 Hoogstuk 7. Van de Zonde in het Deftige Dorp. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen behoren tot de publieke domijn. Voor meer informatie of om je aan te melden als gewildigig, ga naar LibriVox.org. Opname door Anna Simon. De Zonde in het Deftige Dorp. Van Johan de Meester. Hoogstuk 7. Zuis! belde de Stark. Maar Zuis deed doof. En Stark lacht om eigen onmacht. Hij had zijn volk aan de gang gemaakt, en het kon geen kwaad. De weg bleef eenzaam. Het was zo enigvermakkelijk, die onbeholpen, dikhaarige reuzedieren, zich er zien inkrimpen om uit te schieten tegen de dichte sneeuwval in, stuivend de geworpen bal na. Nee! Koest! Nou, daar dan! Hector galopeerde weg, de richting uit waar de baas gegooid had. Zuis! bliksemse hond. Hij moest daar wat hebben achter die hech. Stark ging schuin de straat wegover, de sneeuw pletten en zoog onder zijn treden. Hij moest zijn houten pijpstompje even in de hand nemen, omdat hij tegen de dwaal in liep. Toen, bij de beschutting van het lage hout, achter de hech van Marienhof gekomen, adende hij op. Stark het pijpje weer in de mond en gluurde, gebogens hoofd, wat Zuis deed. Maar hij zag slechts zijn achter rug. Er was daar een greppel, waar de hond instond. Hij liep iets verder, zag hem niet beter, loog stond nu met de wind naar hem toe. Diep uit de borst riep hij kort af. Hier! De hond bewoog, trok ook het achterlijf de greppel in, zodat hij geheel onzichtbaar werd. Zuis! riep Stark boos beslist. Nu was er geschuif en takken beweeg. Met bukken en kleine zetten vrong de hond door de takken dichtheid zich heen. Maar achter de hech bleef hij kop omlaag staan. Hij zal hier komen! Aan de hoek van de plaats bleek een gat in de hech. Even later stond Zuis bij zijn meester. Waarachtig, hij haalt bloed aan de snoet. Baasje, je begrijpt, daar staat straf op. En je bederft het spel voor de rest. Me, paste Stark. Getwee shockte het geweldige dier achter zijn meester aan. Hector kwam ook bij lopen. De staart en Nero ravotten om het rodel dendronbed in het tuin voor het huis. Er was Bruno nu weer gebleven. Stark nam zijn hondenvluitje, maar terwijl hij het in de mondstak overlegde hij dat het sneeuwval het geluid zou dampen. Waar is Bruno? Hek, zoek Bruno. Zuis stak de kop op, gereed om te helpen. Hier jij, heb ik jou wat gevraagd? Na je hoek ga je. Hek, zoek Bruno. En Stark liep zijn airfob door Zuis gevolgd. Cornelia was bezig in de open achterdeur. Is Bruno hier niet? Bruno, dokter, is Bruno weg? Ga, baasje Stark tegen de schuldig hond en hield het hek van zijn hok voor hem open. Weg, ach nee, maar hij is toch de weg op. Antwoorden hij de huidshoudster en repte zichtig naar voren, wat met die sneeuw als ze dan een spoor vonden. Bruno was wel Zuis niet, waarom de buren moest hun baas wat voorzichtig zijn. Stark schrikte toen hij voor zijn huis gekomen, geen van de vier dieren meer zag. De sneeuwval was bijna ondersichtbaar. De overkant van de straatweg stond in een weerlende schemer. Fluiten. Ja, ze liet hij hem fluiten. Hij had stom gedaan door zijn niet in de achtertuin te houden. De buren waren toch al zo slecht over de koloni te spreken. Wat? Ja, daar blijft er een. De staartofhek, die drommelse rekels, dan zaten ze in het spoor van Zuis. Stark repte zichtig naar de plek waar hij de ene hond had gevonden. Toch toen hij, zijn tuinhek uitstappend, de straatweg opkeek, zag hij Dina, de meid van Wedelaar, vlakbij zich. Oh, ja. Ga je maar vast naar binnen? Ik moet even mijn honden zoeken. Ach, wat zag mooie Dina eruit. Zijn hondelijk, die ze op hem maakte, doordat hij wist? Of was ze verminderd, verledigt, had de schaam te haar al te pakken, Innelijk en uiterlijk, die zoveel vrouwenterheid verwelkt. Hier, gip zijn stem, en was zwaar van gezag. Na de bijtredend zag hij, door de dichte sneeuwarreling, beweging achter onder het hout, dicht bij de plek waar Zuis had gezeten. Hier, belderde hij, nogmaals, driftig. En, niet door het struik gewas, blijkbaar langs de achterherg van Marienhof, kwamen ze, de een naar de ander, stil en zacht, alle vier, met de koppen omlaag. Rackers, neidigde hij, en gaf Bruno een trap tegen een achterpoot. Met een jank weekte hond achteruit. Mee, brommde stork, nu boos op zichzelf. Het was hem stellige regel, nooit ze te slaan of te schoppen. Dit had hij in drift gedaan. Maar wat was het ook voor treiteren? Nu hij ze eens op de weg had gelaten, dadelijk met ze alle achter wat heen te zitten. Vond de tuinman van Marienhof de resten, tien tegen één, verdacht hij de honden. Zonder als naar gewoonten ze toe te spreken, voerde hij de dieren naar de hocken. Vie, wat een weer! Hij keel schrapte of hij verkouden moest worden. Zijn pijpje was uitgegaan, hij verlangde naar binnen. En daar wachten hem de confidencies van Dina. Ja, ik weet ervan. Korzen lichte hij, kort af, de huishouster tegemoet, altijd vol ijverig, het ongewone bezoek wilde melden, en legde haar de jekker op het plaatje afgeschut over de arm, op dat zij het ding te drogen zou hangen. Maar toen hij op een stoel in zijn slaapkamer de hand al aan zijn waterlaars had om die uit te trekken, bedacht hij dat de andere honden, die met de knicht waren uitgeweest, niet hoefden te leiden onder de schuld van zijn vijftal. Een gewone overjas los omslaand, liep hij naar de kennelt terug en haalde ze alle drie tevoorschijn. Durco, uil, met zijn steeds triest de kop, en zoog dier. Er was een algemeen geblaf en springgeschim in de hokken geweest bij zijn onverwacht verschijnen. Er volgde nu een kort zenuwjanken om hem heen dansen en kruipen van de vrijgelatenen. Eerst daarna werden ze de zware sneeuwvalgewaar, aarzelden even, blijkbaar versricht, wilde toen, wilde, de tuin inholen. Toch het meestig, repend terug. Hier, en, eltje voetenvegen. De reuzachtige Sint Bernhard, met zijn diep hangende bakwangen en innechtriste staarogen, liet op de huisdrempel Turco, die achter hem liep, langs heen gaan en trok met gehoorzaam geduld de vier poten over de vloermat. Lachend keek Cornelia toe. Ze hadden zich in leren schikken, dat dokter zijn dieren, waar hij zo gek op was. Wat had de eenzame man ook anders? Weer of geen weer, het huis inhaalde. En zo ze die vervloekte sneeuw alpijst ongewenst voor haar zondagsreinheid vond, het zondelingenbezoek van die meid van Dominé had haar meer begroot dan de binnenkomst der honden. En nu dokter, blijkbaar om haar te geriven, eil zijn kostelijke grap had laten verrichten, die zij nooit te vaak zag herhalen, slootten zij heen om een klontje voor het beest. Geen suiker kee, dus heus zo verdervelijk voor zijn maag. Kee, als dokter kee zij, bleef Cornelia nooit boos. Ze geren ik de behaag suchter. Hij had dokter, maar trok zich in de keuken terug. De honden, wel gedresseerd, waren voor de open slaapkamerdeur blijven wachten. Kom, riep de baas, die zich verschoeid had, en ging naar de spreekamer door de tussendeur, in welke opening de honden achter hem opdroon. Voor de, schuin naast zijn schrijftafel geplaatst de stoel staande, knikte Dina besroomd tot goed. Dina, zei hij zachtvriendelijk, en ging zitten. Toch zien de dat de gangdeur op een keer was gebleven, stond hij op om die te sluiten. Zo, willen wij nu eens heel vertrouwelijk samen praten? Ik heb je geheim, jij mijn belofte. Misschien dat ik je van dienst kan zijn. De hand voor het gelaat snikte Dina dat haar schouders ervan schokten. Je treft het niet vandaag met die sneeuw, dacht de stork af te leiden. Daarna wachten hij tot zij zou spreken. Het is zo vreselijk, hikten ze eindelijk uit. Hou je van hem, vroeg stork, zeer mee waren, en staarde haar aan. Weersweeg Dina, nu zachter snikkend, toen met de blootgemaakte hand langs het linker oog vrijvend, keek ze even op naar de dokter, sloeg pd's de ogen neer en schuchtte er bijna toonloos. Als ik dokter zeg wie het is, ze zuchte diep. Meid, dat moet jezelf beslissen, of het goed is dat je dat zegt. Weersnikte zij, heftiger nu dan te voeren, en riep opeens als een week klacht. Herman! Storks denken schoot naar de kamerdeur, of Cornelia daar misschien achter zou staan. Uit de stilte van het stokkende onderhoud was die naam Herman als opgesproken. Daarna gaf hij zich rekenschap. Herman, wie, voeg hij angstig, diep uit de keel. Herman wedelaar, zei Dina, nu gelaten strak. Door Storks brein weer lichte het besef der onmogelijkheid dat zij de predikant bedoelden. Daarover vielte verbijstering dat het dus de qua jongen zijn zou. Nooit noemden Storks gedachten die Herman anders. Hij gedacht zijn neefje niet dan met haat. Haat tegen de soort van het wezen. Van het exemplaar had hij afgeeg. Toch wanneer hij zijn type voorstelde van de onuitstaanbare domineeszoon, zag zijn brein de jonge Herman. En die aap zou deze vrouw. Nu zegt ook hij, toen zij hij onderroert. Dina, hou je me niet voor de gek? Haar ogen schuwten tot hem op, haar grote als van een hond mooie ogen, onderworpen als bij zo'n dier. En weer op die gelatenheidstoon, dat in van hopige deemoot berusten. Ik heb schuld, maar... De jongen heer ook wel. Het laatste kwam, na Aarzeling, snel. Snel als een zucht, angstig geloost. Stork had een zenuwachtige nektrilling en beat de tanden diep in de onderlip. Hij hield in wat hem voor de mond kwam. Wist niet wat hij nu zou zeggen. Zijn haat! Maar, als zij de kwaa jongen lief had. Eindelijk vond hij dit, dat kon. Is Herman daarom weggebleven? Dina's hoofd en lijf begonnen te gelijk te schudden. Ze donden haar zakdoek aan het gelaad. Het was of zij hem in de mond zou proppen, maar deze tranenvloed verlichte. Stork zat haar aan te kijken. Zij was vrijwel ongedeerder te buigen komen, zondags netjes, alsof het mooi weer was. Maar op haar hoed, op de ene schoudig en onderaan de rok, resten toch stukjes sneeuw. En tussen het lind van de hoed, aan haar kraag, op de mouwen, parelden watervlekken. Al dat zwart, dienstbodenseedigheid van het deftige dorp, gaf haar het voorkomen van iemand in rouw. Maar, in weerwiel daarvan, en bij het schrijend veroverbuigen, wat was zijn prachtig brok sterke jeugd. Haar gezicht had het forse vlees dat aan de glansende massiefheid van sommige zware vruchten doet denken. Niet tegenstaande uit wat gezwolle rode, door huilen veroorzaakt, was de tint van diepvonkelende gezondheid. Alles aan dat gelaat was mooi van gaafheid, van krachtige voorkomenheid. Maar bovendien was het prachtig gesneden. Voornamelijk door de welving van de neus, de lichting der grote, donkerblauwe ogen, de rechtheid van het fijne door blonden haren wilde omkrans te voorhoofd. Stork voelde tegelijk een hunkrunde bewondering voor haar schoonheid en een vrevel vanzelf verwijdt, omdat ook in deze omstandigheid haar bekoering hem nog zo trof. Hij zag dat het schrijn haar verlichte. Hij zei zich dat hij kal moest blijven. Als dokter had hij immers geleerd, hoeveel geduld ondervraagend voordat. Doch hij was zenewachtig, boedend. Hij voelde zich geen zuiveren raadsman. Herman haar minnaag. Als het Leo nog geweest was, de prettige Leo, die lenige jongen met zijn niet-onknap gezicht, als een jongkig haar met mooie maniertjes of een duur cadeau gepaat had. Als de natuur in dit gezonde lichaam had gewerkt en zij naar de zeden van minder deft gedorpen zich gegeven had aan een keel van haar stand die haar niet liet zitten. Maar Herman, die naren lelijkert. In zijn neidigheid vond Stork er voldoening in zich te zeggen dat dit avontuur onwaarschijnlijk was van zondelingheid. Doch Tevens voelde hij het verlangend knijpen naar de verklaring ervan. Terwijl hij zijn best deed van zijn gezicht alle uitdrukking af te houden, opdat Dina, zoals zij hem aankijken mocht, niet schrikken zou, zat hij haar te bespieden met een welgunstige behoefte om het karakter van dat mooie schepsel dat daar machteloos in zijn onmiddellijke nabijheid zat en over wie hij niets geemacht had, te doorgronden. Was Dina dan een blok mooi vlees dat zich dom had gedragen tegenover een geniepegerd? Kom per versiteit haar gedreven hebben, een lust in heimelijke zonde, of zoals zij perredeneerd hebben gehandeld, vermoedende dat een braaf man als dominee wedelaag zijn zoon met haar zou laten trouwen. Ik kan het nog niet begrijpen, Dina. Ach, daar begon zij opnieuw te schrijen. Het was een dom gezegde van hem. Wat kon dat haar schelen, of hij begreep? Hulp verwachten ze. Weet je moeder nog van niets? Vader, niet. Ze zuchten de woorden uit, bijna toonloos. Tocht als vooral door haar schuw even opkijken dat stork haar angst besefte. De moedig, bondgenoot al, vergevend, maar beide vrouwen bevreesd voor de vader. De eeuwige slaafshijt der vrouw tegenover de man zodra zij aan een man heeft toegegeven. Wil ik eens met je vader spreken? Weer bog het hoofd en onder nieuwe tranen. Moeder zou het hem zeggen. Moeder zou het hem zeggen. Ach, hemel, dus wacht je dat bij de thuiskomst? Arme meid, ik heb wat je te doen hoor. Ik kom eens gaan met je ouder spreken. Nee, dat meen ik niet. Duidij met de hand, daar zijn beweging maakt om op te staan. Veel te prepraten valt er wel niet. Ik zal haar dominee over spreken. Ze schokte, verschrikte. Maar eerst met je vader, en wees maar gerust. Dominee zal het verschrikkelijk vinden, maar ook hij zal zeker begrijpen dat zijn zoon de meeste schuld heeft. Dat is niet het ergste dienen. Het moeilijkste komt niet nu, maar later. Heeft Herman beloofd met je te trouwen? Moeder loopt hem aantieend, toxt ze de schouders op. Ik weet het niet, zuchten ze. Weet je dat niet? Ik weet niet wat ik van hem moet denken. Armeid, hoe dan? Hij had gezegd, dat hij nou met kerstmis zou komen. Oh, ja, en nu kwam hij niet. En ver, dat behandel ik wel met zijn vader. Maak jij je vooral niet te veel overstuur. Dat is nadelig voor jou en je kindje. En het baat niets, het is nu gebeurd. Zeg aan je ouders, dat ik voor je doen zal wat ik kan. Deze week nog kom ik avonds inspraten, en daarna zal ik je in de pastorie meedelen. Vind je het zo goed? Nu stond zij op. Hij deed hetzelfde. En toen zij, voor hem, met gewone stem zij. Dan moet ik dokter voor zijn goedheid bedanken. Trof hem de andere toon. Het manieren hebben der dienstmijd. Voelde hij daaronder de zelfbeheersing en tegelijk door flitste hem de gedachten. Wat lep me je in mijn armen te drukken. Met een vertoon van moedgevende goedigheid gaf hij haar de hand. En bevalt nogmaals aan. Niet je overstuur maken, hoor. Toen ging hij haar voort tot de deur en riep Cornelia dat hij haar zou uitlaten. Neurient stapt hij door de eensemheid van zijn kamer terug. Neurient deed hij graag en vaak, toch nu ergerde zijn doen hem. En toen hij de honderd toespak die niet eens de koppel oplichten, troffen die opgewekte stemklanken hem als vals. Hij was toch geen man om comedie met zichzelf te spelen? Had hij het met Dina gedaan? Niet meer dan met iedere vrouw die begeert wil het onverwacht uitspreken daarvan beledigd zou zijn. Of voelde hij voor Dina meer? Wat een pracht van een donkie shotrol kon hij zich nu optringen. Hij, goedmakend, wat herrenmannetje had misdreven. Dus speelde hij wel met zichzelf comedie? Zijn pijpje. Ja, zijn pijp was echt. Dina ook. Wat was daar comedie? Dom was de meid misschien. Lucht hartig. Maar verder? Mogelijk was het hele geval niet dan een onvoorzichtigheid zoals dienstmijden erveden begaan. Wij lichten eerst er niet van Dina. Geloofd hij dit? Het vervloekte spel. Verliefd was-ie. Niet? Nou, zuiver even min. En zo slecht had hij comedie gespeeld tegen Dina dat hij bij al zijn inspanning kan te blijven de meid niets ontogeld had van haar geheim niet de minste aanduiding van wat haar zo onvoorzichtig gemaakt had. Helpen mocht hij nu voor haar praten maar zichzelf had hij slecht geholpen want in zijn hart was hij Velja Loers op herman. Nietja Loers, zonder begeerde toen ze voor hem stond, die gedachte. Daar was ook melee in. Edo moedigd. Omdat zijn pijpje niet gepakt had klopte hij de tabak eruit maakte het nogmaals schoon, schrapend met lust. Ha, dat ellendige dualisme in elk gevoel en voor een vrouw. Hij donkt zich gemeene bedoelingen op omdat het hem niet lukte objectief over Dina's toestand te denken. Werkelijk, helendal onzelfzuchtig te zijn. Herrman, wat had haar kunnen bewegen? Zie je, daar begon haar alweer. Hij overlegde dat Herrmans kamer naast de kinderslaapkamer was waar Dina sleep. Zelfs was er een verbindingsdeur door Herrman hier in het dorp meer student dan hij ooit te utecht geweest was met studentenattributen behangen. Onbruikbaar gemaakt hadden die dingen de deur blijkbaar niet. En Aleida had nooit iets vermoed of bevoed. Haar onschuld hielp haar gemakzucht aan vertrouwen. Ach! Stork stond op om licht te ontsteken. Het was te donker om zo nog te lezen. Hij beladerde in het medistijdschrift drong zijn gedachten naar zijn lectuur. Maar toen hij hoorde bennen wenste hij dat men hem kwam halen voor een zieke. Dokter, meer berken mij er. Zo, laat binnen. Berky scheen verwonderd te voelen dat hij vriendelijk werd verwelkomt. Bij de laatste ontmoetingen was de toon anders geweest. Ik kom, zei hij, met een wat malle boodschap. Het is een verzinsel van mevrouw. Kun je mee? Kom je bij ons eten? We hadden Kleestra vandaag verwacht en nu heeft Mies allerlei lekkers. Leverantie van lommelust. Of je helpt om het op te maken. Kleestra heeft ons laten zitten. Ik heb niets van hem gehoord. Met ongevuinste gedigheid nam Stork aan. Na de eten moest hij eventjes uit op zieke bezoek, maar verder liet hij zich graag heen helpen door de kerstmis-eenzaamheid. Vlug verzorgde hij de honden, troost de Cornelia met een grap, verkleedde zich en volgde Berky het huis uit. Einde van Hoogstuk 7 Hoogstuk 8 van De Zonden in het Deftige Dorp. Dit is een liepenvoxtopname. Alle liepenvoxtopnamen behoort tot publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilligig, ga naar liepenvoxt.org. Opname er Anne Simon. De Zonden in het Deftige Dorp van Johan de Meester. Hoogstuk 8. Ja, Horus, ik zeg geen nee. Gulsig? Ach, toe. Je doet me juist zo'n plezier. Je zit er voor om het op te maken. Dat, dacht Stork, is nu van Berky weer net op de grens. Maar het gastvrouwtje was allerliefst. Een wezintje om bevriend mee te zijn. Oprecht eenvoudig en hartelijk. Toen ze hem straks had gevraagd haar voortaan bij de naam te noemen, was hij even teruggeschikt. Zo veel gemeendemheid met de vrouw van Berky. Maar onder de gunne gezelligheid van de maaltijd had opeens het zelf verwijt gestoken om de onbelijke vermoedens waarmee zijn gedachte misjesman hadden achtervolgd wekenlang. Hij was al even stil van geworden. Had gevoeld dat zij keek ontsteld. En in een warme behoefte om goed te maken om bij haar vriendelijkheid niet achter te blijven, was hij losgeschoten in grappen en verhalen. En zij hadden met het schrik bewind van zijn huishoudster en zijn hondermanie geplaagd. En Berky had meegedaan zonder aan literatuur te denken. Bij de binnenkomst van de eendvogels was zelfs de meid in de vrolijkheid opgenomen. Al had Berky ontevreden gekeken. En terwijl Stork nu zat te kerven en te plukken aan zijn tweede bout en de wiltsmaak afwisselde met de verfrissing van het appelmoes en nu en dan een teug uit zijn wijnglas nam, verheugde hem de schittering van het cristal en het zilverder tafel. Miche had al haar moois uitgestald. Hij genoot van het welverzorgd in deze gezelligheid. Hij vond het bijzonder plezierig in zijn keer niet alleen te eten. En toen Berky een onaangenaamheidje over lommelust zei, wist hij er een draai aan te geven zodat het hem complimentje kon lijken. Juist zou de meid gehoepen worden om af te dekken voor het nagericht toen het huisbelletje klepte. Misskik haar man aan. Van wat kan dat zijn? Als het maar niet voor mij is, zei Stork, werkelijk beducht. De meid tickte, kwam binnen, sloot de deur. Daar is meneer Kleestra. Wat? Meneer Kleestra, domkop, laat binnen. En Berkemeier schoot naar de deur. Willem, waar blijf je? Komt toch hier. Heerlijk, dat wil je nog zien. De gastrouw en Stork waren opgerezen. Deze begluerde haar van ter zijde. Zij schen het bezoek niet zo heerlijk te vinden. Doeg haar ontstemming een week voor een schaterlag. Daar berk je met wijde zwij, de kamer deur had opengetrokken en in de raam van flauwgang ligt de blonden dichter en die mien stond. Zijn rosse kop met welig winterhaag en zijn trouwe komplett van kattoenfluweel onder de schijnder twee kamerlampen blinkend, fonkelend, schitterende edelgesteenzend van sneeuw afdruipend. Hij verzekerde zich zoveel mocht te hebben afgeschut. Mag ik binnen? Je kunt toch niet in de gang blijven? Wacht! En handig vlug verlegte Mies een kleedje van voor de vensterdeur bij de kachel en schoof er een vierkantstoeltje met mattenzitting bij. Heb je gegeten? Hoe verschijn je zo laat? Waar kom je vandaan? De dichter vond het vragen blijkbaar wat druk. Met een zucht op het stoeltje vallend dat kraakte onder zijn gewicht, verklaarde hij van een inbraak te komen. Ingebroken op drie lege buitens, maar nergens een beurs gevonden. Anders had je mien niet gezien. Dank je, je bent wel vriendelijk, durfde Mies. Vriendelijk, ik ben oprecht, liever was ik niet gekomen. Hé, was u dan maar weggebleven? Zij stork op een toon zoveel komen ernstig, dat Berkie, die bewonderend voor de ontsneeuwende dichter stond, ontstemt zich omwende. De dokter heeft zeker lekker gegeten. Voor treffelijk dichter, verrukkelijk. Heeft, maar Kleestra, we zijn nog niet klaar. Zou jij nu die eens voor Willem zorgen? Berkie's ogen bevalen en Mies repte zich naar de keuken. De meid kwam afdekken en zette tevens een couvert voor de nieuwe gast. Berkie bleek nieuwsgierig gebleven. Ben je van de stad komen lopen, voeg hij? Kleestra antwoordde niet dadelijk. Hij keek even hooghartig op naar zijn gastheer, bezichtig de vervolgend zijn laarzen en, opstaand, standt hij nog wat sneeuw af. Toen voeg hij nonchalant, waarom Berk en mij er hem van iets zo krankzinnig verdacht. Waarom? Waar heb je dan gezeten? Er is nu toch geen trein? Op Vila, hoe heet het ding, met die gekker veranderd ervoor, en toen op het buiten haar naast, met een leeuw aan het hek. Aardig. Nou, wat san ik je dan? Uw gastheer had zeker vergeten u te schrijven, hoe laat het diner was. Ach, dokter, ik kom er niet voor het eerst. We hadden hem er al genoegen, snaakt hij neidig. Ja, dokter, misschien kan schelen, wil ik het u in het geheim wel vertellen. Ik had maar half lust om te komen. Als het telegra-hopen was geweest, had ik het afgesijnt. En toen ik hier een station uitkwam, ben ik in dat koekje gevlucht. Je weet wel, Berk en mij, op de hoek van het straatje achter de spoorlijn. Terwijl hij het laatste zei, kwam de gastvrouw binnen, een coquette, éénpersoons soepterintje, goedig voor zich uitdraagend. Kleestra schreef niet op haar toiletten. Kaarsrecht zat hij te turen naar de hoek van het lagerplafon. Ik had ook straks naar het station moeten gaan. Om één uur ben ik er geweest, besloot Berk en mij er demoedig. Mies zuchte. Zij vreesde Kleestra's invloed op money. De stemming aan tafel was juist zo prettig. Stork meende, dat hij wel mocht doorvragen. Dus, hebt u de gele avond bij Meulenmans gezeten? Ach, doklatje, maar een kleine twee uur. Ik ben om half vijf aangekomen. Wat konden poëet in Vredes naam twee uuren lang in de benouder vertrek, waar een oudboer is. Ik heb het gevoel. Ik heb het gevoel. Mies had de meid gelast met het verder optienen te wachten en ontreddert zaterde drie mensen toe te zien dat Kleestra's soep had. Het zwijgen drukte op de tafel. Ik geef je last, Mies. Ach nee. We vinden het prettig dat je nog bent gekomen. Is het heel erg onbeleefd? U kunt je dat zeker niet voorstellen, dokter, dat tegen opzien dat iemand lamp slaat. Gisteren is het al begonnen. Ik heb het gevoel. Gisteren is het al begonnen. Vanochtend kon ik mijn bed haast niet uit. Ik dacht juist dat u met dit weer graag van de hei zou zijn weggevlucht. De hei? Ik woon nu in Amersfoort. Mies haast er zich aan te vullen. Kleestra was de wintermanen bij zijn getrouwde zuster. Stork dacht over de rol van de zwager. Terwijl het dichter nu Ostenhaas had en Brusselse bruidjes zette de andere de maaltijd voort met het nagericht. Mies had de kampte op waarmee Kleestra zijn gang ging zonder iets van beschaantheid te tonen over de stoornis in het huiselijk leven veroorzaakt. Miesje was zenuwachtig geworden. Van de tafel ging minder gerucht dan straks toen de gezelligheid elke aan de praat hield. Toch keek ze telkens naar de port-prié waarachter Maurits wieg stond. Blijkbaar bang dat het kind te voeg zou ontwaken. Ook Bergi waakte over zijn gast, zijn verheven gast die je dan toch nog tenzijnend mocht hebben. Drik eens leeg. Zeg, heb je wel pikante saus? En Kleestra dronk en nam meer saus. Terwijl Bergi zich een beertje schilden zag stork dat hij telkens de dichter begluurde als iemand die verlangt iets te vragen. Kleestra schoof zijn bord iets naar voren en wipte met zijn stoel achteruit wat gemakkelijk de verstaan gaf dat hij van deze spijs was verzadigd. Een bevelsblik van Bergi naar Mies die belde. De eendvogelsrest kwam keurig opgediend met wat moest nog en aardappelkruim. Kleine schaaltjes voor kleine porties. Slechts de geur kon hun die het nagerecht binnen hadden een gewaarwoording van overtolligheid geven. Bergi had nog een peer genomen en was zijn derde. Stork had bedankt. De sigaren en de koffie lieten zich wachten. Stork deed kiezenpogingen om het gesprek met Mies aan de gang te houden daar Kleestra zonder zich te haasten zijn tijd behoefte om in te halen en Bergi luidt haar aandacht voor hem was. Wat slaapt hij he? Zij mis met een zucht van ontspanning terwijl de ogen naar de voorkamer wezen. Je geeft hem een patente opvoeding. Waarom zeggen jullie niet dat hij zoet is? Omdat ik de koosfinaalprijs. Begrijp niet. Hij klikt te lachend van wel. Nu doorst Bergi eindelijk vragen. Je hebt het heldendicht ontvangen? Met een voorkomen gemak dat Stork eerig bij de aanjachtdoende bewoner van een goois landgoed dan bij de man der Blaricumse hij-hut verwacht zou hebben, had Kleestra de beste bouwtjes uit het schaaltje keurig opgepeuzeld. De dokter voelde toch wel iets als eerbied voor dat vermogen om met huttenmenis genoegen te nemen wanneer de tong zo goed de wiltsmaak verdraagt. Zeg, Mies, dat is heel lekker, zei Kleestra, zonder op bergermijertaletten terwijl hij iets wat onbehoorlijk het appel moest schaaltje leegschraapten met de lepel. Bergi, die voorover al de tijd naar de illustre had zitten kijken, kwam met een ruk rechtop zitten. Vind je, zei Mies, zacht, wat verlegen. Ik schar al altijd met gems, het laatste heb ik ze van Sipcens gehad. Kedi, die is nogal goed, maar ze haalt toch niet bij Kompot van die zalige Duitse Kompot. Heerlijk he, daar houdt ik veel van. Heb je nu misschien een sigaar? Pudding? Nee, ah, liever niet zeg. Vruchten? Ja, liever vanavond. Zo onmiddellijk naar dat moes? Ik heb ruimschoots genoeg gehad. Besloot hij met prachtig hoge goedigheid tegen Mies. Stork kon zich niet inhouden luid op te lachen. Bergi repte zich weg om sigaren, maar nu vroeg Mies of de heren niet liever naar de studeerkamer zouden gaan, dan kon hier worden afgenomen. En moet de jongen ook niet geholpen? Ook, beaande zei, dankbaar lachend. Dan ga ik nu eerst naar mijn zieken. Lever straks, weestork, de sigaraf die Bergi tegekeerd aanboot. Even later, alleen in de het warmvolle lichaam plotseling streamende sneeuwind, overdacht Stork met blij moedige spotlust, dat Bergi's onderdanigheid op dit ogenblik enige kans kreeg beloond te worden met een antwoord over het helden dicht. Wat was het mensdom toch prettig interessant? Hij, Stork, zog dat in zijn vrije uren veel te hok vast bij zijn honden alleen. Doods rijden hier de huizen langs de weg, als graven dicht gesloten nu, maar achter de blinden in het licht speelde overal de comedy. Bergi en Kleestra uitzonderingen, hier in het deftige dorp, konden ze misplaatst lijken, maar het was hier ergens niet allemaal adel. Stork zag er het kasteel op aan, in weerwiel van de sneeuw donker opschonkend tussen de zwart en witte takken weer waar. Daar zat tenminste iets feodaals. Ach, hoeveel ergenis ook, bewaagde de mensen daarom wat voor hen bederf van het dorp was. Vader Hovingt was wel de ergste, maar lang niet de enige parven nu. En hoorde nu bij zo'n type niet of een neboel opmakende zoon of een schoonzoon Jean-Robert Bergi. De kunst gaf het ventje nog op bijzonders, iets als aroma, al was het niet fijn. En de laatige gast en Dimion was met zijn poetische onbeschaandheid een pracht figuur in der Hovingt een hoofdstoet. Naar de trant van zo'n polsbroek even brutaal en even trots. Moest hier eigenlijk komen wonen, afdeling literatuur met Bergi. Nietzsche-achtige geestusarrestocratie in Bombazijn en op de fiets tussen de orthodoxen, christelijk historische en Hovingt-achtige meedoende equipages en tuffen van het deftige dorp. Stark bekennen zich dat voor een dokter op weg naar zieken zijn overpijzingen wat veel beïnvloed leken voor lommorlust kanten merlen die Bergi vooral na de komst van Kleestra met vluggehand geschonken had. Never mind, hij wist wat hij deed. Je vrouw ligt een beeld zou niets merken. Het was al mooi dat hij er nog door kwam. Aanvangelijk was er wat pijnlijk geweest. Roosig van het snelle lopen door de in ijzige vaart voortgedreven dunner geworden sneeuwval was Stark bij de Berkemijers teruggekomen met het dankbare verlangen naar een gezellige T-tafel en de stoel der huisvrouw altijd leeg gevonden. Oh, het kind wil weer niet slapen had Berkemijer gemelijk uitgelegd. Verder was er een noorszwijgen. Naast hen het geregelde doffe geluid van iemand die met langzame stappen heen en weer loopt en toende over het stuurs gedragen der mannen onthoerend heen vanden liefheid van zachtvrouwen gezang mis die Maurits in slaap neuriede. Naast de E-tafel recht op zijn stoel zonder de eilöeningen zat Kleestra de lange benen de tafel langs ver vooruit, de linkerhand onder de rechter Elboog, de rechterhand gereed om tuikens de sigaren uit de mond te nemen. De lusteloze ogen strak naar een bovenhoek de kamer gericht rookte hij met langzame trekken. Van hem kwam het hooghartige zwijgen waarin Berky onderworpen zich schrikte. Toen naast hen een gedempte dreuning klonk als van een zwaar voorwerp dat verplaatst wordt, verschoefd zijn stoel en Berky zucht ongeduldig. Wel je thee volg hij stark en stond op met een ontevrede gezicht. Terwijl hij bezig was kwam hem iets binnen. Eindelijk glünderde zij lucht het twee stuurse mannen zieende legt ze uit op een toon van verontschuldigend willen dat het kind uit zijn doem was geraakt doordat het later was geholpen. Ik zal nieuwe zetten, zei ze, toen Berky met de ogen haar aandacht vestigde op wat hij in een kopje had geschonken. Toch het water bleek van de kook en de gastieer stelde voor dan maar liever goch te geven. Het was of de vriendelijke bedrijvigheid daar gastvrouw de kamer plotseling vulde en veranderde. Even ducht de stork van haar dat zij een onbehendigheid deed toen zij, de dichtere glasvoorzettend zij, dat alleen zo'n lekker gochje de reis van Amersfoort wel waard was. En hiermee bleek de doelen op een huiswet van Cleestra Svager die geen alcohol in zijn woning deelde. Toch de vrolijke hartelijkheid die uit haar toon klonk, bleek ook Cleestra beter te stemmen en lachend vertelde hij bijzonderheden uit welke stork haar zeggen begreep. Dat de man begint borreltje grunt is tot daar aan toe, ook te blaar ik hem drink ik haast nooit iets. Maar de gewichtigheid bij zijn afschafferij drukte is niet zo makkelijk te verdragen die behoefte om prozelieten te maken. Wat is u zwagig, voeg stork Vermies was zij blij dat er een gesprek ontstond. En een dimion vertelde. Zijn zuster had een leraar in de plant en dierkunde getrouwd wie eens hartstocht uit vergaderen was. Zeer Hollands, viel stork bij. Zeker en nuttig telkens moet hij avondse deur uit. Afschaffing, nutt Nederlands verbond zijn poëzie heet vergadering. Prettig dat u zuster u heeft. Ja, voor haar. Ik zit liever boven. Nee, Willem, dat meen je niet. Zijn zusterdokter is juist de enige mens op aarde waar meneer Kleestra wat omgeeft. Beste mis, nu overdrijf je. Geeft u dus om nog minder mensen? Geestig doktertje, daar ga je. Trouwens, als ik zeggen mag, helemaal afkerig van de ene meid lijkt u me ook niet. Blij lachende instemming van de gastvrouw en ook berghygienic ermee. Stork moest zich even geweld aan doen om te houden in de onernst geplooien welke pasten bij dit gesprek. Want op de lange wandeling van je vrouw lichtenbelt hierheen had een krankzinnige gedachte zijn gaan door de sneeuwin nog moeilijker gemaakt. Dina, als hij Dina trouwde en zij deden of het kind van hem was. Hij had zich vies sentimenteel gevonden dat dit in hem opkomen kon. Maar nu hier, bij de grote invloed door mis op het te voren noorsongezellige twee tal geoefend overlegd, wat is toch de vrouw? De vrouw als Soudanig. Want mis je was dom, lelijk was zij, en stellig dom. Niets was er bijzonders aan haar, waardoor zij iemand als de eenzelfige dichter Kleestra kon boeien. Toch drong zij nu ook hem tot spreken tot een banaal luchtige behandeling van dingen waar de misantroop zich zeker vaak vreselijk over ergerde. Beleefdheid was zij meepraten niet en die mion deed nooit iets om wel even te lijken. Wat werkte de vrouw aan deze macht? Wat werkte er zo krachtig in haar? Enkel het vrouw zijn, iets van de seksen waar stantsbeschaving niet bij in het spel kwam. Met een banaal grapje had Stork op de plaaggerei geantwoord en de aandacht van zich afgeleid. Toen hoorde hij even niet toe, mijmerend zich in zijn goochglas hoerend. Tot hij met schrik, Kleestra, hoorde zeggen, Natuur, kunst, nabooting van de natuur, tot wanbegip. De tong tegen de tanden duwend voor de tweede lettengip van Natuur stootte de dichter zijn gering schatting uit. Berkie meesmelde tot hierbiedige instemming. Wat is kunst voor u, voeg Stork? Voor mij, kunst is, wat de verbeelding bekoord, een bevrediging van de behoefte aan vrijheid. Ik weet niet of u mij begrijpt. Stork heeft je versen gelezen, voorkwam Berkermeig. Oh, even, hocht uit de gesprek. De dichter is geen weer weg te dromen. Mag ik, begon Stork, in een plaag lustig overdreven met aarzelend bescheiden doen. U noemt vrijheid, bekoering en verbeelding. Verbeelding begrijp ik, bekoering nog beter. Alleen, ik dacht juist dik was te lezen dat kunst niet meer behoefte bekoeren. Maar vrijheid hoort de vrijheid erbij en hoort hij niet bij alle denken? Ik noemde het begrip onder het verspraken van kunst en natuur na aanleiding van dat opstel over realisme waar Berkermeig erover had. Kunst ontstaat in een vogelflucht, gaat boven de willekeur en de toevallighedens van de natuur. Dus zoals alle mensen ik denken. Ja, maar het is toch wat anders. Meer dan het denken is hier het gevoel. Het gevoel van het luchtruim. Vaak tegen het logische denken in. Om maar vrij te zijn boven alles. Het leven drukt, het zinnelijk beschouwen verwart en zit dan ook de gedachte vast, dan heeft de kunstenaar nog zijn verbeelding. Ik vind u zo nogal optimistisch. Wel, dat doe ik me plezier voor u. U zelf bent zo'n aartsoptimist. Meent u? Wat meent u van mij? Dat u het niet was. Ach beste dokter, ik vecht, als u wilt, voor één ding. De vrijheid. Pessimist, weet ik veel. Net als de kwestie van democratie. In Blaaricum heb ik visites gehad van socialisten en anarchisten. Natuurlijk zou anarchie het ideaal zijn, dat er kende zelfs Zola toen hij van zijn vier evangelisch verlosst werd. Maar ideaal, alleen goed voor het denken. In de praktijk is iedereen naar mijn heilige overtuiging even dickwals verslaafd aristocraat als verontwaardig democrat, tenminste wie een beetje mens is. Doet de mensen zijn. Juist daarom houd ik me buiten alles. Leef ik arm en alleen op de hei. Ik hou zelfs geen hond om geen slaaf te hebben. En poes dan? Voeg mis. Poes is een voorbeeld van vrijheidsliefde. Hecht zich bijna niet. Manjefic. Van zo'n kat kun je dagelijks leren. Trouwens van een massaadieren. Maar dan zie je meteen wat de behoudsucht vernieuwt en bederft. En dat stemt je dan niet optimistisch. Nog één gogje. Dorstmis vragen. Terwijl ze rijkte naar het glas van de dokter die bedankte. Misschien bedoelde de dichter bestrafing. De lelijkste uitvinding van de behoudsucht is het huwelijk, zei hij, met vrede rustige ernstig. He? Ripmis. Kleestraasglas in de hand. Present Company accepted. Verwaardigde de dichter zich goedig te zijn. Meteen knikend dat hij nog wel een gog wou. Hij is weg en stork wilde opstaan. Daar hij niet onmiddellijk een wending wist te vinden voor het gesprek dat gevaarlijk dreigde te worden. Maar Kleestra had nu plezier in het praten. Doctor, hebt u wel eens wat van professor Forell gelezen? Niet te eer. August Forell, een naam als een ander. Forellen zijn aristocratische beestjes. Deze Forell is een ouder geleerde. Jong genoeg om zich te verbeelden dat hij iets tegen het huwelijk zou vermogen. Hij beschuldigt de beschaving dat ze de natuurlijke conflicten waar Amoch in zijn tijd al voor had gezorgd met een lange rij heeft vermeerd die beste vermijden waren geweest. Miss, hij vecht voor de rechtsgelijkheid der vrouw. O, wat een lieve man, zei Miss, door haar aandacht was bij de gog voor de haren. Huw lijkt me vanavond heus meer anarchist dan pessimist, lag de stork. Effect van de lommelustwijn en de gogjes. Miss, dit keer maak je het een beetje te sterk. Ik weet van die Duitse professor niets, heb alleen pas een poortjuren gelezen en die leek me voor Duitsland wel fris. De man vecht tegen de achterstelling van buiten echt geboren kinderen en houdt haar conferenties over voor een select publiek in de SING-academie de Berlijn. Dan moeten we hem ook eens naar Holland halen, grappig te berkie. Ik zie hem al hier, op sociëteit of in Bellevue. Het zou nogal iets voor hier zijn, vond Miss. He, dachtertje, waarom ga je nu weg? Stork, zij maar wat vriendelijk, grappigst. Hij had stierlijk het land aan zichzelf. Ontschoot hem dan alle zelfbeheersing dat nu Dina weer in hem spookte, alleen door dat kleestre wat vertelde van een Duitse prof die met brutale propaganda het snobisme de Berlijn plezier deed. Hij hoorde, in verwarde zelfergenis berkies waar wichtig betogen dat rechtsgelijkheid van de vrouw uit on echte kind niet veel baten zou. Omdat de vrouwen veel heftiger tegen buitechterlijke geslachtsomgang tekeer gaan dan de mannen. Miss, zij lachend, dat is maar goed ook. Nogmaals protesteren zij tegen Storksvertrek. Toen handrukken een voojgoed met de meid en een snerpende wind om ijzig te hem buiten. Einde van Hoogstuk 8 Hoogstuk 9 en 10 van De Zonde in de Deftige Dorp. Dit is een liepjevoxtopname. Alle liepjevoxtopnamen behoort tot de publieke domain. Voor meer informatie en je aan te melden als vrijwilligig, ga naar liepjevoxt.org opname door Anna Simon. De Zonde in de Deftige Dorp van Johan de Meester. Hoogstuk 9 Was die vervloekte hond er nu toch weer vandoor? Start! Waar de Duitsduin is, bleef strak stil. Gelukkig dat de oude boswachter op een avond van Noord-Oosten wind na sneeuw strooperswerk ondoenlijk dacht, Stork grabbelde in zijn jasak en staanblijvend vloot hij lang. Tot hij beweging schimmend zag achter het bouwland tegen het hak hout. Werkelijk kwam de hond dwars over de hopeligheid van het land zonder zich te haasten, telkens met één poot doorzakend in de bevoerers sneeuw. Zou je bij me willen blijven? Anders komt er riem, vriend. Het weer was te mooi voor straf en boosheid. Als Van Roy dat straks ook maar besefte, veerkrachtig stapte Stork voor het. Het verheugde hem dat hij naar Cornelia had geluisterd en de fiets had thuisgelaten. Je aangewezen wandelweer. Hij ging veel te zeldend te voet. Slachtoffer van de mecaniek tijd. Een mens op een fiets troont als op een paard. Hier in de dorp genoten de mensen van de natuur nooit anders dan op tronen en nog maar zover je natuur was. Al dat omrasterde, bijgeharkte. Maar nu onder de uitgesneeuwde zachtstraan aan de eerste kwartiershemel lag zelfs dit te deftige dorp devoot. Inzelfde sneeuwkort tekte alles. Eenzelfde fijne duistering doezelde hekken en schuttingen weg. Het was nu veel meer een landelijkheid. Het leek tegelijk groter dan anders, want meer een geheel en kleinig van stille liefelijkheid. En niemand genoot daarvan, rijk nog arm. Men woonde buiten, maar opgesloten. Tegenvieren hadden mensen huiverend zich voortgerept om lijven en zielen weg te bergen. In de societé waar langer geplakt was, had Geerkens gezegd, geef mij nog een tekje port, maar door te gaan. Later, buiten, tegen hem, dachtig, ga je nu op de fiets? En toen Stork meeliep, was dat ook mis. Hij wist wel, het stond niet, en heer naast zijn fiets, zoiets mocht enkel de slagers jongen. Met de avond lag al de klein zieligheid veilig gegendeld in de huizen. Behalve de slungelige brieven bestellig en een paar niet herkenden die van de trein gestapt kwamen, had Stork op heel zijn weg niemand ontmoet. Hij wist zich ongeniselijk eenzelfig. En toch? Aan Kleestre, die bij de berkemijers was blijven hangen, dit nest toch boven Amersfoort en de blauwe knoopswagen verkiezend, had hij nu al twee keer een medewandelaar gehad bij verzieke bezoek. In de societé verschen hij haast elke naamiddag. Beleefdheidsvisites verzuimde hij nooit. Wat moest hij meer ondernemen tegen de stijfheid? Hij kon het deftige dorp niet hervormen. Lief werd het hem op momenten als nu. Van deze open veldveld gezien die om het kasteel en de kom heenboog, lag het vriendelijk, stil en invoudig, zo gemoedelijk rustig en klein met al dat wit dat de kerstmis gebracht had, dat huiveren deed en toch ook een dek was. Nu vergroud en verbeloud in het maan ligt, waaronder de daken in ongeregelde hoogterei zich als schuinen vlakken van gedoezende glansleke blote leggen. Bij een kronkel van de weg eindigde de openheid. Dachtloners ervies aan weerskanten. Vrouw Lamperg, die juist haar deur zou ingaan, draalde. En de dokter, gunavond, bleefstaan kijken bij weerging. Haag, de buurt zou er wel draa alles van weten. Toen hij het erf van Van Rooyen opstapte, sloeg de hond van een buurman aan. Hier startt. Beval hij, zachter sprekend. Het beest dat zich verveelde, lobben ze gedween na. Opstorkstikken kwam vrouw Van Rooyen. Het verschrikte achteruitwijken en handen aan de boezelaar vrijven, kende stork van ziekenbezoeken. Kan ik Van Rooyen een ogenblik spreken? Mijn man is thuisdokter. En de vrouw zuchte. Zijn bezoek gaf evenveel beklemming alsof er een ernstige zieken was. Stuurs keek Dina's behoer na hem op. Die dacht wel licht, maar bemoe jij je mee? Van Rooyen was opgestaan, pet in de hand. Op een wenk der moedig verdween de jongen in de duistenis van het achterhuis. Op de tafel onder de lamp, kromberug te poes en blies naar de staart. Stork greep de hond in zijn halsband. Ik heb weer een van mijn kinderen bij me. Heel de dorp was gewend aan die honden bezoeken. Stork maakte er toch een paar grapjes over tot afleiding in de verlegen triestheid. Hij zat nu tussen de ouders. De staart lag naast hem uitgestrikt. De behoer had van moedig de kat overgenomen. Het lamp licht dreilde over de armelijke gezelligheid ter avondkoffie op de klaptafel. Met weerkaat tijd het vissenglas. Deed het blad van een bloemloze azalea glimmen en stolpen, vonklen op een lagekast waarachter fotografietjes hingen. Dina was daar zeker bij, de dochter op verschillende leeftijden. Stork wilde geen aandoening of op maar verlegenheid laten blijken. Bij het binnentreden, toen hij die broer zag, had hij een glim van schaam te gevoeld over zijn verliefdheidsvlagen. Maar nu was hij geheel de dokter, de heer die raad geven wilde en helpen. Je weet waarom ik hier kom van, Royen? Dokter. Ik moet het wel zo wat denken. Ieverg viel de moeder in dat dokter zo bijzonder vriendelijk Dina had de woord gestaan. Dat was zoveel goedheid niet waard. Moedig, moedig, daar min je niks van. Dina heeft dom gedaan, vreselijk dom. Wat ik niet van haar begrijp, is die domheid. Maar de schuld, de slechtheid, ligt bij de verleidig. Dat zal de dominee zeker eens zijn. Stork had met gulle gifheid gesproken. Snel. En nu duurde een pijnlijk zwijgen. Juist wilde hij nog wat zeggen toen van Royen langzaam sprak. Daminé zal daar niet geleuven. Wat, niet geloven? Waar man, ben je dwaas? Je denkt nog niet dat de jongen het logenen zal? Daminé zal het niet kunnen geleuven. Wat wilde de vent met dit staar praten, dit herhalen, dat als een formule klonk. Had hij zich deze opgedrongen? Want trouwde hij ook Stork als bloedverwand? Of was het een domme manier van te klagen? Of de nederigheid van de armen in het deftige gezagsdorp? Stork, wat ik regelig onder. Kijk eens van Royen. Je meent daarmee aan dat Herman Wedenlaag de verleidigd het je dochters al heet en liegen. Ja, als hij dat deed, of schoon dan nog. Maar dat zal dan toch eerst moeten blijken. En voor zo slecht houd ik Herman niet. Wat hij deed, is al ellende genoeg. Ach, dokter! Griende de moedig. Stork zat van zijn stuk gebracht. Wat dachten, wat wilden deze mensen? Speelden ze misschien comedie? Bank dat een woord te veel tegen hem dinen nog mijn tot nadeel zou kunnen zijn in de pastorie. Of... Loog Dina, en wisten zij dat? Met weerzin gaf Stork toe aan deze gedachten. Doch het kon van goed beleid zijn haar onbewimpeld uit te spreken. Kijk eens, jullie geloof je kind toch? Ik heb geen ogenblik getwijfeld of Dina heeft me de waarheid gezegd. In dat geloof ben ik naar jou toe gekomen om samen te overleggen. Wat ik op het oog heb, is Dina's belang. Ik acht het me plicht, de mei te helpen. Maar ik wou natuurlijk niets doen, buiten de ouwers om. Soepatterig, huilerig, kwam weer de moedig. Als ze nou mot duskomen, net met de winterdag. Was het dat? Vrees lauter voor het ontdekt worden nu? Niet verder gingen de berekeningen de ouders? Stork had al zoveel gezien in zijn armen praktijk, maar dergelijke stompe domheid. Hij stond op. Dat was hem te krass. Hij zou dan wel zien, er was ook nog tijd. Ik zal nog eerst eens met Dina spreken. Haas dokter zo goed wou zijn, alsjeblieft. Dan moet we de dokter bedanken. Vol strakt geen dank van Royen, genavond. Buiten zag hij de schim van de boer, die scheen gepraat hebben met een deur bij de buren en daar zij van het huis zich onzichtbaar maakte. In Stork knepen een verwart gevoel van ergenis en vanzelf verwijd. Waar hadden zich er mee bij moeit? Zijn ijver was niet volkomen, zijvig. Enige na ijver kwam erbij. Hadden die mensen dat begrepen? Laat jij er met rust, had de vader bedoeld en het hem vernuftig doen voelen. Dina had immers ook zo gedacht. Niets anders had zij hem verzocht dan haar geheim toch niet te verraden. Dus dacht zelfs Dina voorlopig niet verder. Ach, misschien hoopten ze nog op Herman. In elk geval, hij, de belangstelende dokter, had van die arme lui moeten leren dat ongevraagde diensten onwelkom kunnen zijn. Hoogstuk 10 Weer lagen naar Venen ziek in het dorp. Met de dooi was de influenza teruggekomen. Die had long ontstekking veroorzaakt en toen was de difteritis begonnen. Twee kinderen aan de Oosterweg eerst. Dinsdags hun zuster die bij de gemeente ontvaar diende. Het laatst de jonge zwartjes, de zoon van de grote boer tegenover het kasteel. Gelukkig bleek het serum doeltreffend. Nu het goed ging met zijn patiënten, staalde belangstelling in zijn vak storks wel even bedreigde geestkracht. Trouw trapt hij zijn rijwiel voort. De knecht moest alleen voor de honden zorgen. Met de drukte mocht er geen mee. Ontroerd had hij bij het sterven gestaan van de kleine Adaline, zijn tiefes patiëntje in het grote huis, wie leiden door rijke verzorging gerekt was en die beweend werd met zenuwschokken der vertreifelt zich beklagende moedig. De oude mevrouw Hoving bleef verwonderlijk thai in leven. Terwijl Emmy en haar moedig, belangwekkend zich wetend van influenza-hoesjes en peintjes, nog minder zorgt aan de gebrekken geboven, luisterde deze met een verreukingslachje naar de dokters veelvuldige berichten over haar achterkleinzoon. Bijna dagelijks kwam stork Mies met de kinderwagen tegen, maar zeer dat hij daar in de buurt een difterie patiënt had aan de jonge zwartjes, hield hij voorzichtig de overzij van de straatweg en fietsde lachend gehaasdoend voorbij. Toen verscheen op een ochtend, terwijl hij ontbeed, kleestra voor zijn huiskamerraam. Mies en Bergi hadden allebei influenza, of hij vooral die morgen aankwam. De dichter zond hij naar Lommerlust, Emmie was nu hersteld, Mauritsje mocht geen buitenlucht derven. Mies bleek koortsig en voelde zich blijkbaar zieker dan haar man, toch stork was niet gerust over dienst hoesten. Het spijt met meest voor kleestren, zei Mies. Je mama moet hem vragen, tronkbergi pits aan. De dichter zelf had bij het scheiden tegen stork geklaagd. Het treft zo ellendig, ik kan niet weg met al die difterietes hier, daar mag ik het gezin van mijn zuster niet aan bloot stellen. Stork had geglimlacht en deed dat nu weer, toch voeg kleestra bij zich te logeren. Zo kreeg hij plotseling een gast, tot luidkeelse woede in het hondenhoek en tot dan in zwijgend zuur kijken zich openbare de onstemming van Cornelia. Blijf van mijn instrumenten af, maar doe verder precies wat je wilt, zei hij na het koffiemaal. De dichter bleek vol belangstelling voor de medische boekenkast. In zijn luttelen bagage had hij van Leno. Berkie had hem Boutens meegegeven. De drie boeken kwamen op een tafel in de huiskamer en bleven er. Maar de canapé in de huiskamer lacht het na middags vol dikke medische werken uit de studeerkamer het één na het ander daarheen gehaald. Een groot papieren zak met tabak lag er tussen, open gegaan. Hoewel een raam hoog stond opgeschoveen hing er stinkende rook in de kamer. Toen Cornelia kwam dekken, begon zij met ostensief het raam te sluiten als iemand die daar niet tegen kan en ging vervolgens kamp achtergoesten. Kleestra is geen het niet op te merken. Diep en een lage stoel gedoken met de rug naar de gedekte tafel waarboven de gaslamp zuisten las hij, zonder gestoort te worden door het snuivend binnenstuiven van Hector of door de avondgoed van de knecht die op de drempel was blijven staan. Ook toen Stork kwam, bleef hij zitten. Langzaam keek hij om bij dienstgoed. Toen de gast hier voorstelde, de kamer voor het eten nog even flink te laten luchten stond hij onmiddellijk op. Hoogt schuddend oogte Cornelia hem na en bleef een stapel borden in de armronding de blik naar de kanapé wachten op wat haar meester zou zeggen. Deze vroeg vriendelijk of er niemand voor hem was geweest en liep fluiten naar de honden. Savons moest Stork nog een ruime tijd uit maar toen hij eindelijk, wel moe, thuis kwam was het gezellig in de studeerkamer zijn gast te vinden die nu het geheel niet gerookt had. Stork haaste zich goede sigaren op tafel te brengen toch Kleestra wijgarde. Ook wilde hij niets meer eten maar met de wijnvles tussen hij en in bleefende mannen geruimtijd praten. Kleestra had op de brochures tafel een aflevering de grensvraken gevonden welke het hypnotisch ontergaan van muziek invloeden door Marcel Macdalen behandelde en Stork vertelde van mevrouw Harte de week lagende moeder van het gestorven adalintje die beethoven speelde om haar smart te uiten en volgens haar man altijd saaie muziekkoos. Zou ook gauw zijn te hypnotiseren. Maar over de gevolgtrekkingen die Kleestra waagde, sprak Stork heen. Dat dreigde dilatantisch lichtvaardig. Hij vertelde van andere zieken van mevrouw van Wander en Reng de vrouwen van de bloemenheuvel in werkelijkheid een gulzige, vatsige boerenmijd die haar kloeken lichaam aan een pieterige jonger had verkocht. Kinderachtig hoofdvaardig genoeg om aan ontrouw niet te denken, maar verdoord en uitgedroogd in een haat bloedeloze, ouderen man in een stugge onvoldaanheid. En zo uit algemene mensenhaat de vrek geworden die de schrik was van haar keuken die zelfs haar verwanten alle hulpwijgerden wat zijn familie ten goede zou komen. Stork wist tot jaar sprak. Werkenmeier zou in de mededelingen dadelijk kopij hebben gezien. En die miln telde het proos uit het levens enkel als verzachting of bevestiging van zijn stemmingen en had een aangebore slag om toe te horen. Die tegen hen praten, nooit wist of hij luisterde, dan wel ver weg dreef op eigen gedachten. Tijdens hun wandelingen was Stork daar aan gewend geraakt. Hij grunde de eigenaardige man het meerdereitsbezef, dat hem tot zulke gedragen in staat stelde, zoals het heel zijn leven regelde. Er was vastheid in, dat behaagde Stork. Nu verraste het hem, dat Cleistra opeens zei. Wat een balzakse romanstof zit er nog in één zo'n dorp. En wat een menig te nieuwe dingen. Tegen tendens. Ook in diegief zijn ze oppervlakkig. De grootste boeken zijn vol tendens. Als je maar wezenlijk wat hebt te zeggen. Ik weet wel, het is inconsequent van me, maar soms kijk ik zo'n velve langen om toch ook nog mee te doen. Langend keek Stork hem aan met een zwijgend verklaringvragen. Ik meen, wat ik nu maak ligt buiten het leven. Is tegen het leven of er boven. En poëzie moet nu ook zo zijn. Maar niet, in deze tijd wel. Deze tijd levert uit sluutend epiek in prozen. Die geloof ik zo mooi als ooit. Oh, dus zou je romans willen schrijven? Willen, ik denk niet dat ik het kan. Maar ik zie een massa stof. De wetenschap verandert het inzicht in zoveel menselijke dingen. Een poos onder de invloed van Ten hebben de Franse romans daar enigszins rekening mee gehouden. Maar wat komt er nu nog uit Frankrijk? Schrijven, enkel uiterlijk beschrijven. Ze werken als schilders en meer doen ze niet. Cermetra, ik sta versteld. Niet nodig, ook als aardigheid niet. Het komt uit je eigen boekenkast, dokter. Het hele inzicht in menselijk organisme, in de natuur en dus bijna in alles wordt onder het boven gegooid in die nieuwe medische boeken. En toe je daar net van de moeder van het gestorven meisje vertelde, was de conclusie nogal natuurlijk. Dat is de verantleding van vrouwencharactes. Oh ja, mijn terrein is het niet. Ik zeg het eigenlijk enkel uit reactie op het zeurig en puterig doen van Berkie, die zich verbeeldt naar documenten te werken, wanneer je enkele details heeft opgetekend over mensen die hij kent. Daar verdoet hij dan dagen aan. Hij heeft de tijd, he? Ja, helaas. Jammer dat hij van de secretarië af is. Ik heb het er nog met hem over gehad. Zo, en is hij niet woedend geworden? Nee. Oh, hij voelt hetzelf ook wel. Hij verveelt zich, is boos op zichzelf omdat hij niet voortkomt. Maar hij kan niet. Hij heeft niks te zeggen. Schrijf dan eens raak. Hoe leef jij toch op je hij? Ik? Met mij is er wat anders. Ik ben volstrekt niet volbegeerd naar een rolletje in de maatschappij. In het degendeel had ik me liefst daar buiten. Dat is mijn enige hobby. Toen ik 17 was, heb ik het precies geweten. Om samen buiten te gaan wonen van de kleine rente uit vaders versterf. Ik had hevige ruzie met mijn stiefvader. Mijn zuster vond dat aakelig om een moeder. Ze wist dat hij heel boos zou zijn. Misschien het verbienen. Hij potten voor ons. Daarom heeft ze gewijgerd. Toen de ruzie was bijgelegd raakte ze verliefd en trouwen. Ik heb toen gedacht, dan ook maar het leven in en ben aan die krant in Amsterdam gekomen. Dat is een helle jaar geweest. Je weet niet wat het is, zo'n krant. Toch was ik bijna erin gebleven. Om toch maar wil te hebben van het zuurverdiende geld wou ik trouwen. Tegenover mijn kamer op de singel woonde een mooie, forse dienstmijd. Daar werd ik fleestelijk verliefd op. Ik voeg er in alle plechtstatigheid. En ze wees me even plechtstatig af nadat ze mijn avond had meegenomen naar de getrouwde zuster. Waarschijnlijk kon bij die teguren met haar heer van een krant. De meid was verstandiger dan ik. Stel je voor dat ik daarmee getrouwd was en daardoor dat werk moest doen aan die krant. Gelukkig was ik er gauw overheen en toen heb ik knoop doorgehaakt. In het leven en dan een vrouw? Was het bezit van een vrouw met dat bestaan waard? Nee? Dan ook ineens eruit. Ik heb nog even gedacht over Walden maar ook daar was me niet vrij. Nu heb ik tenminste 8 of 9 maanden van het jaar het leven dat me het best lijkt. Ben het daaruit, dan voel ik me vreemd en ga verlangen naar allerlei dingen waar ik thuis niet aan zou denken. Zo nu aan die romanschrijverij. Er was een klukke oprechtheid in Kleestra spreken. Stark onderging de bekoering ervan. De dichter werd hem veel minder antipatiek. Ze bleven nog een tijd lang praten. Toen Stark alleen in zijn slaapkamer was, dacht hij na over wat Kleestra verteld had en de eigenaardige uitdrukking vleeselijk verliefd ging door zijn brein. Zijn gevoel verdien hij immers. Had Kleestra hooghartig, zelf genoegzaam. Gelijk? Stel je voor dat ik daarmee getrouwd was. Einde, van Hoogstuk 9 en 10. Hoogstuk 11 en 12 van de zonde in het deftige dorp. Dit is in Liepevox-opname. Alle Liepevox-opnamen behoort tot publieke romijn. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar Liepevox.org. Opname er Anna Simon. De zonde in het deftige dorp. Van Johan de Meester. Hoogstuk 11. Jeneef, de dominee is er geweest. Zij Kleestra met spotten de gewichtigheid eindelijk verschenen naar de koffietafel bij welke zijn gast, weer een stapel boeken om zich op de kanapé, geduldig had dit te wachten. Wist niet dat ik hyologiër, hij keek of hij een inbreker snapte. Voor een vrouw man als hij ben jij veel erger dan een inbreker. Hij heeft gevraagd of je zaang kwam. Er waren zieken. Toen Cornelia even later het macaroni en hamschoteltje binnenbracht en meteen van tussen bovenarm en borst het lijtje nam met de opgetekende boodschappen bleek ook daag dat de pastorie de genees hier behoefte. Voortgaan met het grapjes wisselen over de potstellingen ontmoeting van endymion en domine wedelaag, verborgen stork onder een overdrijven van de ergenis welke het de predikant gegeven moest hebben. Deze gast bij zijn neef aan te treffen het gevoel van weerzin dat hem zelf nu al veertien dagen de pastorie had doen meiden en dat hem wedersterk vervulde. In zijn behoefte aan geestelijk gezondheid deed hij, nu het waasheid zou zijn een voordelig praktijk in een welvarend en gezond dorp voor een verandering naar het onbekende weg te gooien. In zijn behoefte aan geestelijk gezondheid deed hij, nu het waasheid zou zijn een voordelig praktijk in een welvarend en gezond dorp voor een verandering naar het onbekende weg te gooien al door en in alles zijn best de gemeente te aanvaarden zoals zij was. Zonder ooit ergens te huigelen spannen hij gestadigd zich in om aan de eigenaardigheden van het dorp te wennen. Zijn werk verricht hij eivrig. Hij bracht, zover het nodig was, andere dan dockersverzieters. Op de sociëteit en bij toevallige ontmoetingen schikte hij met het gemak van zijn opgewekte aard zich zoveel mogelijk naar de mensen. Maar toch, men vond hem een zondeling. Hier hoorde of een ouderwets geneesheer huisvriend of een streber die mee aan de deftigheid deed. En bij dat, nooit hem verlatend besef van niet in zijn omgeving te passen, drukte de tegenwoordigheid daar wedelaars hem het meest. Zij waren niet alleen vrienden, in hen leefde Tevens wat hem door afkomst bond aan het dorp. Maar, het was juist wat hem verdrood. Zijn invoudige, zijn gewone grootvaardig, was een ander mens geweest dan wedelaar. Al heet het toch ook hij, vroom in zijn tijd. Ook toen woonden hier rijke mensen, ook toen zag men hier deftig doen. Maar de strakke uiterlijkheid van een allesbeheersend vatsoen was toen zo min algemeen als de rechte ijzeren hekken welke nu er dus en kleinere buitenplaatsen bijgekomen waren, al wat eens aangenamen natuur was, verdeelden en omrasterden. Zijn hoge tweede huwelijk, had wedelaar, die vroegig als niet voor geleerder geslaagd zich altijd wat misplaats gevoeld had, meer in aanzien en tegelijk in andere zin, nadat de deftigheid gebracht. Anleida hoorde hier waarlijk thuis. Zij verpersonelkte de hiervan zelfsprekende vroom en deftigheid in alle gemoedelijke aanmatiging Haar invloed had de grote verandering bij wedelaar tweegebracht met welke stork onvoldoende rekening had gehouden toen hij besloot zich hier te vestigen en voor het begin de gastvrijheid ter pastorie aanvaardde. En het fatalige val met Tina verwijderde hem nu nog verder van zijn verwanten want hoe dat ook uit mocht lopen in hem zat de vrokker over. De jonge gluipig die zich aan Tina had weten op te dringen, haatte hij. Maar zijn hekel-aaneleid was verergerd nu hij haar verwijten moest, vroeger het bemerkte hebben en tans niets te vermoeden. Tina zelf het hinderde hem als iets voor dit dorp kent schetsens dat haar domheid niets vaders vreeste dan goud te worden weggestuurd. Dom ondertanig was hier het volk. Toen hij vrij laat in de naamiddag aanbeelden aan de pastorie, deed de keukenmijd hem open. Hij dacht onmiddellijk aan de mogelijkheid van een miskraam. Wel is waar gebeurde het meer dat niet Tina aan de deur kwam. Maar snel ging het door zijn gedachten. Het weer was slecht, de kinderen waren zeker thuis, en Leiden vond het nooit komilfoo wanneer na de koffie de keukenmijd nog naar de bel liep. Neeltje, wie is er ziek hier in huis? Voeg hij. Het bleek dat Loesje buikpijn had. De moedig met Wim op schoot was bij haar. Stork stelde haar spoedig gerust. Er dat niets te betekenen. Een paar dagen thuishouden, niet een bed. Ik dacht het wel. Loom lievig te Leiden. We zouden je niet hebben lastig gevallen. Maar Tina, onze meid, is ook ziek. Ze heeft keelpijn, en je begrijpt met al die difterie gevallen. Zeker, zeker, zei Stork kort af. Het schrapt in zijn eigen keel. Leiden zag hem kijken naar het grote mensenbed dat tegenover de kinderledikantjes stond. Neeltje slaapt nu hier. Haaste zij zich in te lichten. Weer durfde gisteravond niet anders. Stork moest de zolderdrap op. Tegenover de zolderdeur was die van de meidenkamer, een breed, maar laag slecht verlicht vertrek. Daar vond hij Dina in de bedstee, waarin gewoonlijk haar kameraad sliep. Leiden was mee naar boven gewaggeld. De meid had kort, dat ze uit haar stond. Ze was van een gelige opgeblazenheid die grauver bleekte, zodra ze hem gewaar werd. Met wat luidruchtige wonemie stelde hij haar gerust over zijn bedoelingen, doordatelijk over keelpijn te spreken. Wat hij zag, het was niet dat. Hij vroeg hem licht. Leiden stak de kaars aan in een soort van steel, nauwelijks dik en geen sprake van difterie. Je hebt influenza, Dina. Je weet dat hebben er zoveel. Het is niets als je me oppast. Je moet voorzichtig zijn. Stork zei de laatste woorden met nadruk en keek haar strak aan. De grote, glansende ogen verdoften. Natuurlijk begreep ze hem. Om haar mogelijke vrees dat mevrouw Argaan zou kunnen krijgen te voorkomen, zij stork nog haar pols in de hand. Ja, je hebt een beetje koorts en je weet dat de mensen haar kan allerlei akelijks ontstaan. En ik weet al niet wat, enkel door onvoorzichtigheid. Je krijgt wat poeders en opgepast, he? Een vriendelijke blik van verstandhouding en hij verliet haar. Was Leiden hem niet gevolgd? Hij zou met haar gesproken hebben. Hij hebben gewaarschoed, misschien gevraagd of hij het tans aan mevrouw zou zeggen. Nu werd de bekendnis weer uitgesteld. Zij daar boven, top de voort, hield de gantse lange dag om te zijn. Hij had aan veel te hoeven haar bedden van ongehoede moeders gestaan. Zij medeleide met haar was bij zijn bezoek aan haar ouders verminderd. En toch, ze bleef de mooie dienen. En ook bleef de dommaheid en de convencie van dit huis, de geniepigheid van Herman. Terwijl hij Leiden gerust stelde dat er geen spraak van difterie was, maakte hij de ongesteldheid wat ergig. Laat ze voorzichtig zijn, hoge koorts. Het gaf hem enige voldoening die naar rust te kunnen bezorgen. Leiden gewichtigde dadelijk tegen. Gelukkig dat ik zelf zo goed ben, je begrijpt, neelt je bij de kinderen. Jopie is nieuw beuk en beek. Vreule constant is hem zelf komen halen. Hij wordt met rijdtuig thuisgebracht. De vreule is altijd zo lief voor ons geweest. Kwebbel, dacht Stark. En toen Leiden vroeg of hij niet op wedelaar bleef wachten die elk ogenblik uit de kategisatie kon komen, verontschuldigde hij zich om bezigheden en repte zich weg na het socieer tijd. Op de 12. Bij het binnenkomen bespeurde hij onmiddellijk dat men hem bijzonder aanzag, zowel uit de weide laag stoelik ging rondom het haardvuur als van de speeltafeltjes, waar drie kleine groepen over kaarten of stenen zaten gewogen. Er werd opgekeken, gemompeld. Stark kreeg de vaste gewaarwoording van iets ongewoons. Hij groeten kalm, stapte bedaard voort, hoewel iets wat ongesteld zich zegt, hier is iets. Toen, op de drempel van de achterzaal gekomen, was er een klaring voor zich. Aan de grote groene leestafel van couranten, illustraties, sport en andere weekbladen zaten niemand dan de kleine maagere oude heer van wanderen en renk en Willem Kleestra. Het was zulke een zonneling en verrassing dat Stark zich niet weer houden kon met een luider lachkreet, he, te roepen. De dichter, verdiept in een illustratie, hoorde het niet. Zich schrijlings op de rand van een leunstoel zettend dikte Stark hem op de schoudig. Dag, ik wil maar eens wat printjes kijken. Verwondering op Stark's gezicht, zient. Je hebt laatst gezegd dat als ik eens lust had. Oh ja, Stark herinnerde zich. Hij had dat als een grapje bedoeld. Dichters kunnen zeer naïef zijn. Hij bemerkte dat het maagere, kleine oude heertje van wanderen en renk naar hem keek. En toen hij opeens hem in het gelaat zag, schiel ik zich bukten en weerzentoonden door angstig twee, drie, vier glansig harde illustratieportafijers ook aan het instapelen. Een lust in moldoen, bekroop Stark. Meneer Renk, zei hij over de tafel. Dag, Meneer Renk. Ach, u hebt daar menig te punch. U leest hem niet? Mag ik hem dan even? Het was aardig het driftige manneke dat thuis de gantse dag van zijn boerin had te leiden, aristocratisch te zien aarzelen, of hij nu zeggen zou, straks, of toch maar geven. Hij gaf. En Stark, bedankend, zij plechtig kwam. Kennen de heren elkaar. Meneer Van Wanderen, Renk. Meneer Kleestra van Blariken. Het klonk als een mooie dubbele naam. Het oude heertje was opgerezen. Boog. Weinig. Stijf. Maar toch, hij boog. En na hem rees ook Kleestra op, en boog even houterig. In de andere zaal meende Stark onderdrukt gelacht te horen. Even, bladerde hij in het weekblad. Toen stond hij op, legte punch op het stapel van je voel, Renk, en zij plagerig hoffelijk. Dank u zeer, Meneer Renk. Wat gaat die punch achteruit, vindt u niet? Bedaard en met een spotend gezicht stapte hij van het leestafel weg, de andere zaal in. Dokter, zijn er nog altijd veel zieken? De keelepidemie schijnt gedaan, hè? Dokter, warm je bij het vuur. Aan een leunstoel bij de haard werd geschoven. Mijn was uiterst minzaam vandaag. Hij zou niet onderdoen. Welkwam er evens dagnaatie van gesprek toen hij in een lage leunstoel was neergevallen. De heren keken haar ookandig. Mijn moeder moest ieder gewoonten zijn. Stork zag en zag niet. Met een spotend gelaat keek hij naar twee vuurtongetjes die om de buurt te voorschijn hupten, plagend toeften en plots weer verdwenen achter het middenblok in de haard. Toen zag hij van Lodec zich overbuigen. Jonkheer meester Jan van Lodec was mededirector der in de stad gevestigde brandwaarborgmaatschappij, die hier de gantse streek had verzekerd. Van Amsterdam's patriciaat, maar verarmd, had de vader van Jonkar Jan, na bij een grondomijn gerendmeester te hebben, zich verbonden met de kandidaatnotaris Engel, een geboren zakenman die het deftige dorp, heel de streek, begreep. Die, nu oude, Engel, leefde nog, deed het kantoor met zijn zoonmeester Engel. De stichter van Lodec was lang ter zielen. De zoon van Lodec had ouderlijk huis in de stad verhuurd en woonde hier buiten op Eikenhorst met twee broers, die zelfs in naam behoepsloos waren. Er ontstond nooit brand in het dorp, die er naar ongelukken voor, als van door brandvlekken bedoven tapijtbanen en van tafelkleden die gaten kregen. Bij de vreulis van Lakervelde op Beuk en Beek had Antraciet bij het knallend, spattend, vlekken veroorzaakt juist op de grenzen van twee grote banen. Aan deze zaak had jongkeer meester Jan van Lodec zijn persoonlijke directeurszorg besteed met fijn nauwlettende welwillendheid. Hij had de vreulis er drie mal voor bezocht. En toen er eens bij Westriek in de koffiekamer een gat in Laken was gebrand, had hij de herbergier twee keer minzaamd en zijn het ontvangen. Overigens prezen in zonderheid de betrekkelijk talrijke ongehuurde dames van verschillende stand en dikwijls niet zeer rame beurzen zich gelukkig in het medeburgerschap van jongkeer Jan. Hij was juist schutspatroon tegen het vuur. Wethoudig was jongkeer Jan van Lodec en commissaris ter société. Zo ooit bij de wisselvalligheid der Fonsenmarkt van tegenwoordig door iemand in het dorp de regelijkheid zijn er brandwaar borgmaatschappij had kunnen getwijfeld worden het miliceuze, scrupuleuze nooit in nauwgezetheid vervrouwende beheer ter société zou iedereen hebben gerust gesteld. Een zaak de jongker Jan medebestuurd kon onmogelijk anders zijn dan solide. Van Lodec boog zich over naar Stork. Mag ik je straks 1 minuut plagen? Het was gewoonte ter société dat de jongeren heren elkaar met je aanspraken. De leeftijdsomgrenzing was daarbij vaag en Stork en van Lodec schilden niet veel. De eerste had een flauwe herinnering dat Lodec in zijn laatste jaar was een bedaard lid van de deftigste club toen hij als groen vele kamers afliep. Nooit had hij hem daarover gesproken. Toen Gijs, de jongste der broeders van Lodec, lommendstekingdrachtig te krijgen, was Stork elke ochtend op Eikenhorst geweest en telkens had Jan hem een past de conduit gegeven tot de vestibule glasdeur welke de huisknacht openhield. Eens, na een bezoek van wedelaag aan de zieken, had Monker Jan zich herinnerd dat dominee familie was van de dokter. Vertrouwelijker werden ze niet. Doch in de soos was het je, zelfs jou. Ongedwongenheid hoort bij een societijd. Vandaar juist dat men niet onvoorzichtig mocht zijn bij het aanvaren van nieuwe leden. Dat men had te overleggen wie dit San-Jeanen zouden aanschouwen en het recht verkrijgen eveneens zich gemeenschap te gedragen. Het bleef een dedicaten zaak. Tussentrein kon men ook weer niet zijn. Iets van het gemoedelijke dorpscharacter moest de societijd behouden. Er was er immers ook maar één. Wilde men werkelijk letten op stand, dan konden societijd niet bestaan. De afscheiding werd toch wel gehandhaafd. Toen van Lodijk uit zijn hoekje aan het einde van de Haartvuur ging, waar hij elke middag zat, waar het hem ongetwijfeld een fijn overwogend voldoening was, zijn invoudigen en toch bijzondere vaste plaats te hebben als secretaris Commissaris, als de heer die mentelkes om alles raadplicht. Toen hij uit dit hoekje zijn gladgeschoeren kop verhoeven naar de dokterboog en wel winnend gemeenschap hem toesprak, begreep stork onmiddellijk dat zorg voor de societijd de Commissaris preken deed. Vriendelijk, zei hij, heel graag van Lodijk. Doch de dikke oude kruis brak het geheimzinnigheidsspel. De dokter moet de introductie van die meneer nog waarmaken. Plof, het enfant tarieble de societijd zei er weer teveel. Ook al ongehuwde, adelijke rijkhaard die soms op klompen de zaal binnenkwam overtuigd dat een baron kruis alles kan doen. Kreetjes, bewegingjes in de kring en nu was van Lodijk bewonderenswaardig onmiddellijk was hij opgestaan en daar zeiden van Storks toekomend, zei hij De oude heer is weer eens geestig nee, de quest is alleen of je zo goed wilt zijn, je gast voort even in te schrijven. Ach, natuurlijk, pardon van Lodijk. Stork was al overeind, hij had aan zijn plek te introduceren, helemaal niet gedacht. Hij ging naar het poek, vulde in en tekende, en onder het schrijven voeg hij zich af of werkelijk dit verzuim de leeghoofden zou hebben bezig gehouden. Nee, waarschijnlijk kwam alles bijeen. De dichtig was natuurlijk opgemerkt in het dorp. En nu was hij hier binnengedongen, alleen nog niet geïntroduceerd. Stork ging weer naar zijn plaats en zei zo innemend als hij maar kon. Mijn excuses van Lodijk, ik had het al deze dagen vergeten. Er werd gezwegen, blijkbaar bleef mijn ontevreden. Ben loge, voegkruis. Wilde men zijn gast kritiseren. Stork voelde het verzet in zich gisteren, toch bedacht dat de heren tot verwijt enig recht hadden, omdat Cleistra zomaar alleen was binnengedroon en zich waarschijnlijk niet voorgesteld had. Met een spotlachje kruis aankijkend zei hij, ja, dit is een misverstand geweest, ik ben opgehouden bij een patiënt, waarschijnlijk is er nog niet voorgesteld aan de heren. Cleistra, hij liep tot de drempel, riep nog eens. Cleistra, wenkte met het hoofd, traag stond er lichter op. Nu kon er worden voorgesteld. Van Lodijk was dadelijk toegeschoten. Enkel in de kring toen de omwil door hun gezicht te zetten als gebeurde iets onverwachts. Kruis vond het opstaan overbodig. De handen op de leuningen van zijn stoel klinkte hij even met zijwaarts gebogen hoofd en keek toen Cleistra alweer aan het ander werd voorgesteld en werd winnig oog op om die man die zo gekleed hier binnen dorskomen te monsteren. Van een damtavertje kwam papa Hoving zo dichter. De bedieteling ging onmiddellijk verder. Is meneer dichter? Hoe heet meneer? Cleistra. En van Beekestein die de naam gevraagd had schud het hoofd. Nooit van een dachter Cleistra gehoord. Hoving had bronken met de relatie. Zij zachtig, maar zo dat ieder het hoorde om de meon. Cleistra's plon de kop stak boven allen uit. Zijn geladen was uitdrukingsloos. De toestand liet hem volmaakt onverschillig. Maar terwijl Stork met Baron van Beekestein sprak over een zieke dochter van dienst Koetsier legde de dichter de hand op de schouder van zijn gast heren en vroeg willen we heen gaan? Stork vond het lakonisme heerlijk. Jammer dacht hij die toch wat te blijven. En we zouden biljarten, antwoorden hij. Als je wilt. Het ene biljart was onbezet. Stork zelf speelde middelmatig. Nooit tijd en geld gehad voor spel. Doch hij wist het. Zijn gast was een meester. Begeerden er algene leden en leschen. Een goed speler maakte in een sociëteit nooit een malveguur. Wirkelijk keken enkele toe. Cleistra maakte serie op serie. Ook Hoving kwam erbij blijven staan. En plotseling ging dienst patraat door de zaal. Heere, nee. Kom dat toch eens kijken. Maat er door een spel, wat ik je zeg. Waarom Kruis kwam aangewaggeld? He, meneer Hoving, wat kunt u schreeuwen? U staat hier toch niet op de kermis? Hoving scheen niet in het minst getroffen. Oh, doktetjes zeg eens. Riep hij bij een erg slechte stoot. Meneer Hoving, zei Cleistra rustig. U speelt, geloof me, nog veel slechter. Kalm maakte hij prachtige ballen. Toen het spel, als poedig, geëindigd was, keer hij enkele complimentjes. Aan tafel was Cleistra onbezet. En hij kwam aan de tafel. En hij kwam aan de tafel. Aan tafel was Cleistra ongewoon stil. Sombar staarde hij, ad ingedachten. Stork beproefde hem op te wekken door over het billiard te beginnen. Verwonderlijk dat je dat zo kent. Schaken ken ik ook, zei de ander, zelf bewust, maar onverschillig. In Blaricum zal je toch niet veel spelen. Schaken wel. Ik volgde matches in schakelubriken. Ik speel zomers elke dag, met Poes. Poes? Die zit over me, met het geduld van een wijsgeer. Voor Billiard ten heb ik als jongen al een hartstocht gehad. Dat was de troost in de ellende van mijn Amsterdamse tijd. Ik doe het nog graag, waar ik maar kan. Je weet weg nu, hier op de soos. Verliezen doe je toch niet, dacht Stork. Met een zet droom Cleistra zijn stoel achteruit en liet het lange bovenligaam lager over de tafel heen vallen. Zijn houding van gezelligheid. Ik heb me die aristocratische heren anders voorgesteld. Glimlachend vraagend kreeg Stork hem aan. Ik had iets als geestverwandschap vermoed. Geestverwandschap? Hoe? Met wie? Met mezelf natuurlijk. Door des dokters Brein flutste de herinnering der episode van de middag. Jonkeer van Wanderenrenk in het stapelen van illustraties gestoord voor de kennismaking met meneer Cleistra van Blarekum. Baron Kruis, altijd zelf genoegzaam, nu zonder in zijn stoel te vervriken, en afzakkende, veel gepletten vuilbevlekte bombazijn van een societijdsgast schouwend. De Baron van Bekestein op het woord dichter denken aan beets, of der haag, of ten kate, en met naar drukkelijke geringschatting verzekerend van een Cleistra nooit te hebben gehoord. Wat de drommel voor verwandschap kon Endymions verbeelding met de zulke venisceren. Ik wil er toch nog wel eens naartoe. Ik zag er een paar curieuse mensen, maar wat ik verwacht had, was er niet. Misschien is daar iets in Den Haag van te vinden. Misschien ook niet. Ik meen het soort adel, in Amersfoort heb ik er een Duitse roman over gelezen, dat geestelijk moe is van deftigheid, energieloos van oude beschaving, het tegendeel van jong, fris bloed. Geen heel prettige familie. Familie? Ja, je sprak van verwandschap. Aardig. Het is niet zomaal als het lijkt, en ook helemaal niet tragisch. Ik draag me niet jong geweest zijn gelaten. Zo dacht ik me ook een aristocrat. Die jongkers ratbraken het Hollands deftig, even afschuwelijk als de oude hoofdenke doet, in Platt-Amsterdam. Maar verder spreken of doen ze niets deftigs, als plebéers zo druk van belangstellerij. Druk? Hierop dus zo, doen ze druk? Vertrekkelijk ja. Niemand sprak er gedemd, met dat loomen van lusteloosheid, dat ik me voorstel als innerend aan de telgen uit oude geslachten. Vind je me mal? Pak leest er af, naar Stork te hebben aangekeken. Het gepraat had de dokter wat kregel gemaakt. Hij vond het kinderachtig gezocht. De dichter, die veel had gedacht en gelezen aan wiens eigenaardigheden in Stork in deze dagen makkelijk was gewend geraakt, kon zondeling voor de dag komen op een manier dat zijn gast hier weer twijfelde aan zijn ernst. Ik vraag me af, zei hij droog, waarom je toegeeft aan een neiging om tegenover jezelf met je pessimisme te koketeren. Ik heb er helemaal wat een verzinssel die makkelijk levende rijkaarts van de buitens hier enkel omdat ze jonker zijn meest van twee of drie eeuwen oude families te willen voorstellen als van zo'n verre komaf dat al het levensplezier eruit zou zijn. Het komt natuurlijk dik was voor dat je uitputtingen in geslacht kunt waarnemen, maar daar is geen oude familie voor nodig. Een krachtmens uit het volk die hier komt die een gezin van parvenus vormt heeft vaak de volledige verslapping al in zijn klein kinderen. Soms ook in zijn kinderen. Een klein zoon haalt het dan wel weer eens op. Je denkt aan de bloedverarming in volkste geslachten en daar haal je dan jezelf bij. Horus, een jacht op geest verwanten die me van zo'n hermiet als jij bent verwondert en die ik enkel kan verklaren uit een vrij beroerde behoefte om al door bezig te zijn met jezelf. Die behoefte beheerst m'n leven. Ik kan maar daartegen willen verzetten, afleiding zoeken als een zieke tegen pijnen, maar laat het een kwaal zijn, en genezen. Een zieke weet ook wel, ik ben niet gezond. Als ik jou in je dagelijks doen zie, je kampte dat opgaan in je werk, heb ik, zoals vanzelf spreekt, momenten dat ik denk, was ik toch ook zo. Maar ik ben nu eenmaal anders en daarom komt zo'n gelegenheidswens ook niet voor het uit mijn wezenlijke wil. Ik ben een kind van een te laat getrouwde moedig die veel te oud nog van mij door jongsten is bevallen. Ik zit dan zo dwaars doktertje met te vergelijkend met een zoon geslacht. Oh nee, maar dat je voor het genoegen van die vergelijking naar onze zoo spent getogen. Ik zie zulke mensen nooit van daarbij, ik dacht belangwekkender type te vinden. Allerks kus voor me dorpsgenoten. Weer viel het zwijgen over de dis. Toen de huishoudster het nagericht bracht, wisselde Stork enkele woorden met haar over verzorging van een paar honden. De koffie na tafel dronken de heren in de studeerkamer. De koffie heeft zich meester gemaakt van het medisch weekplat. De dokters geef zijn patiënten een boek bij. Onverwacht kwam berkemijig. Om de epidemie, na Kleestra tegen Stork gezegd had, was ze dichter zeldem bij Berkie geweest. Herhaaldelijk had deze geklaagd bij bezoeken van de dokter. Sinds de vorige dag mocht Berkie weer uit en daar kwam hij door de avond. Dat had ik nog maar niet gedaan, perispte de dokter. Inderdaad gaf de kamer warmte een hoest bui. Hij kwam zich verbazend. Willem, ben jij op de soos geweest? Mocht het niet? Onverschilligde Kleestra. Een beschoonvaarder zei het. Ik wou het niet geloven. Wat is dat toch een burgerman? Wie? Je schoonvaardig. Oh, ja. Och. Berkie was alweer getemd. Hij begon ter stond over verzin. De mercure had hij in de zak. Ik heb er je anders genoeg te lezen, zei de dichtere lakoniek en toonde zijn vriend het medisch weekblad. Een sigaar krijg je niet. Wil je koffie? Voeg stork, opstaand, om af te leiden. Even later, naar mijn Berkie mee. Hij moest nog zelf naar de kom verzieken. Kleestra verklaarde werk te hebben en bleef in de medische literatuur. Einde van hoofdstuk 11 en 12. Hoeststuk 13 en 14. Van de zonde in de deftige dorp. Dit is een Liepevox-opname. Alle Liepevox-opnamen beoort tot de publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar Liepevox.org. Opname door Anna Simon. De zonde in de deftige dorp van Johan de Meester. Hoestuk 13. Achterover in de leunstoel, het hoofd naar de borst gezakt, de wijsvinger aan de neus, de staarde dominee wedelaag over zijn bril naar beneden de tuin. Toen hij een jongeling, toen hij zo oud was als herman nu, tot een gewoonte bij het nadenken was hij hem geworden. Ach, hij dacht zich allerminst te geleerden. Hij zat neer als een angstig vader, een vader vol onrust en zelf verwijd. Want de heren beproefde hem in zijn zoon. Hij besefte dat hij als vader te kort kwam. Hij wist niet meer om de jongen te leiden. Had hij tegenover herman zijn opvoedenstaak verwaarloosd. Er viel veel te overleggen en te bewerkstelligen voor de gemeente veel herderlijk werk van raad en gebet en zijn jonge gezin hield hem dik was bezig hoe gerust hij op alij daar vertrouwen. Maar als hij hierdoor een onvoldoende raadsman geworden voor dat kind van zoveel gebet, dat oogappel van zijn goede katrien wel haar dierste nalatenschap heette mocht. Neefstork had hem straks toen ontstellen. Ze waren ook kander tegengekomen voor de smidsen. Kort hadden zij over de oude echberts gesproken die misschien de nacht niet zou halen en op het ogenblik dat dominee Wedelaag de woning van de smid wilde ingaan hoofd en hart vervuld van de zieken die iets wat zondelingen doorachtenswaardigen en vroom met dorpsgenoot zoveel herjaren, hadstork inderhaast op een vreemde toon gevraagd. Kan ik je vandaag nog spreken? Ben straks vergeef zijn huis geweest. Gaag je, over Herman. Het was bijna vreed van Stork geweest, hem als vader zo te doen strikken. Waarom die toevoeging over Herman zo het geen waarschuwing was? Maar wat kon hij? Hij met de jongen die met Neef nooit gemeentzaam geweest was. De tegenwoordigheid van meintje echberts de ogen rood gekreeten om haar grootvader had het vragen van elke uitlegging onmogelijk gemaakt. Stork moest het hebben begrepen, maar daarom kon de toevoeging niet anders dan opzettelijk zijn geweest. Een voorbereiding. Ach, een voorbereiding waarop? Herman's gedrag was zo onterustend. Van zijn wegblijven in de kerstvakantie had hij geen steekhoudende verklaring vermogen te geven. En over de hartelijkheid van de nieuwsjaarsbrief had het gedorene in een nietzeggend nadarzinnigje betreffende dat verletsel een schaduw van onoprechtheid geworpen. Na drie brieven in één week over de wens om te melden, nadat zijn vader hem wat gewezen op wat er in deze brieven niet klopte, had hij van het verlangen naar het predekant zelfs niet meer gerept. De laatste weken schreef hij niet, of enkele regels vlucht gezinnen. Nee, het was met de jongen niet goed. Zou er iets zijn, iets stoffelijks waarover hij niet had durven schrijven? Waar zal wij nu neef te hulp riepen? Een kwestie van geld, misschien schulden gemaakt. Herman was wel gaarde niet zuinig. Toen meneer Wedelaar overlegte dat dit hem nog het minst zou smarten. Wel zat hij zelf ook tans weder eniger maten in geld zorgen. Zijn lieve aleid was het zuinig zijn niet gewoon en bij haar zwakte bleef er veel aan de dienstboden overgelaten. Tuykens bleek aan haar uitgaven onvoorzien. Maar goede vrienden hielpen en garen. En in die enige onderdachte handeling van Herman, een buitengewonen toch moedkoming nodig moest maken, dan zou, hij wist het, een enkel woord daarover aan de lieven de vakerveldjes volstaan. Nochtans grieft het tevaardig dat zijn zoon niet meer onmiddellijk tot hem dorst komen. Zijn twee oudsten hadden hun moeder ontbeerd. Was hij te weinig voor hen geweest in die vele eenzame jaren, die lange tijd van zijn wedernaarschap en hun geregeerd worden door de goedwillende, maar wel weinig taktvolle, je vrouw Wilmer, denk. Ach, somtijds besloop hem een vrees dat dat ans Herman, Leo niet, maar wel der stiefmoeder niet wel gezind was. En dan lag de schuld bij de moeder toch niet. Ontzagelijk moeilijk was voor Aleida de verhouding geweest tot die twee welhaast volwassen jongelingen die haar moeder hadden te noemen. Toch haar hart, dat vol was van liefde, had haar geleerd hoe zich in die kiezen taak met voorkomen toewijding te gedragen. De liefderijkheid zelf was hij geweest en zij was het gebleven toen eigen kinderkens onmiddellijker zorg van haar volgen. Leo bleek het ook wel te beseffen zijn verhouding tot haar liet niets te wensen. Maar het is geen. Ach, hij, de vader, had het niet bespeurd zulke dingen ontgingen hem. Het is geen dat in de zomervakantie Hermans toon aleid gegrieft had. De goede ze had zich niet meer beklaagd. Eerst nu in de laatste tijd nu Hermans verandering aan de vader was gebleken had zij van van de zomer verteld. De kamerklok tickte. Zich half omwendend over de leunstoel zag Dominique Wedelaar met schrik dat het al half drie was. Na tweeën had Stork gezegd. Om drie uur was een categorisatie. Zozeer had Storks mededeling dat deze over Herman kwam spreken hem ontsteld dat hij haar aleid niet van haar durven reppen. Na het heilige, lieve geheim dat zijn dierbare vrouw hem de vorige week aan toe vertrouwd moest hij haar in alles sparen. Zij werd er toch al te veel van zichzelf. De kinderen eisten gestadige zorg. Dina deed wel trouw haar best, maar bij de laatste ziekte van Jopie had hij zich blijkbaar te zeer vermoeid en snachts kauwgevat met opstaan. Bovendien was er gescheel in de keuken ontstaan en die ruzie met haar cameraat trok de goed aardige Dina zich blijkbaar aan. Dina was niet die zich geweest was en het werk moest toch gedaan dus kwam het op aleida neer. Op dit ogenblik zou deze zo hoopte hij rusten. Ach, maar daar hoorde hij loesje roepen, vlakbij op de bovengang. Als het kind aleida wakker maakte. Schielijk trapt hij naar de deur en zust op de drempel met gecis en gebaar, wenkend naar waar moestje sliep. Loes kom naar hem toegelopen. Paatje, die moet komen, dadelijk, voor Wim. Waar is Dina? Beneden, Paatje. Doe meneer Wedelaag boog zich over de trapleuning en daar zag hij stork met haar. Zij fluisterden en Dina weenden. Dina, we komen, antwoerde stork. Wim heeft je nodig, Dina? Ja, ze komt, zei storkweeg. Verwonderd bleef Wedelaag staan op de gang. Loesje was naast hem. Ga gauw naar Wim, hoor, Dina komt. En het kind ging heen. Stork en Dina kwamen de trap op. Mag ik binnen gaan? Stork ging Wedelaag voor. Hij bleef naar de deur gewendstaan tot dat Wedelaag haar had gesloten. Dina zei dat Aleida slaapt. Ik hoop dat Loes haar niet pakken gemaakt heeft. Ik had graag ook gesproken met haar, maar misschien is het beter dat jij het eerst doet. Je zag me daar met de huilende Dina. Over haar kom ik jullie spreken. Over Dina? Ja, over Dina. Heb jullie niets aan haar gemerkt? Gemerkt? Hoe meen je? Wel mijn hemel Wedelaag. Mijn keukenmijd heeft me er 14 dagen geleden al over aangesproken, omdat Dina zich op mij had beroepen dat ik het wel aan m'n vrouw zou zeggen. Nu praat men net dorp ervan. En jij en je vrouw vermoeden nog niets. Dina kan hier niet lang meer blijven. Want ze is zwangig, zeer het Augustus. Dina? Dominique Wedelaag had de handen gevouwen. Hij hield knijpend zijn voordeurborst. Die arme. Wie had dat gedacht van haar? Ja. Maar nu moet ik je nog wat zeggen. Alleen tijdje geleden heb ik het aan haar waar genomen. Op mijn interpolatie heeft ze bekend. Ze heeft me in haar angst er hele vertrouwen gegeven en gezegd wie de vader is. Ik geloof dat ze de waarheid spreekt. Al kost het me veel om dat te geloven. Wees nu sterk mijn waarde. Ik moet het je zeggen. Hoeveel leed ik je daarmee toe? Dina verzekert. Dat herman. Ze zeiden de naam bijna tegelijk. Stork had nadruk gelegd op het woord verzekerd en sprak de naam zacht met gedempte stem. Toch meteen kwam de kreet van de vader. Verwonderd was hij alleen geweest toen Stork in plaats van over Herman over Dina was begonnen. Maar onder de mededeling van haar zwangerschap had het noemen van de maand Augustus in Wedelaag een angst toen ontstaan. Een angst. Een niet-bewust verklaarde door het leed heen der teleurstelling om het meisje. En onder Storks verder spreken was die angst verhevigd. Klaarder geworden. En Wedelaag voelde zich overtuigd. Dit was het dan. Deze vreselijke zonde. Zij was gevallen over zijn huis. Mijn God! Mijn God! De knijpend samengevouwen handen waren lager van ingezakt en terwijl het hoofd schuin werd opgeheven slootten zich de ogen. De houding vond Stork antipatiek en de stem was een droef ontroerd zijn dat de niet-gelovige trof. Hij stond op en legde een hand op de schouder van zijn neef. Ik moest het je nu eindelijk zeggen. Je begrijpt wel wat bekost. Ik merk aan je dat je Dina's verzekering niet in twijfel trekt. Ik ben haar ook gaan geloven. Wedelaag wilde opstaan. Ik zal haar roepen. O, nee, doe dat niet dadelijk. Ze weet dat ik hier ben om met je te zeggen. Ze is nu met de kinderen bezig. Kom jij eerst wat tot jezelf. Je stuurt haar toch zo ineens niet weg. Dat hoeft niet. Ja, maar... Toe, luister na me. In haar belang en in dat van aanleiden. Vertel het die met voorzichtigheid, want ze is erg op Dina gesteld. En hou de meid vandaag zeker nog bij je. Of wil je mij raad, nog een dag of veertien tot je een noodloop hebt voor de kinderen. Er is niets geen gevaar voor tevoegelbevalling, met ze zich wat mag ontzien. Ik heb kategisatie. Wedelaag riep het en sprong op. En meteen bakte hij een hand voor de ogen, bedenkend dat Anders Dina telkens kwam om hem aan het uur van kategisatie te herinneren. Nu bleef zij weg. En Herman? Herman? Vaarwel, ik dank je. Ik zal doen naar je raad. Voordat hij de pastorie verliet, ging stork even de keuken binnen om de naaeverige kamaraat gerust te stellen, en mevrouw het weten zou. Hoogstuk 14. Allijda verzette zich met beslistheid. Een meisje dat zij volkomen vertrouwd had, zij dulde haar geen nacht meer in huis, althans niet in de kinderkamer, die nog een nacht bij haar lieverlingen. Beste, oordeel je niet te hard? Vermoed had Wedelaag het gevraagd. Hij was gebroken, wist niet wat te doen. De kategisatie had hij te laat binnengekomen na een half uur uiteindigen. Meisjes, het spijt me, ik heb zo'n hoofdpijn. Die goede Lena Janssen had hem nog oorde kolonje opgedroon. Hij hield volstrekt niet van de geur. En nu thuis, daar hij dik was de neusnood, hoor ik uit telkens weer oorde kolonje, en hij kwam niet op de gedachte aan Leida en andere zaktoep te vragen. We moeten toch ook denken aan Neeltje, als haar tegenargument, toen hij bemiddelend voorstelde Dina dan niet bij de kinderen te laten, maar in de bodekamer te doen slapen. Dan zal ik het Neeltje verzoeken, zei de Wedelaag, en stond op. Dina was met de kinderen boven. Natuurlijk pleef zij nu nog bij hen. A Leida was naar een toegegaan en had verteld dat zij niet beneden mochten komen omdat Paatje hoofdpijn had. Dina heeft ook al hoofdpijn, had Joop gemocht. Hij als oudste kon toch wel naar beneden. Hij zat stil en hinderte niemand. Wimp nu ja, en Loes misschien ook, maar dat hij hier boven moest blijven, en dan met Dina, die al door huilde en ook over hoofdpijn klaagde. Geergerd, knipte hij plakplaatjes stuk. Totdat Loes verontwaardigd haar schaartje op eisten. Door het stillen benedenhuis schuifelde Wedelaar naar de keuken. A Leida had Neeltje willen bellen dat zij zou binnenkomen, toch Wedelaar gevoelde het als een verdee moediging dat hij zijn dienstboden het verzoek om Dina de nacht bij zich te dulden zelf in de keuken ging doen. Moest hij zich, hij, de vader, hoofd van het huis. Zorgvuldig sloot hij de deur der keuken. De meid keek verbaasd om van vatenwassen toen Dominé een stoel bij het aanrecht plaatste naast de plek waar zij stond en ging zitten. Ik zal er maar even bij plaatsnemen. Dominé deed zijn best tot een glimlachje. Plotseling wist hij niet wat hij moest vragen. O ja, van Dina, de bodenbedstee. Heb het gij erop tegen, Neeltje? Het zou maar voor kort zijn, misschien voor één nacht. De keukenmeid bleek hem niet te begrijpen, want trouwig liet zijn haar vatenboel staan. Dominé dong zich tot uitweidingen. De bedstee was voor twee personen. Vroeger hadden er altijd twee meisjes in geslapen. Nochtans zijn vraag was slecht zijn verzoek. En als ze dan boven bij mij een bevalt? De toon van Neeltjes bezwaar was het ergste. Zo had Dominé dit meisje nooit hoeren spreken. Toch hij besefte, zij was in haar recht. Niet de predikant sprak nu tot haar. Des deelde hij haar ter geruststelling mede, want Dr. Stork hem over het waarschijnlijke tijdstuk ter bevalling gezegd had. Stuers wende Neeltje zich weer tot haar vaten. Baloorig ziet zij een bord in de tijl. En hoe moet het dan nachts met de kinders? Daar zal me vrouw nu zelf voor zorgen. Ach! De boden botsten gevaarlijk. Dominé overlegde dat zijn behoefte aan verdee moediging hem gedronken. Dat zijn behoefte aan verdee moediging hem gedronken had tot een huishoudelijke bedisseling welke hij beter had overgelaten aan zijn goede vrouw. Hij snoot zich en rook wedig o.colonje. Laat me vrouw mij dan bij de kinders leggen. Wedelaar hoorde die toon was anders. Rustig vreef Neeltje nu een bord droog. Het voorstel leek hem een oplossing. Ik zal het aan me vrouw vragen, Neeltje. Hij kon nu opstaan, gereed met zijn boodschap. Doch haar was iets dat hem vast hield. Een behoefte om te spreken. Om, na wat hem hart en hoofdvaarders had getroffen in de toon van dit meisje, als predikant haar gemoed te verzachten door woorden van oop moet spreken als heer van de huizen. Zij, huisgenoot in de pastorie, mocht nu van hem zulke woorden verwachten. God, straffen de hand, ligt op mij, Neeltje. Altans, indien Dina de waarheid spreekt. In dit mijn huis zou ze zwaar zijn gezondigd. Ik zal mij verdee moedigen tegenover de ganze gemeente als dit in de pastorie is gebeurd. Nu doe ik dat reeds tegenover jou. Mijn kattigizante, mijn huisgenote. Ik begrijp hoe zeer deze dingen je maagdelijke gevoelens van eerbaarheid moeten kwetsen. Maar wat je cameraat betreft, denk aan het oordeel niet op dat jij niet geoordeld wordt. Heb medeleider met een gevallende Neeltje. Bij het laag voelde iets als een ontspanning. Bijna was het een zwakke verlichting toen hij na deze woorden opstond. Hij strakt de hand naar Neeltje uit. De meid verift de haren goud droog aan haar schort. Verwezen voelde zij dominees hand. Allijden vond de regeling goed. Het zou voor haar wel vermoeiend geweest zijn bij de kinderen te slapen. Zij belde Dina en zei het haar kort af. En maakt dan wat voort, dan kun je nu dadelijk even naar huis gaan. Want je weet, ik moet met je moeder spreken. Dit verlangen met Dina's moeder te spreken had ze haar al voor het eten gezegd. Allijt was, na de kattigizatie, onderwedelaars weinig beleidvolle, onvoorbereide mededeling zeer rood geworden. Plotseling was hij opgestaan en had zich in een glas water geschonken. Diep ontroerd had haar haar hand op zijn schouder gevoeld terwijl zij achter hem staande het glas ledigde. Arme, goede man, had zij gefluisd en hem op het voorhoofd gekust. Daarop was haar houding veranderd. Rue Moerig liep zij om de tafel naar haar stoel en schel was haar stem terwijl zij haar teleurstelling over Dina uitte. Zo'n meid die zij zozeer in alles vertrouwd had. Driftig had zij om Dina gebeld en niets anders gezegd dan dat zij na de ontzettende dingen nu pas gehoord haar natuurlijk in huis niet kon houden. Doch voor alles met haar moeder moest spreken. Om deze te halen ging de meid nu. Neeltje had haar haar uitgaansavond voor verzet. Wedelaar trok zich terug in zijn kamer. Voor de nacht moest hij misschien nog naar Egbert, en hij was op een gegeven moment aan de deur afzeggen. Dominé was op eenmaal verhinderd. Hij moest stans aan Hermans schrijven. Einde van hoofdstuk 13 en 14 Hoogstuk 15 van De Zonden in het Deftige Dorp Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen behoort het publieke domijn. Voor meer informatie of om je aan te melden als verwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Anna Simon. De Zonden in het Deftige Dorp van Johan de Meester. Hoogstuk 15 Maar waarom? Heb jij ons niet gewaarsgoed? Voeg haar leiden. Terwijl Stork sprak, was haar blik bij het luisteren naar zoveel peniebels verdofd niet afgeweest van het vaccinelichtje dat stemmig op de T-tafel geloorde welke schuins naast haar leunstoel stond. Onder de vraag wenden ze het hoofd en de beweging was traag als het spreken. Het hoofd ging iets overeind. De blik gleed Stork langs in de hoogte. Allijda deed al een zeer jong meisje. Ook haar stem boodste blankheid haar jeugd na. Daarbij aarde haar aas naar de airklank. Het jay kreeg veel jees en een Franse eye voor ei. Ze sprak het woord met iets van wanhoop gerekt en in de hoogste toon terwijl de opgeheven ogen te draaien leken en half loken. Stork, die haar gestaardig beschouden, diepte weg in wedelaar stoel. Deze hoorde tot de cozy corner. De voldoening van haar hoekje had zij ook op deze avond der onsteltenis niet prijsgegeven. Het bezit van dit luttelen moderniteitje dat slechts vrij gehoven nabootsing was, behoorde tot de beuzelereien die die jongere vrouw bevreden gemoesten waar wedelaar vroeger wel voor geschikt was. Gezusters van Lakervelde, de Vreulus, bedistenlaarsters van Leida's trouwen hadden beide stoelen geschonken. Leida zelf had mogen kiezen. De lagen bereden, geheel met groentrijdbekleden waar vier stacieuze kwasten bijhingen aan welke de braven wedelaag nog telkensbleek niet te kunnen gewennen, en de hogeren, met ronde zwarthouten learning, welke voor Leida te licht gebouwd was, niet breed en niet diep, niet gemakkelijk genoeg, dacht waar zij met kinderbehagen op troonden. Ook de teetafel was van de Vreulus, met de bouliuaren, welke nooit gebruikt altijd onder de tafel glansde. Doch het tea-service, Leida's trots, was uit mijn familie. Ze zei het zo gaarne. Na dat mentje Egbert's domenees belofte van vast terug te zullen komen, als het met grootvader af zou lopen, aan Stork vertelt had, was deze in de pastorie aangelopen om de geruststelling te brengen in er duidelijke verlichting in de benautheden van de oude. Hij begreep dat wedelaar deze avond liever thuisbleef, en had haar aan de deur van Niltje vernomen dat domenee boven was en niet gestoord mocht. Toen had hij maar naar mevrouw gevraagd, en haar bij de grootte, met filigraan, met ooit de oud-silveren potthee en een statig ontstemming gevonden. Zelfs over hem bliks ontevreden. Waarom hij niet eer had gewaarschuwd? Ik had aan de moeder beloofd nog te wachten. Vond je je daardoor verplicht? Ja, kijk eens, als ik er enig nadeel voor jullie in had gezien. Maar Dina kan minstens nog twee maanden zonder gevaar mee, en je hebt er een beste meid aan. Een be... stork! Ik bedoel, een goede bediening. Ik kom toch op meer kinderkamers. Die zul je niet licht beter krijgen, één waar je je kinderen zo aan kunt toevertrouwen. Ik heb haar maar al te veel vertrouwd. Ja, met Herman had je haar niet moeten vertrouwen. De woorden waren nou zijn mond uit of stork betreurde de grovheid ervan. Docht toen Leida, of zij onpasselijk werd, tweemaal het hoofd heen en weer bewoog en de te poezelen hand langs haar neusje deed slaan, als verjoeg ze een wintermug kreeg hij pret in zijn uitflappen rijtje. Ze gaf geen kamp, na hun zucht herbegon ze. Nu hebben de mensen erover gesproken voordat wij er iets van wisten. Dat moet een streek van neeltje zijn, tenzij men het Dina heeft aangezien. Onmogelijk is het volstrekt niet. Van een meid uit de pastorie zal men het niet zo goud durven geloven, maar aan te zien was het haar ongetwijfeld, en, ja, nu wij roverspreken, het heeft me verwonderd dat je niets vermoed hebt. Maar stork, hoe kun je zoiets zeggen? Wie denkt er nu aan zoiets verschrikkelijks in deze gemeente en in mijn dienst? Ik sprak van het haar aanzien, er Leida. Ook ik heb mijn ogen niet kunnen geloven. Jij, die er in al haar bewegingen zacht, heb je daar nooit iets vreems aan gevonden, of gezien dat haar zwarte japon is. O, ik meen dat ik genoeg doe wanneer ik me overtuig dat mijn boy netjes gekleed gaan en niet opzichtig. Hij voelt zich driftig worden, haar boy, maar in haar huis niet veilig, gristelijker naast haar liefde. Voor haar kamaraat kon Dina het natuurlijk het moeilijks van allemaal verbergen, al hebben ze niet dezelfde kamer. Neeltje had me beloofd haar mond te houden, totdat ik het jullie zou zeggen. Zodra ik buitens huis schadeloos gesteld, vanmorgen hoorde ik er van praten, daarom heb ik je man gewaarschoed. Waar hoorde je? Vind je dat het er iets toe doet? Het bleek vanochtend geen geheim meer. Dus moesten jullie het weten. Vrouw Van Rooyen had me zo dringend verzocht te zwijgen, tot het niet langer kon. Ik begrijp niets van die vrouw. Stork zag al Leida vraagend aan. We zijn altijd goedverdina geweest. Haar heb ik een tijd als werkvrouw gehad en heel dik was iets toegestopt. Later ook nog. Dina kreeg duikens klikken mee. Dat die moeder niet met me is komen spreken. Ja, zei Stork uit de grond van zijn hart. Dat heeft ook mij verwonderd. Die mensen hadden toch moeten begrijpen wat het voor me zijn zou, als ik zo iets van andere hoorde. Mijn kindermeisje was in die toestand. En de moeder die haar stil bij mij luid. We riskeerden dat hier dingen gebeurden. En dat in de pastorie? Het is in de pastorie gebeurd. Hoe men je? Weer had Stork zich niet beheerst. Tegiftig spookte zijn ergenis. Hij moest daar even meppen met spot. Die vrouw was te nuchterdom. De jonge meisjesblik was natuurig. Blijkbaar had ze er niets van gehoord dat hij het woordje pastorie met haar oorklank en zalvend had uitgesproken. Ze begreep zijn zeggen niet, speurde wat vreemd. Wat baden verklaring. Toch behoefde aan rechtvaardigheid dreef. Ja, zie je, ik heb je gewaarschuwd en verder met de zaak niet te maken. Dines bekend en is aan me, als dokter moest ik beschouwen als Amsgeheim. Omdat de moeder geheimhouding voeg, heb ik zo lang mogelijk gezwegen. Nu om het te zeggen van Egbert. Maar waar zijn het praten geraakt? Toen je naar net je verwondering zei dat vrouw van Rooyen niet met je is komen spreken, dacht ik dat je het anders bedoelde. Mij heeft het ook in die vrouw gehinderd dat ze enkel vervuld van de vrees die na dadelijk thuis te krijgen, geen behoefte toonde naar jullie te gaan. Dadelijk hier haar hart uit te storten over wat er tussen haar kind en een zoon van dit huis was gebeurd. Merstork! Wat? Je... alijden zocht naar woorden. Het is een vreselijke beschuldiging tegen Herman. Jij neemt die me zo klakkeloos aan. Niet zo onmiddelijk als je man. Hij heeft geen ogenblik getwijfeld. Nu ben ik natuurlijk ook overtuigd. Het is een ontzettende beproeving voor wedelaar. Afliever, voor ons allemaal. Wil je misschien eens boven gaan kijken? Mijn man heeft wel gezegd dat hij niet gestoord wilde worden. Waarom dat hij met jou er al over gesproken heeft? Grim lachend opgestaan keek Stork haar nog even aan. Zo veel oppervlakkigheid. Katrin was wel een andere vrouw. En toch, zo overdacht hij naar bovenstappend door de ganglichtschemerigheid, toch heeft Katrin zo'n dit gedaan. Het enige excuse voor Herman dat hij zijn moeder heeft gemist. Zacht klopte Stork aan de kamer deur en had meteen de hand aan de knop. Dacht haar er niets hoorde, tekte hij luidig. Wee erom niets. Nu ging hij binnen. Uite bijna duizend is van het portaal einde in het zee de gelicht der studeerkamer. Wedelaar zat te schrijven. Eerst toen Stork naast de schrijftafel stond, werd hij diens binnenkomen gewaar. Ben je daar? Zei hij, met klankloze stem en keel schrapte om het geluid te herstellen. Voor hem op het tafelblad lagen, als in een kring uitgelegd of ze nog niet droog waren, drie felletjes postpapier dicht met zijn kribbelschrift beschreven. Op een vierde was hij bezig. Ik kwam je even zeggen dat Egbert vanavond minder benauwd is. Het zal nog niet aflopen. Je hoeft er niet meer heen. Dank je, ik zou ook moeilijk kunnen. Ik leid weer aan de oude hoofdpijn. Hij was in de schrijfhouding gebleven. De linkerhand omklemde een zakdoek die vochtig leek. Nu richtte, terwijl de rug gekompt bleef, het hoofd zich schuin omhoog en onbedekt keken de zachte, moeienogen achter de, in de gaslichtschijn, glansbonkende, brilglazen uit naar stork op. Ik schrijf aan hem. Zacht, als een bekentenis werd het gezegd. Dat begreep ik. Even zwijgen. Toen. Het valt zwaar. Het hoofd was gezakt. Doef, keek hij voor zich. De linkerhand kniep de zakdoek onzichtbaar. Zonder te antwoorden bleef stork hem aanzien. De plof en haar kolenverschuiving in de kachel door schokte de stilte. Weedlaag vouden de briefplaatjes voor zich dicht en legten ze bijeen. Ik had een lange brief voltooid, maar nu ben ik een tweede begonnen. Al mijn smart had ik hem gezegd, maar onder het schrijven heb ik gewijveld. Hij mocht eens valselijk zijn beschuldigd. Zo die jongelingssiel nog rijn waren. Welke knakkende beproeving was verdenking zijn? Ben je niet bij me eens? Dat mag ik niet op het spel zetten. Hij hield op als verwachte hij antwoord. Meelij, belette stork iets te zeggen. Zo doefig als het schrijven van de eerste brief was, zo moeilijk valt me deze. Want wezenlijk aan zijn onschoot geloven doe ik niet meer. Nochtans mag mijn brief niet doen blijken dat ik door de vreedste twijfel verteerd word. Uit het donkerhoekje naast de lessenaar stork een taboret getrokken. Dit vierkante met tapesserie bekleden ouderwetse stoeltje was eenmaal een eigen handwerk van frullekonstans van Lakervelde geweest. Stork wist dat het dienst deed voor kategisantjes die afzonderlijk in verhoor genomen moesten. Hij had er kleine grapjes over gehoord in de huiskamig van Leo en zelfs van Aleida. Nu hij, om niet al door te staan, zijn zware lichaam erop liet zakken, wongte even de spot over deze houding door zijn meegevoel vergelozen die niet, zoals zijn vrouw, kinderachtig, maar kinderlijk was. Die met prekende brieven zijn beest van een zoon ter verantwoording riep. Dan nog bang de aap te kwetsen. Waarom bespreek je niet liever alles? Bespreken. Je laat Herman toch overkomen? Wedelaag had de zaktoek losgelaten. Die lag nu op de rand van het vlaktersrijftafel. Zijn linkerhand omklemde de rechter tot vuist. De ogen over de bril heenstaarend dacht hij na. Blijkbaar was overkomst niet iets dat voor hem vanzelf sprak. Ik had daar nog niet aan gedacht. Je hebt gelijk. Het zal nodig zijn. Verzuimen zal herre ook niet veel door. Hij schiet toch niet goed op, zolang hij nog aanzolt of hij in de medicijnen zal blijven. Stork wilde antwoorden. Zijn gedachten zullen wel meestal hier zijn. Doch vond de pijniging te vreed. Wedelaag pijnstaarde, ruch gekrond. Hij had de zaktoek weer in de hand genomen. Wil je ook roken? Vroeg hij versricht, terwijl hij zich oprichtte en met de rechter hand naar een laden tastte. O, nee, dank je, laat toch, zei de Stork. Wedelaag zuchte, verschoef zijn stoel. Blijkbaar wijflend sprak hij, haast schuw. Voordat ik die brief verzent, had ik vrouw Van Rooyen nog gernig gesproken. Ze zou komen vanavond, al leid waar haar hebben. Ja, ik moet ook beslis met haar spreken. Ik bedoel, voor meer zekerheid. O, zijn je herman, dat hij komt? Zijn en? Wedelaag schrikte wedig. Angstig kiek hij Stork aan. Haag, zal van een telegram zo ontstellen, denken, dat een van ons ernstig ziek is. Daar hij in Stork's ogen geen instemming las, ging hij zenuwachtig hervoort. Maar ik zal het aan Leida vragen. Ik moet het haar nog van zijn overkomst zeggen. Doe dat, zei de Stork, gelaten. Ik moet nu weg. En hij stond op. Ga je al heen? Langzaam, als zwaar, kwam ook Wedelaag overeind en met beide handen Storksrichter omvattend. Ik dank je. Dank voor je deelneming. Maar herman? Stork wist niet wat te zeggen. In niets kon hij werkelijk voelen als deze mensen, ook niet als deze vader, al had hij medeleiden met hem. Hij beantwoorde de handdruk en hoe wij nog onder het spreken besefte een gevoel aan te horen dat beter bleef rusten, liet hij zich ontvallen. Als Catherine het had moeten beleven? Catherine? Ach. Stork stond onthutst van de smartelijke ontsteltenis door het noemen van die naam veroorzaakt. Een trilling door schokte Wedelaag's lichaam. De handen sloeg hij voor het gelaad dat zich boog met diepe rug gekomen. Catherine, in alles, de gullen op rechtheid. Haar jongen zou mij dit hebben verzwegen. Even bleef hij staan. De hand aan het voorhoofd. De pendule sloeg acht uur. Puntig hamerde de fijne metaalklanken door de ontroering van beide zwijgen. Ik kan het ook nog niet geloven. Hoe zou hij tot deze zonde gebracht zijn? Hij is de Erringbur in zo'n goede kring. Toch had ik hem misschien beter hiergehouden. O, als je weet, hoe die vroeging me foltert. Dat Erringbur, die verre afstand, al deze weken, druk met zelf verwijd, dat ik hem van mij heb laten heen gaan. Al deze weken? Hoe dan? Ach ja, je weet dat nog niet. Ik heb er alleen met Aleid over gesproken. Half december heeft hij mijn plotseling vergunning verzocht, de medicijnen te laten varen en over te gaan in de theologie. Ik heb het hem niet durven toestaan. Ik had dan eens niet dan naar Rijpenraad. Ik vreeste zo zeer dat die wens om te veranderen niet kwam uit een heilig gedrang, een innig oprecht verlangen der ziel. Aan eerzucht heb ik gedacht en aan lust tot veranderen uit oppervlakkigheid, uit luidheid. Dan weer vond ik mezelf hard en onrechtvaardig. Als ik hem miskende, als het de heilige geestrift der weidingsuren was. Toch bleef het potselingen van Hermans wens met pijnigen en daarin zoek ik de verklaring van de smartelijke spontaneiteit waarmee ik vanmiddag de gedachte aan zijn schuld als heb vastgegrepen de verklaring van het vreemde in zijn houding. Nu martelt me mijn achterdocht, een vader die zo ligt zijn kind verdenkt. Mijn angst heeft me aan een verband toen geloven waar logisch geoordeeld geen grond voor zijn kan. Hoe bedoel je dat? Wat zou de jongen kunnen bewegen? Mij over iets zo gewichtigst als die verandering van zijn loopbaan te onderhouden terwijl zoek een misslag zijn geweten bezwaard. Het zou moeten zijn dat hij zomaar wat schreef in de hoopje vergevingsgezin te stemmen. Dus immers altijd je wens geweest dat hij predikant zou worden. Ach nee, dat kan niet. Dat kan zo niet zijn. Nu zie je mijn jongen al te zwart. Wat gruwelijk bedrog zou dat wezen. Er viel een moment, een loodswaar zwijgen. Een wachtel hadden twee mannen gestaan. Wedelaar met de rug naar het gas ligt dat gestadig zacht boven zijn lessen naar suisten. De mededeling van Hermans zogenaamde winst had Storks hekel versterkt. Hoe onsympathiek de dominees woorden hem waren, die gewon het taal voor het dwong het wijvel, de klank van Wedelaar stem was zo inecht treurig, heel zijn houding zo ootmoedig bedroefd dat Stork hem gaar na had getroost. Toch wat baat uit om het te spreken met onoprechte zachtheid. Ik wou dat je gelijk had, Herman. Waarom zullen we er veel over praten? Zijn rechtvaardiging zou hij zelf moeten brengen. Ga je mee naar beneden? Ja, of... Ga jij maar. Ik volgspoedig. Dan neem ik hier afscheid. Tot ziens. En sterkte. Ze drukten ook aan de hand. Moedeloos verliet Stork de Kamer en hij de trap afgaand vrouwenstemmen beneden hoorde en nog juist de rug zag van vrouw Van Rooyen door Nieltje de huiskamer binnengelaten. Want nu schoot het hem te binnen dat boven, bij alle voeging en doofheid over het lot der verleiden geen woord van denes was gesproken. Einde van Hoogstuk 15