 Hallo allemaal. Hebben jullie allemaal goede plek kunnen vinden? Ik zag mensen net alweer gelijk naar vorig stormen op de eerste plaatsen zitten. Nou, dat is gelukt. Welkom hier bij de Kinderuniversiteit. Mijn naam is Jisanne van Mouw Rijk. En ik mag jullie namens het hele team van de Kinderuniversiteit welkom heeten hier. Op Tilburg University. Hebben jullie er zin in? Goed zo. En wie was er ook tijdens het vorige Kindercollege? Heel veel. Nou, leuk. Leuk als jullie er weer zijn. Vandaag krijgen jullie college van professor Jan Renkema. En dan gaat jullie vertellen over de wonder van de taal. En weet jullie eigenlijk al wat een college is? Wat is een college? Precies. Ja, het is een les op de universiteit. Zoals jullie misschien op school het een les noemen. Je moet wij hier op de universiteit een college. En net als tijdens een les is het de bedoeling dat je wat leert op school natuurlijk. En tijdens het college ook. En ik weet zeker dat jullie ontzettend veel leren van de professor vandaag. Het college vandaag wordt opgenomen. Dus mocht je het nog een keer terug willen zien, later? Of zijn er vriendjes of vriendetjes die het vandaag niet kunnen zien, maar het nog een keer terug willen kijken, dan kan dat. En mocht je nou vragen hebben tijdens het college? Bewaar je vraag dan tot het einde. En op het einde zal de professor proberen al jullie vragen te beantwoorden. Voordat we gaan beginnen aan het college gaan we een kennis quiz spelen. Dus pak al je kaartjes erbij. Laat ze je zien. Steek is alleen groen omhoog nu. Heel goed, alleen rood. Groen. Rood. Oké, het werkt volgens mij heel goed. Zoals ik kan vertelden, gaat het vandaag over taal. En daarom dan de vragen ook gebaseerd op taal. Ja, vraag één gaat over de Nederlandse taal. Want vandaag is het college ook in Nederland. En daarom ga ik er een beetje van uit dat jullie allemaal Nederlands kunnen. Want Nederlands is de officiële taal hier in Nederland. Maar er zijn meer landen waar Nederland de officiële taal is. Dus vraag nummer één. In hoeveel landen is Nederlands de officiële taal? Is dat groen twee landen of rood zes landen? Ik zie dat groen in ieder geval meer omhoog wordt gestoken. Het antwoord is zes landen. Heel goed. Dat zijn namelijk de landen Nederland. Het is in Vlaaderen, dat is een gedeelte van België. Op Sint Maarten, op Aruba, op Curaçao en in Suriname. Heel goed. Oké, de volgende vraag gaat over een ander soort taal. Namelijk gebarentaal. Ja, het woord zeg het al. Gebarentaal is ook een soort taal. En gebarentaal blijft zich telkens ontwikkelen. Want één gebaar kan bijvoorbeeld een heel woord betekenen, maar één gebaar kan ook een zin betekenen. En als mensen een nieuw gebaar willen voor een bepaald woord, dan kunnen ze die maken en passen het in een gebarentaal. De volgende vraag over gebarentaal is... Bestaan er meerdere gebarentalen, denk jullie? Groen is nee, rood is ja. Oké? Ik zie heel veel rood. Even kijken wat het goede antwoord is. Ja, het goede antwoord is rood. Ja, in verschillende landen bestaan er ook verschillende gebarentalen. En ze zijn wel bezig om één en eenzelfde gebarentaal te maken, want dat is natuurlijk makkelijker om te communiceren met elkaar. Maar toont u, is dat er nog niet. Maar ze zijn er dus wel mee bezig. En nu ga ik jullie kennis in gebarentaal testen. Wat betekent dit gebaar? Welke letter betekent dit gebaar? Is het groen letter B of rood de letter W? Jullie mogen nog even nadenken, ja? Hebben jullie het juiste antwoord, denk je? Goed zo. Het antwoord is B. Ja, het was natuurlijk wel een strik vraag, want dit lijkt natuurlijk meer op een W dan op een B, maar het is toch een B. We gaan weer door naar de... nog vragen over de Nederlandse taal. Het is meer een raadsel. Daaraan ga ik het raadsel aan jullie voorleggen. Hebben jullie vijf seconden om het juiste papiertje naar lucht te steken? Het raadsel is uit hoeveel letters bestaat het woord 24 letterwoord. Is dat groen 23 of rood 24? 5, 4, 3, 2, 1. Het is verdeeld, oké. Ja, ik zal antwoorden verklappen. 24, natuurlijk. Dat is een strik vraag. Heel goed. We zijn er weer aangekomen bij de laatste vraag en het gaat over een ander soort taal weer. Het gaat over smileys, want smileys is eigenlijk ook een soort taal en een heel bijzondere taal. Met smileys kunnen we eigenlijk dingen zeggen zonder woorden te gebruiken. En ik gebruik tijdens mijn appjes en zo best veel smileys. Doen jullie dat ook? Ja? Oké, gelukkig. Ik dacht namelijk al dat ik een beetje ouderwetst was, maar er is niet zo dus. Nee, gelukkig. De laatste vraag. Wat is de meest gebruikte smiley ter wereld? Is dat groen? Het lachende smiley met de hel oogjes? Of het hartje? Oké, ik zie meer groen bij iedereen. Het antwoord is... Groen, inderdaad. Heel goed gedaan allemaal. Ik hoop dat jullie hier ook al wat kennis uitgehaald hebben voordat het college begint. Bedankt voor je enthousiasme. Nu geef ik het woord aan professor Jan Renkema. Ik geef hem een grote applaus. Dank je wel. Dag jongens en meisjes. Vandaag een echt college over taal. Maar voordat het begint zal ik eerst iets over mezelf vertellen. Omdat jullie misschien denken, ja, wie is die professor Renkema? Nou, middenin zien jullie een foto van mij. En als jullie je afvragen, ja, maar waarom wordt ze iemand nou professor in de taal? Toen ik zo oud was als jullie ongeveer twaalf, toen dacht ik pasting, hey, waar komen de woorden eigenlijk vandaan? Waarom heet iets een tafel of iets anders een stoel? En ja, misschien kwam het omdat al mijn broers goed waren in sport of ik niet zo handig was in andere dingen, maar ik bleef met taal bezig. Dus ik heb mijn hele leven lang tussen de boeken gezeten. En jullie zouden het ook eens moeten doen. Bijvoorbeeld als je in de bus zit, dat had ik vorige week nog. Daar staat er bij de chauffeur staat achteruitstappen. Dat zien we wel er staan. Dat je niet door het voor, dat je niet langs hem mag. Maar bij achteruitstappen, ja, kun je denken, achteruitstappen. In plaats van achteruitstappen. Nou, als je één keer zo kijkt naar taal, dan is taal een groot wonder. En zo kun je altijd naar taal kijken. Ook als je vanavond aan tafel zit en met je broer of je zus of met je ouders praat. Nou, ik doe natuurlijk niet alleen iets aan taal. Ik heb ook een hobby, ik doe veel aan muziek. En eens in de week, als het warm is en droog, dan heb ik een draaiorgeltje en een staak in Berghijk waar ik woon op de markt. En het is heel leuk, want er komt dan een moeder langs. Die heeft haast met boodschappen en een jengelend kind. En dan blijf ik draaien. En dan begint het kindje een beetje te huppelen. Hoe de denkt dan, ach, ja, het zonnetje schijnt. We blijven even staan kijken. Nou, dat vind ik ook een hele leuke hobby. En wat ik ook heel fijn vind, op de rechterfoto, zie je vier van onze vijf kleinkinderen. De vijfde komt er nog niet zwemmen, maar die vier nemen daar een prachtige duik in het vjort. Want ik heb ook twee kleinkinderen in Noorwegen wonen. Nou, dat is meer dan genoeg over mij. We gaan verder. We gaan geen taalles geven. Maar toch ga ik jullie je vraag stellen. Jullie hebben allemaal in groep acht. Zijn jullie met een werkwoordspel ik bezig, denk ik, als het goed is, met D's en T's? Nou, dat is niet het leukste wat er is. Maar het is wel heel erg belangrijk, want zodat jullie een kaart kunnen opsteken, dader bekend, jullie weten wat het is, maar dader bekend met een D, dat is wat anders. En let op, dit is een strikvraag. Bij welke van de twee teksten is de dader gevonden? Is dat groen? Of is dat rood? Rood. Nou, ik zie iets meer rood. Maar beide kaartjes hebben eigenlijk gelijk, want die dader bekend met een D, betekent dat hij bekend is, bijvoorbeeld dat het meneer E is uit een of ander dorp. Maar dat wil nog niet zeggen dat hij al gevonden is. En hij zou natuurlijk zeker gevonden zijn als het was bij dader bekend met een T, want dan heeft hij een verhoor ondergaans die, ja hoor, ik heb die computer gestolen. Nou, zo belangrijk zijn dus D's en T's, maar daar ga ik het nu niet meer over hebben, dat is taalles voor school. Ik wil het nog wel even hebben over het kleinste spatje inkt wat er is in taal. En ik vond het ook leuk om dat te doen, want dan kan ik de mooie namen van mijn kleinkinderen ook even laten zien. En jullie nu een hele moeilijke vraag. Ik lees de zin ervoor, en dan moeten jullie eens kijken of er verschil is. Daarna hoorden we weer gelach van Engwil en Jorik. En de tweede, met die coma, daarna hoorden we weer gelach van Engwil en Jorik. En wanneer is er nu meer gelachen bij die eerste zin of bij die tweede zin? Wie zou zeggen bij de eerste zin? Steek de vinger maar eens op. En bij de tweede zin? Ja, dat zijn er veel meer. Dat klopt, want daarna hoorden we weer gelach en nu van Engwil en Jorik. Dus er zijn andere mensen die het lachen zijn. Dus het kleine spatje inkt is heel belangrijk in taal. Hebben jullie al geleerd om coma's te zetten? Ja, af en toe denk je ik zet er maar eens één, omdat het zo hoort. Nee, zo hoort het niet. Je moet goed kijken naar de betekenis. Dat is ook een hele moeilijke. Dat is de... Wat is het verschil in betekenis? Dit zijn de andere drie kleinkinderen. Sune is één keer homologiëren toen die de MRI een vakantie hadden. Sune is één keer homologiëren toen die de MRI een vakantie hadden. Wanneer is er meer homologiëren? Bij de eerste of de tweede, of zie jullie geen verschil? Ja, zie jullie verschil? Heel goed, er zijn toch wel de meeste. Kijk, in die tweede zin is het zo. Sune is één keer homologiëren toen die de MRI een vakantie hadden. Maar misschien daar buitenom ook nog wel een keer. En dat zit hem in die coma. Dus als je nog eens een coma zet, zet hem niet zomaar. Doe als inkt, heel duur is. En denk, heel goed naar over een coma. Nou, nu gaan we van de taallessen af. En nu gaan wij naar de 7 taalwonderen die ik vandaag graag met jullie wil bespreken. Eerst hoe jullie er ooit in geslaagd zijn om een taal te leren. Dat is de grootste prestatie van ieder mensje, zal ik maar zeggen. Veel groter nog dan leren lopen. Dat hoop ik nog wel eens duidelijk te maken. Hoeveel talen er in de wereld zijn waarom dat zo is. En wat taal nou eigenlijk is. Hoe we taal gebruiken. En dat je met woorden in een varken komen. En hoe wij elkaar begrijpen, dat jullie uit deze stroom van wat ik zeg, zomaar woortjes kunnen halen en dat kunnen opschrijven. Terwijl ik alleen met mijn mond zit de brabbel of met mijn handen zit te bewegen. En dan natuurlijk, omdat jullie jong zijn, jonger een taal. En waarom je dat eigenlijk hebt. Jonger een taal. Nou, ik ga eerst naar kindertaal. Je hoeft deze 7 punten niet onthouden. Ik leid jullie er wel door. Hoe leert een kind een taal? Wat doet een kind? Als jij een kind met een beeld zegt, dat ietsy-pitsy klein betekent. En dan zit hij in een klein visje. En dan zegt zo'n meisje van drieven. Oh, een ietsy-pitsy-vis. Dat denken wij natuurlijk, want we ouder zijn, want we al ouder dan tien zijn. Dat zeg je niet. Maar waarom zou je dat niet kunnen zeggen? Een ietsy-pitsy-vis. Kinderen zijn eigenlijk heel creatief in taal. En neem deze misje, En ik zei, ja, ik heb een moedervlek. Toen zei een van mijn dochters, nee, dat is geen moedervlek, papa. Dat is een vadervlek. Dan is het ook heel logisch van die dacht, ja, moeders hebben moedervlekken. Vaders hebben vadervlekken, opa's zullen dan wel opaflekken hebben. Ja, zo noemen we dat niet. Dat moet een kind allemaal leren, maar een kind denkt eigenlijk heel logisch. Want als je een kerst kunt aansteken, ja, dan kun je natuurlijk ook uitsteken. Waarom kan dat niet? Dat is daar helemaal goed. En dat moet een kind allemaal leren. Hoe kan het dat een kind dat leert? Je weet eigenlijk niet hoeveel je al weet. Of neem deze. Dat werd mij ook een keer gevraagd toen ik het bed ging opmaken. Ga jij het bed oplaken? Ik dacht eerst dat ik verstoond ga jij het bed opmaken. Ik zei, maar waarom zeg je dan oplaken? Nou, je doet het toch laken overheen? Nou, helemaal logisch. Dus kinderen zijn eigenlijk heel goed in taal. Die denken vaak heel logisch naar en denken, oké, met een laken erop. Dat is oplaken. Nou, ik neem het nog heen en die is wat lastiger. Kun je zeggen, ik ruik hem stinken? Nou, jullie denken, nee, wie vindt dat je dat kunt zeggen? Ik ruik hem stinken, niet zo gek. Verscheiden zeggen, ik ruik dat het stinkt. Of je zegt gewoon, hey, wat vies, hè. Maar als je wilt zeggen, ik ruik, toch kun je wel zeggen, ik hoor haar komen of ik zie die jongen zitten. Met horen en zien gaat het wel, maar met ruiken niet. Je kunt het ook niet bij proeven doen. Ik proef het bitter zijn. Nee, ik proef dat dat het bitter is. Nou, een kind moet dat allemaal leren. Jullie hebben het allemaal geleerd, ongeveer voor je zesde. Je begint op eenjarige leeftijd en binnen drie, vier jaar weet je dat allemaal. Je bent er niet moe van geworden. Je hebt er niet je best voor gedaan. Af en toe ben je verbeterd misschien door papa of mama of schoot iemand in de lach. Waar ga jij het bed op laken? Maar als je nog eens een fout maakt in taal, dan moet je altijd denken aan je kindertijd te denken, nou, als ik toen niet zo gek was, ben ik nu ook niet zo gek. Want ik heb een enorme prestatie verricht door een taal te leren. Dat was het eerste wonder. Nou, de talen in de wereld. Er zijn er wel 6.000. Sommigen zeggen er zijn er wel 9.000. Hoe kan dat eigenlijk? Als we allemaal uit één mens zijn geboren, hoe kan het dan dat die talen zo zeggen gaan verschillen? Dat is zo'n grote raadsel. Het zou te veel makkelijker zijn dat we allemaal elst zouden praten. Of Chinese, nou, voor ons natuurlijk niet Chinese. Dat is wat te moeilijk misschien voor ons. Of nee, allemaal Nederlands. Er zou veel makkelijker zijn in de hele wereld. Nee, waarom is dat zo? Ja, dat weten we eigenlijk niet goed. Er zijn een paar verkladingen, daar kom ik zometeen op. En nou heb je ook nog dialecten. Want anderen zeggen, ja, 9.000, dat klopt niet. Want het zijn ook dialecten. Hier in Brabant, bijvoorbeeld is, daar schoot ik op eerste om in de lach, dat iemand zegt, ja, ik heb mijn boek niet bij. Toen zei ik, nou, je moet zeggen, ik heb mijn boek niet bij me. Wie zegt er, ik heb mijn boek niet bij. Ja, ze zijn de meeste. Nou, dat is de vorm van Brabant. En ik schoot helemaal in de lach. Toen iemand mij belde en zei ik kom met de auto, ja, ik kom nu aanrijden. Ik hoef niet dat je een botsing maakt met aanrijden. Maar dat kun je in Brabant gewoon zeggen, ik kom nu aanrijden. Maar als je dat in Friesland zegt, schiet iedereen in de lach. Nou, kun je dan zeggen, ja, je moet niet lachen om een ander manstaal. Natuurlijk, maar ze vonden dat grappig. Maar dan zou je dus Brabant's ook een taal kunnen noemen. Zouden jullie eens kunnen nadenken wat de vijf meest gesproken talen in de wereld zijn? Eerst maar even nadenken, geen beurt er heeft straks komen. De vragen wel, hoort de Nederlands daarbij? Nee, Nederlands hoort er niet bij, hè? Engels wel, ja? Nou, ja, die ook, ja, luister maar eens. Chinese, Engels, Spaans, Spaans ook. Dat zou bijna niemand verwachten. Maar Spaans is een hele belangrijke taal. En het Hindi en het Arabisch. En zijn we nou een kleine taal of een grote taal? Dit zijn de taalen 1 tot 5. Op de hoeveelste plaats staat Nederlands, denk jullie in de wereld? 96, hoorde ik, je mag omhoog gaan. 100, nee, dan zeg ik dat je naar beneden moet gaan. Naar beneden moet gaan. De 40ste plaats. Hadden jullie niet verwacht, hè? Jullie mogen best wat trots zijn op het Nederlands. Wij zijn maar een klein landje, een spatje op de wereldbol. Maar onze taal staat toch nog op de 40ste plaats. Dat is typisch Nederlands om te denken, ja, wij zijn niet zo veelmaat. Nee, maar we zijn wel de 40ste taal. En hoe dat komt, dat heeft natuurlijk te maken met onze geschiedenis. Dat bij niet alleen in Suriname en op andere plaatsen ook spreekt. Maar het is wel heel belangrijk in het buitenland. In 40 landen ter wereld wordt ook Nederlands gegeven. Ik ga bijvoorbeeld volgende week naar Rusland, naar Moskou. En er is aan de universiteit zoals hier, zijn wel 100 studenten die Nederlands leren. Nou, dat weet bijna niemand. Maar Nederlands is heel populair als taal in het buitenland. Nu het volgende. Ik laat eerst iets horen. Dat is het geluid van een haan. Nou, zou je denken, in alle talen klinkt dat gelijk. Ja, je hebt natuurlijk verschillende soorten haanen in de wereld. Maar laten we zeggen dat het allemaal kukkelijku is. Ik laat het eerst horen. En dan moet je eens opletten hoe mensen in verschillende talen dat zeggen. Daar zul je verstelden staan over de verschillen. Hebben we dus alleen nog maar over een klank na boodseling. Niet dat wij tafel zeggen en de Engels een table en noem maar op. Nee, alleen maar over de klank kukkelijku. Nou, hoe interpreteren je dat? De Engelsen zeggen, kokkel doedeldoe. Nou, ik hoorde dat er niet in. Ik laat het nog een keer horen. Weet je wat de Duitsers zeggen, kikkerikie. Ik hoor het niet. De Fransen zeggen, kokkodikok. En het Latijn is kokko kokko. Hoorden we dat? Kokko kokko. Doe nog eens. Wij horen dat er niet in. Nou, in het Russisch, in Moskou, zeggen ze kukkelijku. En het Chinese is nog erger. Kukku kukku. Ja, denk wel de volg. En in het Indonesisch, kukkuru juuk. Hoorden we dat? Kukkuru juuk. In het Japans is het kokko kokko. En in het Finns, kukkokiku. Hoorden we dat? Nog een keer. Nou, we hebben die haan genoeg gehoord nu. Maar een Turk zegt dat kokko kukko. En hoe dat kan, ja, iedereen, de mensen die zijn ook wat verschillend geworden over de hele wereld. En in het spraakorgan zijn allemaal spiertjes. En sommige spiertjes gebruiken wij wel heel veel. En andere niet. En dan krijg je ook andere klanken. En dan is het voor één geluid wat we hebben, hebben we in alle taalde net een andere weergave. Nou, als het bij de haan al zoveel verschilt, dan gaat het bij woorden als tafel en stoel. Dan gaat het nog veel meer verschillen. Tot zover de talen van de wereld. Wat is taal eigenlijk? En nu kom ik op wat moeilijks. Wij weten wat bijvoorbeeld een tafel betekent. Als dit een lange tafel is, is dat een platvlak met een paar poten eronder. Ik kan natuurlijk ook wel zeggen, je kunt die tafel ook wel als stoel gebruiken. Als ik erop ga zitten, heb ik in taal iets. En ik gebruik die tafel maar als stoel. Het is een beetje gek natuurlijk dat je een tafel en stoel kunt noemen. Dus het is heel wat aan de hand in taal. Taal heeft een betekenis, maar het taal heeft ook een bedoeling. Dat ga ik nu uitleggen. Als jullie lang weg geweest zijn, en je komt thuis. En je moeder of je vader of je oma zegt, zo ben je er weer. Dat is eigenlijk een hele stomme opmerking, want je bent er. En waarom zegt er niemand, zo ben je er weer. Je zou wel heel brutal zijn als je zou zeggen, ja, zie je dat niet? Nee, want zo ben je er weer, betekent niet. Zo ben je er weer. Maar ja, dat betekent wel, maar het heeft een bedoeling. Wat fijn dat ik je zie. Of als je te vroeg bent, nog gaan we hem even buiten spelen. Zo ben je er weer. Dus taal heeft ook altijd een bedoeling. En dat is wat anders dan de betekenis. Dat zie je ook aan deze. Dit is een hele gemeene, die heb ik echt meegemaakt. Ik gaf een keer les. Er was op een beruchtklas. En er zat een heel vervelend jongetje. Dat heb ik een heel kraag gekregen. En de jongetje zei, meneer, ik moet naar de toilet. Ik wist dat hij niet naar de toilet moest. Dat hij zat te zuren. Maar het was donker, het was het laatstuur. En de lampen waren al aan. En ik kon niet anders zeggen, ja, ga maar naar de toilet. Want straks moet hij echt. En als docent heb ik een fout gemaakt. En toen liep jongen naar de deur. En er stond een bordje. Bij het verlaten van het lokaal het licht uit doen. Dus dat jongetje keek mij aan. Drukt op het topje. Ging naar de toiletje. Hey, kom mee. Ik ben helemaal boos. Ga jij maar naar de korector. Toen zei hij, ja, maar meneer, ik maar. Daar staat. Bij het verlaten van het lokaal het licht uit doen. Nou, ik had geen pook meer om op te staan. Ja, dat had ik wel. Want de betekenis is natuurlijk bij het verlaten van het lokaal. Maar de bedoeling is, als je als laatste het lokaal verlaat, moet je energie sparen en de lamp uitdoen. Nou, dat is het verschil tussen de betekenis en bedoeling. Dat is heel erg belangrijk in taal. Nog eentje. Als je zegt hoe laat is het. En iemand antwoordt dan, met mama komt zo thuis. Dan zeg je toch vaak niet, ja, ik vroeg niet, wanneer komt mama zo thuis. Nee, want je begrijpt dan iets als, nou mama komt normaal om drie uur thuis, dus het is of om twee uur, want hier staat, dus het is bijna twee uur. Maar degene die antwoordt met mama komt zo thuis, kan ook op de bedoeling van de vraag ingaan. Die kan denken, oh, degene die dat vraagt is wat ongerust, of die verlangt naar mama. En dan is dat een geruststellend antwoord. Terwijl je alleen meer hebt gevraagd, hoe laat is het? Dus taal is helemaal niet logisch. Met taal kun je niet rekenen. Ik heb er niet van iets taal in rekenen. En hoe komt dat? Taal heeft wel een betekenis, maar taal heeft ook altijd een bedoeling. We gaan naar de volgende. Hoe gebruiken wij taal? Wij kennen allemaal waarschijnlijk het flauwe grapje. Dat doe je nog als je vier jaar bent geloof ik. Daarna doe je dat niet meer, maar aan tafel zegt iemand, kun je mij het zout aangeven. En dan zegt zo meisje of jongetje, ja, dat kan ik. Maar ik doe het niet. Dat is taal letterlijk nemen. Ik denk niet dat jullie dat meer doen. Toch nog? Ah, dan moet je niet meer doen. Nou ja, dat is wel goed dat jullie het zeggen. Want wat doen volwassenen? Ik kan aan iemand vragen, kun jij zeggen hoe laat het is? En als iemand dat er mij vraagt, dan denk je maar, kun je zeggen hoe laat het is? Dat kan ik toch niet reageren met, ja, wat dacht je dat ik niet heb leren klokkijken? Ja, natuurlijk heb ik leren klokkijken. Maar kun jij zeggen hoe laat het is betekend, zoiets als beleefd zijn, wil je alsjeblieft zeggen hoe laat het is? Waarom zeggen wij niet gewoon, hoe laat is het? Dat zou toch ook kunnen. Nee, dat geldt bij ons als onbeleefd. En daarom zetten wij er wat voor. Kun jij zeggen hoe laat het is? En dat heeft te maken met het gebruik van taal, dat je altijd probeert, een beetje beleefd te zijn. En dat is heel wat anders dan dat je tegen de ene u zegt en de ander jij. Dat is iets van etiketter, maar dit is iets van taalgebruik. Neem de volgende, dan ben ik benieuwd wat jullie doen. Gesteld jullie, oma is naar de kapper geweest. Oma komt thuis. Oma ziet er uit als een kakker toe. Helemaal verkeerd geknipt. Helemaal verkeerd geknipt. Hoe krijg je het in de hoofd, die kapper? En oma vraagt niet vermoedend aan jou. Wat vind je van mijn nieuwe kapsel? Wat vind je? Ja, wat zeg je dan in taal? Je denkt, oma, dat had je niet moeten doen. Of je denkt, oma, ja, misschien was je eventjes niet helemaal bij, maar dit moet je echt niet doen. Maar als oma het aan jou vraagt, wat zeg je dan? Dat zeg je wel. Dan zeg je waarschijnlijk iets als ja, wel apart. Of misschien een nieuwe kapper. Of het is mijn smaak niet zo. Ben je dan aan het liegen? Ja. Wie vindt dat je ligt? Die steekt dus de groene kaart op. Wie vindt dat je dan ligt? En wie vindt dat je dat wel mag zeggen? Ja, de meeste vinden dat ze dat wel kunnen zeggen. Denken jullie ook dat oma dan begrijpt wat je bedoelt? Ja. Want je ligt hier niet, want als je zegt, wel apart, dan weet oma heel goed dat jij dat kapsel helemaal niks vindt. En waarom zeg je dat niet? Ik vind jouw kapsel helemaal niks. Nou, in taal doe je dat niet. Dat gebeurt wel mensen op internet. Dat gebeurt wel steeds meer. Maar in het normale taal, als je elkaar ziet, dan begin je niet met uitschelden. Dan begin je een beetje niet overdrevenvriendelijk, maar met respect naar elkaar te praten. Zo gebruik je vaak taal. Worden jullie er al moe van? Of kunnen we naar de emoticons? Dat kan wel waarschijnlijk. Nou, ik wist ook gehad, maar kun je eens bij jezelf nagaan als jullie aan het appen zijn. Als je zo'n emoticon of zeggen jullie emotie, jullie zeggen emoticon of smiley en waarschijnlijk, wat is nou het verschil als je het gezichtje doet of als je het intikt. Ja, intikken gaat veel langzamer. Dat klopt natuurlijk. Maar is er ook verschil tussen de letters en het beeld? Voelen we dat aan? Wie voelt het verschil aan? Niet iedereen denk ik. Nou, ik denk dat als je het uitschrijft dat het veel serieuzer is of veel enstiger. Kijk maar eens naar de volgende bijvoorbeeld. Ik vind dit niet leuk. Als je dat echt uitteept dan vind je het echt helemaal niet leuk. En je kunt heel makkelijk zo'n gezichtje intiepen en dan is het ook niet leuk, maar dan is het veiliger voor jou. Het is waarom gebruiken wij nu veel meer emoticons en onderzoekers. Dat is veiliger. Want met zo'n beeldje ik word er verdrietig van als je dat helemaal gaat uitschrijven. Nou, je bent veel veiliger als je dat beeldje gebruikt. Is dat makkelijker voor de ander? Nou, het is makkelijk voor degenen die het verstuurt. Maar degenen die die beeldjes krijgt die moeten bijvoorbeeld bij de derde denken nou is er erg verdrietig moet ik mijn excuus aanbieden dus het is mooi voor de spreker en de spreekster maar helemaal niet prettig vaak voor de luisteraar. Dus in jullie generatie van 12-jarigen voor de communicatie is je aan de ene kant veel makkelijker met de beelden die emoticons, maar aan de andere kant best veel moeilijker geworden dan in mijn generatie. We gaan door. Hoe gebruiken wij taal? En dit is een interessant verschijntsel dat jullie wel kennen maar wat jullie waarschijnlijk nooit gerealiseerd hebben gesteld je komt uit school iemand die spreekt je aan op het schopel en zegt kom je bij mij spelen als je geen zin hebt dan zeg je niet nee dat kun je wel zeggen maar dan kom je heel bot over als je nee moet verkopen aan iemand bijvoorbeeld neemt die derde kom je naar school te bijmen dan liever een andere keer dat betekent of nee daarmee bedoel je nee en toch zeg je het niet maar als je ja zegt als je het wel wilt kom je naar school te bijmen dan heb je vaak minder woorden nodig je moet maar eens opletten als jullie ouders iets tegen jullie willen zeggen wat negatief is, nee dan gebruiken ze meer woorden dan als ze een complimentje geven complimentjes zijn altijd korter maar als ze echt iets tegen je hebben nou dan krijg je eerst 3 zinnen aanlopen en 2 in de afloop en daaruit haal je dan dat het negatief is, ga dat vanavond maar eens naar doe maar eens wat je ouders niet goed vinden nee dat is geen goed advies trouwens kijk maar eens hoe ze reageren daarop dus als je nee moet verkopen heb je altijd meer woorden nodig we gaan naar de volgende het is een wat lastige het zou makkelijk kunnen zijn als we voor alles 1 woord hadden niet alleen dat we 1 taal in de wereld hadden maar dat we voor alles 1 woord toch is dat niet zo ik weet niet wat jullie zeggen tegen jullie vader pa, papa, paps papi, vader, pap je zou trouwens voor de aardighet normaal, pap zegt zou je voor de aardighet pa moeten gaan zeggen moet je kijken wat er gebeurt wat zeg je nou weer zou ik het kunnen hebben over mijn papi nee papi heeft toch een soort leeftijdsgrens kan ik het hebben over mijn paps kunnen jullie dat zeggen mijn paps ja jullie wel toch nou al die woorden waarom bestaan ze in taal omdat ze allemaal een verschillende gevoelswaarde hebben ik neem er deze slaag over geleden op de tijd ik neem deze hoe noemen jullie de persoon die voor de klas staat hoe noem je zo iemand denk eerst even na wat zeg je tegen zo iemand heb het nou dit zijn de woorden daarvoor juf, onderwijs de res docenten, mevrouw, lerares waarom hebben wij al die woorden nou die woorden hebben wij omdat ze allemaal wel dezelfde persoon betekenen maar ze hebben allemaal een andere stijl bij juf of bij een docenten heb je een docenten op een baasenschool middelbaar school heb je een lerares op een baasenschool ja en de juf is die dan meer voor de jongere klasse en de onderwijs de res of is dat te oud gebruiken jullie dat nog waarschijnlijk niet maar toch heeft de taal al deze woorden nodig om de betekenisverschillen in kaart te brengen van wat we meemaken die bodem grond en vloer laat ik even zitten kunnen we altijd nog doen ik wil graag door naar deze jullie kennen hem waarschijnlijk is dit is dit Nederlands zeker is dit Nederlands zeker is dit Nederlands ik zou jullie ook precies vertellen wat het betekende Sinterklaas wist het niet ik wist het niet hoeveel mensen van jullie weten wat dit betekent zeg eens eerlijk ook niet veel nou dat stemt mij wel inderzins gerust want ik dacht zo, zo, zo, wat word ik oud dit betekent iets als ee, wafaka nifo, kerel nifo is iets van kerel geef mij nieuwe ballipattas een pata is een sandaal en een ballipatta is een voetbal schoen kijk en daarom was Sinterklaas nifafaka nifo geef mij nieuwe ballipattas ja en waar wordt dit gesproken dit wordt gesproken dit winkel van jong en oud dat kwam van de reclame dan maar waar wordt dit gesproken nou bijvoorbeeld 2 keer is wel genoeg maar waar het om gaat is ik maak nu de overgang naar jongeren taal dat er waar jongeren bij elkaar komen of mensen uit andere landen Turkse Nederlanders, Marokkaanse Surinaanse Nederlanders daarom een taal wordt ontwikkeld en waarom doen wij dat we hebben dus niet één taal in de wereld we hebben in het Nederlands allemaal verschillende woorden en we hebben ook nog wat je zo kunnen noemen jongeren taal ik heb een paar woorden genomen in 1950 als die het heel goed vond zei je mitters 10 jaar later werd het Blitz 1970 te gek in 1980 vreed cool in 1990 vet en nu is het ongeveer echt chill en wat zeggen jullie als je iets heel goed vindt chill zeggen jullie chill of niet chill ja sorry maar nu komt de vraag hoe komt het en daarmee sluiten we bijna af hoe komt het dat jongeren dit doen want jongeren hadden toch net zo goed kunnen zeggen oh nou mijn grootvader zei al mitters nou vind ik wel een leuk woord ik zeg ook mitters nou ik hoor jullie nooit mitters zeggen als jullie dat gaan zeggen voel je heel erg oud of heel erg vreemd nou de verklaring is in het begin een kinder taal de taal hebben moeten leren maar dat kinderen van 12 of 16 denken ja maar wij gaan niet zoals die ouder doen we hebben onze eigen bijdragen aan de wereld en wij willen onze eigen woorden met een eigen betekenis hebben en dat gaat er ook vanzelf weer af maar je gebruikt de taal ook om te bewijzen dat jij er bent aan de wereld dat kun je in taal zien we zijn ongeveer aan het einde gekomen we hebben de zeven taal woneren hoe jullie een taal leren die taalen in de wereld waarom dat er zo veel zijn wat taal eigenlijk is die betekenis en bedoeling hoe we het gebruiken dat woortjes verwarren veel op elkaar lijken of dat Sinterklaas er zelfs niet begrijpt en jullie ook niet als het toch in Nederland gesproken wordt waarom je jongeren taal hebt en dit waren nog maar zeven van de zeventig taal woneren dus ik zou zeggen kom nog een keer of doe zoals ik, ga later een taal studeren en je hebt je hele leven lange idee dat je niet hoeft te werken je hoeft alleen meer in de bus te kijken wat voor lettertjes er staan of op het taal gebruik van je vader en moeder te letten en je hebt de hele dag plezier ik vond dat jullie een fantastisch publiek waren dankjewel ik kan me voorstellen dat jullie heel veel vragen hebben naaling van deze het mooie college nu is er kans om de vragen te stellen alle vragen die je wil als je vragen hebt steek je hand in de lucht er komt een van ons met de microfoon naar je toe zeg eerst even je naam en dan mag je de vragen stellen hallo ik ben Robbe van Beurden en volgens mij is het om papa verkeerd gespeeld er stond P-A-P-P-A maar volgens mij moet het P-A-P-A oh papa nee, dat kan beide papa schrijf met 1P, maar je hebt goed opgelet want er zijn twee vormen die beide kunnen in het Nederlands dankjewel, je hebt goed gekeken ik ben Domeel en ik wil vragen aan jou aan al die informatie eigenlijk ja, dat was de eerste foto die haal ik uit boeken bijvoorbeeld ik vind het heel fijn om te lezen ja, ik luister ook veel naar wat mensen zeggen of ik ben er ook al in heel leven lang mee bezig dus dan krijg je vanzelf veel informatie dus ja, als iemand geïnteresseerd is in een hobby bijvoorbeeld fotograafie, dan denk ik ook wel eens hoe komt die man daarbij dat je allemaal weet of die vrouw dat je er allemaal kan als je iets leuk vindt dan ga je er vanzelf op letten ik ben Ifke en waarom heeft niet de hele wereld dezelfde taal ja, als we dat wisten dan zaten er heel veel mensen die taal willen studeren zonder werk de verklaring is dat toen een mens uit Afrika over de hele wereld uit swermde dat de weersomstandigheden of wat het ook de lichaamsbouw veranderde dat je daardoor andere spieren oefent Eskimo zijn bijvoorbeeld ook andere spieren om vissen mee te vangen of Arabier hebben een andere lichaamsregulatie om de hitte buiten te houden en het heeft ook invloed op de manier waarop je het zegt zelfs bij die haan en daarom geef je die klank anders weer maar verder is het een van de grootste raadslaan waar ik nauwelijks een antwoord heb weet ik ben Jeremiah en ik snap niet is het heeft de taal van jongeren meerdere namen dan straaltaal of niet kun je nog één keer herhalen hebben jongeren meerdere hebben de taal van jongeren meerdere namen in plaats van straaltaal of niet nu je hebt straaltaal je hebt jongeren taal dat zijn wel de namen denk ik ja, bedoelde je dat? hallo, ik ben Kahn maar hoe wist je dat Mieters eigenlijk vetkool of zo was ik weet niet ik verstoond de vraag niet hoe wist je dat Mieters ook een wocht was oh, dat kun je vinden in boeken er zijn overzichten van modewoorden door de jaren in 1950 was ik nog maar 2 jaar dus dat kon ik natuurlijk niet weten maar er zijn boeken waarin dat staat hele goede vraag, dat kun je dus allemaal op internet als je kijkt naar jongeren woorden dan krijg je hele lijstjes dat kunnen jullie ook intikken nu dankzij internet hallo, mijn naam is Zacharia en ik heb de vraag waarom bent u zo verwondigd in de taal waarom ik zo? verwondigd bent verwondigd de ene is verwondigd door muziek de ander door sport of een ander door dat die een moeilijk spel wil leren ja, dat weet ik eigenlijk niet maar ik vind het wel fijn dat ik zo verwondigd ben want ik heb altijd wat te doen met taal, zal ik me zeggen ik ben Jules en ik had de vraag weet u toevallig hoe veel woorden er in het nederland zijn? ja, de schattingen lopen uit 1 als je naar een groot woordenboek we hebben het grootste woordenboek van de wereld dat bestaat uit 40 delen dus 3 meter, heb ik op mijn studeerkamer ook daar staan er ik denk 1,6 miljoen maar in een vandaale zo'n groot woordenboek staan er ongeveer 300, 400,000 maar je kunt elke dag nieuwe woorden maken dus er komen elke dag wel woorden bij maar we zeggen dan als ze in een woordenboek komen dan gebruiken voldoende mensen ze en dan zijn ze er maar je kunt nooit zeggen dat de woord niet bestaat want als ik hier van bijvoorbeeld zeg schermverschuiver als ik dit zo ga noemen dat begrijpt iedereen het woord heeft nog nooit iemand gebruikt nou, schermverschuiver weer een nieuwe woord jullie kunnen elke dag een nieuwe woord erbij maken ja ik ben Sophie en hoeveel talen spreek jij? oeh Engels natuurlijk Duits ik wou dat je vroeg hoeveel talen kun je lezen maar dat zijn er meer maar ik heb wat Italiaans Spaanse gesproken Frans, maar dat kan ik nog niet meer en oude talen Grieks, Latijn en Hebreus dat kan ik nog wel lezen hallo, ik ben verpijn en ik heb een vraag welke op de laatste plaats de laatste plaats dat weet ik niet maar je zou op internet ranglijst talen wereld en ik denk dat als je dan helemaal naar beneden scrollt ik zou het niet weten oké, doei ik heb de vraag wat zijn jouw lievelingstalen waar mijnen zijn Latijn en Spaanse oh, mijnen zijn Italiaans dat vind ik zo mooi klinken ik had een vriend vroeger en daar hadden we altijd ruzie hij vond Spaanse het mooist en ik het Italiaans maar als ik nu naar de tv als ik wat aan het zappen ben dan zorg ik wel dat ik even op een rij uno kom ja, er zijn niet zulke goede programma's maar het gaat dan om de taal ik denk oh ja, die taal daar vind ik zo mooi zangerig met lange medeklinkers erin ja, dat vind ik eigenlijk maar er zit bij een mooiste taal nog iets maar ik ben het nooit heel mooi gaan vinden omdat ik het daar hoor en omdat onze oudste dochter daar woont dus het is ook iets waar je het fijn vindt die taal vind je vaak ook heel mooi en als ik Chinese hoor, denk ik of het Amerikaans dan denk ik oh nee, vind ik echt maar met Engels, dat vind ik fantastisch ja ja ik ben Milena Ruize van Alphen en ik had de vraag hoeveel taal er spreekt de gemiddelde Nederlander de gemiddelde Nederlander als je alle 70 miljoen meeneemt dan denk ik dat je op 1,67 zit niet iedereen van de oudere spreekt vloeiend Engels, maar ik denk dat de meeste jullie zullen uiteindelijk 2 talen al zijn als je in de middelbare school hebt gehad ja, maar mensen boven de 60 spreeken niet allemaal zodat onderwijs niet gehad te hebben, ook Engels dus ik denk 1,6 taal ik ben Noaher, god en ik wil vragen is er nog een ander land in een ander land een taal waar ook kukule kuur wordt gebruikt waar ook in een ander land taal is dat ook is er ook in een ander land taal dat er kukule kuur wordt gebruikt nee, wij zijn de enige die kukule kuur zeggen ja, en de Vlamingen ook wel, denk ik maar het is typisch Nederlands ja, dat is een goede vraag dat zou mooi zijn, die zouden moeten opzoeken onze kukule kuurvrienden ik ben Dominique ik heb een vraag zijn er ook kinderen die uit andere landen hun ouders hebben dat ze ook veel meer andere talen leren dan bijvoorbeeld mijn ouders komen uit Polen want dat is ook zo en ik leer Pols, Engels en Nederlands en ook een beetje Spaanse en Chinese kunnen dan andere kinderen ook dat leren en dan verder doen ja, ik heb wel eens films gezien nou, 5 talen dat hou je waarschijnlijk niet vol is de redenering 3 is te doen 2 gaat vrij gemakkelijk in Noorweren het wordt ook 2 talen opgevoed 3 gaat dan nog maar op een gegeven moment gaat het toch de derde gaat eraf omdat je die niet zoveel gebruikt bijvoorbeeld alleen met grootouders en dan gaat de tweede wordt ook vaak wat minder omdat je die niet zoveel hoort maar meer dan 3 dan wil ik je over 10 jaar nog even spreken hoeveel je dan hebt ik ben Jente en ik heb een vraag waarom de universiteit gaan werken oh, ik ben op de universiteit gaan werken omdat ik daar onderzoek kon doen en daar werd ik voor betaald dat is iets wat ik leuk vond en college geven vind ik ook leuk en toen je mogelijkheid zich voor deed ik heb eerst ook wel op een middelbare school gewerkt ik ben ook nog wat leraar geweest maar dan kun je niet zoveel onderzoek doen en ik wilde graag en les geven en onderzoek doen mijn naam is Lina als iedereen dezelfde taal sprak als iedereen dezelfde dan moet ik poeh dat zou toch wel jammer vinden want het is wel handiger maar ik vind de verschillen juist zo leuk en ook denk ik als we allemaal dezelfde taal zouden spreken dat vaak ook nog wat andere dingen zouden bedoelen als we iets zouden zeggen en ik denk dat dat het meest interessant is aan taal dat het lijkt maar als je het begrijpt bedat je toch vaak iets anders bedoelt dus ik zou het nee, ik zou het voor ook zelf niet zo leuk vinden nee ooi, ik ben David en bent u zelf ook boekenschrijver? wil je een vraag naar één keer herhalen? bent u zelf ook boekenschrijver? ja, ik heb zelf ook boekenschrijver over taal ja, vind ik ook heel leuk om achter een bureau te zitten en dan te vertellen hoe taal er in elkaar zit als je daarmee naam is intikt dan vind je vanzelf stukjes van mij over bijvoorbeeld verwarwoorden ofzo, moet je maar eens kijken thuis ja jullie hebben allemaal leuke vragen, zeg hoe lang bestaat er in Nederland? Nederland bestaat van ongeveer dat was dan het vroege Nederlands 400, 500 na Christus daarvoor heet het Germaanis dan kun je het eigenlijk niet als je dan inscripties in stenen ziet dat is echt een andere taal maar het oudste Nederlandse gedichtje dat gaat bijvoorbeeld als volgt waarschijnlijk kunnen jullie dat volgen dat begrijpen en dat betekent, dat is een liefdesliedje alle vogeltjes hebben een nestje gebouwd behalve jij en ik behalve ik en jij staat daar ik kan dat doen en dat is nog Nederlands net zo Nederlands als die ballipattas wat ontspreekt in de orde klinkt ik ben Karijn kan jij ook morse code? nee, ik heb het wel eens geprobeerd te leren, morse code maar omdat het nu niet meer zoveel gebruikt wordt ik heb toen wel eens met een vriend dat ik dan die streepjes zet als ik dan geen zin had in een les of zo over ik zat met de vervelen ging je weer morse briefjes uitwisselen maar dat ben ik kwijt dat ben ik nog niet kwijt nee ooi, ik ben Fina en mijn vraag is, hoe zijn al deze talen ontstaan ja, daar heb ik net al iets over gezegd dat het bijna niet te begrijp is hoe die talen ontstaan zijn maar die zijn wel 5, 6.000 jaar geleden is dat begonnen en het is in de meeste hand uit elkaar gegaan en ik weet niet of jullie dat in Nederland kennen wat voor R zeggen jullie zeggen jullie een R voor in de mond? rood? of zeggen jullie een R achter in de mond? rood nou, als in Nederland heb je die variatie als dat verder uit elkaar gaat krijg je verschillende woorden en gaat het steeds verder uit elkaar maar dat duurt wel 10.000 jaar we hebben nog tijd voor 2 vragen hallo, ik ben Shuil en hoeveel verschillende talen zijn er eigenlijk over de hele wereld? dat stond op 1 van die sluits tussen de 6 en 9.000 ongeveer dankjewel hallo, ik ben Kevin als je je zegt dat je onderzoek doet met taal dan heb je ook op geval mensen die heel goed in rekenen zijn minder goed in taal zijn hoe komt dat eigenlijk? dat zou je eigenlijk moeten vragen aan een hersenwetenschapper ik ken ook mensen die heel goed in rekenen zijn en heel goed in taal toevallig ben ik vooral goed in taal en niet in rekenen maar ik ken mensen die in beide wel goed zijn dat kan wel en hoe dat komt wat is een goeie vraag allemaal bedankt voor jullie goeie vragen en ik snap dat er nog mensen zijn die nog steeds vragen hebben als je nog een vraag hebt en die je graag beantwoord hebben dan kan jij je vraag sturen naar de kinderuniversiteit en mailadres vind je op onze website dat kan altijd professor Jan Renkma hartelijk bedankt voor het college het was ontzettend interessant vonden jullie dat ook? Applaus dank u wel dank u en ook bedankt voor jullie aandacht allemaal dadelijk als jullie naar buiten lopen ontvangen jullie allemaal een certificaat als bewijs dat jullie hier geweest zijn en die kunnen jullie meenemen en aan inrelaten zien dat jullie het college gevolgd hebben het volgende college staat weer gepland op 12 februari dat duurt nog eventjes en jullie daar allemaal weer te zien bedankt voor jullie komst dank allemaal