 Deel 14 van Een Nagelaate Bekentenis. Dit is een Liepevoxtopname. Alle Liepevoxtopnamen behoort het publieke domijn. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar Liepevoxt.org. Opname door Anna Simon. Een Nagelaate Bekentenis van Marcellus Eemans. Deel 14. Op een dag dat ik haar van mijn kamer uit weer met de kantere zag wandelen, deze keer tot mijn verwondering, zonder Sophie-tje, hoorde ik eens klaps in mijn hoofd de vraag, hoe ver zouden ze nu wel zijn in hun wederzijdsophemeling? En zoekend naar een middel om daar een antwoord op te krijgen, viedt het me in dat misschien een verscheurd of weggeworpen briefje m'n zekerheid zou kunnen verschaffen. Met Anna's correspondentie had ik me nooit bemoeit. Het was me bekend dat de kantere haar tik was briefensgeefd op de geleiding van een boek of tot wijziging van een afspraak. Wie weet of zij daar niet wat achterloos mee omsprong. Dadelijk naar beneden gegaan doorzocht ik in Anna's boedwaag alle openstaande kasten, laden, de prolemant, maar vond natuurlijk niemand al. Juist wilde ik weer heen gaan toen ik hun stemmen op de trap hoorde naderen. Ik schrok, zag eens klapsen op het regende, spond op een zijdeur toe en viel nagenoeg het salon binnen. De deur glipte achter me in het slot en onbeweeglijk bleef ik staan, verbijsterd door al het plotselingen in de laatste seconden. Ze hadden me niet gehoord. Al pratend over de onverwachtsopgekomen bui kwamen ze binnen. Gedemd, maar duidelijk genoeg, drongen de klanken door het dunne hout van de deur. —Ga nog even zitten, —zij Anna. —de regent zal niet lang aanhouden, —wat ik nog zeggen wilde. —Het ratelen van een paar voorbijrondende rijdtuigen belletten met de horen wat ze erop volgen liet. Toen ik weer verstaan kon, sprak de kanteren. Daarom zal ik niet beweren dat ik hem in alle opzichten begrijp. —Oh nee, hij is me heel dik was een voldmaakte raadsel. Bijvoorbeeld vat ik in het geheel niet waarom hij me in de laatste tijd weer vermijdt. We waren zo goed op weg. Hij had vertrouwen in me gekregen. Ik vleidde me enige invloed ten goede op hem te kunnen uitoefenen. En, opeens, ontglipt hij me weer. —Invloed op hem? Dat is een hersenschimmoor. Op hem heeft niets en niemand invloed. Hoe zou het ook anders kunnen zijn? Weet je iets waarvoor Willem zich warmaakt? —Een mens om wie hij wat geeft. Ik geloof niet dat er een onverschillige wezen op de wereld bestaat dan hij. —Als het niet voor de eerste maal is, dacht ik, dat Anna hem met je toespreekt, dan hebben ze in mijn tegenwoordigheid me eendachtiglijk voor de gek gehouden. —En nu klonkt de stem van de kantere weeg. —Nee, nee, dat willen we bij mij niet in. Mensen die om niets en niemand geven bestaan er niet. Zo'n grote onverschilligheid is altijd maar schijn. Ieder levend wezen heeft een teresnaar, en het komt er maar op aan die teresnaar te vinden, en ze doen vibrieren. —Je man! —Anna, liet hem niet uitspreken. —Met andere woorden, ik heb zijn teresnaar niet weten te vinden, en het is dus mijn schuld. —Er was ergernis in haar toon geweest. Zeker meer ergernis dan de kantere lief was. —Snel, viel hij althans in de reden. —Nee, nee, nee, zo bedoel ik het niet. Ik weet heel goed dat zo'n teresnaar niet altijd iets moois is, en dus, ik spreek niet van willen, maar in het algemeen, en van, ik neem graag aan dat je die snaar wel degelijk kent, maar met opzet en om goede redenen niet verkist te doen vibrieren. —Wat ik zeggen wilde is dat, wie aan het algemeen, heel dik was, de fout van een ongelukkig huwelijk in een misverstand ligt. —De mensen kennen Okander niet genoeg. —Leerden ze Okander beter kennen, dan zou... —Nog nooit had ik hem zo horen hakkelen. —Nu viel Anna hem in de reden. —Ach, ik ken Willem maar al te goed. Toen werd trouwden, ja, toen, als iemand met toen eens had gezegd, dat hij eigenlijk heel anders was dan hij zich voordeed. Maar papa en mama doorzagen hem volstrekt niet. Mama want trouwde hem, dat is zo, maar papa riep maar, hij is zo vreemd en dit vreemde. Ik weet niet waarom, maar dit vond ik juist aardig en interessant. Onze bruitstagen waren saai, ho, erg saai, en in die tijd ook wel dik was gedacht. —Zou dat nu bij iedereen zo wezen? —Maar wat wist ik van anderen en vooral van mannen af? Ik geloofde, dat ik hem niet goed begreep, dat alles wel beter zou gaan, als we maar eenmaal ingericht waren, als hij een bezigheid had, net als papa. Het leven was thuis ook zo verodigd niet. Ik dacht, dat ik hem op de duur beter zou begrijpen. En, nu ja, dat is dan ook gebeurd. Op onze huwelijkse reis zijn we de oog al open gegaan. En nu weet ik zeker, dat hij nergens, nee, maar nergens, plezier of lust of ambitie in heeft. Niets kan hem scheden. Op alles zegt hij, ik wil niet, of ik kan niet, of iets dergelijks. Wat je straks opmerkt is wel zo. Hij is ook voor zichzelf ongelukkig en diep te beklagen. Want ik ben zeker, dat hij nooit van iets geniet. Maar wat er volgt, ging weer voor maar verloren. Een zwaard dreunende verhuiswagen rommende langzaam voorbij. En het duurde geruimer tijd eer mijn oor, dat nu tegen de deur was aangedrukt, door het knarsen en brommen heen weer een salabekon onderscheiden. En dat juist terwijl Anna bezig was, haar afkeer van mij onder woorden te brengen. Het luisteren zonder te kunnen verstaan, maakte me half gek van inspanning. Ik voelde mijn hartbondzen, en het was, of met elke slag, het bloed alleen naar mijn hoofd opsteeg, terwijl de rest van mijn lichaam gevoelig werd en kramp achter verstijfde. Ik durfde mijn oor niet van de deur verwijderen en was toch bang door mijn op- en neerheigen mijn tegenwoordigheid te zullen verraden. Eindelijk kon ik de kantere weer verstaan. Dan is het zeker een hopeloze taak, maar toch spijt het me. Ik heb zo'n diep medeleider met je. Het zou een genot voor me geweest zijn, als ik daar kinder had mogen denken. Ze is tenminste iets aan me verschuldigd. Ik heb iets, zij het dan ook heel weinig voor haar kunnen doen. Nu zou komen wat ik bovenal wensen te vernemen. Ik geelde van zenuwachtige spanning en rode vlammetjes dansen voor mijn ogen. Ze antwoorden niet gauw en bijzonder zacht. Ik dank je voor die bedoeling. Het is lief van je, heel lief, maar wat iemand voor mij doen kan, dat heb je al gedaan. Meer, meer kan niemand. Ik moet dragen wat me op is gelegd en mijn troost vinden in mezelf. Het was, of deze woorden weer galmden in mijn hoofd. Ik vond ze even ondankbaar als aanstellerig en ik had lust tevoorschijn te komen om niets anders uit te roepen dan, vindt het dan niet troost, maar laat mij de mijne zoeken. Toch had ze gelijk, want al waren mijn voornemens een tijdlang nog zo mooi geweest, had ik feitelijk iets voor haar gedaan. Was ik er zelfs maar toen in staat geweest, konden mijn zelfopofferende plannen voor haar meer zijn dan woorden, lege woorden. Geluiden in de keuken beletten me weer het begin van de kanteresrepliek te verstaan. Ik onderscheide pas het volgende. Zo'n plichtopvatting vind ik wel mooi, verheven zelfs, maar geeft je werkelijk de troost die je ervan verwacht. Het antwoord kwam er wijflend uit. Meer en meer. Er zijn ogenblikken? Het is zo, maar ik geloof, ja, ik ben overtuigd dat ik het allerongelukkigst zou wezen als ik om te vreden werd over mezelf. Een lange en diepe stilte volgde. Wat doen ze, volgde ik me af. Hoe zitten ze nu? Staren ze naar de grond of kijken ze ook aan? Het was of ik door de deur heen iets van de emotie voelde die hun zielen door trilde en of zij die emotie stalen, stalen van mij, eindelijk hernam de kanteren. Ik bewonder je, en toch, toch doen je woorden me leed. Ze zeggen me dat ik, dat ik, zo helemaal niets voor je betekent. Wat deed die uiting me een plezier? Zekerlijk wenste ik soms dat Anna zich zou misdragen tegenover mij, maar dit misdragen zou tegelijkertijd mijn jaloezie hebben geprikkeld. Nu coolheid en hoogmoed haar bewaarden voor die fout, lag er voor mij een genot in dat ook de kanteren niet bereikte wat ik altijd te vergeefs had begeerd. In plaats van de vlampe zijn, waar aan zij haar vleugels zou zengen, was hij slechts de nieuwe schaduw waar tegen haar eigen licht uitkwam. Ze was als een vrouw die zich nog voor haar man, nog voor haar amant, mooi aankleed, omdat ze geen ander verlangen kent dan zich in een spiegel te verlustigen aan de aanblik van haar eigen beeldenis. Evenwel, er gilde toch een onmiskenbare aandoening aan haar stem toen zij haast vluisterend antwoorden, je weet wel beter. Dan werd ook zijn stem onzeker en begon ook hij zacht te spreken, was hier affectatie of natuurlijk gevoel in het spel. Ik weet, weten is te sterk, hopen heb ik daar reden toe? Opnieuw, er had een lange stilte in, doodsbang dat een of andere geluid met beletten zou de volgende woorden op te vangen, hield ik me zo strak mogelijk tegen de deur aangeperst, of schoon mijn knieën onder me knikten, alle nek spieren me pijn deden en mijn hoofd gloeide als waren mijn hersenen aan het sweren. Het eerst sprak de kant er weer. Anne, je bent streng voor jezelf en streng voor anderen. Ben je niet wel eens te streng? Stel je soms niet al te hoge eisen aan jezelf en aan anderen. Op de duur is het onmogelijk dat zulke een voorkomen opoffering van al het menselijke een mens bevredigt. Ons gemoed leven heeft rechten, heilige rechten, en als die miskend worden, dan... ja, dan eindigen ze met zich te verreken. Ik weet heel goed dat ik nu gevaarlijke stellingen verkondig, stellingen die ik zeker niet met alle vrouwen zou durven bespreken. Maar jij kunt ze begrijpen, jij weet te onderscheiden waar de regel en waar de uitzondering moet worden toegepast, en jij moet ze kennen, die stellingen. Want anders, anders zal het je gaan als mij, anders zal je eenmaal berouwen wat, wat toch je edelste zelfverlogening is geweest. Evenens weeg hij, en terwijl ook zij niet sprak, hoorde ik een flaug ritzel, een geluid als het kraken van zij die gedeukt wordt door een hand. Toen ging hij voor het. Laat ik je een voorbeeld geven, een bekendnis doen. Ik ben in mijn huwelijk heel gelukkig geweest. Het zou schanderlijk zijn als ik anders sprak. Emma was een edele vrouw, wie je nagedachten is ik altijd in die ieren zal houden. En toch, toch heeft me iets ombroken. Zodra we getrouwd waren, heb ik een gemis gevoeld. Gevoeld als een benauwende onvoldaanheid, en al de effectieve van mijn vrouw, van mijn dochtertje, heeft hij leegte niet kunnen vullen. Kijk, Emma was zeker lief, en zacht, en vol toewijding, maar ze zag te veel tegen me op, ze beschouden me als een vader, en voor mij was ze een kind. Meen je een geharde strijd heb ik moeten strijden. Geloof me, ik weet wat de verleiding is, en ik weet ook wat het zeggen wil niet te zijn bezweken. Lang heeft dit besef me met tots vervuld, maar nu de rijpere leeftijd voor me aan is gebroken, nu de ouderdom opdaagt in het verschiet. Nu, ik bekennet je eerlijk, nu verwens ik mijn zegenpraal. Haast onhoorbaar, maar toch bijzonder vast klonk daarop Anna's stem. Je meet het niet, dat kan je niet menen. En luidig, met iets dreigends in zijn toon, hervatte de kanteren. Och, twijfel niet aan mijn ontrechtheid, waar ik je zulk een diepe blik gun in mijn ziel. Zachter voer hij weer voort, maar misschien versta je me verkeerd. Ik wil volstrekt niet zeggen, dat het huwelijk niet voldoen kan. Oh nee, ik bewer alleen, dat het mij en ook anderen niet voldaan heeft. Nu bewer ik ook, dat ieder mens in dit leven recht heeft op een kwantum geluk, en, deik eens goed na, zou hij dit aan een ander, aan de ander die met hem delen moet, ontnemen door het zichzelf niet te gunnen. Geen antwoord volgde, en nadat de kanteren nog gevraagd had. Vind je het onwaar, of slecht, wat ik bewer, trat opnieuw een stilte in. Waarschijnlijk heeft Anna, toen zwijgend en ontkennend, het hoofdgeschut, de domineer vervolgde althans. Ik wist het wel. En dan? Kijk, niet alleen mijn gemoed komt erbij tekort, maar ook mijn geest. De geest heeft behoefte aan strijd, aan tegenspraak. Hij wil kampen en overwinnen. De rust verzwakt hem, en eindigt met hem uit te doven. Ik vond onderwerping, gehoorzaamheid. Jij vindt haterlijkheden, miskenning, maar geen van beiden hebben we de kamp gevonden, die staalt en verheft. Nee, dat is waar. Ah, je ziet het in, en nu, nu dat, je weet dat ik ernstig en oprecht mijn best heb gedaan om tussen jou en je man een betere verstandhouding teweeg te brengen. Niet waar, dat weet je, daar ben je van overtuigd. Ja, dat weet ik, maar als dit nu een onmogelijkheid blijkt te zijn. Hij is weg, als wacht hij een antwoord, maar Anna gaf hem er geen. Nochmas vlande mijn lust hoog op om eensklapps te voorschijn te komen en hun nu mijn minachting inste tonen, mijn oordeel eens in het gezicht te gooien. Maar vreemd genoeg? Of was het misschien niet zo vreemd in een cerebraal en harteloos wezen, zoals ik immers ben? Mijn leuke nieuwsgierigheid om eens te zien hoe dit alles wel af zou lopen won het nog van mijn verbittering, mijn verontwaardiging en mijn gooiende haat. Ik begreep zo goed dat Anna een triomfgenoot gelijk ze er nooit een genoten had, terwijl de kanteren werd meegeslipt door zijn heftige begeerde om zijn ziel door te drijven en te zegenvieren over elke hinderpaal. Nu wilde ik ook weten wie van beide de slotten zou kunnen zeggen, mij is de overwinning gebleven. Pas toen de kanteren herhaald had, dat heb je toch zelf gezegd, het is een onmogelijkheid. Begon Anna aarzelend. Het is waar dat ik niet veel voor Willems geluk vermag. Niets. Goed. Zeg niets. Niets voor zijn geluk, maar ik kan toch voor hem zorgen, niet waar? Mijn bijzijn houdt hem tenminste, enigszins, in toon. Ik weet nu wat ik niet wist toen wij trouden. Suze heeft me verteld, van zwaamelen is daar achtergekomen, hoe hij geleefd heeft voor zijn huwelijk, aller treurigst. Nu begrijp ik heel goed. Ho, ik bemoei maar niet mee, ik zal hem nooit iets verwijten, ik wil er zelfs niets van horen, maar toch begrijp ik wel dat zijn verkeerde neigingen hem weer dezelfde kant heen drijven. Wel nu dan? Nee, nee, er bestaat nu een man een band tussen ons, die mij heilig is. Hij kan die band verscheuren, zeker. Ik zal hem niet ontwijden. Willem heeft op mijn zorgen, op mijn plichtsbetrachting recht. Ik mag hem niet aan zijn lot overlaten. Nee, heus niet. Daar zou iedereen me met recht om veroordelen. Ik wil voor hem doen wat ik kan. Groeiende konen wil ik stapelen op zijn hoofd, en ik wil mezelf niets, niets, niets te verwijten hebben. Mijn geheim was dus nog altijd mijn geheim. Ze wilde niets horen en zou me nooit iets verwijten. De ontdekking jubelde me door het hoofd, maar ik had geen tijd erover na te denken. Onmiddellijk viel de kant er weer in, nu op een zondeling opdringende toon, waarin niets meer was overgebleven van zijn gewone, zelfende vriendelijkheid. Je hebt gelijk, grootgelijk, maar omdat je een plicht tegenover hem te vervullen hebt en vervullen wilt, zal je daarom je gemoets leven dat hij niet op prijs stelt, waarin hij zelfs geen aandeel heeft, laten verdoren? De mensen hoeven immers niet te vernemen, wat alleen ons beide aangaat. Je wilt hem niets verwijten, goed. Maar heeft hij dan wel het recht jou verwijten te doen? Mag je mij niet geven, wat hij, die er een recht op zou kunnen doen gelden, maar het recht niet op prijs stelt, voorwaardeloos houdt. Anna, Anna, naar hart en geest behoor je me al toe. Dat kan je niet ontkennen, dat mag je niet ontkennen. Daar kan je man niets aan veranderen. Wees nu ook. Het slot verstond ik niet. Het klonk gedemd, als vluisterde hij het haar in de oren. Dat iemand zo tot een vrouw als de mijne spreken kon, was maar raadselachtig. Al moet ik bekennen dat, het zij door jaluzi, het zij door een verandering van smaak, mijn oordeel over annes bekoorlijkheid in de laatste tijd bij vlagen wel veranderd was. Maar wat benijde ik, een man die zulke woorden durfde uiten en die ze tenminste eens in zijn leven met voorkomen begeerde, geuid, had. Doch, wat gebeurt er nu, klonk het in mijn hoofd. De zaak werd me hoe larg, hoe meer tot een interessanter vertoning. Niet dadelijk volgde Anna's antwoord. Eerst hoorde ik haar naam als een uitroep galmen door de kamer. Toen was het of beiden tegelijk spraken en balletten allerlei geluiden in huis met de verstaande wat ze zeiden. Als het eindelijk weer stil was, klonken haar woorden zo gesmoord, hoewel heftig, dat ik dacht, zeker houdt haar in zijn armen tegen zich aan en dan heeft haar er ook gezoend. Nooit meer, hoor. Nee, nee, nooit meer. Ik zou je kunnen gaan haten. Ik zou je... Ho, god, nee, dat zou verschrikkelijk zijn. Wil je dat geskeren? Nee, nee, probeer het nooit meer. Beloof me dat, zweren me. Ik stelde je zo hoog. Dwing me niet, min van je te gaan denken. Vergeet ook niet. Je weet het immers nog wel. De fout die een vrouw zichzelf te verwijten heeft wordt heel gouden door in het oog van de man voor wie zij faalde. Het vermoeden dat deze zin aan een boek ontleend was, dat de kantere zelf haar gegeven had, deed me bijna in lachen uitbarsten. Onderwijl voer ze veel zachter en calmer voort. Ik wil dat je altijd aan me zult kunnen denken als aan iets moois, rijn, onbesproken rijn wil ik in je herinnering blijven leven. En ik wens dit niet alleen voor mij, maar ook voor jou. Toe, laat me een van je lievelijkste, niet een van je pijnlijkste souvenir zijn. En op nog in een gertoon? Zal je dik was aan me denken? Ik zal het zeker aan jou doen. Ik zal het elke dag doen, wanneer ik de regels herlees waarbij ik in z'n vrouw heb gevonden, in een van de boeken die je me geleend hebt. Vam, kivogard, rigueur, fou ze mieux au fond duqueur. Zulke woorden uit Annasmond, ik kon mijn oren nauw geloven, en ik voeg me af of de kantere nu niet oogste wat hij gezaaid had, frazes. Of vergiste ik me, vergiste ik me in beiden, meenden en voelden zij heus wat ze zeiden. Had Anna, wij ligt nooit zo lief tot mij gesproken, omdat ik als een meduza-kop haar gevoel deed verstenen. Was hij misschien toch te goedertrouw en werd hij werkelijk meegesleept door een warme affectie. Wie weet, vert zet door mijn brein, of mensen, zo gemoetloos als ik, niet althoos de gewaarwoording hebben, dat elke gevoelsuiting van anderen ben aanstellerij, of een overdrijving is. Ha, misschien acht iedereen zijn evenmens, die hij niet begrijpt, en dus niet natuurlijk kan vinden, min of meer een acteur. Nu hoorde ik de kantere zijn neusnuiten, als iemand die tegen Willen dank heeft moeten schrijven. Anna trooste hem niet met woorden, maar uit een vloogeritzel meende ik op te maken dat zij van houding veranderde. Was ze nog dichter bij hem gaan zitten, had ze misschien zijn hand gevat, haar hoofd tot hem overgebogen, of had ze zich in tegen deel van hem verwijderd, omdat hij toch al in haar achting was gedaald, afgevallen van zijn voetstuk. Na een poos sprak hij weer, nagenoog fluisterend. Het zei zoals je wilt, ik buig me voor de adel van je hart, voor de hoogheid van je plicht besef, je hebt misschien gelijk, maar, ha, nee, niets, het is beter zo. Dus, is het nu uit? Voor altijd? Nee, nee, die gedachte kan ik niet dragen, ik moet hopen, ik wil niet zeggen waarop, ik wil het niet uitspreken, maar een mens vergeeft me toch als ik je onwillens gegriefd heb. Ik dacht, ik wilde in alle gevallen niet, en, ach, als het dan toch moet gebeuren, wat zal ik, ach, je weet niet wat een afschuwelijk gevoel het voor me is, je zo, hoe zal ik het noemen, zo eenzaam, zo onbeschermd achter te moeten laten, maar, we mogen ook al naar toch wel schrijven, niet waar? Een snik was haar antwoord, het beloof me dan, dat je in je brieven me alles van je leven zult vertellen, alles, alles, zonder uitzondering, goed en kwaad, beloof je me dat? Niet verriet me, wat ze daarop zeiden, een poos bleef het zo stil als waar de kamer leeg, toen sprak hij nog, weer zelfend. Over een paar dagen zal meneer de kantere afscheid komen nemen van mevrouw Termeer, maar nu, nu moet onze zielen ook al naar verwel zingen, zal het een verwel voor immer zijn? Ik verbeelde met de hoeren dat een kus de woorden op zijn lippen smoorde, daarna stommelde hij op en verliet een slaps haastig het vertrek. Bevend en gloeiend van zenuwachtigheid bleef nog een poos stil achter de deur staan, om langzamerhand mijn zelfbedwang terug te kunnen vinden. En nog eerlijk weer kalm recapituleren kon, schalde de vraag me door het hoofd. Zijn dat nu de normale mensen in weer gevoel, geen inbeelding, geen zelfbedrog, in weer woorden, geen huigelarei, geen onwaarheid is? Zodra ik kantsacht om een merk te ontsnappen, snelde ik de kamer, het huis uit en het bos in. Onder het wandelen begon het te herdenken. Natuurlijk was het eerst de gewone recapitulatie met een verwarde weer opleving van alle gevoelens, alle gedachten die het gehoorde in maat verwekt. Daarna vereest de vraag, wat zal ik ermee doen? Voor het eerst in mijn leven vond ik me met een wapen in de hand, een wapen waarmee ik haar die me in de weg stond kon treffen en mezelf bevrijden. Alltans, voor een ogenblik geloofd ik het, en daarom voeg ik me af, wat zal ik ermee doen? Wat ik graag zou weten is, over onder de mensen die beter zijn dan ik, onder die grote menigden waardoor ik verafschuwd wordt, onder al deze geachten, geëerde, fatsoenlijke, edeldenkende, beroende enzovoort, maatschappelijke mannen, een te vinden is, die in mijn omstandigheden, met mijn wetenschap, zonder iets anders dan haat en jaloosie, ten opzichte van Anna meer te gevoelen. Haartans uit de grond van zijn hart vergeven, zich van het voorgevallende onkundig houden en berust had in het killen, ascetische, volmaak lege leven, het leven van toetsteen voor haar voortreffelijkheid, waardoor ze me wilden dwingen. Die vraag zal nooit beantwoord worden, want ieder zal zeggen, een mens komt in de toestand die hij verdient. De mannen waarvan je spreekt, zullen dus nooit in jouw omstandigheden geraken. Toegegeven, maar als me dus zulke een ellendig lot ten deel is gevallen alleen omdat ik nu eenmaal ben, zoals ik ben, en geen kans zie, even buiten mezelf te gaan staan en met te laten vernieuwen, gelijk een huis eigenaar met een onbruikbare woning kan doen, maak maar dan ook geen verwijt van, dat die toestand was wat hij moest zijn. Mijn werk en mijn schuld, en nog veel minder, dat eenmaal ingeraakt ook mijn gedrag geweest is, gelijk het moest wezen, omdat ik immers ben, los ik ben. Geachte, geëerde, fatsoenlijke, edeldenkende lezig, als je uit vrije wil, zo uit munt meen geworden te zijn, waarom ben je dan niet nog beter? Omdat je niet gewild, of omdat je niet gekund hebt? Misschien heeft de een of ander, bijna eens van je gezicht of geschreven, dat je althoos je zo bijzonder goed hartig, mens lievend, gull, hulpvaardig, weet ik wat al meer, heb betoond, en dan heeft hij er zeker als een laatste pluimpje bijgevoegd, de man zou niet anders kunnen handelen als zou hij ook willen. Wel nu, dat is ook bij mij het geval, maar nu vraag ik, waarom de frazen die voor jou een loftuiting inhoudt, voor mij tot een smaadreden wordt. Ik dacht er niet meer aan eens iets moois te willen doen. Eénmaal in mijn leven had ik het beproefd. Het ernstigste voornemen had niet gebaat. Nu wilde ik eenvoudig mijn zin hebben, en hoe ik die kreeg, was me volmaakt onverschillig. O, gam ik in de eenzame stilte van het bos uit, al die mooie dingen zijn toch lak. Is er één mens om een andere reden kuis, dan omdat het hem voor de onkuisheid aan moet of aanweg te ontbreekt? Bestaat er een alturisme behalve daar waar het een instinct, een ambitie of een bedeelzucht bevredigt? De heenendaagse mensen zijn priesters van afgooden, waarin ze zelf niet meer geloven, verkondigers van leerstellingen waarnaar niemand meer handelt. Ze knielen en bidden nog, omdat hun positie dit zo meebrenkt. Toch niet één isig, die de devotie van zijn buurman door en door vertrouwt. Bevrediging van je begeerten, dat is geluk, zei de kanteren, en hij had gelijk, maar hij had ongelijk die begeerten te schiften in slechte en goede, want voor hem die ze heeft, bestaan er alleen dwingende. En of schoon we allen dit weten, verlakken we ook al naar met mooie woorden, waarvan wel het dwaast is, dat we er zelf in geloven, net als feestgenoten die veel gedronken hebben in het geloftuit van een toosten. Al dus maakte ik me allengs met de gedachte vertrouwd, dat ik niet alleen dingen ging doen, welke veroordeeld moesten worden door hen, die er achter zouden komen, maar ook, dat ik daarop aan recht had. Net even goed als een kat zich het recht aanmatigd, de tuin om ver te halen en te bevuilen, waarin zijn meester hem heeft toegelaten. Wat ik echter doen zou, kon ik niet indenken. Even als altijd was het me onmogelijk de gedragslijn die ik wilde aannemen, eniger maarten ver voor me uit te vervolgen. Ik zag alleen dit. Caroline houd ik aan, al moest ze me ook ruineren, liever een jaar van genot en daarna niets meer dan nog 30 jaar van onvoldaan vegeteren. Voorlopig geef ik Caroline al wat bloemendaal me zend. Is de kant er eenmaal vertrokken, wordt noodzakelijk onbetaalde rekeningen, vervallen belastingtermijnen te voldoen, dan ga ik naar Utrecht, eis mijn papieren op en, maakt eens nood, schandaal. Tegenover Anne ontzien ik me in het geheel niet meer. Zo gauw mogelijk kom ik op de scheiding terug en dan ben ik tenminste in staat haar vernederingen met gelijke mun te betalen. Intussen viel het me veel minder gemakkelijk dan ik gedacht had dit me niet meer ontzien in toepassing te brengen. Wilde ik Caroline bezighouden en me enigszins tegen mededingers beveiligen, dan moest ik dagelijks en op verschillende uren bij haar aannopen. Ik deed het, maar toch zocht ik nog althoos naar uitvluchten tegenover Anne en beperkte ik me tot zeer korte bezoeken bij de anderen. Ik was en bleef laf, laf tegenover spiedende mensen, laf tegenover Anne. Het baten me geen sier dat ik dacht, ze heeft nog zelf gezegd, ik wil niets weten, ik zal hem niets verwijten. In tegendeel maakte ik me diets dat mijn toestand veel vrijer zou zijn als ik maar kon aannemen dat zij al lang alles van buiten af vernomen en dus bewezen had te willen berusten. Het afscheid van de kanteren leefde dat niet zogenaar op. Had ik zijn gesprek met Anne niet beluisterd, zeker zou ik weinig aan beide hebben bespeurd. Hij speelde zijn rol uitmuntend. Wie weet, dacht ik, hoe dikwijls hij er aan dergelijke had vervuld. Als of het zo afgesproken waren, namen Anne en ik eigenlijk alleen afscheid van Sophie, die zeer blij was op reis te gaan en er dus niet veel weet van had dat zij haar nieuwe en liefste vriendin moest verlaten. Ook tegenover ervaardig heelden we ons best. We gaven hem de hand en zeiden heel leuk, goed reis, tot weerzins, waaran Anne nog toevoegde, schrijven eens hoe het u daar bevalt. Einde van deel 14. Deel 15 van een nagelaten bekendnis. Dit is een liepenvoxtopname. Alle liepenvoxtopnamen boren tot publieke domijn. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilligig ga naar liepenvoxt.org. Opname door Anna Simon. Een nagelaten bekendnis van Marcelus Emans. Deel 15. De avond van zijn vertrek ging ik voor het eerst uit zonder te zeggen waarheen en zonder door Anna ondervraag te worden. De volgende dag hadden wij ons laatste onderhoud. Het spreekt vanzelf dat dit weer in het etensuur plaats had. Op andere tijden wisselden wij na genoeg geen woord. Mijn eerste vraag luidde. Nu, heb je erover nagedacht? Het subgeep heel goed wat ik bedoelde, maar volg toch schijnbaar verwonderd. Waarover? Wel, over het genetje verleden voorstelde, over een scheiding. Op die vraag heb ik je immers mijn antwoord gegeven. Ik voelde mijn boosheid weer opborrelen als gasbellen in water dat begint te koken en ik besefte dat die boosheid, ondanks mijn wapen, nog altijd machteloos was in die Anna niet tot een scheiding wilde meewerken. Ja, maar juist daarom, omdat je zo dadelijk met dat antwoord klaar was, heb ik je verzocht eens na te denken. En, nu vraag ik, heb je nagedacht? Dat was niet meer nodig. Met bovenmenselijke inspanning bedwon ik me genoegzaam om deze keer nog alleen te vragen. Dus? Wel, dus blijf ik bij het genetje toen heb gezegd. Ik weet wat mijn plicht is, en mijn plicht zal ik doen. Uit was het met mijn zelfbeheersing. De gewone Hollandse vloek, die onzinnige uiting van een even domme als onmachtige exaspiratie, reutelde tussen mijn tanden door en met een vuistslag op de tafel, die borden en glazen dit ring kinken, gand ik haar toe. Wat betekent dat getrijdig? Heb je het dan opgezet met dold te maken? Plicht, plicht, is het jouw plicht, maar als een klit aan het lijf te blijven hangen, terwijl je nog minder om haar geeft dan om die kat. Of schoon ze een beetje verbleekte als bij de losbasting van mijn drift, bleef Anna's toon onverstoorbaar kalm. Al zijn we niet in de kerk getrouwd. We hebben elkaar toch plechtig beloofd dat we als man en vrouw Oekander zouden. Hier haperden ze een ogenblik. En de vrouw Oekander zouden zorgen. Ik althans heb het met die belofte ernstig gemeend en niets geeft me het recht, daar aan vrijwillig te onttrekken. Wat je anders als je gedommer werd, graag genoeg zou doen, he? Ach, wees zo goed je eigen wens en niet aan mij toe te schrijven. Ik weet, bulderend viel ik haar in de reden. Je weet, je weet, ja, biegt eens op wat je al zo weet, maar praten alsjeblieft niet over dingen waarvan je niemand al af weet. Van mij weet je niets hoor, helemaal niets. Wat je wel weet, wat je heel goed weet, al wil je het niet zeggen. En, wat ik ook weet, al denk je tegen deel, dat is... Het binnenkomen van de meid belette me weer door te razen en het was me als voelde ik een rem, die werd aangesroefd en mijn hersenen eensklaps met geweld samenpersde. Alles draaide me voor de ogen. Ik wilde mijn glas aanvatten, maar mijn bevende vingers smeten het om. En toen de meid de gemorste wijnpoogde op te nemen, was ik haast niet in staat mijn hoofd bedaard op zij te buigen en ruimte te maken voor haar arm. Onderwijl sprak Anna geen woord. Toen we eindelijk weer samen alleen waren, kon ik iets bedaarder vervolgen. Vind je het netjes bij een man te blijven die van je af wil, die dat wil omdat hij een zuivere toestand wenst, omdat onze verhouding onzuiver is, omdat je immers niets meer voor me voelt dan afkeer? Of is dat zo niet? Een paar seconden bleef haar antwoord uit. Ik kreeg haar scherp in de ogen en las er in dat ze even minder waarheid als een leugen wilde zeggen. Reeds was ik op het punt nogmaals los te branden toen ze op een toon die me weer onverdraaglijk teotraal klonk, zeiden. Ik heb medeleinen met je, Willem. Wat mezelf erover kwam, gebeurde nu. Ik schoot in een lach. Zo heb je medeleinen met me. Nu, ik met jou dan niet. Maar als jij je vrijheid neemt en doet wat je aanstaat, dan wil ik de mijnen hebben en doe wat mij lust. Je medeleinen mag je houden, maar wat ik verlang is, een zuivere toestand. Ik bedanker voor belachelijk te zijn, al is het dan ook maar in mijn eigen ogen. En belachelijk ben ik. Belachelijk ben ik elk ogenblik dat jij in de tuin of in huis met de kant er al loopt of zit te vriën. Erg je niet aan het woord. Hij dus vermaakt juist. Jouw plichtbecef mag vinden dat de ontrouw van een vrouw pas beginnend op het ogenblik dat zij met een andere man wegloopt of... En verren je begrijp me. Er zijn mensen die er anders over denken en tot deze mensen behoor ik. Ik vind het voldoende dat je in je ziel van die andere man houdt. En voor mij is het te veel wanneer je bovendien je laat zoenen. Een asgrouwe kleur verbreidde zich over haar gelaad, maar geen klank verliet haar lippen. Roerloos als een beeld zat zij tegenover me, de trillende oogleden neergeslagen, de overal kandervrijvende handen weggestoken onder de tafel in haar schoot. Ik meende dat zij voor zichzelf de rol speelde van Marta Laress en de gedachte dat zij ook tans nog zelf verheerlijk en kon vinden in haar gedrag zweepte mijn razenij weer op. Zou je me ook willen zeggen of ik soms lig door te beweren dat de kant er en jij ook kande gezoend hebben? Ik had die woorden uitgebrüld, dus huist een weg in een doodse stilte. Ik eis een antwoord, versta je me? Geen geluid. Nu schuimde mijn moeder over. Met een nieuwe godver schoot ik in de hoogte, smeet mijn servet neer en spon op haar toe, de vuist een ballend en zessend tussen de opeen geklemde tanden. Antwoord! Maar ook zij was dadelijk opgeschongen en weer geheel de oude geworden. Met haar hoge, mooie gestalten, haar koude, strak lichtende ogen, haar minachtend opgetrokken neus, haar trots gesloten mond, imponeerden ze me zo danig dat ik onwillekeurig een pas terugweek. Ik dors haar niet aanraken, het was duidelijk. Toch juist dit niet durven op een ogenblik dat ik al het gelijk aan mijn zijde waande maakte met driftiger dan ooit. Halfwaanzinnig van woede. Ik greep een fles en waren de meid niet wederom binnengekomen, wie weet wat er zou gebeurd zijn. Deze onverwachte tussenkomst bracht ons beide tot bezinning, en als bij afspraak zegen wij nog eenmaal zwijgend tegenover elkaar naar nedig. Onderwijl was het in mijn brein zoveel begonnen te spoken, dat ik me de geheel niet meer bij machten voelde te verzinnen, wat ik nog kon zeggen. En toch wilde ik meer dan ooit te voeren van Anne af, haar dwingend door een scheiding. Naar haar, naar haar klonk het in mijn hoofd, en de haar die ik zag was Koolien. Zodra we weer alleen waren, begon ik opnieuw. Zou je me nu eindelijk antwoorden? Ik heb je niets meer te zeggen. Moet dat beduiden dat ik lich? Is het onwaar wat ik beweer van jou en de kant er? Ik zal me niet verdedigen. Nochmal sparsen de woorden teugeloos uit mijn mond los. Nee, je zult je niet verdedigen, maar je zult wel doen wat je aanstaat, je zult wel genieten van de verliefde woorden en de verliefde aanrakingen van een gluipere gedominee, en dan zal je tegenover de wereld nog de mooie rol spelen te koop toe. En ik, ik zal me aan banden laten leggen. Ik zal mogen toekijken bij je plezier. Ik zal me laten vernederen, en ik zal nog de ellendeling heten die jouw levensgeluk verboesten. God en de hemel, zie je me dan voor een idiot aan? Geniet hem, mag je hoor, ik gunnet je. Geniet zoveel je wilt en waarvan je wilt. Ik zal het je niet beletten, maar ik wil ook genieten. En dat, dat zal jij me niet beletten. Mijn tieren hadden geen andere uitwerking dan dat ze ijzig, koud antwoorden. Toe wat je goed vindt, en als je met dwingen kunt met de wit, ga je gang. Verzetten zal ik me zeker niet. De wet, de wet, wat kan ik doen met die wet, als jij niet wilt meewerken? Ha, je weet het wel, dat ik in je macht ben, en daarom juist treidt er je me. Ze zijn alleen. Zo. Nu kende mijn woede paal nog perk meer, een vloed van woorden, lauter waartaal en schimp, uitbrakend, spon ik weer op, greep mijn stoel aan en hief die in de hoogte. Wat ik precies met die stoel voor had, wist ik op dat ogenblik zelf niet. Zeker had ik geen bedoeling er Anna mee te treffen. Ik wilde alleen wat vastgrijpen en wat vernielen. Maar toen Anna even eens opgesporren, en wel versrikt, doch zich volkomen meestig, vlug als een hinde de camera uitschoot, weerpik het ding haar achterna, zonder even wel iets anders te doen dan de deur wat te beschadigen. Daarna zonke ik, nog kokend, maar toch verlamd, weer aan de tafel neer. Leegte de wijnfles geheel, haalde konjakker de kast en verdiepte me opeens in de zondelinkste plannen om het onttrekken aan die afschuwelijke, sarrende tiranie. Had ik me voegenomgever gevoeld door een even onzichtbare als ondoordringbare wal die bescheiden van het mensdom, nu was het of ik in een diepe put zat en of hoog boven me aan de rand van die put, Anna en de kanteren bestonden te bespotten en uit te dagen. Alle lijpen vrijdingsplannen door flits in mijn overspannen brein, maar niet één kon ik een ogenblik vasthouden en enigszins calmer beschouwen. Wat iedere dronke man om zich heen ziet, dat alles zich voortbeweegt en toch niet verder komt, dat zag ik in mijn hoofd. Nu eens wilde ik met haar vader en moedig of haar zuster en zwager gaan spreken. Danweer wilde ik haar zo mishandelen dat ze me kon en moest aanklagen. Ik dacht er ook over haar te vergiftigen, haar met een revolver te laten spelen, haar een ongeluk te doen krijgen. Maar terwijl het in me vastgeen te staan dat ik me tot elke prijs van haar zou ontslaan, voelde ik het als een even grote zekerheid dat ik onnuchtigd en bedaard niet zou durven aanvangen. Een groot uur bracht ik al dus door met drinken en me opwinnen en me verbijten. Toen bemerkte ik plotseling dat de meid al die tijd niet had durven binnenkomen om af te nemen. Dit bracht me enigermaat tot bezinning en nu ging ik naar mijn kamer en liep me daar weer konjak brengen en viel eindelijk, hoe laat weet ik niet meer, nagenoeg stom dronken in mijn bed. De volgende morgen trof het me dat op de plaats waar gewon ik de boodschappen lagen voor de meid, naast een beduimelt boekje en een paar kapotte schoenen een papiertje lag, beschreven met de woorden, een fles gloraal als, volgt een datum die ik me niet herinner. Ik las het, maar dacht er niet over na. Toen gebeurde het dat Caroline, die nu het geëiste maandgeld ontving voor wie ik zelfs de vorige termijn had aangevuld, op het avond me vertelde, ook met deze som, op de duur niet toe te kunnen. Ze vertelde het haar als een grapje, terwijl ik op de sofa lag met het hoofd op haar schoot, haar rechterhand in de mijne, opstaand naar de blanke kin die zich over me heen boog, en met een gemaakt na iever tijd die me toch bekoorde, als een kind doorbobbelend, vervolgde ze. Nee, mannetje, heus niet. Als er geen scheveningen bestond en geen opera, en als er geen rijtuigjes te krijgen waren en geen mooie kleertjes, ja, dan zou het nog wel gaan. Maar als Caroline van al die dingen profiteren wil, en als je nu eens niet van al die dingen profiteerde, waarom niet, schatje? Denk je dat die dingen er alleen voor andere mensen zijn? Caroline is ook een mens en ze wil ook pret hebben. Maar denkt dat je pret genoeg kunt? O, nee, schat, nee, zeg het niet, nooit genoeg. Over tien jaren krijgt niemand meer naar Caroline om. Daar moet ik misschien wel uitbedelen gaan, en daarom wil ik voor die tijd het er nog eens goed van nemen. Ik moet vijf te guldendjes meer in de maand hebben, of... Of wat? Kennelijk had ze zich vergalopeerd, althans wat te veel van haar intiemste gedachten omsluurt. Nu trachten ze me wel het spoor weer bij te maken, door lachend te vervolgen. Of je krijgt maandelijk ze vijftig zoenen minder. Maar ik vermoedde toch dat ze gemeden dingen, misschien wel het ventje uit de opera aan had gemeld, die ze bereid was in mijn plaats te stellen, of naast me aan te nemen. Ik begreep ook dat er op die vijftig gulden meer niets veel af te dingen. Doch de handel vervulde me voor het ogenblik met zulke weerzin, dat de toestemmende frazen niet over mijn lippen wilde komen. Ik beloofde of er zullen denken, en liep al gauw het huis uit, even boos als verdrietig dat ook dit beetje geluk met telkens vergalt werd. En toen ik de volgende dag onverwachtst terugkeerde, om haar weer toe te geven, en haar te verblijden met die tijding, deed een nieuwe meid open, die zei dat de juffrouw me niet ontvangen kon. Waarom niet? Meneer is boven. Het was, over het schepsel, mijn slag om de oren gaf. Alles wielbelde me voor de ogen, en ik moet haar een minuut lang verwilderd hebben aangekeken, eerlijk vragen kon. Wie? Dat weet ik niet. Aan toen vond ik niets anders te doen dan maar zwijgend weer heen te gaan. Eerst ging ik niet ver, de straat uit en weer terug. Daarna bleef ik minstens een kwartier uit gesloten huis verpijst het aanstaren, als hoopte ik dat de gordijnen van een zouden schuiven en mijn ogen zouden zien wat er achter voor viel. Maar de strakke lichtstrepen in de doodse grauwe muur verbreeden zich niet. De helverlichte traptreden bleven ledig oplopen, en ik eindigde met wanhopend weg te dwalen, straat in, straat uit, zonder te beseffen waarheen mijn benen me voerden. Al lopend begon ik hem te zien, die onkende, die meneer, waardoor mijn plaats was ingenomen. Nee, het was niet het ventje van de opera. Ik zag hem als een grote, breed geschouderde keel met brede polsen, ruige armen, een bruine nek, een rood gelaat en zwaar donker haar. Emoties, illusies, voor dit mannetjesdier was dat allemaal onzin. Hij begeerde maar een meid om aan zijn dierlijke behoefte te voldoen, en zij, zij vond er niet in, daarvoor te worden gebruikt en betaald. Terwijl ik me voor ogen stelde, hoe dat grove lichaam haar in zijn armen nam, zoende, behandelde, was op me of hij me uitlachte, beledigde, mijn laatste beetje flauw opflikkende affectie, verering, menswaarde gevoelen, bezoodelde, bevuilde. Wat met meestuiten was, dat ze zich dit alles kan niet welgevallen, dat ze me leuk weg voor een ogenblik op zeil te zetten. En ik hoorde haar zich verontschuldigen. Wat kan het je schelen? Je hebt er in maar geen last van. Had ze dan niet begrepen dat ik meer verlangde dan enkel genot? Zo dik was had ik haar gezegd, ik heb je lief. En opeens zag ik in, dat een vrouw als zij aan de liefde van een heer niet geloven kan. Er bestond maar één middel om haar te overduigen. Dat was tot haar afdalen, haar gelijken worden, alle meerheid afschudden met haar gaan leven als man en vrouw. Toen ik de volgende morgen afgemat ontwaakte en daar stond in mijn hersenen de vraag gehoord, wie is die keel? Herinnerde ik me tot vijf uur wakker gelegen en daarna gedroomd te hebben van een nauwe, donkere, smerige koker, waardoor ik heen moest kruipen. Hoe verder ik voortkoop, hoe langer de koker werd. Terug kon ik niet en de cirkel wit daglicht die ik bereiken wilde, werd in de verte al kleinig en kleinig. Een paar uur later belde ik aan bij Caroline. Ze was erg ontstempt me zo vocht te zien verschijnen. Is dat een manier van doen? Ik heb mijn haar nog niet opgemaakt, nog niemand al gegeten. Denk je dat ik als een dame voor drieën rustig op mijn stoel te pronken kan zitten? Nee, maar wie was die man? Ach, die stomme meid, wat ga je niet aan? Ik noem geen namen, ik ben geen slet. Vraag maar niets, het is toch vergeefde moeite. Ga je nu heen? Als je van mijn geld leeft zal ik toch al mogen weten wie je ontvangt. Is het zo laat? Nu hoor dan, die man was de vriend van mijn vorige, mijn oudje. Gisteravond kwam hij eens praten, anders niemand al. Dat wil ik je wel zeggen. Ik ken jou nu eenmaal en ik ben hekel aan veranderen. Maar als jij ervoor bedankt met de geven wat ik vraag, dan heb ik maar één woord te spreken. Spreek het dan, donderde ik haar toe, en voor een ogenblik voelde ik lust haar van me af te slingeren, alsof ze een vuile straatkat was, die zich met haar nagels aan me vast had geklemd. Maar terwijl ze kalm antwoorden, zoals je verkist, werd het me alweer onbegrijpelijk hoe ik me zo dwaas onvoorzichtig tot een uiting had laten verleiden die ik immers toch terug zou nemen. Ik twijfelde er geen seconde aan dat ze me voor had gelogen. Maar als ik haar opgaf, wat bleef mij dan over? Wat zou ik ooit in plaats kunnen krijgen? Toch voelde ik de noodzakelijkheid met tenminste zo groot mogelijk te houden. Ik betoogde haar dus dat ik niets liever wensde dan altijd haar vrienden blijven en er misschien ook wel in toe zou stemmen haar nieuwe ijs in te willengen, maar betriegend mocht ze me nooit, bedreigingen wilde ik ook niet meer horen en ze moest althans proberen mijn liefde krijgen. Nu, dit beloofden ze dadelijk plechtig. Zal je die ander, die meneer, dan niet meer ontvangen? Ik sfeer het je. Toen kwam er nog flink voor haar niet morgen weer te bezoeken, maar een bedenktijd te nemen van ene gedagen. We spraken dus af op welke dag, welk uur ik mijn definitief antwoord zou komen brengen en ik nam mij voorjuist die dag niet te komen, maar minstens 24 uur vroegig haar onverhoed op het lijf te vallen. In deze tussentijd moesten we op een groot dineerbij van zwamelen. Zo'n dineer was me althoos wat een marthaling geweest, waarvan ik me verbeelde dat ik hem alleen om anders wil verduurde. Deze keer zag ik die avond vormen als een ondoorkomelijke, verstikkende zordheid die zich dreigend in het midden van de week verhief. Suze had met Anna over mijn verleden gesproken. Ik wist dus ongeveer hoe de van zwamelens me beoordeelden. En wie weet, dacht ik, wat ze aan hun vrienden en kennis hebben verteld. Mijn lust om voor deze enkele keren eens te bedanken was groot, maar welke reden kon ik opgeven. Mijn zwager en schoonzuster wisten dat ik niets te doen had, en Anna, die graag onder mensen kwam, zou zeker om mij natuurlijk niet liegen. Het gevolg moest dus zijn dat men mij ging verdenken. Van zwamelen zou het niet moeilijk vallen, de grondheid van deze verdekking na te spuren, en dan, ja, de hemel weet wat voor hinderpalen die mensen in vereniging met Anna me dan in de weg konden stellen. Ik ging dus, maar met evenveel woede, als angst in het hart. Het begin van de avond was eenvoudig ondraaglijk. In elk ogenpaar was ik een aanklacht. Elke wending van een hoofd leek me een teken van verachting. Elk woord klonk me als een duistere hadelijkheid. Ik durfde niemand aanspreken, stond eerst als een dove, maar schuwen voor mij uit te staren, en propte me daarna vol met eten, dat haast in mijn keel bleef steken. En onderwijl spokte Caroline zoveel door mijn hersenen rond, dat het me onmogelijk was mijn aandacht bij de praatjes aan tafel te bepalen. Bang, dat iemand met die afdwaling aan zou zien, nam ik weer mijn toevlucht tot de wijn. Ik leeg te mijn eigen carafe die aan werd gevuld. Ik sloeg geen enkele fijne wijn over, en drond mijn champagne tuikens onmiddellijk uit. Het middel hielp. Allengs werd ik spraakzamer, verbeelde ik mezelfs dat de gesprekken me gingen interesseren. Toen ik echter na tafel ook nog een paar konjakjes had genoten, werd de uitwerking me weer te krass. Mijn opwinding nam toe. Ik sloeg een hoge toon aan, wist al gauw niet meer wat ik zeggen wilde. Verstond de anderen minder en minder duidelijk, en merkte potseling dat ik de mensen niet goed meer kon fixeren. Verder herinner ik me niet wat er die avond voor is gevallen. Alleen een vaagbesef van zinnenloos luidruchtig zijn geworden, geraast en getier te hebben, is in mijn hersenen blijven hangen al een onogelijke, gloeierig, gewonde plek op de nog blanke huid van een voos lichaam. Niemand heeft me later verteld wat er eigenlijk voor is gevallen. Ik heb ook de moed niet gehad ernaar te vragen. Misschien is dus het ergste slechts een droom geweest, maar in alle geval durf ik tans de weinige mij bekende mensen niet meer onder de ogen komen. Met Anna heb ik er geen woord over gewisseld. Trouwens, thuis spraken we zo goed als in het geheel niet meer. Alleen aan het tweede ombijt, aan het middagmaal, aan de thee, zagen we elkaar, en dan deed ieders wijgend of er niemand anders in de kamer waren. Wanneer ik aan die laatste dagen denk, dan hoor ik weer het doffer kletteren van vorken, lepels en messen, het kleppen van de geoloosies, het zeuren van het theewater, de galmende slagen van de pendule en om die geluiden heen een dik voedraal van doodse stilte. Op een avond kwam er een brief uit duifel aan Anna's adres. Zik ik hem vluchtig door, zij even dat de kanteren en sofietje goed overgekomen waren en borgen het epistel in haar zak. Zo, ik zal je gelegenheid geven, de rest die ik niet hooren mag, op je gemak te genieten en in je antwoord al het kwaad te vertellen dat je van me weet of verzinnen zult. Met deze woorden ging ik de kamer, het huis uit en naar Caroline. Die heeft trouwens niet thuis. Dat lichtje, er is licht in haar slaapkamer, ik zie het door de kieren van de gordijnen heen. Nu ja, maar... maar wat? Meneers boven. Meer dan eens heb ik in mijn leven de afschuwelijke sensatie ondervonden van evenwoedend als machteloos te zijn. Maar nooit heeft hij mijn hele wezen zo dadig in ophoer gebracht als op dit ogenblik. Het was of alle gedachten in mijn hoofd eensklapps in lichte lijst stonden en wegbranden uit mijn hersenen en het waren niet alleen mijn gedachten die verteerden, maar al mijn gevoelens, mijn gantse innerlijkheid dijden uit tot een opzwalpende chaotische masse waarvoor het om hulsel te eng werd. Een vuurzee die los wilde barsten en wegholven, gelijk een vernieelende lava stroom, die opkoogte in een zware diepte van een berg. Ik voelde me stapel gek worden en voor een paar minuten ben ik ook zeker krankzinnig geweest. Ik moest iets verbrijzen, het eerst het beste en eensklapps zag ik mijn stok rondzwaaien, een ruid van de voordeur stuk slaan, terwijl ik toch niet besefte dat het mijn hand was die je maar doorheen juwg. Ik wist dat ik op de drempel van een huis stond met een helverlichte opstijgende trap vormen en had toch het gevoel dat ik weer op mijn buik in de donkere koker lag en erdoor moest kruipen naar het wijkende daglicht. En als om die koker te verbrijzelen om ruimte te maken voor mijn ontploffende razonij, begon ik, gelijk een bezetenen, om me heen te slaan. Rincelend vielen de glas scherven op de stenen. Een stomp in de borst smeet me achteruit in het duisternis. De deur met het hoekige gat in de ruid bomde rammelend dicht en daar stond ik weer alleen in de grouwe, verlaten straat, voor de doodse gevel, opkijkend naar de stille, lichtende strepen tussen de onbewegelijke gordijnen. Alles trilde me aan het lijf en net als in mijn jongestijd wanneer ik tot wanhoop getergd eindelijk eens blind op mijn vijanden in sloeg, om desnoods mezelf te pletter te lopen tegen hun koppen en knuisten, zowelde voor een seconde de lust in me omhoog met voorhoofd gebogen hoofd op die deur in te rennen, om door te rammeien en met verbrijzelde schedel neer te vallen in de gang van het huis. Maar gelijk in de zee plotseling een diepte gaapt, waar zo even nog een golf omhoog stond, zo verving een grondeloze angst, eensklapps mijn waazinnige razenij. Die meneer, die kerels aan hem beneden komen. Ik holde de straat uit en liep en liep tot ik het andere uiteinden van de stad bereikt had. Daar ging ik een smeren kroegje binnen. Wat ik er zocht, vrouwen, om uit te schelden en te mishandelen, gemeen is sletten die ik voor geld, veel geld desnoods, zou mogen knijpen, krabben, rancelen, trappen, had ik ze maar gevonden. Ik vergiste me echter in de aard van het huis. Toen sloeg ik etterlijke glazen slechte jeneven naar binnen, liep wederom de straten in en dolde een tijdlang rond, zonder meer te weten waarom, zonder meer te beseffen waarheen. Ik dacht alleen nog bij vlagen en tussen die vlagen in lage zwarte afgronden van volslagen wezenloosheid. In zo'n vlaag van helderheid nam ik me voor in het geheel niet meer naar alle terugkeeren. Morgen zou ik naar Utrecht gaan, mijn papieren halen en dan met Caroline het land verlaten. Voor geld, voor al mijn geld, zou ze wel tot alles bereid zijn en had ik haar maar eerst onder mensen die ze niet verstand, kon ik als een serberus haar maar elk ogenblik bewaken, dan moest ze me immers wel gehoorzamen en toelachen en zoenen en liefhebben. Scherper dan ooit gevoelde ik het dat welust alleen me niet meer voldoen kon. Mijn ziel snakte naar liefde, naar tedenheid, mijn lichaam hunkerde naar aanhalige liefkozerijen en omdat Caroline me dat alles geven kon als ze maar wilde en als ik haar maar voor maar alleen had, daarom moest ik weg, weg met haar, zover mogelijk weg. De wereld zou schande over me roepen, oh ja, maar wat kon die wereld me nog schelen? Was ik niet gedoemd altijd het onogelijke ventje, het mispunt te blijven waarop iedereen met verachtingen afkeer neer mocht zien? Oh, kon ik me toch eens vreken op de gelukkige, fatsoenlijke mensen. Zou ik niet in staat zijn tot een flinke daad, tot één enkel gerucht makend schandaal. Einde van deel 15. Deel 16 van een nagelaten bekend en is. Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox opname behort tot publieke domijn. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilligig, ga naar LibriVox.org. Opname door Anna Simon. Een nagelaten bekend en is van Marcellus Emans. Deel 16. Plotsling stond ik voor mijn huis. Ik was besloten naar Utrecht te gaan, maar waarom zou ik op straat de morgen afwachten? Vlak achter de voordeur vond ik een blakig en lucivers klaarstaan onder het laag neergedreide ganglicht. Mijn hat is voor me gezorgd, en dat zorgen zou verdergaan. Die degelijke, mooi, glimmende, oud-Hollandse blakig, een geschenk van Anna's moeder, stond als een spion op post om te zien hoe laat en in welke toestand ik naar huis terugkeerde. Dat is netjes in mijn woning. Keurig netjes. Maar al die reinen ruiten en marmeren platen, al die glansende deuren en traptreden, al die blinkende glazen knoppen en kopere roeden glommen me hatelijk tegen als gematerialiseerde uitingen van Anna's zelf genoegzame preutzheid en dorre huishoudlust. De omgeving moest haar waardig omlijsten en een gepaste achtergrond leven voor haar onberispelijke persoonlijkheid. Ik voelde me vreemd en onbehagelijke in mijn eigen huis. Het was of zij erin heerste en ik er maar geduld werd. Op de trap schoten Zola's woorden me even door het hoofd. Kelkerde, culinzenet, Jean. Boven aarzelde ik een ogenblik, ging toen, zonder te weten waarom, naar links, in plaats van naar rechts, greep als een gesuggereerde, de kruk van haar kamer dooraan, draaide en merkte op mijn verbazing dat die open ging. Binnen was het gas laag aan. Naast de wijkende deur bleef ik luisterend staan. Niets verhoerde zich. Ze sliep dus vast. Wat wilde ik eigenlijk doen? Ik wist het niet. Dat zij de sleutel vanavond bij vergissing niet had omgedraaid, leek me onbetwijfelbaar. Een tweede keer zou dit haar wel niet overkomen. Bovendien dacht ik, laat zij zeker elke nacht het licht branden, om niet in het duister door mij overvallen te worden. Twee stappen brachten me bij de hanglamp, waarvan ik de vlam hoog opdraaide. Achter de groene gordijnen van het bed kwam geen beweging. Weer luisterde ik, en eerst nu hoorde ik de zeldzame stilte. Het gas zuisde, in mijn oren ruiste het verhitte bloed. Verig was er niets dan stilte. Stilte in de kamer, stilte in huis, stilte buiten, zover als het oor kon rijken. Hoe vreemd dat ze niet ontwaakte, ik had toch gedruis en licht gemaakt. Een rilling liep me over het lijf. Als hij eens dood was, dacht ik, nog altijd wist ik niet wat te doen. Een zondeling gevoel over mandemmen. Het was of de stilte mijn zwarte, koude rilling was, die zich afverrolde over de dingen om mij heenen, hun geluiden dampend, hun ogen bedekend, hun oren verdovend. Alles, alles langzamerhand in slaapwiegend, smoerend, verstikend. Intussen had ik op het nachttafeltje, ter zijde van het bed, een apothekersflesje zien staan, nog maar voor een kwart, met een bijna kleurloos vocht gevuld. Een porcelijn en lepel lag daarnaast. Tanz merkte ik op de middeltafel onder het gas een fles van ander model op, die nog niet geopend was geweest, maar insgelijks een kleurloos vocht inhield. Ondanks de ongelijkheid van de flessen vermoedde ik dat beide een gloraal bevatten, en nu begreep ik wat haar zo vast deed slapen. De gedachte glansde in me op dat ze nog wat meer had kunnen nemen en dat ze dan nog vaster zou hebben geslapen, misschien wel zo vast dat ze nooit weer waren ontwaakt. Nooit weer ontwaakt. Het denkbeeld deed me ijzen en toch kon ik het niet van me afzetten. In tegendeel schinnend zich over mijn hersenen uit te breiden en overal werd het koud, nuchtig, heldig. Een stem in mijn hoofd begon te herhalen. Wat meer en nooit weer ontwaakt. Nog altijd bewogen niets achter de stille, groene gordijnen. Het gas zuisde, in mijn oren ruiste het bloed. En ineens als bij iemand die haastig in de duisternis aangelopen voor een plastaat en springen moet om er niet in te trappen, ineens stond bij me vast wat ik doen zou. Wat meer en nooit weer ontwaakt. Dan was het uit, dan was ze weg, helemaal weg, voor altijd weg. Dan was ik vrij, dan kon ik doen wat ik wilde. Vrij zijn, helemaal weer vrij. Eerst nam ik de ongeopende fles op en las het gedrukte etiket. Insamie, douleur, nevragie, sirop de chleraude vullet. Toen slug met de ruk het gordijn open en keek. Daar lag ze, bleek, roerloos, met paarsachtige oogleden, half geopende vale lippen, net een lijk. Ze werd niet wakker, maar na een ogenblik keerden ze zich half om. Een poos staard ik haar aan. Ik was doodspang dat ze zou ontwaken en in die spanning, ik herinner het me, met akele geduidelijkheid, heb ik me herhaaldelijk afgevraagd. Is het mogelijk dat ik niets, niets geen medeleide voel? Ja, ik heb geprobeerd me dat medeleide op te dringen. Ik heb me gezegd, ze is toch de Anna van vroeger, de Anna voor wie je iets sentimentaal liefst hebt gevoeld, de Anna die je gelukkig hebt willen maken. Het heeft allemaal niets gebaat. Het was of ze zelfs in haar slaap me nog tergte, uitlachten en beledigde. Ik voelde alleen dat ze me in de weg stond, dat ik haar haten, dat ze weg moest en in mijn oren ruiste het verhitte bloed, wat meer en nooit weer ontwaken. Toch beefde ik over mijn gantse lichaam, toen mijn vingers de half lege gloraalfles omvatten. Een tijdlang bleef ik ermee in de hand staan, als een dief die een verdacht geluid hoort en zich op hetertaat betrapt gelooft. Maar eindelijk nam ik ook de porcelijn en lepel op, grot hem vol en bracht hem het onvast de hand tussen Anna's flaugeopende lippen. Op hetzelfde ogenblik drukte ik haar neus toe om haar tot slikken te dingen. Even weken de oogleden terug en zacht ze me aan. Toch tegelijkertijd slikten ze ook. Daarna hoesten ze eens, murmelde met moeite, als iemand die te veel gedronken heeft, enig onverstaanbare klanken en sliep weer in. Ik zei niets, weet niet van mijn plaats, bleef weer een poos, zitterend van zenuwachtigheid staan en goot haar toen de rest van het flesje op dezelfde wijze in de keel. Was ze, dood? Of moest ze nog sterven? Of wat zou er gebeuren? Nu overweldigde me een ontzettende angst. Mijn handen beefden hoe langer, hoe harder. Mijn knieën begonnen te knikken. Het klammen zweet pak me uit, wolkjes trokken over mijn ogen heen, en in die wolken zag ik sterkjes, als iemand die zijn bewustzijn gaat verliezen. Op een stoel neergezegen hield ik haar in het oog. Wel een uur lang moet ik zo gezeten hebben, volmaakt gedachteloos, al door maar staarend en staarend, of er geen beweging kwam, in het waspleek van het hoofd op het geel wit van het kussen. Het gas zuisde en in mijn oren ruiste het bloed. En als ik het eindelijk weer beseffen kon, dat ze al die tijd roerloos was blijven liggen, voelde ik me gerust er worden, en de zekerheid terugkeren in mijn armen en benen. Geen halfwerk prevond ik voor mij heen, en nu stond ik op, ging naar de tafel, maakte de fles siro volet open, vulde de lepel en bracht hem in haar mond. Nog drie maal deed ik dit met lange tussenpozen. De derde keer liep het vocht terug. Was er dus dood? Of moest ze nog sterven? Of wat zou er gebeuren? Om een antwoord te krijgen, boog ik me over haar heenen, en eindelijk, eindelijk gaf ze het. Langzaam, aaklijk langzaam, trok aan haar oogleden op, en uit de donker gapende spleet, al het een pijloze diepte, schoot een ijzig, starre blik recht naar me op. Het was een afgrijselijk gezicht. Ontzettend schrok ik terug, vond nog juist genoeg stuur over mijn ledematen, om de gasvlam weer laag neer te draaien, de deur achter me toe te trekken, het portaal over te gaan, en me op te sluiten in mijn eigen kamer. Daar bleef ik zidderend tegen de muur geleunstaan, volkomen bij mijn bewustzijn, maar toch buiten staat mij te verroeren of na te denken. Mijn hersenen waren als verlamd, ik weet zelfs niet of ik heel kort dan wel heel lang in die houding heb volhard. Ze was dood, daar viel niet aan te twijfelen, en toch, toen het leven terugkeerde in mijn denken, hoorde ik weer de vraag, is ze heus, dood? Of moet ze nog sterven? Of wat zal er gebeuren? En als ze dood was, had ik dan wel al mijn voorzorgen genomen, zou niemand iets verdachts kunnen vinden. Ik wilde nog eens gaan kijken, maar dorst al niet meer. Mijn god, mijn god, wat zou er gebeuren? Op de rand van mijn bed gezeten luisterde en luisterde ik, zonder te weten waarnaar. Voors Hans gebeurde er niets. Het bleef zo stil als of ik niet alleen Anne, maar alle leven in de stad en daarbuiten, met één beweging van mijn hand voor altijd had vernietigd. Nogmaals bekroop me de lust te gaan kijken. Ik zeiden me dat het moest, maar het was me niet mogelijk op te staan. Als een geparaliseerde zat ik gekluisterd, geen hand, geen voet, zelfs mijn hoofd kon ik niet meer bewegen. En altijd door luisterde ik, luisterde ik, zonder te weten waarnaar. Nu geraakte ik in een zonderlinge toestand tussen waken en slapen in. Ik hoorde het beneden op wel drie klokken twee uur slaan, en bij het galmende van die klanken door de doodse stilte heen, was het of de leegheid om me zich spookachtig begon te vullen. Ik kreeg afschuwelijke visionen. Het ene ogenblik zag ik Anne binnenkomen, dan weer een van de meiden, één zelfs de kanteren. Bij elke verscheiding brak het koude zweet me uit, en kroopre reelingen van mijn maag omhoog tot binnen in mijn ogen. Dan straalden ze als een bleek licht in de ruimte weg, en terwijl het om weer even zwart werd, hoorde ik opnieuw de vraag, is ze dood, of moet ze nog sterven, of wat zal er gebeuren? Meer dan eens dacht ik, ik had maar gedroomd, is alles verbilding, maar dan getuigde de angst, de herlevende, loodsware, neerdrukgende, was het ketende angst voor de realiteit van het gedaanen, het voor eeuwig onveranderlijk vol brachten. Eindelijk had ik toch weer kracht genoeg om op te staan en me uit te kleden, maar nu was het met telkens of er iemand achter bestond. Een krankzinnige gelijk draaide ik door de kamer rond, en kwam als enigszins tot bedaren, toen ik rillend onder de dekens in mijn bed lag. Aanslapen viel in de beginne niet te denken. Mijn hart bondsde al te vreselijk. Beneden sloeg het drie, en ik was klaarder wakker dan ooit. En altijd door luisterde ik, zonder enig ander geluid te horen aan het ruizen van mijn bloed in mijn oren, de slagend van mijn hart in mijn borst. Weerdacht ik erover eens te gaan kijken, weer ontsond me de moed. Ik besefte dat ik er in het geheel niet toe zou komen. Als ze nu eens niet dood was, misschien lag te sterven, hoe vakker werd en begon te begrijpen. Het was onmogelijk, en toch weet ik het angst niet meer van mijn hoofd. Omstreeks vier uur moet ik van uitputting ingedommeld zijn, maar heel lang heeft die slaap niet kunnen duren. Een afgrijselijke nachtmerrie, de droom van langzaam verpletterd te worden tussen twee reuzachtige stenen, jugme overijn met een hartklopping, zo ondraagelijk heftig dat ik dacht aanstond te zullen stikken van benauwdheid. En toen begon de nieuwe dag, koud blauwgrijs heen te schemeren door de vel rosere gasglans in de donkere kamer. Wat zou je brengen, die nieuwe dag? Doffen geluiden, rommelen in de verte. Een spoorfluit trilde aan over de weiden, de mensen ontwaakte. Zouden ze vanavond lezen dat er een vreslekke misdaad was geplicht? Had ik het maar niet gedaan, ho, god had ik het maar niet gedaan. Gluyend heet, steeg bij buin, de vrees me nog na het hoofd, waarom besef dat aanstond als bedorven kom worden door één ondordacht woord, één onvoorzichte gebaar, één schuwe blik, dwongen mij in hele denken samen te trekken op een punt. Op de vraag, wat moet ik straks doen? Het was duidelijk dat ik zeldzaam voorzichtig te werk moest gaan. Zo ooit kwam het er nu op aan niet alleen een rol te spelen, maar die rol zeldzaam goed te vervullen, die rol tot in de kleinste bijzonderheden van buiten te leren. Om te beginnen moest ik alles net doen, gelijk andere dagen. Op het gewone uur opstaan, maar even langzaam aankleden, even bedaard naar beneden gaan. Maar dan? Anna was althoos de eerst, nu zou zij er niet zijn. Ja, dan was het raadzaamde meid te bellen, haar naar mevrouw te vragen, mijn verwondering te betuigen over Anna's laat opstaan. Niet dadelijk, toch iets later moest ik de meid naar boven zenden, en dan? Ja, wat dan weer? In mijn hoofd was het zo eil dat ik me haast niets voorkonstellen. Een dokter, juist. Natuurlijk moest ik onmiddellijk om een dokter zenden. Niet willen geloven dat zij al dood was, veinzend te hopen dat ze maar een flautte had, dat er nog iets aan te doen viel. Maar dan weer? Dan zou je me allerlei vragen doen. Op die vragen kon ik me tamelijk goed voorbereiden, maar dokters zijn in de regel mensenkenners, als zij eens aan mijn manier van spreken, van kijken, van gestuculeren, iets vermoeden. En daar kon ik me niet op voorbereiden. Het beste was een verhaal klaar te maken, en dit me zelf zo goed interprenten dat ik zelf aan de waarheid ervan geloofde. Dat kunstschat ik immers al meer bij de hand gehad. Terwijl ik het deed, werd het allings een beetje calmer in mijn gemoet. Maar toch kon ik het niet op mijn gewone uur van acht in bed uithouden. Al om half acht richt ik me op en begon ik me te kleden. De dag leek me ondoorkomelijk. Wat zou het heerlijk zijn, drie dagen verder? Of... Nee, nee, dat kon niet, dat zou niet, er was immers niet één bewijs. Intussen was ik zeldzaam moe, en tegelijkertijd koortsachtig opgewonden. Heete en koude rillingen zetten voortdurend over mijn rug. Ik keek in de spiegel. Mijn ogen waren rood door adert, mijn wangen groezelig faal met roze vlekken. Dat gezicht alleen kon me verraden. Ik waste me herhaaldelijk en verbeelde me te slotten dat het koude water mijn voorkomen een beetje had opgefrist. Toch, ik voelde het, zou ik niemand recht in de ogen kunnen kijken. Toen ik nog veel te voeg op het portaal stond, bleef ik aan lange post de deur van aan als kamer aanstaren. Daarachter lag ze nu met haar aakelige, half geopende ogen. Dood. Als ze eens schijndood was en alles hoorde, alles wist, misschien alles zou vertellen. Zou ik gaan kijken? Onmogelijk. De trap afdalend keerde ik haast op elke trein om, meenden de haar deur open te horen gaan. Op de eerste verdieping kwam ik de werk mij tegen, die goeie morgen zei. Ik bronden iets terug en bleef als versteent staan luisteren. Dat ze naar de zolder liep, wist ik zeker, toch dacht ik, als ze eens bij Anna binnen ging. Eerst toen ik haar stappen achter de zolderdeur hoorde verdoven, was ik in staat weer verder te gaan, tant ze naar de ontbijtkamer, helemaal beneden. Aan eten viel niet te denken. Ik donk wat thee en schrapte enige broodkommels over mijn bord, om te doen geloven dat er als gewonelijk had ontbeten. Daarna wilde ik de meid bellen en vragen of ze mijn vrouw nog niet had gezien, maar het was nog te voeg. Toch kon ik niet lang wachten. Eens klapstukte mijn hand het knopje neer, in de keuken rinkelde het en de meid verscheen. Ik waagde het niet haar aan te zien. Is mijn vrouw nog niet beneden? Nee, meneer, maar u is veel vroeger dan anders. Beduidde die opmerking dat ze achterdocht had. Ik kon opeens niet begrijpen dat zij niet wist wat ik wist, dat zij het lijkt niet bovenzacht liggen zoals ik het nu van hieraf zag. Met een verbazende inspanning tracht ik mijn onverschilligheid vol te houden, maar ik was er lang niet zeker van of het me lukte. Ja, dat heb ik ook gemerkt. Ik schijnt zeven uur voor acht hebben aangezien. Een kwartier later belde ik nog eens. Ik begrijp niet waar mijn vrouw blijft, ga toch eens kijken. Ze ging, nu moest de ontdekking komen, ik hoor daar stappen de trap op en het portaal overgaan. Toen volgde het kloppen op de deur. Eens, nog eens, nog eens, ze deed de deur open, ze trapt binnen, een lange stilte. Nu zag ze het. Ze keerde terug, haastige, dreunende schreden, ze rende de trap weer af, stormde de kamer in. Meneer, mijn vrouw, oh God, wat ben ik geschrokken, wat ben ik geschrokken? Doodsbleek en heigend bleef ze staan, met de ene hand zich vastklemmend aan een stoel, met de andere over haar ogen vrijvend, als wilde zij zo het afschuwelijke beeld er uit verdrijven. Wat is er? Wat is er dan toch? Het schepsel was eerst niet bij machten te antwoorden, en al harder en harder schreeuwde ik, wat is er dan toch? Wat is er dan toch? Toen begon ze hysterisch te grillen, ik belde de andere meid, liep, eerst daar was de kamer uit, riep, er is iets met mevrouw, kom mee, holde de trap op, de slaapkamer binnen, en daar was het, het toneel van snachts, nu, een blind stond half open, overstraald door de witte dag. De gasvlan brandde nog, maar wierp geen schijnsel meer. Hier stonden de flessen, het groene gordijn was nog om de bedspijl geslagen, daarachtig lach ze op het bleke kussen, vaal, wasse geel, met paarse oogleden, strak van eenwijken de lippen, en aakelijk starende, half geopende ogen. Dus was het gelukt, en ze zou men niet verraden, nooit, nooit. Een seconde lang juigde het in mijn ziel, maar dadelijk dämte de angst dit geluid, er moest gehandeld worden. Loopt er stond naar de dokter, je weet, herengracht, zegt dat hij oogomblikkelijk moet komen, oogomblikkelijk hoor. De ene meid ging, maar nu daagte de andere weer op, ik begreep dat het gevaarlijk kon zijn werkeloos te blijven. Haal me melk. Ik bleef alleen met het lijk, maar dit kon ik niet uithouden, de ene huivering voor, de andere na rilder me over het lijf, ik probeerde die starende blik te trotsen, maar opeens was het me of ze bewoog, toen liep ik de camera uit, wacht op het portaal de meid af en keerde met haar naar het bed terug. Het spreekt vanzelf dat het niet mogelijk was, de verlammde keel te doen slikken, de melk liep er stond terug, gelijk vannacht het laatste beetje gloraal. Als om het rechtvaardigen, wijd ik uit over mijn vermoeden dat Anne bij ongeluk te veel medicijn genomen en zich dus vergiftigd had. De meid jammerde verschrikkelijk, wat ze gezegd heeft, weet ik niet meer, klagend en prevelend bleven we beide rondrendelen tot de dokter in de deuropening verscheen. Zo gejaagd mogelijk riep ik, daar, daar, wees hem naar het bed en ging toen bij het venster staan wachten. Kijkend dorsdag niet, om me een houding te geven, drukte ik het gelaten in mijn zaktoek en die zaktoek tegen de ruit aan. In doods angst luisterde ik toe. Eerst hoorde ik maar heel flauwe, onbegrijpelijke geluiden, toen het kraken van laar zijn, zuchtend en keelstrapend kuggen, daarna het opnemen en weer neerzetten van de flesjes en eindelijk na een eindeloze spanning, naderende, doffen stappen. Nu klopte hij me op de schouder. Meneer Tameer, wat is hier gebeurd, hoe is dat zo gekomen? Zijn zware stem klopt meer inquisitoriaal dan ontsteld. Omkijkend blikte ik in twee doordringende bruine ogen welke me scherp opnamen. Ik feinste hem maar half te begrijpen. Wat gekomen? Is ze dan dood? Heus dood? Zeker is ze dood, maar dan tijdje ook. Even bang, tug agiteerd, als tuk kwam te schelen, perst ik mijn zaktoek maar weer tegen mijn gezicht aan. Mijn god, mijn god, is het mogelijk? Ik kan het niet beseffen. Ik, ja, wat is er gebeurd? Wie zal het zeggen, dokter? U begrijpt toch niet waar, waaraan mevrouw gestorven is? Begrijpen? Nee, dat is te zeggen, ik begrijp wel dat die twee flessen. Ik heb gezien dat er gloraal, maar gloraal is toch een bekend slaapmiddel. Hoe komt het dan dat... Wist u dat mevrouw gloraal nam? Of ik wist dat... Wel, ik wist dat ze in de laatste tijd dik wel slecht sleep, maar dat ze daar tegen iets in nam. Hoe zou ik dat weten? Denkt u dat ze me raadbeleegde? U kent daarvan vroeger toch genoeg om? Heeft u dan vanmorgen voor het eerst zo'n fles hier aangetroffen? Natuurlijk, ik begrijp dat u dit verwondert, maar ik kwam hier nooit. Na deze verklaring keek de dokter me weer scherp en lang, meer onderzoekend dan deelnemend zwijgend in de ogen. Toen schoof hij me een stoel aan en ging zelfs zitten. Omwillekeurig zeg ik op de stoel neer, maar de vrees voor een andere ondervaging in dit vertrek, naast alles lijk, benouden me eens klaps zo hevig dat ik weer oprees, en hem verzocht naar mijn eigen kamer te gaan, waar we beter konden praten. Zonder een woord te spreken, volgde hij me na. Op mijn eigen terrein voelde ik me inderdaad meer op mijn gemak. Ik wees er mijn plaats op de sofa aan, schoof voor mezelf een learningstoel bij en begon te vertellen. Dokter, ik wil, ik mag in deze omstandigheden niets voor u verheimelijken, maar aan de andere kant hoeft u me geen overbodige vraag te doen, niet waar. U heeft gezien dat we twee slaapkamers hadden. En na de dood van ons kind heeft mijn vrouw mijn bed uit haar kamer laten verwijderen. Ik heb haar nooit willen vragen wat daar de reden van was. Misschien is dat verkeerd geweest, het is mogelijk. Maar ik dacht, en ik denk nog, dat het geluk van een kind te bezitten in haar ogen niet opwoog tegen de vreeselijkheid van haar eentje moeten verliezen. U weet niet hoe ze zich dat heeft aangetrokken. Voor een tweede keer zou ze zich daar tot geen prijs aan bloot gesteld hebben, maar u begrijpt, daar was het gevolg van, dat ik haar in de laatste maanden alleen heb gezien tussen morgens acht en zavonds half elf uur. Leeft u dan samen op zo'n kware voet? Ik deed mijn best een verbitterde toon aan te slaan. Ach, dokter, er zijn verhoudingen die niet vallen onder zo'n algemene naam. Ik geloof niet dat Anna het kwaat me meende, ik meende het even min kwaat met haar. Al heb ik zeer dat lang ingezien, dat het me toch onmogelijk was iets voor haar te doen. Maar plotseling bevreesd dat hij al wat van de meiden had gehoord, omtrend heftige woordenwisselingen, gooien met een stoel en z'n voort, durfde ik niet verder gaan. En nu voeg hij, dus u gelooft, dat het verdriet over de dood van het kind haar in de laatste tijd aan het toppen heeft gebracht. Dat zij dient tegen volgen aan slaapeloosheid is gaan leiden. En dat ze tegen die slaapeloosheid gloraal heeft genomen. Dat moet ik in maar zal geloven, maar ik moet niet denken dat ik van iets zekerheid heb. Anna was van een geslotenheid die op zijn zacht uitgedrukt, heel grievend voor me was. Het is wel vreemd dat niemand haar eens geraden heeft een minder gevaarlijk middel te proberen. Er bestaan toch veel onschuldige slaapmiddelen. U weet dus ook niet wie haar de gloraal heeft voorgeschreven. Ik knik te ontkennend. Werd de gloraal door een van de meiden gehaald? Op mijn zwijgende schouder ophaling verzocht hij de meiden te mogen ondervragen. En nu volgde een lang verhoorg waar het het volgende bleek. Maar eenmaal had de werkmijd gloraal moeten halen, en toen had de apotheker gewijgerd dit af te geven zonder een schriftelijke en ondertekende aanvraag van mevrouw, waarin Anna genoordzaakt was geweest te vermelden waar toezet middel gebruikte, en dat de werking ervan haar bij ondervinding bekend was. Vermoedelijk had zij het goed dus de eerste keer zelf gehaald, en na die bezwaren van onze gewone apotheker zich door een andere leverancier de sirofolet doen thuis sturen. Tot zover liep alles uitstekend, niets wezer op dat ik met haar inneming van gloraal bekend was geweest. De zaak werd eventueel weer bedenkelijker, toen de meiden heen waren gezonden. Nu liet de dokter mij eerst nauwkeurig vertellen wat er gebeurd was, zeerde het Anna en ik welk aan de gisteren avond voor het laatst hadden gezien. Ik diste mijn klaargemaakt verhaal op, en dat hij de waarheid daarvan, in twijfeltrok, kon ik niet bespeuren. Daarop kreeg hij me weer een poos strak aan, en volg eens klaps. Wie betaalde de apothekersrekening, mevrouw of u? Deze vraag bracht me haast geheel van de wijs. Allerlei kwesties als, zijn er apothekersrekeningen geweest, heb ik er betaald, wanneer herinner ik me erin gezien te hebben, dwarrelden weer door mijn hoofd, en terwijl ik begreep zonder aanzaling te moeten antwoorden, wist ik niet wat ik zonder gevaar zeg ik on. Gelukkig ontgripte me juist de goede woorden. Anna keek alle rekeningen na, ik betaalde zonder iets te controleren. Een lange pauze volgde, eindelijk voerde dokter weer voort, dat mevrouw te veel gloraal heeft genomen, staat vast, maar heeft ze dit nu met opzet dan wel bij ongeluk gedaan. Dat blijft de vraag, zou u me daarom trend nog kunnen inlichten? Ommogelijk. Uw kind is al vrij lang dood, het is wel vreemd dat ze nu pas. Had ze wel eens last van kortademigheid, benauwdheden? Voor zover ik weet niet. Zo, heeft u ook nooit iets abnormals, iets wonderlijks bij haar opgemerkt? De vraag was weer kritiek, maar ik bleef gelukkig bedaard. Luister eens dokter, de grens tussen het normale en het abnormale lijkt me moeilijk te trekken, maar nu Anna toch dood is, wil ik u iets mededelen, dat u misschien licht kan geven? Anna had een affectie opgevat voor iemand die sedertien dagen het land heeft verlaten. Van medeleiden met mij worden op het geluid van de dokter bij deze confidentie niets te merken. In tegendeel verbeeld ik me dat hij me streng verwijtend, haastbestraffend aankiek, en toen zei hij, dat is wel heel ongelukkig, zowel voor u als voor haar, maar in die omstandigheden, dat u ineens niet aan gedacht heeft haar wat beter te controleren, te ondervragen, desnoods de meiden bedekterlijk te waarschuwen. Ik moet zeggen, dat is krass, dat is heel krass. Ik had eens toch een fout begaan. Hoe moeilijk is het zo te liggen of te draaien, dat iets niet alleen waarschijnt, maar ook de indruk teweeg brengt, die mijn maker wil. Het kwam een geraden voor, nu zo brutal mogelijk op te trainen. Sakker lood dokter, ik vind het ogenblik wel geschikt met dit te verwijten, alsof ik nog niet genoeg in de nageid zit. Had ik dan reden mijn vrouw te verdenken van plannen om de hand aan zichzelf te slaan, zoals toch geen kind meer, en ik heb u in mezelf gezegd, u weet het daarboven zelf, dat ze bijzonder gesloten en achterhoudend was. Denkt u dat ze zich door iemand die les had laten lezen? Denkt u heus dat het me wat geholpen zou hebben als ik de meiden gewaarschuwd had? Hoe is het mogelijk zo iets te zeggen, me zulke verwijten naar het hoofd te gooien? De tirade was er nauwelijks uit, of ik voelde al dat het beter zou geweest zijn met wat tranen voor de dag te komen en met de beperken dat het verwijt dat het onmenselijk was, mijn verdriet nog te verscherpen door dergelijke hard vochtige aanmerkingen. Nu stond hij op en antwoordde op een koud hooghartige toon. Meneer Termeer, hoe onangenaam het me ook is, mijn plicht brengt mee, dat ik de justitie waarschuw. We hebben hier zonder twijfel met een geval van vergiftiging te doen. Ik dacht dat de grond onder mijn weg zonk en het dag ligt om me verduisterde. Gelukkig was ik nog niet opgereden, want op dit ogenblik zou ik zeker neergevallen zijn. De hele kamer draaide tenminste een paar malen met me in de ronde, en etelijke seconden lang had ik de sensatie van aanstond verover te zullen vallen, om als een duikelaar op mijn hoofd te blijven staan. En toen ik me op mijn stoel voelde zitten, was het, of mijn slapen, toen zijn een ijskoude, metalen tang waren gevat, die langzaam al dichter en dichter weer toegeknepen. Ik kon niet meer zien, ik kon niet meer denken, en besefde toch dat alleen een volmaakte zelfbeheersing me redden kon. Het zal wel dit besef van het gevaar zijn geweest, dat me het rep-middel eensklapps deed vinden, grijpen en met een ongewone badaardheid gebruiken. Dokter, op zo'n zoiets was ik zeker in het geheel niet voorbereid. Als u zegt dat het duplicht is, ja, mijn hemel, dan kan ik haar niet tegenin brengen. Ik dacht een ogenblik dat u dus hoort op mij. Oh, nu niet meer. Maar u begrijpt hoe die afschuwelijke gedachten me deed schrikken. Er is natuurlijk geen sprake van geweest. Daarvoor kent u me ook de goed hemels gerechtigheid. Maar weet u, wat het verschrikkelijk is? De mensen, als de politie of de justitie hier komt kijken, als de mijden ondervraagd worden. Mijn god, dan begrijpt u toch wel dat ik mijn hele verdere leven gebukt moet gaan onder de onbewezen. Ja, onuitgesproken verdenking van mijn vrouw, mijn eigen vrouw te hebben vergiftigd. Heeft u daar al het ontzettende wel van ingedacht? U weet toch hoe praatjes in de wereld komen. En dan de oude lui, gerechten hemel, als ze straks hier komen en niet alleen het lijk van hun kind moeten zien, maar nog moeten horen dat er een vermoeden bestaat. God, dat kan niet, dat mag immers niet. Zeg nu eens zelf, u begrijpt toch dat die oude mensen het zullen besterven. Mama is resoluut, u kent haar, maar de oude heer, maar zijn zwakke zenuwen. Oh, mijn god, die man besterft het zonder enige kwestie. Kijk, ik durf een man niet eens zeggen dat Anna naar alle waarschijnlijkheid met opzet te veel heeft gebruikt. Ik was voornemens van een hardgebrek te spreken. Maar de justitie, de politie... Nee, nee, nee, hoe meer ik erover denk, dat overleven ze immers geen van beide. Dat er iets ernstigs, iets nieuws in de dokter was omgegaan, zag ik duidelijk aan de veranderde, meer pijnzinnen, minder afstotende uitdrukking van zijn ogen. Na een korte stilte, zei hij dan ook... Ja, het is zo, wat u daar zegt, kan ik niet tegenspreken. Het is waarachter geen kleinigheid, oude mensen, iemand met zwakke zenuwen, het zou gevaarlijk kunnen zijn. Na een andere kant, u kunt nooit weten, het geldt hier maar niet een klein plicht verzuim. U begrijpt wel, dat ik de verantwoordelijkheid onmogelijk op me kan nemen. Dat mag ik niet doen, en dat doe ik ook niet. Ik begrijp het, maar wat moet er dan toch gedaan worden? Weer volgde een pauze. Toen kreeg hij me nogmaals scherp in de ogen, en vervolgde... Dit kan ik voor u doen. Ik zal niet zelf naar de justitie gaan, maar enkel op het stadhuis de verklaring afgeven, zelfmoord, veroorzaakt door gloraal hydraat. Het was me, of ik in één teug een fles champagne had geleegd, zo verpijstrend door tintelde met de vreugde dronkelschap bij deze woorden. Ik had lust de man om zijn hals te vallen, en zeker heeft er wel iets van die waanzinnige opwellingen mijn ogen gelezen, terwijl ik met veel inspanning met tot kantedwoong en maar helemaal stilsweeg, maar helemaal op zijkeek ten einde me niet te verraden. Toen hij echter even min doorsprak, voeg ik eindelijk weer iets angstiger geworden door het denken over de mogelijke gevolgen. En dan... Hij haalt zijn schouders op. Ja, dan, dan weet ik niet wat er gebeuren zal. Zonder enige twijfel zullen ze van het stadhuis de politie met die verklaringen kennestellen. Dan, dan denk ik, ik ben er niet zeker van, maar ik denk dat ze bij mij zullen komen informeren. Legt de justitie zich neer bij mijn verklaring, dan zullen ze misschien unig horen, maar daarmee is het dan waarschijnlijk, ik zeg waarschijnlijk, uit. Doen ze dit niet? Dan, ja, dan krijgt u het onderzoek toch. Mijn beleidschap werd dus juist genoeg getemperd om het me gemakkelijk te maken, heel ernstig de dokter te bedanken. Ik zei nog, dat ik het moeilijker van zijn positie volkomen begreep, dat ik zijn wijze van handelen, volkome billetten en menen en slotten geen slechte indruk achter te laten. Toch stak de man me geen hand toe, als hij, na een stijve buihund hebben gemaakt, heen ging met de belofte savons nog eens te zullen aankomen. Heeft hij me verdacht? Mijn eerste daad was nu twee telegrammen op te stellen aan de oude lui. Eén voorbereidend, gevolgd door een definitief. De meid die ze wegbracht, kreeg tevens een mondelingen boodschap mede voor Van Svamelend en Suze. Toen volgten de beslommeringen van de begrafenis, de advertentie, de communicaties, die mijn aandacht afgielden van de snel voorbijjagende angstvisioenen, welke gestadig mijn thuis ter brein als vuurpijlen door flitsten. De Van Svamelend kwam er natuurlijk nog voor de oude lui, aan hen moest ik dus mijn verhaal doen. Ze stelden een reeks van vragen, maar toen een toch meer verbazing en nieuwsgierigheid dan verdriet en deelneming. Voor mij stonden dadelijk vast dat ze opgelucht waren, en dit verwonderden me in het minst niet. De twee zusters konden het samen vrijwel vinden, of schoonzijdt nooit erg intiem waren geweest. Ik echter, de man van Anne, de bobbekop, die rare keel, met wie je niet wist hoe je het had, met wie je niemand overweg kon. Ik was het struikoplok, en wees gerust, dacht ik, we zullen elkaar gauw genoeg uit het oog verliezen. Maar toen kwamen anders ouders. Mijn zwager had ze van de trein gehaald en dus al ingelicht. Ik hoefde niets te vertellen. Oh, wat moet het leiden van een mens intens zijn als hij zich niet meer ontziet, zulke belachelijke grimassen te maken. Nog nooit had ik zo iets afzichtelijks en bespotelijks gezien. Beiden waren dermaten buiten wester van smart, dat ik niet begrijp hoe ze nog in staat zijn geweest, hun huis te verlaten en de reis naar Den Haag te volbrengen. De oude heer was nagenoeg blind van het huilen. In het eerste half uur brachten zijn bevende lippen geen enkel verstaanbaar geluid te voorschijn. Mamager door zich calmer, maar was toch ook zodanig overstelpt door tranen en zo helendal weggezonken in haar smart, dat ze niet hoorde wat tot haar gezegd werd. Ze begonnen met mij om de halst te vallen en onder die dubbele uitbasting van snikken, tranen, ontsamenhangende woorden en pijnlijke kreten wist ik niet wat te doen, nog hoe men aan te stellen. Alles, vooral die natte aanrakingen van behuilde wangen en vochtige lippen, deed me zo raar, zo trostotend aan, dat mijn beetje half waar, half mezelf opgedommen medeleiden al gauw verdoofde. Gelukkig merkten de oude mensen er niets van. Ze jammerde maar door, maar door, en werden niets anders gewaar dan het weg zijn van een dochter. Mama helde stil, vader moest erbij spreken. Oh, God, oh, God, is het mogelijk! Mijn kind, mijn meisje, mijn anaatje! Wie had dat ooit gedacht? Hoe is het toch gekomen? Wat een onvoorzichtigheid, zeg me toch alles. De hart, ja, zeker het verdriet over de kinden. Oh ja, dat heeft ze nooit kunnen verzetten, maar waarom heeft ze daar niet eens over gesproken? Dan had je er tenminste wat afleiding kunnen bezorgen en een dokterraad plegen. Niet waar, dus is wel altijd erg gesloten geweest, nooit eens recht vertrouwelijken, maar ik vat het toch niet, ik vat het niet. En wat dan apotheker zo iets gevaarlijks afwacht geven, dat moest toch verboden zijn. Het is vreselijk, het is afschuwelijk. Haag, mijn kind, mijn dochter! Haag, wat moet ze geleden hebben, mijn lieve anaatje? Of zou je denken? Haag, ja, je weet het natuurlijk niet. Wie weet het? Wie zal dit ooit vertellen? Dat op al die uitingen, al die vragen geen salabel werd geantwoord, ontging hun geheel. Toen ze eindelijk wat op bedaren waren gekomen, vroeg ik of ze Anno nog eens wilde zien en zondek er met de meid naar boven, zeggen-de dat de aanblik meid te veel aangrijp. En nu, in de eenzaamheid, begon mijn angst zich ter stond weer scherper te doen gelden. Bij elk belgeluid schrok ik heviger op, spannend zich mijn zenuwen strakkig in een zitterend verbijden van het geluid, dat me zeggen zou, daar zijn ze. Verbijstert door de aankondiging van de dokter, had ik me zeker reed die ganze morgen meer als een half verdwaaste dan als een diep bedroefde aangesteld. Nu verloor ik helendal het besef van mijn toestand. Het was of de angst mijn ziel kataleptisch maakte. Ik voelde mijn denken verstijven, mijn aandacht samenkrimpen, tot die gelijk werd aan een oog, dat door een nauwe kijker blikkend niets meer ziet dan een eng grijswit cirkeltje, waarin aanstond ze het vreselijke zal verschijnen. En in dit pijnlijk ineensgrompelen van mijn zenuuleven was het of mijn lichaam afstierf en als een lochemassa al zwaarder en zwaarder neerhing aan mijn angstig staarend brijn. Ik verstond niet meer wat op m'n gezicht werd. Ik besefte niet meer waar ik was. Ik zag in mijn hoofd alleen maar het stukje straat voor mijn deur en keek of het daar nog altijd leeg was. Leeg van onbekende mannen. Behalve het afschuwelijke souvenir van dit innerlijke angstleven is me van die middag zo goed als niets bijgebleven. Ik zie de oude lui als schimmende ronddwalen. Ik hoor hen onverstaanbare dingen zeggen. Verder hoogt me niets, helemaal niets meer. Aan tafel kwam ik een beetje bij. Toen merkte ik weer op dat bloemendaal zat te huilen in geluidloze verslagenheid en dat mama met haar koude, strakker blik me gestaardig opnam. Het zou me niet verwonderen als zij de zaak nooit recht heeft vertrouwd. Evenwel, voor het ogenblik was haar onmiskenbare achterdocht me welkom als een zweepslag om mijn rol weer op te vatten en zo goed mogelijk vol te houden. Aan het dessert kwam de dokter. Verbeelde ik me of was het waar dat hij tegen de oude lui een veel gemoedelijker toonaansloeg dan hij tegen mij had gedaan? Wat was hij deelnemend en wat putte hij zich uit in loftuitingen van Anna? Lang, mij viel te lang, bleef hij praten en het kwam ervoor dat hij ook pogingen aanwende om van de oude lui iets te vernemen aan gaande mijnverhouding tot mijn vrouw. Zocht hij misschien aan tegenspraak tussen mijnverklaringen en de hunnen. Dat zal wel het geval zijn geweest, maar bloemendaal had mij met opzet beter kunnen helpen dan hij tans onwilligeurig deed door maar te herhalen. Dus u denkt ook dat er aan haar hart iets niet in orde is geweest? Ja, dat moet wel zo zijn, want anders het verlies van dat kind. Nu ja, dat heeft het hard aangedaan, want ze had toch haar man nog. Ze hielten van elkaar, ze waren gelukkig samen. Nooit heeft ze zich ergens over beklaagd. Toen de dokter eindelijk opstond om naar boven te gaan, volgde ik hem op de voet na. Hij begreep met welk doel en in de gang gekomen, draaide hij zich dan ook ter stond om. U zou graag weten hoe het afgelopen is, he? Dat spreekt wel vanzelf. De oude heer is zo vanstreek. Nu, het is gegaan zoals ik dacht. Ik ben bij de officier van justitie ontboden. Die heeft me omstandig laten vertellen wat ik hier heb gevonden. Hij voegde of ik geen andere vermoeders had gekregen, naar de toerdacht van de zaak, naar de namen van de apothekers en meerdergelijke dingen. Of hij zich nu neerleg bij mijn aangifte, durf ik niet met zekerheid zeggen, geloof het wel. God dank, galmde door mijn hoofd en weer kost het me een verbazende inspanning aan mijn schallende blijdschap geen lucht te geven in luidekreten. Zou ik heus van alles af zijn? Zou dan niemand ooit iets te weten komen? Zou zelfs het vermoeden als het bestaan had begraven blijven in het berein van deze dokter? En dan mijn kogel, weg, mijn vrijheid, terug! Nog maar een kort, benoud gangertje door mij, in de vrije ruimte. Nog eenmaal lachte het leven me toe. Ik was ouder geworden, oh ja, maar ik was nog niet te oud. Geld vergoed, vervraaid immers zoveel. Naar zoek een daad zou ik spellig niet laf meer zijn. Nu had ik takt en ondervinding. Ho, wat een heerlijk ogenblik van zegenpraanende vreugde. De hele avond was ik er zo vol van dat ik hoofdpijn voor moest wenden en naar bed gaan om mijn zenuwachtige opwinding te kunnen verbergen. Had ik veel minder te regelen en te bezorgen, en zo dik was de oude luime even alleen lieten, was ik afwisselend tempooi aan even onzinnige depressies van angst als opvlammingen van vreugde. Al mijn redeneringen over het ontbreken van bewijzen en de noodzakelijkheid om met de beheersen vermochten niets. Alleen de tegenwoordigheid van een derde hield me genoeg samen in toon. Dwoong me aan andere dingen te denken, over andere dingen te praten. Ik eisde dan ook voor de eenzaamheid als voor iets dat me onvermijdelijk krak en klamte me aan de oude heer vast gelijk een vreesachtig kind in de duisternis aan een sterkere vriend die hij niet mag leiden. Want tegelijkertijd werd Bloemendaals Seniel Gejammer me met een minuut onverdragelijkig. Wat kon ik antwoorden op dit eindeloos herhalen van dezelfde vragen? Zou je nu heusdenken dat er hart heb je waardelijk nooit gemerkt dat ze over het een of ander aan het toppen was geraakt. Het hindende me al genoeg dat ik de oude man zo vriendelijk voor me geweest was bedrigend moest en eindelijk veel ik driftig uit. Ik heb nu honderdmal gezegd van nee. Ja, maar waarom nam ze dan gloraal? Omdat ze niet slapen kon. Toen vroeg mama opeens met ijzing wekkende kanten. Willem, het is toch wel waar he, dat je luid samen goed konden vinden. Of schoon ik het gevoel had of mijn hoofd plotseling door schijnend was geworden en haar heldere ogen door de mijne heen erin lezen konden al in een open geslagen boek vond ik gelukkig nog de kracht te antwoorden. Wel zeker. Het komt me nu zo toevallig voor dat ze in de laatste tijd nooit meer over je heeft geschreven. Ik vroeg altijd hoe je het maakte, maar sinds maanden kwam je naam niet meer in de brieven voor. Het was op dit ogenblik dat ik voor het eerst die verschrikkelijke aandring voelde om alles, alles te vertellen. Het wilde eruit, eruit. De gewaarwoording was zo ongewoon de huiseling wekkend ellendig dat die mijn geheel aandacht in beslag nam. Het praten van de oude lui werd tot een zacht gemurmel aandijnend uit de verre verte. Ik zag ze als door een dikke, grouwe damp en van binnen staard ik in doodsangst op de bekentenis die mijn gantse ziel als met wit gloeiend schrift verlichte en met schallende woorden door schetterde. Het was of ik aanstond mijn bewustzijn helendal zou verliezen en dan, zonder te weten wat ik deed, zou uitginnen, de ontdekking van een pijnloos kankergeswel kan niet aangrijpendig, niet weersingwekkendig, niet verbijsterender zijn dan deze blik in mijn gemoet. Had ik op dit moment gesproken, dan zou het geweest zijn aan het verbittering, uit een behoefte om die koude, plichtmatige moedig en verwijt te maken van de kou en de plichtmatigheid van haar kind. Maar ik voelde, oh, ik voelde ter stond, dat bij elke aandoening bij de geringste sentimentele vertedering evengoed als bij de vrouwste opflikking van mensenhaat de ontzettende woorden telkens naar mijn lippen zouden opstijgen en nu verdronkt mijn vrees voor de juicitie in die veel diepere, mijn hele wezen doorzitterende angst voor mezelf. De eerste was maar één enkel gedacht dat je van mijn brein geweest. Deze was een ziekte, een ontbinding van mijn gantse persoonlijkheid. Die avond moest ik zelf in de apotheek een slaapmiddel laten halen, omdat ik de stille nacht niet inderve te gaan en mijn ouders in huis en mijn bekentenis op de lippen. Gedurende de begrafenis hield ik me goed. De oude heer maakte zulke geermassen dat het stuitende van de vertoning mijn lachlust opwekte en het bedwingen van die lust belette me aan andere dingen te denken. Keerde echter voor een ogenblik mijn aandacht terug naar hetgeen in mijn eigen gemoed omging dan zag ik er de gevaarlijke neiging weer op de loer liggen en hoorde ik me uitroepen wil ik u nu eens zeggen hoe ze gestorven is? Ik, ik heb ze vermoord. Al rijden door de straten hinderd het me niet. Toen was het me al heel wonderlijk te moeden. Langzaam meeschommelend in die plecht gelijkstoed, dwars door het stil uitwijkend en opkijkend straatpubliek heen voelde ik me eindelijk eens iemand die meedoet, die op zijn tijd zijn deftigheidsvertoning te best geeft. Maar tegelijk was het me of ik met het geheim in mijn ziel al die mensen bedroog, of mijn daad waarmee ik straffeloos de maatschappelijke wettend getrotst had, me boven de alledaarsheid stelde die me omringde. Voor één keer genoot ik de illusie me gevroken te hebben op het normale mensdom. Op mijn beurt incetrionferen over de samenleving die me altijd aan banden gelegd en onthouden had wat me toe kwam. Zo ging het me in de volle stad en zo ging het me ook op het stille kerkhof terwijl ik deftig aanstapte achter de bespotterlijk uitgedoste bidders en figureerde in de saaie theaterplechtigheid op het open graf. Gemakkelijk bleef ik daar onverschillig, poseerde ik als bezadigd man vol zelfbeheersing. De gedachte dat ik het mensdom voor de gek hield gaf me een ongekende kracht. Maar daarna, van onze thuiskomst af tot het de oude luid weer weg gereden naar het station en de Van Svamelens naar hun woning, in die hele tijd brandde de vreselijke woorden me fortuurend op de tong. En het ergste was dat ik niet eens meer als vroeg een glas sherry of Geneva naar de woorden geefen. Ik weet immers bij ondervinding dat de juist drank me mededeelzaam en openhartig en gemoedelijk maakt. Het was een ware verluchtiging maar eindelijk weer met de meiden alleen in huis te weten. En om me helemaal veilig te voelen sloot ik me toen nog in mijn slaapkamer op. God dank. Nu kon niemand me aanzien, niemand me toespreken. Hier was ik, als in een midden-euwse vesting, door wallen en gangen ook bij me toe te laten, en zo dik was de meid de deur achter zich dicht trok draaide het sleutel tweemaal in de slot om. Dan hoorde ik haar de trap afdalen, luisterde tot alles weer stil was en riep uit, Ik heb haar vermoord, vermoord, vermoord. Bij het zeggen van die frazen voelde ik een zenuachtige koume door griezelen, ongeveer hetzelfde wat ik als jongen had ondervonden bij het uitspreken van gemene woorden. Drie hele dagen ben ik die kamer gebleven, en al die tijd heb ik zelfs tegen de meiden die bezwijgend bedienden geen salaben geuit. Eer gisteren middag ben ik er voor het eerst weer afgekomen. Niet dadelijk doorsteek aan als slaapkamer binnengaan, en beneden in het vertrek waar we gewoonlijk huisten, kreeg ik toen die andere ellendige sensatie, dat de meubels ogen hadden en bezwijgend aanstaarden. Zo vaak ik iets wilde opnemen dat haar het toe behoort, kreeg ik angstegrond of niet zich verroerden toen ik kwam. Voortdurend was het met de moeder als werd ik begluurd en als zou aanstond zijn hand een onzichtbare hand me aanraken dan zou ik uitschreeuwen Ja, ja, het is waar. Ik heb het gedaan. Oh, wat was ik bang dat iemand dit zou horen. Langzamerhand is die onzinne geangst wel wat gesleten, en gisteren ben ik in de kamer geweest waar het lijk heeft gelegen. Toen heb ik de kast geopend waarin ze allerhand de snuisterijen bewaarde zijn. Veel bijzonders heb ik niet aangetroffen, maar toch heeft één vondst mijn zeldzaambeek harte gemaakt. Hoe is het mogelijk dat ik die niet gehuild heb bij haar lijk of bij haar graf, in snikken bij uitgebassten bij het zien van Annas portret uit een tijd waarin ik haar nog in het geheel niet kende? Was het door dienst op dit verbleekte printje de lach al vertoonden waarmee ze me later had bekoord? Of volgde ik voor het tengeren, onnozelen kind wie het leven nog toelachte dat de krachtigere vrouw van ondervinding me niet meer had ingeboezemd? Arme ding, privelde ik, je hebt ook eens gehoopt dat je van het leven zou genieten, en wat heeft die gegeven? Een lange tijd heb ik over die dode fotografie zit te schrijen, en terwijl dat verdriet me deed verademen, gelijk een doorblinkend maanlicht in een zwarte stormnacht uit een eenzame wandelaar doet, vat ik in het geheel niet meer wat me gebracht had tot mijn ontzettende daad. Waarom toch? Waarom toch? Ik zij me dat Anna nog mijn enige band was geweest met het mensdom, het enige schepsel dat eniger mater belang had gesteld in mijn lot. Is dat nu echt medelijden? Echt berouw geweest? Of zitten huigalarijmen zo danig in het bloed dat ik tegenwoordig ook mezelf voor de gek houden moet? Ik weet het niet meer. Misschien is alles het gevolg van mijn angst voor de toekomst, de oude dag. Wie weet hoelang ik nog te leven heb? In de tijd, onder de vijandige mensen eenzaan blijven rondwalen als een geschuwde meladze. Ja, het was een krankzinnigheid, juist haar uit de weg te ruimen. Ze belemmerden me in mijn vrijheid. Maar wat is die vrijheid waard? Wat zal ik ermee aanvangen? Caroline Of ik haar ooit weer zal door je veropzoeken is de vraag. Op dit ogenblik heb ik er zeker er moet nog niet toe. Meer dan ergens zal ik bij haar moeten denken aan Anna. En meer dan aan iemand wat ik gedaan heb. 1 seconde van extase in haar armen en met tranen in de ogen zeg ik ik heb mijn vrouw vermoord vermoord voor jou, alleen om jou, om jou, geheel en alleen te bezitten. Wat zal ze doen als ze dat hoort? Vanmorgen ben ik voor het eerst de stad weer ingegaan. Afgrijselijke sensatie, dat weer onder mensen zijn, nu zonder vertoon zonder de scheidende omlijsting van een rijtuig. Ik geloof niet dat iemand iets vermoed en toch lees ik in elk paar ogen dat bij maar enigszins bekend voorkomt de pas gehoorde of pas uitgesproken verdenking. Daarbij is het me, of de gantse onverschillige hond warrende bende bereid zou zijn zich op met de werpen zodra het maar een van die halve kennissen in het hoofd kwam uit te roepen hier is de schurvige hond in het water met hem. Nee, dat trotser ik niet meer. Lever mijn huishouden opgebroken en heen gegaan naar een land dat ik me zelfs van aanzien kent en waar niet meer aan het verleden herinnert. Dit wordt toch onvermijdelijk als de oude lui me installogieren vragen en ik geen voorwensel vind om te bedanken. Wat maakt het ook uit waar ik woon? Het leven is immers toch overal hetzelfde. Evenwel. Een uur lang heb ik om Carolien's woning heen gedraaid zonder te durven aanbellen en zonder te weten wat ik zocht. En nu, terwijl ik schrijf, voel ik diep en mijn grijze onverschilligheid de vraag ontkiemen als ik haar nu eens alles bekende en tegelijkertijd de beschikking aanbood over mijn hele voortuin zou ze me dan om die daad om die misdaad niet willen, niet kunnen lief hebben einde van deel 17 einde van een nagelaten bekendnis van Marcelus Emans gelezen voor Liepevox door Anna Simon juni 2008