüs qanunun tələtlərini əməli zaf vermədi nə ki, almadılar. Bunlar zaten ümumi siyasi sistemində var. Onların yeni qanunu diktəsi ilə, yəni, əcək olar oyun qaydalarını qoşumlarsa qeydətlərin dəlində almaz. Artıq yeni bir siyasi vəziyyət yaratmış olur. Yeni bir siyasi kriz yaratmış olur. Nuhalifə bu zəsaretlə dəmi göz almalıq bacarmalıydı. Bu strateji qeydəsi və etməyi bacarmaydı ki, mən səni şəhətlərinə diktə etmirəm. Və sən qeydətimi ləqvələ. Qeydətimi ləqvə etmənin siyasi kriz yaranancaydı. Və hökumət bu qanunun tənzimlənmə gətirdiyini züniyyəyə subit edə bilməcidir. Dəksinə bir daha təsdiq etmiş olaca idi ki, beynəxal qaləmin naraslıqı kimi bəli. Bu qanunla mövcud siyasi mühalif partiyaları sıradan çıxatmaq istəyir hökumət. Bak, bu mühalifət, bu strateji davranışını düzgün seçməməklə, bu hökuməti, bu krizlə yüze qalmaqdan bir növb, yəki yan kətirmiş oldu. Mən bu hesaplama asan deyil. Burada hökumət bələ, şərtulox deyə biləsək ki, bu hökuməti etsinəyə baxmır, hökumət va bankda gedə bilərdir. Dünyanı qarşısına alıq, bunu gedə bilərdir. Amma bu, ciddi şəkildə siyasi kriz formalaşdıraca idi. Və hökumət daima bu sualın yüze qalaca idi ki, sən mühalif partiyaları qeydiyatını ləğv etməsin. Nəzərə olaxı ki, hökumət heç vaxtı demiyip ki, musavat partiyasında, qalçəfəsi partiyasında ilə məlif, həmişə çox rahat şəkildə ölkədə nə qədə siyasi məpslə olmasına baxma yəq, deyip ki, Azərbaycanda həs bir mühalif, mühalif prezidentləyə nəvzət həpsidə deyil. Yəni, deyək ilqar məmməd və başqalarına o mühalif nəvzət kimi görmürdü, partiyasədiri kimi görmürdü, həmin dönəmlər üçün. Amma qalçəfəsi partiyasın sədərini və musavat başkanını biz həpsi olan görməmişir. İndi olabilər, Arif Azərbaycanda misal üçün əvvələr həpsidə olub. Amma qalçəfəsi partiyasın sədərini və musavat partiyasın sədərini və ya prezidentləyə namizətləri həpsətməyib haçmək. Sünki onun siyasi heçayasında ona man olur, onların əksini istifadədir. İndi necə hesab edirsiz? Musavat başkanını və ya qalçəfəsi sədərini həpsədə bilməz dəmə üçmək? Vabak keçət səhəhəp sədə bilərdir, da bunu. Amma səfət ondan gedir ki, bunun qurumu əxtədi, o modern siyasi heçayədə onun əlihini işdir. Bunu təqdim etməklə deyək ki, qalçəfəsi sədərini nətrafındakıları qurvələri izaliyas eləyə biləri, musavatdaki tərpənəm qurvələri izaliyas etmək də faktikonları həsür gücünə zaltmaqla bu proses idar etməyət sələşir. O nökləyən əzərdən də mən az güman edirdim ki, hökumət burada vaubank yolu seçəcik. Vaubank yolu seçsə biləm, nuhalifət artıq öz yolunu seçtiğini və yeni oyun şəhətlərində öz müstəfəsində oynamaqa, dəyək ki, stratejiyol seçtiğindən, hökuməti çətin vəcətdə sağlamış olacaq. Bak, bütün bunlar həm donu göstərir ki, bizdə təsvdər olsun ki, biz prosesi elə sətsim nəmbaqlı, dəyişikliklər nəmbaqlı, daha çox kənərdən gələcət dalgan üzərində qurmaqa çalışırıq. Gərba Azərbaycanı təsirəcə hökumət hə, hökumət məzbr olub Azərbaycanı də sətkiyə xoşal bir proses aparacaq. Nə biləm mən? Biz son Ukrayna-Rusya muharibəsi fonunda da buna işitməyə başlamışıq ki, qabaqdan prosesi elə sətsiyi gələ bilir, prosesi elə sətsiyi məzbr olacaq hökumət, Rusiya dən artıq zəifliyiq, qərbin təziklərini işitməyəm məzbriyətin dədir və bunun fonunda da parlamenti müxalifət yer götürə bilər. Müxalifət, bak, bu yalancı hekayələri qurmaqla, hökumətin daima yalancı gözlətməyə yaratmaqla idar etdi siyasətdə onun əkməynə yaxsürtmüş olur. Mən əsə bilirəm ki, bu müxalifətin strateji vizionsuz davranışıdır. Müxalifət daha çox statükuvotsu davranır, mövcudiyətini qorib saxlamak üçün də. İndi gələk Qubat bəyin həpsinə. Yəni, hökumət Qubat bəyin həpsinin elə belə olmayacağını başa düşürdür. Yə, başa düşürdür ki, Qubat bəyin həpsidir ki, beyin haqq təlziklər də başlayacaq. Yəni, müxtəlif bəyinatlar olacaq və s. və eləxir. Hökumət bunun fərqindədir. Hökumət burada iki strateji yanaşmasını qoyablir. Qubat bəyin həpsi üçün, hökumət üçün kifakədəri səvəplər var. Yəni, arz olunmaz səvəplər var. Yəni, Qubat bəyin davranışı ilə, yəni, partiyasının davranışı ilə, özünün davranışı ilə və onun yarattığı iştima irədəki təsirlərin vasəsi ilə hökumətin qurmaqsa deyi sistəmə olar, yəki, təhdidlər formalaşdırır. Hökumət iştima irəyi idar etmək istəyir. Yəni, hökumət göstərməyət çalışır ki, bayaq də deyim kimi Qubat bəyin. Modern olma göstərməyət çalışır. Yəni, yəni, Lukaşın kimi yaranışq mür ki, iştima irədəni dənşilər dənşisindən bəyin vəcimə deyir. Çox əksinə, hökumət nuqtəlif alətlərlə, yümşəq gücün vasəsi ilə, əlaldıqı jurnalistləri vasəsi ilə, vətəndaş cəmiyyəti dək yüzləri vasəsi ilə, partiyalar vasəsi ilə, medya qurluşları vasəsi ilə, daimə, bizim sevramizdən belə, yəki, hökumətin mənafərin müdafəilə növqələr çıxardır ortaya. Bizi partizalıyır. Bizi bütövliyimizi pozur hər zaman. Dək ki, dəyişim isteyən tərəflərin mübütövliyindən gedəşir. Bu, hökumətin nəyə lazım? Dələ, dək ki, sizinə deyirsiz deyir, mən eşitmirəm. Çünki, hökumətin qurduqı sistem, iştima irəyi öz kontrolunda saxlamak, iştima irəyi heçə saymamak kimi deyir. Maksimum çalışır ki, o daha çox ən əzarat etsin. Onu təngid edən səslər azlıqda qalsın. Marjinallaşsın. Siyasik partidən marjinallaşsın. Dək ki, vətəndəş cəhəmətə də marjinallaşsın. Təngidçi jurnalistər də marjinallaşsın. Bu qanunları də eləməz bunu üçün gətirir. Çünki, imtiyazlar vəəd etməklə yol təklif edir ki, yaşamaq istiyirsən gəl. Daha geniş imkanları əldə etmək istiyirsən gəl. E, bəyək, mən də mən də təngid edəliyərsən. Ama sistemli bir prosesdə, mənim nəzədə tuğumdan kanarda qalmammalısın. Qalırsansa, sən onda olacaksan marjinal. Bax, bu nökləyən nəzərdən də Qubatbəyin özünün davranışı ya ki, partiyasının davranışı və s. Bu tipli fikirlərin geniş sirayət etməsi, nəticə itibari ilə hökumətin ağızlı etmədi. Qurmaq sədiyi sistemdə manisiliklər tövərə bilmək. Və oynu zamanda da bu hatirlər reaksə verməməsi, əksin, ictimai rəyi də o qorxunu itirmiş olur. Və bir məsələndə xüsusulak nəzər almaq lazımdı Rüfət Bəy, Söytlə hadsəsi, ya ki, müzəffərin yarattığı hekayənin, o dəmür yumurq hekayəsini sarsıtmış oldu. Zəmiyyətdə gücünü sarsıtmış oldu. Və Söytlə hadsəs, o polis gücünün təsirində rəğmən Söytlə hadsəsi göstəri ki, ölkədə ciddi sosial gerginlik var və insanlar hətta Qarabağda ki, nəticələrə bax mərq, Ali Başqamandanın o Qarabağ Fatih adı ilə qurdulu təblıqatın təsirində deyil artıq. Onun zamanı kətti artıq. Və insanlar real yaşam uğrunda sabaş verir. Polisin o, deyək ki, biber nə rəğmən, qaz biber nə istifad etməsinə rəğmən, biber qaz istifad etməsinə rəğmən. Eki, polisin o, gücün nə rəğmən, dövməsinə rəğmən, yaşlı insanlar müqamət göstəriq. Hətta ilə həməl yəvin müşavrəsində sər tənqid etməsinə rəğmən, və polisin o, arxasında durmasınə rəğmən, yenə həmin insanlar, çox sər çökəldə öz mövqeləni ifadətlər. O yaşlı nələr, qavallar, və s. Bu nəyi göstərir, bu onu göstərir ki, cəmiyyət, o dəmür yumruxla idaroğunla bilməs. İnsanlar nəticələn ortalada nə olmasın asıl o mərəq, yaşama uğrunda mücadlə verir. Yaşama uğrunda mücadlə verir sə, onu üçün birinci prioritet yaşamıdır. Yaşamına görə eitraz edir. Və eitrazı da artıq lokal müstəvidə icra hakimətləri, məmurlar haqləndirmir. Eitrazın mərkəzinə ilə hakimətin özünə kökdəyir. Başa düşür ki, artıq o sosial çəbəkənin imkanları xatıladırəm sizə. Nuqtala biz mediyalardan asla görürdük. O yaşının nələr, telefonu göstərir ki, bu dəya bax, səkim işəm? Burada bütün faktlar var. Biz nəvəziyyət deyir, burada var. Və insanlar onu göstərir ki, dağın başında artıq insanlar informasiyal dəliyir. Və bunu gizlətmək mümkün deyir. Manipuliyyət sətmək mümkün deyir. Bak, bu sosial gəlginliyin həm də formalaşmasında nə səbəb olur? Qubatbəkib insanların, peşikar insanların, xüsus ənində, məsəl üçün Qubatbək həm də iqsatsıdır. İqtisadi yönümdən problemləri hədəfləri göstəriməsi ya ki, qarşılaşadan hansı çətinliklər, imkanların nəcə israfodulması? O cümlədəm dağlıq qarabaxda farla infrastruktur layhələrin, adaltında nələrinə farılması? Hansı yehintlərinə olması? Hansı israfçılıqların olması? Və orda ki, prosesin, reyal, üstləvi şəkildə oradan olan məzbur üç çöçünlərin həyatına həs bir təhsil göstərməməsi? O cümlədən, azərbaycanın digər hissələrinin həyatında həyatında həsi bir dəyişi məsəhəb olmaması? Əxis, nə? Yəttikcə, daha qaramsar bir vəziyyətin yaranmasında, iştimayrə informasmasında Qubatbəkində süsuru olub araydı. Və bu tipli insanların qarşısının alınmaması, o sosial gerginliyi daha da artırmış olacaq. Və o nökləyə nəzərinə höçmət yeni köhnə metoduna qaydır. Bu vəziyyətin ən idar edə bilərəm, qorxuyla, zorla, danışanları susturmaqla və bunun fonunda, bunun ətrafında qurduqları bu hekayələr Əndi son diya ki, digər iqtisatçı, azərbaycanlı eləm adamdan, İstanbul University-ndə səfət mərəbcə istəyən Fazil Qasmovun Əgər adında səfələyəmse xarşələm düzələk. Doğru, doğru. Əh, onun bu hekayə üzərindən qurulması bu çox bilgürməli bir şeydir. Əmə səhzı zülək əndi qumadbə etsin bir hekayə quruplar ki, saxta pul istəyi sağlı və onu kütləvə şəkildə, təşkil olunmuş şəkildə etmələr. Əvəl bir ana radlı şəxsin adını təkildilər, amma o hekayə inandırıcı olmadı, çünki onu qurumaksın bir bak yaranmadı. Əndi bir başqa birini qurumaldı, əxə çünki təkcə tək şəxs kim qoy məyiplər, həm də təşkilatçı idada suq qurup şəkildə qoyuplar. Yəni, cınayet məcələsində istifadə olan maddə qanqət qurup əməlinəzə də tutur. Qrup əməlinə məcələ tutursa orda mütlək kimsə olmalıdır. Onun üçün də bu hekayəni qurumaldır. Əli zamanda bu FETO haçəs üzərindən ictimai rəydə ya ki, diskriti də etmək istiyirlər. Qubat bəyi müdafiəsində o ictimai ictimadı sarsmaq istiyirlər ki, haa, bax burada Türkiyə var. Bizim insanları da bəzi həssis yerindən təsir göstermək, s.a. Türkiyə varsa deməl orada bir milli maraq var. Bu sadə məsələ deyil, deməl orada bir ciddi məsələlər var. Amma biz halbuki çox ədəm bildik ki, son illər Türkiyə hökuməti, Lazabacan hökuməti, çox açıq şəkildə qeyri qanuni, deyək ki, heç prosedulları əməl etmədən hiz beyni xaq standatlara əməl etmədən rahatsa bir-birini dəstəhliyirlər və nətizə itibarlə bir-bir hökumətinin məmurların, deyək ki, hökumətdə olan şəxslərin maraqların müdafiədirlər, nə ki, dövlətlərası munasibətlərin tənzimlənməsəyətə keçədirlər. Və bu nökləyə nəzərdən də bu həkəyələr sadəcə o ictimai rəhəyi çaşdırmaqsundur. Bu həkəyələr, deyək ki, Qubat bəyəm müdafiəsini sarsmaqsundur. Nə də kedir, Qubat bəyəm müdafiəsi? Müdafiə kəmi təsində üzül kimi? Və Qubat bəyəm, o zədələr çıqması perspektibini nə qədərdir? Burada bir məsələ də çox aydın bir məsələ var ki, bələ bən sınon razıyəm ki, hökumət bu məsəllərə hesaqlayaraq kiri. Və başa tüşür ki, daxılda deyitrazlar olacaq beynəxal qaləndə deyitrazlar olacaq. Və biz aytıq çox aydın şəkildə görür ki, müxtəlif siferalarda Qubat bəyəm müdafiəsi qəlir. Həm siyasətçilər, həm dövvət qurumları, həm vətandaş cəmiyyət, həm beynəxal qətəşirətləri, həm elm adamları. Və Qubat bəyəndə xarici, aparıcum məsələtlərdə elm adamı kimi çalışmasının da xüsusi təsir var bu prosesdə. Nətizə etbələ, dünya istimayetində geniş müdafiə bir prosesi dəam etdirilir. Həm də bu həm də bir psixoloji sabaş demək. Bu prosesdə nəticənin, cəlimiyyətin arzı olunan istimamiyyətdə dəyişməsi üçün, o cümlədən Qubat bəyəm deyək ki, haqlarını müdafiəsi açsından, onun deyək ki, ona qarşı olan bütün bu qurama oyunların put olmasından, onun ədələtini, onun haqqının bərfası nökləyi nəzərdən, bu bürəz həm də zaman məsələsinin sabaşıdır. Psixoloji sabaşıdır, iladenin sabaşıdır və deyək ki, istimayrəyin sabaşıdır. Bu, bu zaman alabilər. Bu, asılıdır, həm də Qubat bəyənin oradaki səhətinin onayı verdiyi imkan çəlçivəsində dözmə imkanına. Təbii, həm də nə təhlükə yaradır. Eyni zamanda çöld olan insanların onun müdafiəsindən vazgeçməməsəksinə güzləndirilməsi. Və bir sözlə, daxılı istimayrəyilə, bəynəxalq istimayrəyil, güzlənəcəksə, Qubat bəyədə, bu prosesdə, yəni, onun səhəti ona imkan verəcək isə və dözə biləcək isə bu prosesdə nətizə etbarlığı, bu, məəhəm bir zaman çəlçivəsində hökumətin ciddəşəkilə ləhini işləmiş olacaq. Bu, yeni halsə deyil. Onun əvvəlki proseslərdə dolayıb, məşhur jurnalistərin işində dolayıb, yüqox müdafiətlərin işlərin də dolayıb, siyasetçilərin işlərin də dolayıb. Yəni, bu əzin mübarizəsiz, səhəbir mübarizəsiz sonda hakimətin geri adımatmasını nətizələmək. Yəni, ilkin məqamda hakimət həmşə psikaloloji səbaşa parır. Və xüsus ən də bir başa təziq kiürsədi şəxsi və və ziyyətə adaptasi edərək onu iradesini sındırmağa çalışır. Və bunun üzerində bir səbaşa parır. Və hakimətin ən maksimum istədiyi birinci növbədə istədiyi ondan ibarətdir. Ona nəil olabilməyəndən azından istimai rəidə, yəni, bu prosesin mümkünsüz olduğunu, artıq tagətin qalmadığını və beləz bu prosesin başını bırakmağın nətcəsində ilə getirip çıxardır, bu səbir səbaşında. Yəni, buna da nəil olabilməyəndə artıq onu qeraddım atmaqın yollarınaqdır. Burada vacib məsəl oldu ki, kritik məqamlarda həm dözmək, həm artıq zılığı qorumak, həm müdafiə mekanizmlərinə, müdafiəs həylərinə biləşdirmək və bu prosesdə artıq zıl, səbirlə qalabilməkdir. Yəni, bu proseslər dam ettikdə nəticələr, həkumətin istədiyi kimi alınabilməyəndə onu da artıq həkumət məzibrolu qeraddım atıq. Səbdə şəkürlər açıq bəq. Yəni, Qubad beya sağlamlıq diliyələk və həbəki iradələ alamdır. Yəni, deyir ki, siz deyiniz bütün vektorlar üzrə, bütün parametirlər üzrə, Qubad beyin azalığına doğru cəmiyyətdə toplumda etyəc yoxdur, bayaq hürmətləyir qarbəydir, dedir. Niyə görə Qubad beyin azalığı üçün illa ki, bəna xaq güzlər təzik göstərməndir? Millət öz üsdəsin öz ziyalısını, öz alimini, dünya şöhrətli, dünyada azərbaycanı leyəqətləyiz. Şöhrət olmasa bilə. Yəni, azərbaycanı leyəqətlə təmsil ediyən, çox azadanlarımız var, onlardan biri de Qubad beyin. On azalığı diləyilə, hürmətləv Aki beylə, şöhrətimizi burada sona şətlırıq. Sox sağolun təşəkür edir, programımızın Qonağı, demokratik teşəbbüslər insudunun rəhbəri, Akiq Qurbanı vedi, izləyicilərimizə də xüsus təşəkür edir, canlı yəyimizi burada sona şətlırıq. Tanrı və dənimizdir, tanrı millətimizi qorsin. Şöhrət təşəkürləsi, sağolun.