 Hoogstuk 21 van Gevoel en Verstand Deze liep-y-vox-opname behoort tot publieke domein, opname door Anna Simon. Gevoel en Verstand door Jane Austen. Hoogstuk 21. De volgende dag keren de Palmer's naar Cleveland terug, en de beide familiesten Barton werd het weer overgelaten ook aan het te vermaken. Dat duurde echt er niet lang. Eleanor had nauwelijks de laatste bezoekers uit haar hoofd gezet, was nauwelijks bekomen van haar verwondering over Charlotte's vermogen om tevreden te zijn zonder oorzaak, over het comediespel van de heer Palmer dat zijn betere eigenschappen verborgen, en over het vreemde gebrek aan natuurlijke overeenstemming dat Dik was bestond tussen man en vrouw. Of Sergeans en bevrouw Jennings nooit vervlouwende ijver in het bevorderen van de gezellige omgang verschafd haar reedswedig nieuwe kennisen, ter uiterlijke en inelijke waarneming. Op een uitstapje in Exeter hadden zij op een zekere morgen twee jonge dames ontmoet, die tot mevrouw Jennings voldoening verre familie van haar bleken te zijn, en dit was voor Sergean voldoende om hen dadelijk op Barton Park te logeren te vragen, zodra haar bezigheden te Exeter haar dat zouden veroorloven. De bezigheden te Exeter werden zonder bedenken verschoven voor zulke uitnodiging, en Lady Middleton was bij Sergeans terugkomst niet weinig versrik door het bericht dat zij binnenkort een bezoek kon verwachten van twee meisjes die zij nooit in haar leven had gezien, en van wie zij volstrekt niet wist of zij welge manierd of zelfs maar draagelijk fatsoenlijk waren, want aan de beweringen van haar man en haar moedig te dien opzichten hegte zij niet de minste waarde. Dat ze familie van haar waren maakt het nog des te erg, en mevrouw Jennings pogingen om haar te troosten berusten dan ook op zeer onvoldoende gronden, wanneer ze haar dochter voorhield dat het er niets toe deed of die meisjes wat meer of minder deftig waren, daar nichjes onder elkaar het daarmee zo nou niet behoorde te nemen. Daar hun komst nu echt er niet meer via te verhinderen, schikte Lady Middleton zich in het geval met al de wijsgierigheid van een welopgevoede vrouw, en vergenoegde zich ermee, haar echtgenoot ongeveer vijf of zesmal per dag na aandeling van het gebeurde enige zacht verwijtende opmerkingen toe te voegen. De jonge dames verschenen, en zeggen een volstrek niet burgerlijk of ouderwets uit. Ze waren keurig gekleed, hadden zeer beleefde manieren, waren verrukt van het huis, dweepten met de inrichting, en toevallig waren ze zo doel op kinderen dat ze reeds Lady Middleton's sympathie hadden verworven eer zijn hard uur op het park waren geweest. Ze verklaarde dat ze hen werkelijk heel aardige meisjes vond, het geen voor haar gelijkstond met geestriftige bewondering. Sir John's vertrouwen in zijn eigen oordeel werd door die levende gelof tenzeerste versterkt, en hij toog onmiddellijk naar Barton Cottage om aan de dames Dashwood te vertellen dat de stils waren gekomen, en hen te verzekeren dat het alle liefste meisjes waren. Uit die aanbeveling viel echt er niet veel op te maken. Eleanor wist nu al dat alle liefste meisjes waren te vinden in elk plaatje in Engeland, en dat die uitdrukking elke denkbare verschillenheid van gestalte, gelaat, gemoedsaard en begrip omvatten. Sir John wilde de gehele familie op staande voet mee laten terugwandelen naar het park om zijn gasten te zien. Goed aardige, mens lievende man. Het viel hem zwaar, zelfs een nicht in de derde graad voor zich alleen te houden. Zo kom nu mee, zei hij, om mij plezier te doen. Je moet komen, ik laat je niet los. Je zult eens zien hoe aardig je ze zult vinden. Lucy is een reuzachtig knapmeisje, en zo vrolijk en lief. De kinderen zijn niet van haar af te slaan, als als hun oude bekende was. En allebei verlangen ze verbaasend jullie te zien, want ze hebben in extra gehoord dat jullie de mooiste meisjes van de wereld waard. En ik heb hem gezegd dat dat de zuiveren waarheid is, en nog een heleboel meer. Je zult verrukt van hen zijn, dat weet ik zeker. Ze hadden de hele koets vol speelgoed voor de kinderen. Hoe kan je nu zo unaardig zijn om niet te komen? Zijn het ook nichtjes van jullie, in zekere zin? Jullie zijn nichtjes van mij, en zij van mijn vrouw. Dus je bent familie van elkaar. Maar Sir John kreeg zijn zin niet. Hij kreeg niet anders dan de belofte, dat ze over een paar dagen een bezoek zouden komen brengen op het park, en trok af, verbaasd over hun onverschilligheid om naar huis te wandelen, en opnieuw tegen de dames stiel uit te weiden over hun bekoorlijkheden, zoals hij tegenover hen, de lof der dames stiel had uitgebezuind. Toen het beloofd bezoek met park, en dus ook hun voorstelling aan de jonge dames plaats had, vonden zij aan het uiterlijk van de oudste, die bijna 30 was, en een lelijk, en daarbij niet eens verstandig gezicht had, niet te bewonderen. Maar ze moesten toegeven dat de anderen, die niet meer dan 2 of 23 kon zijn, werkelijk mooi mocht genoemd worden. Ze had wel besneden trekken, een levendere, vlugge oogopslag, en iets modieus in haar voorkomen, dat wel geen natuurlijke losheid of bevalligheid kon vergoeden, maar haar toch een zekere distinctie verleende. Hun manieren waren bijzonder beleefd en voorkomend, en Eleanor moest al spoedig erkennen dat het hun niet ontbraak aan een zeker soort van verstand, toen zij zag met welke aanhoudende en welberekende bemiddelijkheid zij zich wisten aangenaam te maken bij Lady Middleton. Over haar kinderen waren zij in één voortdurende verrukking, verkonnigd hun luiderde lof van hun schoonheid, gavond zich moeite om hun gunst te winnen, en wiligde hun gelijkste wensen in. Terwijl ze al de tijd die de voldoening aan deze dringende ijs der beleefdheid hun overliet, besteden aan het bewonderen van alles wat Lady Middleton deed, wanneer zij toevallig eens met iets bezig was, of aan het naaknippen van een patroon in hun sierlijke nieuwe Japan, die ze haar de dag te voeren hadden zien dragen, en waarin haar verscheiding hun onuitputtelijke uitingen van bewonderende verrukking had ontlokt. Gelukkig voor hen, die door middel van dergelijke zwakheden plegen te vleien, is iedere liefhebbenen moedig, hoe zeer ook, waar het de lof van haar kinderen geldt, het onwaarzaadelijkste, allerschepselen, tevens op dat punt het meest licht gelovige. Haar eisen zijn buitensporig, nog uiterst gemakkelijk te voldoen, en de alleperkend de buitengaande minzaamheid en gedeeld, door de dames stiel, gegends haar kroost aan de dag gelegd, wekten in Lady Middleton niet de minste verwondering of achterdocht. Met moedelijke ingenomenheid beschouden zij al de brutale vrijpostigheden en ondeugende streken, die haar nichten zich goed schriks die terwel gevallen. Ze keek toe, terwijl de streken uit hun centuur werden getrokken, hun haar in wanoorden werd gebracht, hun werktasjes werden geplunderd en hun mesjes en scharen geroefd, en zij twijfelde niet of het gesmaakte genoegen daarbij was wederkerig. Zij vond het alleen maar verwonderlijk dat Eleanor en Marianne er zo bedaard bij konden blijven zitten, zonder hun verlangen te uiten om te delen in de pret. John is vandaag door het dolle heen, zei ze, toen haar je vrouw stiel, haar hij zaktoek afnam en die uit het raam gooide. Hij zit vol guiten streken. En toen kort daarop haar tweede zondje zijn niet allerpijnlijkst in de vingerkneep, merkten zij met inne gevoeldoening op dat William zo speels was. En hier hebben mijn lieve kleine animarie, vocht ze erbij, het kleine meisje van drie jaar liefkoosend dat zich een paar minuten achtereen had stilgehouden. Die is altijd zo zacht en stil, het rustigste kindje dat men zich kan voorstellen. Toch daar het ongeluk wilde dat bij deze uitingen van tederheid een speld in mama's kapsel, het kind even in de halsranden, barst het voorbeeldig stille schepseltje los in zulke overdovende kreten dat geen spreekwoordelijk luidruchtig creatuur het haar verbeteren kon. Haar moeders ontzetting, hoe hevig ook, werd nog overtoffen door de schrik en de bezorgdheid der dames stiel, en alle drie namen in die uiterste nood hun toevlucht tot elk middel dat haar liefde slechts kon uitdenken om de voltering der kleine leideres te verzachten. Zij werd op haar moeder schootgezet en overlade met kussen, terwijl de ene je vast stiel bij haar neerknielde om de wond te betten met lavendelwater en de andere haar mond vol suikerbonen stopte. Nu zij haar tranen zo rijkelijk beloond zag, was het kind wel zo wijs om niet op te houden met schriën. Ze bleef uit alle macht huilen en snikken, schopte haar bij de broertjes toen ze haar te nauw kwamen, en hun allerverenende pogingen om haar te bedaren te brengen bleven vruchteloos. Tot Lady Middleton zich gelukkig herinnerde dat bij een dergelijk ongeval in de vorige week een lepel apricosengelij gunstgat gewerkt ter verzachting van een buil op het voorhoofd, en daar bij het voorstel om tegen deze ongeluk geschram dezelfde remedie toe te bedienen. Het doordringend geschreeuwde haar jonge dame door een korte pauze werd onderbroken, bestond de gegronden hoop dat het geneesmiddel niet zou worden verworpen. Ze werd dus in haar moeders armen weggedragen op zoek naar de heilsame medicijn, en daar de twee jongens, hoewel hun moedig en dringend verzogd in de kamer te blijven, volstrekt wilde meegaan, bleven de vier jonge dames achter in een atmosfeer van kalmte, die het vertrek zeer het vele uren niet meer had gekend. Dat armeschepseltje, zei je vrouw Stiel, zodra ze waren hingegaan, het had wel heel erg kunnen aflopen. Maar ik begrijp toch eigenlijk niet hoe, riep Marianne, dan zei je dan misschien onder geheel andere omstandigheden. Op deze manier plegen de mensen altijd bezorgdheid te vermeerderen, terwijl voor werkelijke zorg geen reden is. Wat is Lady Middleton toch een allerliefste vrouw? zei Lucy Stiel. Marianne zweeg. Zij kon onmogelijk zeggen wat ze niet meende. Algold het de onbeteekendste kleinigheid, en dus werd auto's aan Eleanor de taak overgelaten, onwaarheid te spreken, wanneer de beleefdheid dat vereiste. Ze deed haar best, nu dit van haar gewergd werd, door Lady Middleton te prijzen, met meer warmte dan ze gevoelde. Hoe wil met vrij wat minder geest rift dan je vrouw Lucy? And Sir John ook, riep de oudste zuster, wat is dat een aardige man? Ook hier werd je vrouw Dashwoods love, die eenvoudig was, een onopgesmukt, geuit zoet naar de minste ikla. Zij merkte alleen op dat hij bijzonder vrolijk en vriendelijk van aard was. En wat hebben ze allerliefste kinderen? Ik heb nog nooit zulke mooie kinderen gezien. Ik ben nu al dodelijk van ze. Trouwens, ik ben altijd gek op kinderen geweest. Dat wil ik graag geloven, ze Eleanor met een glimlach, te oordelen naar wat ik vanmorgen erbij gewoond. Het komt mij zo voor, zei Lucy, dat u de kleine Middletons nogal verwend vindt. Misschien worden ze dat ook wel, meer dan goed voor hen is, maar het is zo natuurlijk van Lady Middleton. En het mij betreft, ik zie graag kinderen, waar een beetje leven en vrolijkheid in zit. Ik kan ze niet uitstaan als ze bedaard en stil zijn. Ik moet eerder bekennen, antwoord Eleanor, dat ik de Parthen Park mij nooit geneigd voel aan stille en bedaarde kinderen anders dan met voorliefde te denken. Op dit gezegde vocht een korte stilte, het eerst verbroken door je vrouw Steele, die bijzonder spraakzaam scheen en nu vrij onverwacht begon. En hoe vind u Davencher nu wel, je vrouw Dashwood? Het zou er wel hebben gespeeten uit sussex weg te gaan. Iets wat verbaasd over die vraag, of althans, over de gemeensame toon waarop ze geuit werd, antwoord Eleanor bevestigend. Norland is een heel erg mooi buitengoed, is het niet? liet je vrouw Steele hierop volgen. Sir John bewond er tenminste zeer, zei Lucy, die scheen te vinden dat haar zusters vijf moedigheid wel enige verontschuldiging behoefte. Ik denk dat iedereen het goed ooit zag, het wel moet bewonderen, antwoord Eleanor. Hoewel het niet waarschijnlijk is, dat anderen de schoonheden ervan zo kunnen waarderen als wij doen. En had u daar veel knapper cavaliers? Hier in deze buurt zullen er wel zoveel niet zijn. Nee, ik voor mij vind ze althans een grote aanwinst overal. Maar waarom dacht je eigenlijk, zei Lucy, zich blijkbaar schaamend voor haar zuster, dat er minder knapper jonge luid zouden zijn in Davencher dan in Sussex? Wel, nee, lieve kind, dat zeg ik ook immers niet. In Exeter zijn tenminste cavaliers genoeg, maar hoe kan ik nu weten of er in Noorland ook een aardige heren zijn? Ik was alleen maar bang dat de dames Deschwood het in Barton saai zouden vinden, als ze daar niet zoveel galante cavaliers hadden als vroeger. Maar misschien geven de jonge dames wel niet om heren, en kunnen ze het even goed stellen zonder hen. Ik vermind part, ik mag ze graag leiden, als ze er minstens netjes gekleed zijn en zich aardig voordoen. Ik kan ze niet uitstaan als ze slordig en wel voor de dag komen. Daar heb je nu meneer Rose in Exeter, en mijn hele heren, als je hem zo ziet, bepaalt vatterig. Hij is klaar bij meneer Simpson, weet u? En toch, als je hem smorgens tegenkomt, dan ziet er haar onthoombaar uit. Uw broer was voor zijn trouwen zeker ook een echte dandy, je vrouw Deschwood, omdat hij zo rijk was. Ik zou het u werkelijk niet kunnen zeggen, antwoordde Eleanor, omdat ik niet precies begrijp wat u bedoelt. Maar dat weet ik wel. Wat hij in de tijd is geweest voor zijn trouwen, dat is hij nu nog, want hij is in het minst niet veranderd. O, heede nee, getrouwde luij zijn nooit geland de cavaliers meer, die hebben wel wat anders te doen. He, Anna, riepaar zuster, je praat ook over niets anders dan heren. Je vrouw Deschwood zal gaan menen, dat je nergens anders aan denkt. En om het gesprek een andere wendig te geven, begon ze haar bewondering te uiten van het huis en meubels. Dit staaltje van de conversatie der dames stiel was voldoende. De onbeschaafde vrij postigheid en mallepraat van de oudte lieten van haar geen groets meer verwachten, en daar Eleanor, ondanks de schoonheid en het serander voorkomen daar jongerenzustig, maar al te goed haar gemis van ware beschaving en eenvoud doorzag, vertrok zij, zonder in het minst te verlangen en nadat te leren kennen. Zo dachten de dames stiel er niet over. Ze waren uit Ekster gekomen met een behoorlijke hoeveelheid bewondering ten dienste van Sergio Middleton, zijn gezin en zijn hele familie, en uit die ruime vooraat deelten zij kwistig mede aan zijn schone nichten, die zij voor de mooiste, bevalligste, talentvolste en liefste meisjes verklaarden die ze ooit hadden gezien, en die zij haar het grondig verlangen nadat te leren kennen. Die nadere kennismaking was, zoals Eleanor spoedig ontdekte, hun onvermijdelijk lot. Want daar Sergio, geheel en al op de hand der dames stiel was, bleek hun partij te sterk voor verzet van de andere zijde, en zij moesten zich dus schikken in de soort van intimiteit die bestaat in het bijna iedere dag een paar uur samen in dezelfde kamer zitten. Meer kon Sergio niet doen, maar hij zag ook niet in dat meer dan dat kon verlangt worden. Naar zijn mening betekende samenzijn vertrouwelijkheid, en zolang zijn geregelde plannetjes om hen met elkaar in aanrekking te brengen, maar slaagten, twijfelde hij geen ogenblik of ze waren gezwoeren friedinnen. Om hem recht te laten weervaren, hij deed wat in zijn vermogen was om hen tot openhartigheid aan te sporen, door de dames stiel op de hoogte te brengen van al wat hij maar wist of kon vermoeden omtremp de meest kieze aangelegenheden waarin zijn nichtjes waren betrokken. Hen Eleanor had hen nog geen tweemaal ontmoet, of de oudste van het tweedeel wint haar reeds geluk met het feit dat haar zuster het zo getroffen had, door sinds haar komst de Barton een knapper galant te veroveren. Het is dan maar een mooi ding, een meisje zo voegal getrouwd te hebben, zei ze, en ik hoor dat hij een echte dandy is, en een verschrikkelijk knap gezicht heeft. Ik hoop dat u het ook zo goed zult treffen, maar misschien heeft u al een vriend achter de hand. Eleanor kon moeilijk verwachten, dat Sir John schoonvallig haar zou zijn in de uiting van zijn vermoedens omtrend haar geneigenheid voor Edward dan hij zich getoond had waar het Marianne betrof. Van de beide geestigheden genoot de eerste, als nieuwig, en nog speling voor gissing overlatend, zelfs zijn voorkeur, en zeerde het Edwards bezoek hadden zij nooit samen aan tafel gezeten zonder dat hij een dronk bijde aan haar liefste harte wens, vergezeld van zoveel betekende blikken en zoveel knikjes en knippoogjes dat hij de algemene aandacht op haar vestigde. Ook de letter F werd daarbij steeds druk besproken en was de bron gebleken van zulke onuitputtelijke voorraad grappen dat Eleanor geëindigd was met ervoor goed de geestigste letter van het alphabet in te zien. Zoals zij rits vermoeden werden de dames stiel bij voorkeur op de beuste aardigheden vergast en zij wekten in de oudste een nieuwsgierig verlangen om de naam te vernemen van de heer op wie hier gezins speeld werd. We verlangen dat, brutaal aan de dag gelegd, volkomen strokte met haar algemene indringende onbescheidenheid in het uitforsten van hun familie aangelegenheden. Maar Sir John haalt niet lang plezier in het prikkelen deur door hem zelfgewekte nieuwsgierigheid, want hij vond minstens even veel behagen in het noemen van de bewuste naam als ze vast stiel in het vernemen ervan. Zijn naam is Ferris, zei hij, duidelijk verstaanbaar fluisterend. Maar vertel het vooral niet verig, want het is een groot geheim. Ferris, herhaalde je vrouw stiel, is meneer Ferris de gelukkige? Wel, wel, de broer van uw schoonzuster, je vrouw Dashwood. Nu, dat is een aardig jongens, ik ken hem heel goed. Hoe kun je niet zoiets zeggen, Anne, Repelussie, die haar geregeld haar zusters opmerkingen te verbeteren placht? Al hebben we hem nu een paar maal bij onze oom aan huis ontmoet, daarom hoef je nog niet te zeggen dat we hem heel goed kennen. Eleanor hoorde alles oplettend en zeer verwonderd aan. Wie was die oom? Waar woonde hij? Hoe al zal ze ook kander leren kennen? Ze winsten van harte dat het gesprek over dit onderwerp nog door de voortgezet, al verkoos hij niet zich erin te mengen. Maar er werd niet verder over gesproken, en voor het eerst in haar leven vond ze mevoud Jennings niet nieuwsgierig genoeg naar onbeduidende nieuwtjes, nog voldoende bereidvaardig tot het medededen ervan. De manier waarop je vrouw stiel van Edward had gesproken, vermeerde haar nieuwsgierigheid. Ze meende er iets onwelwillends in te bespeuren, dat het vermoeden wekte als hoe er spreekt zich iets te nadelen van hem weten of zich verbeelden te weten. Doch haar nieuwsgierigheid bleef onvoldaan, want je vast stiel liet de naam Ferris verder onopgemerkt voorbij gaan, ook toen Sir John er nogmaals op zin speelde en die zelfs openlijk uitsprak. Einde van Hoogstek 21 Hoogstek 22 van Gevoel en Verstand Deze liepenvoxtopname behoort tot publieke domijn, opname door Anna Simon. Gevoel en Verstand door Jane Alston, Hoogstek 22. Marianne, die nooit veel verdraagzaamheid toonde tegenover iets dat maar op lompheid, grobvheid, gebrek aan geestesschaven of zelfs op enige afwijking van haar eigen smaakgeleek, was juist nu in haar gemoedstoestand bijzonder ongeneigd om in de dames stiel behagend te scheppen of hun tegemoetkomende houding door de haren aan te moedigen en aan haar onveranderlijke coolheid eigens hen, die elke poging tot vertrouwelijkheid van hun nezijde terugwees, schreef Eleanor hoofdzakelijk de voorkeur voor haarzelf het toe die al spoedig ten duidelijkste bleek uit bij haar gedrag. Het meest nog uit dat van Lucy, die geen gelegenheid liet voorbijgaan om een gesprek met haar aan te knopen of pogingen te doen tot toenadering door vrijmoedige en openhartige mededeling van haar gevoelens. Lucy was van nature schrandig. Haar opmerkingen waren dik was juist en vermakelijk en als gezelschap voor een half uurtje vond Eleanor haar soms niet onaan genaam. Toch haar vermogens waren niet ontwikkeld door opvoeding, zoals onwetend, had niets gelezen en haar gemis van alle geestelijke vorming, haar onkunde in de meest alle dagse zaken konden niet voor Eleanor verborgen blijven ondanks Lucy's veronvermoeide pogingen om zich van haar beste zijde te laten kennen. Eleanor zag en beklaagd in haar de verwaarlozing van Gaven die onder zorgvuldige leiding achting hadden kunnen verwerven. Doch zij zag Tevens met vrij wat minder hartelijk medegevoel het volslagend gebrek aan kiesheid, aan rechtschapenheid, aan vieren zuiverrijd van inborst, dat sprak uit al haar beleefdheden, haar opdringende dienstvaardigheid, haar vleierij te Barton Park en zij kon geen duurzame voldoening vinden in het samenzijn met iemand die onoprichtheid paarden aan onkunde, weer gebrek aan ontwikkeling, elk onderhoud op een voet van gelijkheid onmogelijk maakte en weer gedrag, jegens anderen, ieder vertoon van belangstelling of eerbied tegenover haarzelf voorkomen waardeloos dit schijnen. U zult misschien een vrienden vraag vinden, zei Lucy, toen zij op zekere dag samen van het park naar Barton Cottage wandelde, maar kent u persoonlijk uw schoonzifters mama, mevrouw Ferris? Eleanor vond die vraag zeer vreemd en de uiterking van haar gelaat gaf dit duidelijk te kennen, terwijl ze antwoorden dat zij mevrouw Ferris nooit had omhoed. Oh, kom, zei Lucy, dat verwondert mij. Ik dacht dat u haar ter Noorland wel eens zou het hebben gesproken. Dan kunt u mij zeker ook niet zeggen wat voor een soort van vrouw ze eigenlijk is. Nee, antwoordde Eleanor, voorzichtig in het uiten van haar werkelijke mening omtrend edwits moedig en niet verlangend te bevredigen wat haar onbescheiden nieuwsgierigheid scheen. Ik weet niets van haar af. Ik begrijp wel dat u het heel raar van mij vindt, zo naar haar te vragen, zei Lucy, terwijl ze Eleanor onder het spreken opletend aanzag. Maar er zou de redenen kunnen zijn. Ik wilde dat ik durf verwagen. In ieder geval hoop ik toch dat u mij niet ten onrechten van gove onbescheidenheid zult beschuldigen. Eleanor gaf een beleefd antwoord en zij wandelden een paar minuten zwijgend verig. Dat zwijgen werd verbroken door Lucy dit onderwerp hervatten door iets wat aarzelend te zeggen. Ik kan niet hebben dat u mij van ongepaste nieuwsgierigheid verdenkt. Ik zou liever, ik weet niet wat doen, dan zo beschouw te worden door iemand wie er goede mening mij zoveel waard is als de uwen. En ik weet stelig dat ik het minst niet bang zou zijn om u te vertrouwen. Ik zou juist heel blij zijn als u mij kon raden hoe te handelen in mijn moeilijkomstandigheden. Maar het is nu niet nodig om u lastig te vallen. Dat spijt me dat u mevrouw Verheers niet kent. Mij spijt het ook dat dit het geval is, ze Eleanor zeer verbaasd. Te meer als het voor u van enig belang kon zijn mijn mening over haar te vernemen. Maar, om u de waarheid te zeggen, ik had nooit begrepen dat u, hoe dan ook, in aanraking waard geweest met de familie. En daarom moet ik bekennen dat ik wel enigszins verwonderd ben over uw ernstige navraag omtrend haar karakter. Dat wil ik graag geloven en mij verwonder dat volstrekt niet. Maar, als ik u alles mocht vertellen, dan zou het u het niet meer zo vreemd vinden. Op het ogenblik is me van Verheers voor mij een totaal onbekende. Maar er kan een tijd komen, hoe spoedig dat zal zijn, hangt van haar zelf af, dat wij in zeer nauwe betrekking tot elkaar komen te staan. Ze sloeg terwijl ze spakte ogen neer met beminnelijke verblegenheid, toch niet, zonder eenzijdelinkse blik naar haar gezelin om de uitwerking van het gezichten bij deze waar te nemen. Maar, wat bedoelt u toch, riep Eleanor. Kent u meneer Robert Verheers dan? Is het mogelijk dat u met hem? En ze verhuigde zich alles behalve bij het denkbeeld zoek een schoonzers er te krijgen. Nee, zei Lucy, niet met meneer Robert Verheers. Hem heb ik nooit in mijn leven gezien. Maar, en ze zag Eleanor strak aan, met zijn oude op oor. Wat gevoelde Eleanor op dat ogenblik? Een verbazing die even pijnlijk zou zijn geweest als hij sterk was, zo zijn niet onmiddellijk waren vergezeld gegaan van een volslage ongeloof in die verzekering. Zij wenden zich tot Lucy, zwijgend en verwonderd, niet bij machten, de reden of het doel van die verklaring te gissen. En hoewel zij eerst bloosten en daarna bleek werd, schonk haar ongelofelijkheid haar kracht, en ze was niet bang dat haar zenuwen haar parten zouden spelen, of dat zij flauw zou vallen. Geen wonder dat u verbaasd staat, ging Lucy voort. Want natuurlijk houdt u er niet het flauwste vermoeden van, hij zal er wel geen woord over hebben losgelaten tegen u of uw familie, want ik moest altijd een diep geheim blijven, maar ik weet wel dat ik het tot nu toe ook trouw heb bewaard. Niemand van uw familie weet het, behalve Anne, en ik zou het u nooit hebben verteld als ik niet zo zeker was geweest dat ik mij op uw stilswijging kon verlaten. Ik vond alleen dat mijn vele vragen naar mevrouw Ferris zo een vreemde indruk op u moest maken en het was nodig dat ik u mijn gedrag verklaarde. Ik geloof niet dat meneer Ferris post zou kunnen zijn als hij hoort dat ik u in vertrouwen heb genomen, want ik weet dat hij uw gehele familie bijzonder hoog stelt en u en de beide andere dames dashboard beschouwt als zijn eigen zusters. Hierna zweeg zij en ook Eleanor bleef een oogblik stil. Haar verbazing over het geen zij hoorde was eerst te groot om zich in woorden te uiten. Maarten slotten, zeiden ze, zich dwingend tot spreken en voorzichtig spreken, met een kanten die tamelijk wel haar verrassing en angst verborgen. Mag ik vragen of uw verloving reed lang geleden en heeft plaats gehad? We zijn al vier jaar geanguiseerd. Vier jaar? Ja. Hoe ondaan ze zich ook voelde, Eleanor kon het nog niet geloven. Ik wist niet eens, zei ze, dat u hem kende eerlijk het onlangs gewaar werd. En toch kennen we elkaar al zeer het jaren. Hij is een tijdlang bij mijn oom in huis geweest, weet u? Uw oom? Ja, meneer Pratt, heeft u hem nooit horen spreken van meneer Pratt? Oh ja, nu herinner ik het mij, zei Eleanor, met een inspanning van haar geheugen die haar zwaarder viel naarmate haar ontroering toenam. Hij is vier jaar onder de lijning geweest van mijn oom, dit de longstepel woont, dicht bij Plymouth. Daar is onze kennismaking begonnen, want mijn zuster en ik logeerde een dik was bij mijn oom en daar zijn we geanguiseerd geraakt, een jaar nadat hij van school was gegaan, maar hij kwam daarna nog geregeld bij ons. Ik was daar niet op gesteld de verloving aan te gaan, buiten weten van zijn moedig en zonder haar goedkeuring. Dat kunt u wel denken, maar ik was te jong en ik hiel te veel van hem, om zo voorzichtig te zijn als ik eigenlijk moest. Al kent u hem niet zo goed als ik, je vrouw Dashwood, u hebt lang genoeg met hem om gegaan om te begrijpen dat hij juist de man is om de oprechte genegenheid ene vrouw te winnen. Zeker, antwoordde Eleanor, zonder te weten wat zij zeiden. Toch na een ogenblik nadenken, liets haar op volgen, stelig haar dan ooit overtuigd van Edward's waarheidsliefde en zijn genegenheid tegenover de valsheid van dit meisje. Geangageer bij meneer Edward Farris. Ik moet bekennen wat u mij daar vertelt verrast mij zo zeer dat, werkelijk, neemt het me niet kwalijk, maar u stelig een vergissing in het spel, een naams of persoonsverwisseling. Daar kunnen niet dezelfde heer Farris bedoelen. We bedoelen geen ander dan hem. Repelucie glimlachend. Meneer Edward Farris, de oudste zoon van de heer Farris van Park Street en de broer van uw schoonzistig, mevrouw John Dashwood, is de persoon die ik op het oog heb. U zult al willen toegeven dat ik mij wel niet zou kunnen vergissen in de naam van de man van wie mijn gehele geluk afhankelijk is. Het is wel vreemd, zeer Eleanor, met een gevoel van pijnlijke verwarring, dat ik hem nooit zelfs uw naam heb horen noemen. Nee, als men de omstandigheden aanmerking neemt, was dat volstrekt zo vreemd niet. Voor alles moesten we zorgen de zaak geheim te houden. U wist van mij of mijn familie niets af? Daarom was er nooit enige aanleiding om mijn naam te noemen, en daar hij altijd erg bang was dat zijn zustig iets van zou vermoeden, want dat op zichzelf al reden genoeg om dat niet te doen. Weersweeg zei. Eleanor's zekerheid begon haar te begeven, maar haar zelfbeheersing begaf haar niet. U bent dus vier jaar al verloofd geweest, zei ze met vaste stem. Ja, en de hemel weet hoeveel langer we nog zullen moeten wachten. Arme Edward, hij wordt er moedeloos onder. Terwijl ze een klein miniatuurportret uit haar zak haalde, voegte ze erbij. Als u zo goed wilt zijn, dit portret eens te bekijken, dan zult u zien dat van een vergissing geen spraker kan zijn. Hij ziet daar wekelijk knapper uit dan hier vind ik, maar u kunt duidelijk genoeg zien wie dit moet voorstellen. Ik heb het al drie jaar in mij bezit. Terwijl ze spak, gaf ze Eleanor haar portretje in handen, en toen deze het had bekeken, kon zij, hoe zeer ook haar vrees voor een overhaaste gevolgtrekking en haar wens om bedoogd te ontdekken, haar noopten tot het laatste toe in haar geest een plaats voor twijfel in te ruimen, niet langer betwijfelen dat ze Edward's gezicht voor zich zag. Ze rafde ogenblikkelijk terug, terwijl zij de gelijkenis erkende. Ik heb hem nooit mijn portret ervoor in ruil kunnen geven, ging Lucy voort, en dat spijt me geducht, want hij was er altijd zo opgesteld te hebben. Maar ik ben van plan aan het laten maken, zodat de gelegenheid zich voordoet. Daar hebt u gelijk in, antwoordde Eleanor, bedaard. Ze liepen een poosje zwijgend verder. Lucy was de eerste die sprak. Ik twijfel er hoe genaamd niet aan, zei ze, of u zult dit geheim trouw bewaren, omdat u wel zult begrijpen van hoeveel belang het voor ons is, dat het zijn moeder niet daar oorkomt, want zij zou het stelig wel niet goedkeuren. Ik heb geen geld te wachten, en ik geloof dat zij verschrikkelijk trots is. Het is zeker waar dat ik uw vertrouwen niet gezocht heb, zei de Eleanor. Maar u verwacht niet te veel van mij, wanneer u meent, u op mij te kunnen verlaten. Uw geheim is bij mij veilig. Maar vergeef mij, zul ik enige verwondering waag te uiten over de onnodigheid van deze mededeling. U moet toch althans gevoeld hebben, dat mijn bekendheid ermeden niet kon bijdragen tot de veiligheid van het geheim. Ze zag Lucy ernstig aan, terwijl ze dit zeiden, in de hoop nog iets te ontdekken in de uitdrukking van haar gelaat. Misschien de onwaarheid van het meeste, dat zij tot nu toe gezegd had. Maar op Lucy's gezicht verdonen zich geen verandering. Ik was al bang, zei ze, dat u het nogal vrij posten van mij zou vinden, dat ik u dit alles vertelde. Het is waar, ik ken u nog niet lang, persoonlijk tenminste. Maar uit beschrijvingen heb ik u en uw familie al heel lang gekend, en zodra ik u zag, kreeg ik bijna het gevoel alsof we oude vrienden waren. En bovendien, in dit geval vond ik werkelijk, dat ik verplicht was, uw enige uitlegging te geven, nadat ik u zo had uitgevraagd over Edward's moedig. En het is zo ellendig, dat ik niemand heb wie ik om raad kan vragen. Anna is de enige die ervan afweekt, en die weet niet wat ze zeggen of zwijgen moet. Ze doet mij meer kwaad dan goed trouwens, want ik ben al dit bang, dat ze alles verraden zal. Ze kan haar tong niet in bedwang houden, dat hebt u wel gemerkt. En verleden week was ik dood bang, toen ze Sir John Edward's naam noemde, dat ze alles ineens zou uitflappen. U kunt u niet voorstellen, wat ik er al niet door moet uitstaan, op allerlei manieren. Soms begrijp ik niet dat ik nog leef, na al wat ik in de laatste vier jaren zeg om Edward's wil het moeten leiden. Altijd hangen en verlangen, en die onzekerheid, en dat we elkaar zozelfde zien, niet meer dan een paar maanden in het jaar kunnen we elkaar ontmoeten. Het verwondert mij soms werkelijk, dat mijn hart niet gebroken is. Ze haalde haar zakdoek voor de dag, maar Anna voelde zich niet juist bewoogend op medeleiden. Soms ging Lucie voort, nadat ze haar ogen had afgedroogd. Soms denk ik wel eens, of het niet beter zou zijn voor ons allebei, als we de verloving maar verbraken. Terwijl ze dit zeiden, zog ze Eleanor recht in de ogen. Maar dan weer, heb ik geen moed er toe te besluiten. Ik kan de gedachte niet verdragen, hem zo ongelukkig te maken, als ik weet dat hij zijn zou, wanneer ik daarover begon. En ook voor mijzelf, terwijl ik hem zo lief heb. Ik geloof niet, dat ik er de moed toe zou hebben. Wat zout u mij raden te doen, in dit geval, juffrouw Deschoud? Wat zout u zelf doen? Neemt u mij niet kwalijk, ze Eleanor, verstrik door die vraag, maar ik kan u in deze omstandigheden, geen raad geven. Dat moet overgelaten blijven, aan uw eigen inzicht. Het spreekt vanzelf, ging Lucie Voort, na een paar minuten, waarin beide hadden gezwegen. Dat zijn moedig, op de lange duur, toch voor hem zou moeten zorgen, op de ene van de manier. Maar die arme Edward, ziet alles zo somber in. Vond u hem niet vreselijk neerslachtig, toen hij te Barton was? Hij voelde zich zo ellendig, toen hij het longstepel weg ging, om naar u toe te gaan. Ik was bang, dat u meen zou, dat hij bepaald ziek was. Kwam hij dan van uw ogen, toen hij ons een bezoek bracht? Ja, hij had veertien dagen bij ons gelogeerd. Dacht u dan, dat hij rechtstrijks uit Londen kwam? Nee, antwoordde Eleanor, pijnlijk gevoelig voor elke nieuwe bijzonderheid, die sprak ten gunste van Lucie's waarheidsliefde. Ik herinner mij nu, hoe hij ons vertelde, dat hij veertien dagen bij Kenneson te Plymouth had doorgebracht. Ze herinnerde zich tevens, hoe vreemd zij het toen gevonden had, dat er zich niets meer omtrend die Kenneson had laten ontvallen, dat hij zelfs omtrend hun naam een volstrekt stilswijgen had bewaard. Vond u hem niet terug te neergeslagen, herhaalde Lucie. Ho ja, zeker, vooral toen hij pas bij ons was. Ik dron wel op aan, dat hij zich er tegen zou verzetten, uit vrees dat u zou het vermoeden, hoe de zaak stond. Maakt maat hem zo melangolik, dat hij niet meer dan veertien dagen bij ons kon blijven, en dat hij mijn verdriet ook moest aanzien. Arme jongen, ik vrees dat het nog altijd hetzelfde met hem is, want hij schrijft zo gedrukt. Even voor ik uit extra vertrok, kreeg ik nog een brief van hem. Hierbij haalde z'n brief uit haar zak en liet Eleanor vluchtig het adres zien. U kent natuurlijk zijn handschrift, dus een mooie hand, maar dit is niet zo goed geschreven als gewonelijk. Hij was stellig moe, want hij had juist een groot veel aan mij zo dicht mogelijk volgeschreven. Eleanor zag dat het zijn hand was, en ze kon niet langertwijfelen. Het portret, zoals zij zichzelf nog vergundig geloven, kon door toevall in Lucie's bezit zijn geraakt. Het behoefte haar niet door Edward te zijn geschonken, maar haar briefwisseling te zijn kon alleen plaatshebben wanneer zij feitelijk verloofd waren. Kon door niets anders worden gewettigd. Bijna begaf haar een ogenblik alle kracht. Haar hart ontzong haag, en zij kon ter nauwe nood staan te blijven. Toch, het was dringend nodig, dat ze zich vermanden, en zo vast beraden verzetten ze zich tegen de beklemende druk van haar gevoelens, dat zij spoedig, dan voorlopig voorkomen, zichzelf een meester bleef. Dat we elkaar kunnen schrijven, zei Lucie, de briefweer aan haar zak stikend, is onze enige troost, wanneer we zo lang gescheiden moeten zijn. Ja, ik vind dan nog bovendien troost in zijn portret, maar die arme Edward bezit dat zelfs niet. Als hij mijn portret maar had, zegt hij, dan zou hij zich beter kunnen schikken. Toen hij laatst de longstepel was, heb ik hem een lok van mijn haar gegeven, in een ring gevat, en dat troost hem wel een weinig, zei hij, maar dat stond toch niet gelijk met een portret. Misschien hebt u wel op die ring gelet, toen hij bij u was. Ja, die is maar opgevallen, ze ellender, en de bedaarde klank van haar stem, verworgen een gemoedbeweging, een radeloze smart, heviger dan zij ooit te voeren gevoeld had. Ze was verpletterd, ondaan, ze begreep niets meer. Gelukkig voor haar waren zij nu aan hun huis gekomen, en het gesprek kon niet verder worden voortgezet. Nadat de dames stiel nog een poosje bij hen gebleven waren, keerden zij naar het park terug, en nu eerst stond het ellender vrij, na te denken, en zich diep bedroefde gevoelden. Einde van Hoogstuk 22 Hoogstuk 23 van Gevoel en Verstand Deze liepe volksopname behoort al het publieke domein, opname door Anna Simon. Gevoel en Verstand door Jane Austen Hoogstuk 23 Hoe weinig ellender ook in het algemeen waagte de bouwen op Lucie's waarheid lievende gezindheid, bij ernstig nadenken was het haar onmogelijk Lucie in dit geval van bedocht te verdenken, terwijl geen enlei verleiding kon aanspakelijk gesteld worden voor de dwaasheid een dergelijke leugend te verzinnen. Wat Lucie voor waar had verklaard, kon, nee, durfde Eleanor niet langer betwijfelen, gesteund als die verklaring werd door zulke menigte van waarschijnlijkheden en bewijzen, en door niets weer sproken dan door haar eigen wens. De gelegenheid op kennismaking tenhuizen van de heer Prud vormde een grondslag voor al het overige, zowel onbetistbaar als onrustbaarend, en etwards bezoek in de buurt van Glemmeth, zijn doofgeest gestemming, zijn onvoldaanheid over zijn overuitzichten, zijn onzekere houding tegenover haarzelf, de nauwkeurige bekendheid van het dames stiel met Noorland en hun familierelaties, die haar tik was had bevreend, het portret, de brief, de ring. Dit alles te samengenomen vormde naar een schakeling van bezwaarende getuigenissen die tenenemalen de vreemde niet deed, hem ten onrichtte te veroordelen, en die duidelijk in het licht stelde als een feit doorging partijdigheid te verbloemen dat hij haarzelf slecht behandeld had. Haar afkeer van zulke gedrag, haar verontwaardiging dat zij daarvan het slachtoffer was geworden, deden haar een tijdlang enkel voor zichzelf gevoelen. Dagsboedig kwamen andere gedachten, andere beschouwingen bij haar op. Had het wordt haar met opzet misleid? Had hij voor haar een genegenheid geveinst die hij niet gevoelde? Was zijn verloving met Lucy een verbindings van het hart? Nee, wat het ook ooit mocht geweest zijn, dat het dit dans nog was, kon zij niet geloven. Zijn genegenheid gold Haag en Haag alleen. Darin kon zij zich niet vergissen. Haar moedig, haar zusters, Fanny, allen hadden tenoorlijk begrepen hoe hij haar waardeerde. Het was geen begooogeling van haar eigen eidelheid. Hij had haar lief, dat was zeker. Hoe zeer verzagde die overtuiging haar gemoet, hoeveel bewoog ze haar niet te vergeven. Het was verkeerd, zeer verkeerd van hem geweest, tenoorlijk te blijven, nadat zij voor het eerst gevoelde hoe haar invloed op hem groter was dan die behoorde te zijn. In dat opzicht was hij niet te verdedigen. Maar zo hij haar al kwaad had gedaan, hoeveel meer kwaad deed hij zichzelf. Mocht haar toestand dan al beklaagens waard genoemd worden, de zijne was hopeloos. Zijn onbedachtzaamheid had haar een tijd lang ongelukkig doen zijn. Doch hem zelf, scheen zij voor alto's, de kans op geluk te hebben benomen. Zij zou een afgeloop van tijd misschien haar rust herwinnen. Doch hij, hoe zag hij de toekomst in? Zou hij ooit ook maar draagelijk gelukkig kunnen zijn met Lucy Steele? Zou hij zijn genegenheid voor haar zelfen nog daargelaten, met zijn rechtshapen gemoet, zijn kiesgevoel en ontwikkelde geest, tevreden kunnen zijn, met een vrouw als zij, onwetend, onbetrouwbaar en zelfzuchtig. De jeugdige verliefdheid van een jongen van 19 had hem natuurlijk verblind voor alles behalve haar schoonheid en haar oppervlakkige goed hartigheid. Maar de vier volgende jaren, jaren die, bij redelijk gebruik, zoveel bijdragend tot de vorming van het begrip, moesten zijn ogen hebben geopend voor de leemd in haar opvoeding. Terwijl zij in datzelfde tijdsverloop door het samenzijn met personen van geringe ontwikkeling en het najagen van lucht hartig vermaak, misschien de eenvalt wat verloren, die eer tijds haar schoonheid meerdere bekooring kon hebben verleend. En indien, gesteld al dat hij haar zelf had willen huwen, de moeilijkheden, hem door zijn moeder in de weg gelegd, Reeds groot hadden geschenen. Hoeveel groter zouden zij tans niet zijn, nu het voorhap zijn er keuze, ongetwijfeld van minder goede familie en waarschijnlijk minder gefortuneerd was dan de zijzelfen. Die moeilijkheden zouden al licht, nu zijn hart Reeds zo zeer van Lucy was versreemd, zijn geduld niet zeer zwaar op de proef stellen. Toch, hoe droevig was niet de toestand van hem, in wie de verwachting van tegenstand en onhartelijkheid van de zijde zijn er naast de verwanten, niet anders dan een gevoel van verlichting werken kon. Naarmate deze overwegingen zich in pijnigende opeenvolging aan haar opdrongen, golden haar het tranen meer hem dan haar eigensmart. Gesteund door de overtuiging dat zij haar tegenwoordige droevenis niet aan zichzelf had te wijten en getroost in het geloof dat Edward niets had gedaan om haar achting te verbeuren, meenden zij zelfs nu, onder de eerste velle pijn na de zware slag, zichzelf genoeg te kunnen beheersen om bij haar moedig en zusters ook niet het geringste vermoeden van de waarheid te laten opkomen. En zowel bleek zij in staat aan haar eigen verwachting te beantwoorden, dat niemand, toen zij met de andere aan tafel ging, twee uren slechts na de vereideling van al haar vuurigste valance, uit het voorkomen daarbij de zusters zij hebben afgeleid, dat Eleanor instilte treurde over beletselen die haar voor altijd moesten gescheiden houden van het voorwerp haar liefde, terwijl Marianne zich inwendig vermijde in de vermaakheid van de man, wins gehele hart zij onverdeeld waanden te bezitten, en in zij verwachten te zien in ieder rijtuig dat hun huis voorbij reed. De noodzakelijkheid voor haar moeder en Marianne te verbergen wat haar in vertrouwen was mede gedeeld, verswaarde Eleanor's leiden niet, al werd zij er doorgedwon tot verdurende inspanning. In tegendeel, uitwas haar een verlichting voor hen te kunnen verzwijgen wat hun zoveel verdriet zou doen, en Tevens zich verschoon te zien van het aanhoeren hun veroordeling van Edward, die waarschijnlijk zou voortspruiten uit overmaats van partijdige genegenheid voor haarzelfe, doch die tans meer zou zijn dan zijn verdragen kon. Ze wist aan hun raadgevingen of hun gesprekken kon zij geen steun ontlenen. Hun medegevoel en hun verdriet zouden haar smart nog vermeerderen, terwijl haar zelfbedwang nog door hun voorbeeld, nog door hun lof, zou worden aangemoedigd. Ze was krachtigig, alleen, en haar eigen rustige inzicht hield haar zo welstaande dat haar vasttijd zo ongeschokt, haar vertoon van opgewerktheid zo onveranderlijk bleef, als mogelijk was, na het bitter leed, dat haar zo grievend en nog maar zo kort geleden had getroffen. Hoeveel pijn haar, ook dat eerste gesprek met Lucy over het onder haar pad veroorzaakt, zij verlangde Weldra ernstig en om meer dan één reden, het te hervatten. Zij verlangde vele bijzonderheden omtrend de verloving nogmaals te horen. Zij wendste duidelijker te begrijpen wat Lucy inderdaad voor Edward gevoelde, of er enige oprechtheid was in haar verklaring dat zij hem innig lief had, en voor alles wendste zij Lucy te overtuigen, door haar bereidwilligheid om weer over de zaak te beginnen en haar kant te bij het bespreken ervan, dat haar belangstelling een lauter vriendschappelijke was. Het ging zijn vreesde door haar onwillige gemoedbeweging die morgen van hun gesprek althans twijfelachtig te hebben doen schijnen. Dat Lucy geneigd was, jaloers van haar te zijn, scheen zeer waarschijnlijk. Het bleek duidelijk dat Edward haar steeds ten zeerstaal te geprezen, niet alleen het Lucy's bewering, maar uit het feit dat de laatste het waagde, haar naar zo korte kennismaking, een geheim toe te vertrouwen, blijkbaar en volgens haar eigen getuigenis van het grootste gewicht, en zelf de scherzende toespelingen van Sir John konden niets onder invloed zijn gebleven. Trauens, terwijl Eleanor inwendig zo spellig verzekerd bleef dat Edward haar erg werkelijk lief had, behoefden ze zich niet in gissingen omtrend waarschijnlijkheden te verdiepen om het zeer natuurlijk te achten dat Lucy jaloers zou zijn en dat zij dit was, bewees haar vertrouwelijke medetelingen zelf. Welke andere reden kon er bestaan voor de onthulling van het geheim, dan dat Eleanor erdoor zou worden verwittigd van Lucy's recht de eerste aanspraak op Edward te mogen doen gelden, en begrijpen zou dat zij hem voor het vervolg dienen te vermijden. Het viel haar niet moeilijk althans zoveel van de bedoelingen haar mededingster te vatten en terwijl zij vast besloten was zich hier eens haar te gedragen voor ons elk beginsel dat eerg en eerlijkheid haar voorschreef. Her eigen liefde voor Edward te bestrijden en hem zo weinig mogelijk te ontmoeten. Zij kon zich de voldoening niet ontzeggen althans een poging te doen om Lucy te overtuigen dat haar hart niet gewond was. En daar zij tans niets pijnlijkers meer omtrend dit onderwerp zou kon vernemen dan wat haar reeds was mede gedeeld want trouwden zij ook haar eigen vermogen niet om een herhaling van alle bijzonderheden met kalmde aan te horen. Maar een gelegenheid hier toe kon niet onmiddellijk of naar believen worden gevonden hoewel Lucy eventueel als zijzelf genijgt was van de eerste de beste gebruik te maken. Want het weer was niet dik was mooi genoeg voor een gezamenlijke wandeling daarbij ze zich het gemakkelijkst van de anderen konden afzonderen en hoewel zij ook kan er bijna om de andere avond meestal op het park of anders in hun huisje ontmoeten was er geen sprake van dat die samenkomsten plaats hadden met het doel enige geregeld gesprek te voelen. Die gedachten kwam bij Sir John of Lady Middleton zelfs niet op en daardoor werd de gasten zeer weinig tijd gelaten voor een algemeen gesprek en voor een tete-a-tete in het geheel niet. Zij kwamen bijeen om bij elkaar te eten, te drinken en leid terug ter vrolijke zijn bij kaart of panspel of enig ander vermaak dat genoeg leven maakte. Reeds een paar malen hadden dergelijke gezellige bijinkomsten plaats gehad zonder Eleanor enige gelegenheid te bieden tot een afzonderlijk gesprek met Lucy. Toen Sir John op het morgen naar Barton Cottage kwam om hen te verzoeken of ze uit mens liefendheid met een allen die dag bij Lady Middleton wilde komen eten daar hij een vergadering van zijn club te extra moest bijwonen en zij dus anders geheel alleen zou zijn met haar moedig en de beide dames stiel. Eleanor, die begreep dat zij beter kans had haar doel te bereiken in een gezelschap zoals dit waarschijnlijk zou zijn vrijig in hun bewegingen onder elkaar onder de rustige en beschaafde leiding van Lady Middleton dan wanneer haar echtgenoot hen allen verenigde tot dat ene doel vee leven maken nam de uitnodiging dadelijk aan. Mark het was met haar moeders goedvinden eveneens bereid te komen en Marianne of ze gewoon steeds ongeneigd aan deze bijinkomsten deel te nemen liet zich door haar moedig die niet kon verdragen dat ze zich ontrok aan elke gelegenheid tot onschuldig vermaak overhalen om eens gelijks te gaan. De jonge dames gingen dus alle drie en Lady Middleton werd gelukkig bewaard voor de ontzettende verlatenheid die haar bedreigd had. De vervelendheid van de verzieten was voorkomen zoals Eleanor Reeds had verwacht. Ze leverde niet het minst de onvoorziening in gedachten nog uitdrukking en niets kon onbelangrijker zijn dan het gehele gesprek dat gevoerd werd in eetkamer en salon. Na de laatste gingen de kinderen mede en zolang zij daar bleven was zij te vast overtuigd van de onmogelijkheid om Lucie's aandacht te vergen dan dat zij daar toe een poging zij hebben aangewend. De kleiden gingen heen toen het theegoed werd weggebracht. Daarop kwamen de speeltafeltjes voor de dag en Eleanor begon zich Reeds met verwondering af te vragen hoe zij ooit de hoop had kunnen koesteren op het park tijd te vinden voor ene gesprek. Allen stonden op om straks een gemeenschappelijk kaartspalletje te beginnen. Ik ben blij, zei de Middleton, tot Lucie, dat je vanavond niet het mandje voor ons liever animarietje gaat afmaken want ik geloof stelig dat het verkeerd voor je ogen zou zijn met dat fijne zilverdraad te werken bij kaarslicht. We zullen wel iets vinden voor het lieve kind te troosten morgen over haar teleurstelling. Ik hoop dat ze zich niet te erg zal aantrekken. Die lichte aanwijzing was voldoende. Lucie was onmiddellijk op haar hoede en antwoorden. Nee, nee, u hebt het mis. Ik wacht alleen maar om te weten of u mij ook nodig had bij uw spelletje. Anders was ik al aan het werk geweest. Ik zou voor geen geld van de wereld het lieve Engeltje te teleurstellen en als u mij nu liever aan het speeltafel zet dan maak ik het mantje af na het soepé. Het is heel vriendelijk van je. Ik hoop dat je niet je ogen ermee zult bederven. Wil je dan wel bellen om meer kaarsen? Mijn lieve kleintje zou wel bitter teleurgesteld zijn als het mantje morgen niet afwas, want ik zei haar wel dat het stelig niet klaar kwam, maar zij rekent erop dat dit wel gebeurt. Lucie zette dadelijk haar werktafetje naast zich neer en ging weer zitten. Zoveel genoegd en ijverig alsof ze tonen wilde dat ze geen grote genot kon smaken dan een mantje van zilverdraad te vlechten voor een bedorven kind. Lady Milton stelde de anderen een spelletje casino voor. Niemand maakte enige tegenwerping behalve Marianne, die met haar gewone verontachtsaming van beleefde omgangsvormen uitriep. U wilt wel zo goed zijn meid of onschuldigen. Ik heb een hekel aan kaart spelen, zoals u weet. Ik ga maar eens aan de piano. Ik heb er nog niet op gespeeld zeden die het laatst gestemd is. En zonder verdere plichtplegingen keerden ze zich om en stapt tot piano af. Lady Milton keek alsof ze de hemel dankte dat zij nooit iets zo onbeleefd had gezegd. U weet wel mevrouw Marianne kan nooit lang van haar dierbaar instrument afblijven, ze Eleanor, met een poging om Marianne's vergrijp weer goed te maken. En dat verwondert mij niet want uw piano is de mooiste van toon die ik ooit heb gehoord. De vijf andere dames zouden nu hun kaarten te hand nemen. Misschien ging Eleanor voort. Zou ik, wanneer ik toevallig mocht uitvallen, je vrouw Lucy wil kunnen helpen, want er is nog zoveel aan het mandje te doen dat zij, wanneer ze het alleen zou ondernemen, het onmogelijk vanavond zou kunnen afkrijgen. Ik vind het prettig werk, als ze mij wil toestaan, eraan mee te doen. Oh ja, rib Lucy, daarmee zout u mij een grote dienst bewijzen. Want ik zie wel dat er nog meer aan te doen valt dan ik had gedacht. En het zou toch te erg zijn die lieve animarie te moeten reurstellen. Oh, dat zou verschrikkelijk zijn, zei de oudste jefrostiel. Dat lieve schatje, ik ben zo dol op haar. Het is heel vriendelijk van je, zij leed inmiddels een tege Eleanor. En omdat je het werk bepaald prettig vindt, kan't je misschien niet schelen om dit spelletje over te slaan, of wil je liever eerst nog meedoen. Eleanor maakte met genoeg een gebruik van het eerste voorstel en zo doende met een weinigje van die handigheid die Marianne steeds versmade in praktijk te brengen, kreeg ze haar eigen zin, terwijl ze meteen Lady Middleton plezier deed. Lucy maakte bereidwillig plaats voor haar en de twee bevallige mededinksters zaten dus naast elkaar aan dezelfde tafel, in de grootste eendag bezig aan de voltooing van de gemeenschappelijk werk. De piano, waarbij Marianne verdiept in haar eigen muziek en haar eigen gedachten, reed vergeten had dat er iemand in het vertrek was behalve zijzelfen, zond gelukkig zo dichtbij hen dat Eleanor tans onder de bescherming van haar luideklanken geloofde dat zij veilig het belangwekkende onderwerp kon aanroeren, zonder de kans te lopen dat met hen aan de speeltafel zou kunnen verstaan. Einde van Hoogstuk 23 Hoogstuk 24 van Gevoel en Verstand Deze Liepenvox opname behoort tot de publieke domein, opname door Anna Simon. Gevoel en Verstand door Jane Austen Hoogstuk 24 op vaste of schoonvorsichtige ingehouden toon begon Eleanor. Ik zou het vertrouwen dat u in mij hebt gesteld niet verdienen als ik niet wensen dat het blijvend mocht zijn of verre geen belangstelling toonde in de zaak die het betrof. Daarom wil ik mij niet voor onschuldigen wanneer ik deze opnieuw ter sprake breng. Ik dank u zeer, Repelusi hartelijk, dat u het eis hebt gebroken. Dat verlicht mij bepaald, want ik was werkelijk bang dat ik u op de ene van de manier had beledigd door wat ik u die maandag heb verteld. Beledigd? Hoe kon u dat denken? Geloof mij. En Eleanor sprak deze woorden in volkomen op richtheid. Niets kon minder in mijn bedoeling hebben gelegen dan uw aanlengd te geven tot dat vermoeden. Welke bewegereden zou u tot dat vertrouwen hebben kunnen drijven die niet voor mij zowel eervol als vlijend was? En toch kan ik u naar waarheid zeggen, antwerp Repelusi, met een veel betekende blikken uit haar kleine scherpe ogen. Het kwam mij voor als er voor in u houding iets zo koels en afkeurends was dat ik mij volstrekt niet op mijn gemak gevoelde. Ik dacht tellig dat u poos op mijn waard en ik heb het mij zelf forturend verweten dat ik zo vrij postig geweest was u met mijn aangelegenheden lastig te vallen. Maar ik ben heel blij te merken dat ik het mij alleen maar heb verbeeld en dat u mijn gedrag niet afkeurt. Als u wist hoe het mij toost geeft mijn hart uit te storten door tegen u te spreken over het geen mij elk oogomelijk van mijn leven vervult dan zou u medeleiden u al het andere doen over het hoofd zien. Daar ben ik zeker van. Ik geloof gaarne dat het een grote verlichting voor u was mij van uw omstandigheden op de hoogte te brengen. En u kunt er zeker van zijn dat u nooit reden zult hebben dat te berouwen. Uw toestand is zeer zeker beklagenswaardig. Van alle zijden doen zich naar het mij voorkomt moeilijkheden voor u op. En u zult al uw wederkerige liefde nodig hebben om u daaronder staden te houden. De heer Ferris is, na ik meen, geheel afhankelijk van zijn moedig. Hij bezit zelf maar 2000 pond. Het zou dwaasheid zijn daarop te trouwen hoewel ik voor mij zonder enige klacht elk vooruitzicht op meer zou kunnen laten varen. Ik ben altijd gewon geweest aan een zeer klein inkomen en zou voor hem mij dapper verzetten tegen de ergste armmoede. Maar ik heb hem te lief om hem door mijn zelfzucht misschien te beroven van al wat zijn moeder hem zou kunnen schenken wanneer hij huwde naar haar wins. We moeten wachten. Misschien wel jarenlang. Met bijna elke andere man ter wereld zou dat een beangstigend vooruitzicht zijn. Maar Edwards genegenheid en trouw kan niets mij ontnemen. Dat weet ik. Die overtuiging moet voor u alles zijn en zij vindt ongetwijfeld steun in dat zelf te vertrouwen op de uwen. Wanneer de inigheid van uw wederkerige liefde was verminderd zoals bij veel mensen en onder vele omstandigheden natuurlijk zou zijn geweest tijdens een verloving van 4 jaren, dan zou u waarlijk te beklagen zijn. Hier zag Lucy op. Toch Eleanor toch zorg haar gelaad vrij te houden van elke uitdrukking die in haar woorden een zwem van achterdocht kondoen vermoeden. Edwards liefde, zei Lucy, is tamelijk wel op de proef gesteld door onze lange, zeer lange scheiding seer het begin onze verloving en zij heeft die proef zo goed doorstaan dat het onvergevelijk van mij zou zijn haar nu te wantraven. Ik durf gerust te zeggen dat hij mij van de begin niet één ogenblik reden tot bezorgdheid gaf in dat opzicht. Eleanor wist niet recht of ze zou glimlachen of zuchten bij die verzekering. Lucy ging voort. Ik ben van nature trouwens nogal jaloers aangelegd en door ons verschil in stand doordat hij zoveel meer in de wereld verkeerde dan ik en door ons voortdurend gescheiden zijn was ik genoeg tot achterdochten geneigd ondadelijk achter de waarheid te zijn gekomen als ook maar de geringst te veranderen in zijn houdingje heeft mij was te bespuren geweest wanneer we elkaar ontmoeten of wanneer hij een neerslachtigheid had getoond die ik niet kon verklaren. Of was hij meer over één dame had gesproken dan over anderen. Of in enig opzicht zich minder gelukkig schenende gevoelen te longstepel dan hij vroeger placht. Maar ik wil niet zeggen dat ik over het algemeen zo bijzonder nauwlettend of scherpziende ben. Maar in dit geval weet ik wel dat ik mij niet zou laten misleiden. Dat is nu alles dacht Eleanor goed en wel. Maar we laten ons geen verbijden door die praatjes foppen. Maar wat zijn nu? Zij zijn na een kort stilswijgen. Uw plannen. Of hebt u geen ander voor uitzicht dan te wachten tot mevrouw Ferris komt te overlijden. T'gene treurige en bezwaardelijke wens en oplossing zou zijn. Heeft haar zoon besloten zich liever hierin te schikken, liever langdurige quelling te verdragen van de vele jaren van onzekerheid die u wel ligt te wachten staan, dan de kans te lopen zich een tijdlang haar ongenoegen op de halst te halen door de waarheid te bekennen. Als we maar zeker wisten dat het voor een tijd lang zou zijn. Maar mevrouw Ferris is een zeer koppige en trotse vrouw en zou waarschijnlijk in haar eerste vlaag van drift wanneer zij het hoorde alles aan Robert nalaten. Dat denkbeel doet mij om Edwards wil huiverig worden voor alle overhaasting. Toch ook ter wille van uzelf, anders zou u op belang en loosheid de grenzen van waarschijnlijk het er buiten gaan. Lucy keek Eleanor aan en zweeg. Kennt u de heer Robert Ferris, vroeg Eleanor. En het geheel niet, ik heb hem nooit gezien, maar ik geloof dat hij net minst niet op zijn boer gelijkt. Hij is dom een verbazend eidel, een echte vat. Een echte vat, herhaalde haar zister, die bij een plotselingen pauze in Marianas muziek de laatste woorden had opgevangen. Oh, ze zijn natuurlijk aan het praten over hun uitverkoren kaveliers. Nee Anne, Riep Lucy, dat heb je mis. Onze uitverkoren kaveliers zijn geen vatten. Hek weet tenminste wel dat Eleanor's vriend dat niet is. Zijn we vrouw Jennings, hartelijk lachend. Want dat is een van de bescheidenste, bemindelijkste jongenlui die ik ooit heb ontmoet. Maar die Lucy is ook een loos klein ding dat niemand er achter kan komen van wie zij wel houdt. Oh, riep de oudste vrouw Steele, terwijl ze met een veel betekende blik naar een omsag. Ik weet dat Lucy's vriend precies even bescheiden en bemindelijk is als die van die vrouw Dashwood. Eleanor kreeg Haars ondanks een kleur. Lucy beet zich op de lippen en wie per zuster een boze blik toe. Alan bleef in een tijd lang zwijgen. Lucy verbakte stilte door iets zachter te zeggen, hoewel Marianne hun op dat ogenblik de prachtige bescherming verleende van een schitterend pianokoncert. Ik zal u eerlijk vertellen van een plan dat onlangs bij mij is opgekomen om de zaak voortgang te doen krijgen. Ik ben trouwens wel verplicht u in het geheim in te wijden omdat u zelf erbij betrokken bent. Mijn jongen, u kent Edward genoeg om te weten dat hij aan de geestelijke stand de voorker geeft boven elk ander beroep. Nu is mijn plan dat hij zo spoedig mogelijk moet zorgen als geestelijke te worden aangesteld en dan zou op uw voorspraak die u stelig wel zou het willen aanwinnen uit vriendschap voor hem en, hoop ik, ook een weinig voor mij. Uw broeder al licht zijn te bewegen en de predikantsplaats ten Noorland te verschaffen. Ik hoor dat deze goed wordt bezolderd en dat het tegenwoordige predikant het wel niet lang meer maken zal. Dan zouden we genoeg hebben om te trouwen en het overige konden we dan overlaten aan de tijd en het gunstig toevall. Het zou mij altijd aangenaam zijn, antwoordde Eleanor, een bewijs te leveren van mijn achting en vriendschap voor de heer Ferris. Maar ziet-ie niet in dat mijn voorspraak in deze geheel overbodig zou zijn? Hij is de broeder van mevrouw John Dashwood. Dat is voor haar echt genoot aanbeveling genoeg. Maar mevrouw John Dashwood zouden het geheel niet goedkeuren dat het wat predikant werd. Dan vermoed ik dat mijn voorspraak weinig zou baten. Hier is wegen beiden geruime tijd. Eindelijk sah Lucy met een diepe zucht. Ik geloof dat het verstandig zou zijn een einde te maken aan de zaak door de verloving te verbreken. We zijn zo van alle zijden omringt door moeilijkheden dat we ten slotte misschien gelukkiger erdoor zouden worden. Al hadden we dan ook een tijdlang verdriet. Maar wilt u mij geen raad geven, John Dashwood? Nee, antwoordde Eleanor, met een glimlach die zeer onrustige gevoelens verborgen. In een dergelijke aangelegenheid wil ik dat zeer zeker niet. U weet heel goed dat mijn mening bij u geen gewicht in de schaal zou leggen, tenzij ze overeenstemde met uw eigen wensen. U doet mij werkelijk onrecht, sah Lucy met veel vertoon van waardigheid. Ik ken niemand wie je oordeel ik zo op prijstel als het uwen. En ik geloof waarlijk dat ik, wanneer u tegen mij zij, ik raad u ten sterkste aan uw verloving met Edward Ferris te verbreken. Het zal u beide geluk bevorderen. Aardoor zou kunnen besluiten dat onmiddellijk te doen. Eleanor bloosde voor de onoprechtheid van Edward's aanstaande vrouw en antwoorden, dit vlijend oordeel zou mij huiverig doen worden, mijn mening omtrek de zaak te uiten, in die ik die al gevormd had. Het kent veel te veel waardig toe aan mijn invloed. De macht, twee mensen die zo teder aan alkander gehecht zijn te scheiden, is te groot voor de onbevoeroordeelden toeschouwig. Het is juist omdat u een onbevoeroordeel toeschouwster bent. Zou Lucy iets wat geërgert en met bijzondere nadruk op de laatste worden. Dat u oordeel mij met recht zoveel waard is. Als men kon veronderstellen dat u in enig opzicht zou het voor de invloed door uw eigen gevoelens dan zou uw mening al van zeer weinig betekenis zijn. Eleanor vond het verstandigst om hierop niet te antwoorden. Uitvreesd dat zij alkander zouden uitlokken tot een weinig gepaste vermeerdering van een reedsvrij vergaande open hartigheid. En zij was reeds ten delen besloten uit onderwerp nooit meer aan te horen. Dus volgde wederom na Lucy's woorden een minutenlange stilte en weer was Lucy de eerste die ze verbrak. Komt u deze winter ook naar London, je vrouw Dashwood, vroeg zij, met haar gewone, kalme, zelfverzekerdheid? Nee, in geen geval. Dat spijt mij, gaf Lucy ten antwoord, terwijl haar ogen schitterde van pleidschap over die mededeling. Zou zo aardigst geweest zijn u daar te ontmoeten, maar ik denk dat u toch wel zou gaan verslot van rekening. Uw broer en zuster zullen u wel te logeren vragen. Toch zal ik hun uitnodiging niet kunnen aannemen wanneer ze dat doen. Wat is dat nu jammer? Ik had er vast op gerekened u daar weer te zien. Anna en ik gaan in het laatst van januari logeren bij familie van ons jou jaren op aandringt dat we hen eens moeten bezoeken. Maar ik ga alleen om Etter te ontmoeten. Hij komt er in februari. Anders zou London niets aantrekkelijkst voor mij hebben. Daar is mijn stemming niet naar. Eleanor wordt spoedig aan de speeltafel groepen nu het eerste spelletje geëindigd was. En het vertrouwelijk onderhoud er twee dames was dus afgelopen. Iets waarin beide zonder aarzeling berusten. Want van weerskanten was er niet gezegd dat hun wederzijdse afgeer van elkaar verminderen kon. En Eleanor ging aan de speeltafel zitten met de droevige overtuiging dat Edward niet alleen geen liefde gevoelde voor het wezen dat zijn vrouw zou worden, maar dat zelfs de kans op een draagelijk gelukkig huwelijk die het oprechtige negenheid van harenzijden zou hebben gewaarborgen. Hij was ontzegd. Want alleen eigen belang kon een vrouw nopen een man te houden aan een verbindenis waarvan zij zo blijkbaar begreep dat er haar moeder was. Van nu af werd het onderwerp door Eleanor nooit meer aangehoord en wanneer Lucia over begon die zelden een gelegenheid liet voorbij gaan om het op het tapij te brengen en ijverig gezorgd roeg haar vertrouwelingen vol pleidschap de komste berichten van elke brief die ze van Edward ontving. Behandelde Eleanor uit met kanten en voorzichtigheid en stapte er vanaf zodra de beleefdheid dit toeliet want zij vond ze ook een gesprekken voor Lucia in genoegen dat deze niet verdiende en voor zichzelf achterzij ze gevaarlijk. Het bezoek van de dames Steele to Barton Park werd van veel langere duur dan oorspronkelijk bedoeld was bij de eerste uitnodiging. Ze wisten zich steeds meer bemin te maken maar kon haar niet meer missen. Ser John wilde vanheen gaan niet horen en ondanks de vele en lang van tevoelen gemaakt afspraakend extra ondanks de volstrekte noodzakelijkheid van hun terugkeer om daar een onverwelte voldoen die haar het eind van iedere week tot zijn dringende verplichting aangroeiden lieten zij zich overhalen om bijna twee maanden op het park te blijven en een ijverig aandeel te nemen in de gebruikelijke viering van dat feest waarvan de luister noodzakelijk schijnt te moeten worden verhoogd door een ongewoon groot aantal danspartijen en gastmalen. Einde van Hoogstuk 24 Hoogstuk 25 van gevoel en verstand deze liep je volksopname bijvoorbeeld tot het publieke domein opname door Anna Simon gevoel en verstand door Jane Austen Hoogstuk 25 hoewel mevrouw Jennings gewoon was een groot deel van het jaar door te brengen ten huizen van haar kinderen en vrienden was hij toch niet zonder een eigen vaste woonplaats zeer dat de dood van haar echtgenoot die een voorspoedige handel placht te drijven in haar minder sierlijke wijk had zij des winters geregeld een huis bewond in Eindeekstraat in de omtrek van Portman Square aan dat de huis begon zij toen de maand januari naderte weer eens te denken en op zekere dag vroeg zij de beide oudste dames dashboard zonder enige voorbereiding en voor hen geheel onverwacht of zij haar daarheen wilde vergezellen Eleanor die niet aanstans bespeurde hoe Marianne door haar wisvende kleurig en gespannen blik verriet dat het plant haar niet onverschillig was sloeg dadelijk dankbaar maar beslist de uitnodiging voor hen beide af in de mening dat zij het op dit punt voorkomen eens waren de reden welke zij aanvoerde was hun stellig besluit hun moeder niet om deze tijd van het jaar te willen alleen laten mevrouw Jennings is geen min of meer verwonderd over die wijgering en er haalde haar een vraag onmiddellijk oh lieve deugd ik weet zeker dat je mama je heel goed kan missen en ik hoop toch dat je mij het plezier zou doen want ik ben er nu eenmaal erg op gesteld denk maar niet dat je het mij lastig zult maken want ik maak volstrekt geen omslag voor jullie Betty zal alleen met postcoods moeten reizen en dat is nu de hele wereld niet we gaan dan met ons drieën in mijn rijtuig en wanneer jullie in de stad niet overal met mij mee wilt gaan dan is dat niet want dan kun je altijd gaan met één van mijn dochters bij kwettertje moedig er niet op tegen heeft want ik heb het zo gelukkig getroffen met mijn beide kinderen zo goed bezorgd niet waar dat ze mij de aangewezen persoon zou vinden om jullie onder mijn hoede te nemen en als niet één van jullie beide tenminste een goed huwelijk doet eer ik je waaraflever dan zal het mijn schuld niet zijn ik zal een goed woordje voor jullie doen bij de heren daar kan je op aan er komt mij voor, zei Sergeant dat Marianne niets op het plan zou tegen hebben als haar zuster ook van de partij wilde zijn het is ook wel wat erg dat zij niet eens een pleziertje mag hebben omdat Eleanor het niet wenst ik zou je raden om maar met uw bijtjes naar de stad te trekken als je genoeg krijgt van Barton en naar Eleanor niets van te vertellen ja kijk eens, riep me vrouw Jennings ik zou verbazend in mijn schik zijn met Marianne's gezelschap of Eleanor meegaat of niet maar hoe meer zie je de hoe meer vreugd, zeg ik altijd en ik dacht dat het gezelliger voor hen was, samen te zijn want als ik hen dan verveel, kunnen ze samen praten en mij nog eens uitlachen achter mijn rug maar één van beide moet ik hebben als ik ze allebei niet krijgen kan wel lieve deugd, hoe zou ik het uithouden in mijn eentje terwijl ik tot aan deze winter toe al de charlotte bij mij had kom Marianne, laten we nu maar zeggen dat de zaak beklonken is en als Eleanor zich dan nog bedenkt over een tijdje desten beter ik dank u mevrouw ik dank u hartelijk, zei Marianne, met nadruk ik kan u niet genoeg danken voor uw uitnodiging en ik zou enig gelukkig zijn ja, zo gelukkig als ik met mogelijkheid zijn kan wanneer ik die mocht aannemen maar moedig, onze lieve beste moedig ik weet dat Eleanor gelijk heeft in het geen zijzijde en als zij door onze afwezigheid verdriet of zorg moest hebben nee, nee, niet zou mij kunnen verleiden om haar alleen te laten het mag, het moet geen strijd kosten mevrouw Jennings herhaalde haar verzekering dat mevrouw Dash goed hem best kon missen en Eleanor die tans haar zester begreep en zag hoe haar verlangen om Willeby weer te ontmoeten haar vooral wat daar buiten lag bijna onverschilligde ed worden verzette zich niet lang en gerichtstreekt tegen het plan en wilde alleen de beslissing overlaten aan haar moedig van wie ze echter niet verwachten veel steun te zullen ontvangen bij haar poging tot verhindering van een bezoek dat zij voor Marianne verkeerd achten en dat zij voor zichzelf onbizondere redenen liever vermeed wat Marianne ook mocht verlangen haar moeder zou altijd bereid zijn haar wens in in te willen gaan zij mocht niet verwachten mevrouw Dash moet kunnen bewegen tot voorzichtigheid in een zaak waarom trent zij nooit bij machten was geweest haar wandrouwen in te boezemen en de reden voor haar eigen ongenijgheid naar London te gaan kon zij niet openlijk zeggen dat Marianne veel eisend als zij was en maar al te goed bekend met mevrouw Jennings eigenaardigheden die telkens opnieuw haar afkeer wekten elke onaangenameheid van die aard kon over het hoofd zien geheel uit het oog kon verliezen wat haar prikkelbare gevoeligheid het meest moest kwetsen door het najagen van het ene doel was een zo sterk sprekend, overtuigend bewijs hoe uitsluiten dat doel haar vervulde als Eleanor zelfs na al wat er was voorgevallen niet dat kunnen verwachten toen mevrouw Dashwood van de uitnodiging hoorde wilde zij, stelig overtuigd als zij was dat ze ook een uitstapje haar dochters veel genoeg aan zou verschaffen en ondanks Marianne's betuiging van aanhankelijkheid wel bespeurend hoe haar harteraan hing volstrek niet dat deze om haar aan het wil zou worden afgeslagen zij rusten niet eerbij de beloofd hadden te zullen gaan en begon aanstond bij haar gewone opgewektheid een menig te voordelen op te sommen die uit deze scheiding voor hen allen zouden voortvloeien ik vind het een uitmuntend plan, riep zij het is juist naar mijn zin het zal vermarkerd aan mij even goed zijn als voor jullie als de middeltunst dan ook weg zijn kunnen we ons zo rustig en gezellig bezighouden met onze boeken en muziek als je dan terugkomt zal je markt het zo vooruit gegaan vinden en ik heb een plannetje gemaakt om jullie slaapkamers te veranderen dat nu ook kan worden uitgevoerd zonder iemand lasten voor oorzaken het is bepaald heel goed dat je eens naar de stad gaat ik vind dat iedere jonge dame van jullie positie in de wereld het londense leven en de londense vermaken behoort te leren kennen je zult onder de hoeden zijn van een moedelijke, goedhartige vrouw op je vriendelijkheid voor jullie ik kan rekenen waarschijnlijk zul je ook je broer ontmoeten en wat ook zijn gebreken mogen zijn of die van zijn vrouw als ik bedenk wie het zonaar is dan kan ik niet goed hebben dat jullie zo heel en al van elkaar zou het vervreemden hoewel u als gewoonlijk alleen bedacht op ons genoegen zei Eleanor alle bezwaren tegen het plan die bij u opkwamen heb weggerinneerd is er toch nog één beletsel dat na het mij voorkomt niet zo gemakkelijk kan worden terzij geschoven Marianne's gezicht betrok wat gaat mijn lieve, voorzichtige Eleanor ons nu onder het oog brengen zei mevrouw Deschwoed welk geducht bezwaar komt hij opbrengen over de kosten wil ik geen enkel woord horen mijn bezwaar is dit al heb ik op m'n vrouw Jennings hart niets aan te merken zij is toch geen vrouw in wie je gezelschap wij genoegen vinden of wie je bescherming voor ons enige waarde heeft dat is wel waar, antwoordaar moedig waarop haar gezelschap zonder dat van anderen zul je heel weinig zijn aangewezen en in het publiek vertonen je toch bijna altijd met Lady Middleton Al zou Eleanor zich door haar afkeer van m'n vrouw Jennings laten bewegen om weg te blijven zei Marianne dan behoeft dat nog geen reden te zijn waarom ik zou bedanken voor haar uitnodiging voor mij bestaan die bezwaren niet en ik weet zeker dat het mij heel weinig moeite zal kosten dergelijke onaan genaamheden te verdragen Eleanor kon niet nalaten te glimlachen over dit vertoon van onverschilligheid voor de eigenaardigheden van iemand eigens wie zij Marianne dik was slechts met moeite had kunnen overhalen en draagelijk beleefde houding aan te nemen en nam zich in stiltevoeg zo haar zuster erbij bleef te willen gaan haar in elk geval te vergezellen daar zei het niet goedkeurde dat het Marianne zou vrijstaan geheel naar eigen inzicht te handelen nog ook dat m'n vrouw Jennings op het punt van huiselijke gezelligheid voorkomen aan Marianne's genade zou zijn overgeleverd zij verzoenen zich te gemakkelijker met deze beslissing toen ze bedacht dat Edward Farris volgens Lucys mededeling niet voor februari in de stad zou komen en dat hun bezoek voor die tijd wel zou kunnen zijn afgelopen ook zonder dat het opvallend werd bekoord jullie moeten allebei gaan zei m'n vrouw Dashwood diepe zwaren zijn pure onzin je zult het alleraardigst vinden in Londen te zijn vooral met je beiden en dat Eleanor zich ooit wilde verwaardigen zich genoegen van iets voor te stellen dan zou ze het nu om verschillende redenen wel mogen verwachten misschien zou ze zich dan wel verheugen op een nadere kennismaking met de familie van haar schoonzistig Eleanor had dik was verlangt naar een gelegenheid waarbij ze zou kunnen trachten haar moeders stellig vertrouwen in de genegenheid tussen Edward en herselfen aan het wankelen te brengen omdat de schok haar minder heftig zou treffen wanneer de gehele waarheid werd geopendbaard en bij deze woorden dwong zij zichzelf hoewel met weinig hoop, enig gunstig gevolg tot een begin van uitvoering van dit plan door zo kalm mogelijk te zeggen ik houdt veel van Edward Farris en dat zal mij altijd genoegen doen hem te ontmoeten maar wat de overige familieleden betreft het is mij volkomen onverschillig of ik ze ooit zal leren kennen bevrouw Desch wordt glimlachten en gaf geen antwoord Marianne kiek verwonderd op en Eleanor begreep dat ze even goed had kunnen zwijgen er waren tans niet veel besprekingen meer nodig eer het vasttond dat de uitnodiging met genoegen zou worden aangenomen bevrouw Jennings ontving dat bericht met uitbundige vreugde en veel betuigingen van vriendelijkheid en goede zorg zoals trouwens niet de enige die zich erover verblijden Sir John was verrukt want voor een man die niet zo zeer vreesde als de eenzaamheid betekende de vermedering van Londons aantal inwoners met twee toch altijd iets zelfs Lady Middleton gaf zich de moeite haar ingenomenheid met het plan te betuigen het ging voor haar een heel ding was en wat de dames stiel betrof vooral Lucy ze waren nog nooit in haar leven zo blij geweest als bij het hoeren van dit bericht Eleanor voegde zich in de schikking die in strijd was met haar eigen wensen met minder tegenszindens verwacht had wat haar zelf betrof het was haar tans onverschillig of ze naar de stad ging of niet en toen zij zag hoe hartelijk haar moeder zich verheugde over het plan hoe haar zuster in blik stem en houding haar blijdschap verriet hoe zij al haar oude levendigheid en meer dan haar volgere vrolijkheid erdoor had haar wonen kon zij over de oorzaak die verandering niet onvoldaan zijn en bestreed haar neiging tot bezorgdheid over de gevolgen ervan Marianne's blijdschap was bijna te groot om te kunnen doorgaan voor geluk zo gejaagd en onrustig was zij en zo verlangend om te vertrekken zegt haar ongelegdheid om haar moeder te verlaten kon haar enigszins tot kamp te bestemmen en bij het afscheid ging haar verdriet alle perken te buiten haar moeder toonde zich weinig minder bedroefd en Eleanor was de enige van de drie die in deze scheiding nog niet juist een vaar wel vereeuwig scheen te zien ze vertrokken in de eerste week van januari de Middeltens wilden ongeveer een week later gaan de dames stiel bleven voor eerst nog op het park en zouden eerst met de overige familie vertrekken einde van hoogstuk 25 hoogstuk 26 van gevoel en verstand deze Libyfox-opname behoortelde publieke domein opname door Anna Simon gevoel en verstand her Jane Alston hoogstuk 26 Eleanor kon toen ze eenmaal met mevrouw Jennings in het ruitengas gezeten aan het begin van de reis naar Londen onder haar bescherming en als haar gast niet nalaten zich te verbazen over haar eigen toestand zo kort houdt ze deze dame nog maar gekend zo weinig pasten zij bij haar in leeftijd en geaardheid en zoveel bezwaren tegen deze stap had zij nog seks een paar dagen te voeren gemeente moeten aanvoeren doch die bezwaren waren alle overwonnen of opzij gezet door Marianne en haar moedig met die gelukkige en jeugd gegeestrift die beiden in gelijke mate bezielden en Anna kon ondanks haar telkens terugkeerende twijfel aan Willeby's standvastigheid de verwachtingsvolle verrukking die Marianne's ziel vervulde en straalde uit haar blik niet aan schouwen zonder te gevoelen hoe kleurloos daarbij vergelaken haar eigen veruitzicht te schelen hoe vreugdeloos haar eigen gemoedstemming was en hoe gane zij zelfs in die zorg wekkende onzikkerheid van Marianne's toestand zou hebben Wille deden om althans hetzelfde bezielende doel verogen te hebben dezelfde mogelijkheid tot verwezelijking haar hoop binnenkorten zeer korte tijtechtig zou tans blijken wat Willeby's bedoelingen waren na alle waarschijnlijkheid was hij reeds in de stad Marianne's verlangen om te gaan bewees hoe vast zij erop rekende hem daar te ontmoeten en Anna was vastbesloten niet alleen alles gewaard te worden zo door eigen waarneming als door mededelingen van anderen wat haar nieuw licht kon werpen op zijn karakter maar ook zijn houding tegenover haar zuster zo nauwlettend gade te slaan dat zij eeg die beiden elkaar meerbaan hadden ontmoet zichs zekerheid zou hebben verschaft om trent de vraag wie hij was en wat hij wilde mocht de uitslag van haar waarnemingen ongunstig zijn dan was zij voornemend in elk geval haar zuster de ogen te openen zo niet dan zou zij haar kracht op andere wijzen moeten inspannen ze zou dan moeten pogen elke zelfzuchtige vergelijking te vermijden en alle droevijten te verbannen die haar voldoening over Marianne's geluk verminderen kon drie dagen duurde de reis en Marianne's gedrag gedurende die tijd was een merkwaardig staaltje van het geen voor het vervolg op het punt van inschikkelijkheid en voorkomentheid jenens mevrouw Jennings van haar ter wachten viel bij haar voortdurend zat zij zwijgend in gedachten verzonken zonder ooit uit zichzelf een woord te spreken tenzij de schilderachtige schoonheid van de omgeving haar een uitgroep van verrukking ontlokte die uitsluitend tot haar zuster gericht was om haar gedrag goed te maken aanvaard de ellender dus onmiddellijk de taak der beleefdheid die zichzelf er iets had opgedragen gedroog zich tegenover mevrouw Jennings met de grootste voorkomentheid praten en lachten met haar en luisterden zo goed zij kon naar haar verhalen terwijl mevrouw Jennings van haar kant beiden allervriendelijks behandelden zoveel in haar vermogen was zorgde voor hun gemak en genoegen en alleen maar betreurde dat zij hen in de hotels hun eigen maaltijden niet kon laten kiezen en hun met geen mogelijkheid de bekentenis kon afparsen of zij de voorkeur gaven aan zalm boven kabeljou of aan gekookte kip boven kalfskotoletten ze kamerde derde dag om drie uur in Londen aan blijden niet langer in een rijtuig te zijn opgesloten naar zoek een lange reis en zich bij voorbaat verheugend oot behaagelijkheid van een helder brandend hart vuur het huis was mooi en mooi ingericht en de jonge dames werden aanstond naar een zeer gezellige eigen zitkamer gebracht het was vroegig Charlotteskamer geweest en boven de Schoorsteemantel hing nog een landschap in gekleurde zijden door haar geboort duurt als een bewijs dat zij niet zonder resultaat zeven jaren in een deftige londense kostschol had doorgebracht daar zij eerst twee uren na hun aankomst zouden dineren besloot Eleanor in die tussentijd aan haar moeder te schrijven en ging zitten om haar brief te beginnen een ogenblik later vocht de Marianne haar voorbeeld ik schrijf naar huis Marianne zei Eleanor zou je niet liever nog een paar dagen wachten met een brief ik schrijf niet haar moeder antwoordde Marianne haastig alsof ze wensde verder navraag aan te vermijden Eleanor zei niet meer ze begreep dadelijk dat Marianne aan niemand anders kon schrijven dan een wullaby en even onmiddelijk leiden zij hieruit af dat die twee al verkozen zijn nu eenmaal geheim zinnig te doen in elk geval verloofd moesten zijn die overtuiging of schoon niet volle komende beredigend schonk haar toch genoegen en ze ging iets opgewekt ervoor met haar brief die van Marianne was in een paar minuten gered het kon niet meer dan een kort briefje zijn ze vouden verzeegelde en adresseerde het in grote haast Eleanor meende een grote W te onderscheiden in het adres maar zodra het geschreven was voeg Marianne reeds aan de bediende die op haar ben verscheen de brief voor haar op post te bezorgen zodat alles in een oogwenk was beslist Marianne bleef nog steeds bijna overdreven volk maar er was iets gejaagd in haar manier van zijn dat haar zuster beletten zich over haar opgewektheid te verheugen en die gejaagdheid nam toe naarmate de avond verstreek zat in het geheel geen eetlust en toen zij naar het salon waren teruggegaan scheen zij angstig te luisteren uit geluid van ieder rijtuig Eleanor was uiterst dankbaar dat Behoe Jennings die veel in haar eigen kamer bezig was weinig bespeurde van het geen hervoorviel het teeservies werd binnengebracht en reeds was Marianne meer maanden teleurgesteld worden door een kloppen aan na buurige deug toen plotseling een luideklop werd vernomen die hun huisgold en geen andig daarin konden zij zich niet vergissen Eleanor dacht tellig dat Willoughby elk ogenblik kon binnenkomen Marianne sprong op en deed een paar stappen naar de deug alles bleef stil langer dan een paar seconden kon ze dat niet verdragen ze openen de deug liep een eind naar de trap en keerde naar hun ogenblikten hebben geluisterd in de kamer terug zo opgewonden als ze slecht kon zijn door de zekerheid hem werkelijk te hebben gehoord in haar verrukking kon ze niet nadaten uit te roepen oh händer dit is waar dit is Willoughby en ze scheen op het punt zich in zijn armen te willen werpen toen Connor Brandon binnen had de schok was te hevig om het kampe te worden verdragen en ze ging onmiddellijk de camera uit Eleanor was ook teleurgesteld maar haar genegenheid voor Connor Brandon deed haar zijn bezoek toch welkom zijn en het speed haar bijzonder dat deze man die zoveel van haar zuster hield moest bemerken dat zij bij zijn weerzien niets dan verdriet en teleurstelling gevoelde ze bespeurde aanstond dat hij het wel had opgemerkt dat haar Marianne zelfs oplettend aanzag toen zij de kamer verliet met zoveel verwondering en spijt dat hij bijna vergat wat de beleefdheid jegens haarzelf van hem voordelte is u zuster niet wel voeg hij Eleanor antwoorde half verlegen half treurig dat dit het geval was en sprak van hoofdpijn gedruktheid oververmoeienis en allerlei meer waaraan zij haar zusters gedrag redelijker wijze kon toeschrijven hij hoorde haar ernstig en aandachtig aan maar scheen zichzelf tans weermeestig en ging niet op het onderwerp door toch begon dadelijk over het genoegen dat het hem deed en in Londen te ontmoeten en deed de gewone vragen naar hun reis en de vrienden die ze hadden achtergelaten op die kalme en vriendelijke toon toch zonder veel belangstelling van weerskanten zette zij het gesprek voort beide ontstemd en beide met hun gedachte en elders Eleanor zou zeer garen hebben gevraagd of Willeby in de stad was maar zij vreesde hem verdriet te doen door de vragen naar zijn medeminaar en eindelijk vroeg zij om maar iets te zeggen of hij in Londen was gebleven zij dat ze elkaar het laatst hadden gezien ja, antwoerde hij, iet het verlegen bijna altijd ik ben nog een paar maanden te delen voor het geweest een dag of wat maar ik kon onmogelijk te Barton terugkomen die woorden en de wijze waarop hij ze zeiden brachten haar onmiddellijk de omstandigheden voor de geest waaronder hij hen had verlaten even als de ongerustheid en een vermoedens die zijn vertrek bij m'n vrouw Jennings had gewekt en zij vreesde dat zij door haar vraag veel meer nieuwsgierigheid had aan te blijken naar dit onderwerp dan zij ooit gevoeld had spoedig kwam hij ook met m'n vrouw Jennings binnen wel, kolonaal, zei ze, met haar gewone luidruchtig verrolijkheid ik ben reuzachtig blij dat ik u zie het spijt met dat ik niet eerder beneden kwam neem het mij niet kwalijk maar ik moest volstrikt alles een beetje nagaan en oorde stellen op mijn zaakjes had ik mij lang van huis geweest en u weet hoe dat gaat m'n heeft al van alles en nog wat te berederen als m'n terugkomt ik heb Cartwright ook nog bij mij gehad om over zaken te spreken ik ben het zeer dat na de eten onafgewoken in tau maar vertel mij eens kan dan wel hoe heb je dat zo opigjes kunnen raden dat ik vandaag weer in de stad kwam ik hoorde tot mijn groot genoegen van m'n vrouw Palmer paar week gedineerd heb zo, zo en hoe maken de kinderen het wel hoe gaat het met Charlotte die zal er wel niet mag erop zijn geworden denk ik m'n vrouw Palmer maakt het na het mij voorkom heel goed en ze dolg mij op u te vertellen dat ze uw stellig morgen kon bezoeken natuurlijk dat dacht ik al wel Colonell u ziet ik heb twee jonge dames meegebracht dat ze zeggen u ziet er nu maar één van maar er is ook nog een andere uw vriendin, je vrouw Marianne is hier ook daar zult u wel niet op tegen hebben ik weet niet wat we nu wel zullen te doen krijgen over haar tussen u en meneer Bullaby ja ja dus lang niet onaardig om jong en mooi te zijn ik ben ook een miljon geweest maar mooi was ik nooit jammer genoeg voor mij en toch heb ik een beste man gekregen meer kan zelfs de grootste schoonheid niet hij is nu al meer dan acht jaar dood die goede man maar Colonell waar heb je hem wel gezeten sinds we afscheid namen en hoe staat het met uw zaken kom, kom, onder vrienden hoeven we geen geheimen te hebben voor elkaar hij beantwoorde al haar vragen met zijn gewone zachte aardigheid maar voldeed haar op geen inkoppunt Elinor ging nu theezetten en Marianne moest wel weer binnenkomen Colonell Brandon was na haar komst nadenkendig en stiller dan te voeren en m'n vrouw Jennings kon hem niet bewegen lang te blijven die avond kwam er geen ander bezoek en de dames waren eens gezind in hun verlangen om vroeg naar bed te gaan bij het opstaan was Marianne's stemming verbeterd en ze keek weer vrolijk de teleurstening van de vorige avond is geen vergeten door de verwachting voor het deze dag brengend zou kort na het ontbijtreeds hield m'vrouw Palmers rijtuig voor de deur stil en een paar minuten later kwam zij lachend te kamer binnen zo verrukt hen alle weer te zien dat hij moeilijk kon nagaan wat haar het meest plezier deed haar moedig of de dames dashboard weer te ontmoeten zo verbaasd had ze toch naar de stad gekomen waren hoewel ze het eigenlijk nooit anders verwacht had en zo boos dat ze haar moeders uitnodiging had aangenomen na de haren te hebben gewijgerd hoewel ze het hun toch nooit zou hebben vergeven als ze niet gekomen waren het zal mijn man zoveel plezier doen u te zien zei ze wat denkt u wel dat hij zei toen hij hoorde dat u met mama meekwam ik kan mij op het ogenblik niet goed mee herinneren maar het was iets heel grappigs nadat een paar uren waren gesleten met wat haar moedig gezellig babbelen noemde anders gezegd met een eindeloze reeks van vragen naar alle mogelijke kennisen van de kant van mevrouw Jennings en haar houdend gelach zonder reden van dien van mevrouw Palmer zelde de laatste voor dat ze al met haar zouden meegaan naar een paar winkels maar zij die morgen boodgrappen wilde doen waardoor mevrouw Jennings en Eleanor die ook het een en ander wensen te kopen gaar naar bereid waren terwijl Marianne die eerst weigerde werd overgehaald om ook te gaan waarheen ze zich ook begraven ze bleef blijkbaar aanhoudend op de uitkijk in Bond Street vooral waar ze het meest te doen hadden dwalden haar blikken voortdurend rond en welke winkel het gezelsgebok binnen ging haar geest was nergens bij het geen zij feitelijk voorzijks zag bij al wat de aandachter anderen boeide en bezig hield overal rusteloos en onvoldaan als hij was kon haar zuster haar nooit een orde ontlocken over enige koopwaag ook al had ze er zelf even veel belang bij als Eleanor zat nergens plezier in verlangde alleen maar weer naar huis te gaan en kon slechts met moeite haar ergenis bedingen over het getreuzel van mevrouw Palmer die al wat mooi duur en nieuw was onmiddellijk in het oog kreeg en haar opgewondheid alles wilde kopen nooit een keus kon doen en in verrukte wij van moedigheid haar tijd verbeuzelde de morgen was al bijna verstreken toen ze thuis kwamen zodra de deur open ging vloog Marianne Haastig naar boven en toen Eleanor haar gevolgd was zag zij hoe haar zuster zich van de tafel afwende met een doven gezicht waarop duidelijk stond te lezen dat Willoughby er niet geweest was is er geen brief voor mij gekomen na dat we uit gingen? zij ze tot de bediende die de pakjes binnen bracht deze antwoorden ontkent met je het zeker voeg zij heeft geen knecht of geen kruig een briefje gebracht de knecht antwoorden dat dit niet het geval was hoe aller vreemd zij ze zagjes op de leur gestelde toon terwijl zij naar het venster ging ja waarlijk wel vreemd herhalde Eleanor in stilte terwijl zij haar zuster met bezorgdheid aanzag als zij niet had geweten dat hij in de stad was dan zou ze niet aan hem hebben geschreven zoals ze deed dan had ze geschreven naar Koen Magne en als hij in de stad is hoe zondeling dan dat hij niet komt en ook niet schrijft Home een beste moedig het kan niet anders dan verkeerd zijn een dochter die nog zo jong is toe te staan zich te verloven met een man van wie we zo weinig weten en dat op zoek een twijfel achter gegaan zinnige manier ik verlang navraag te doen maar hoe zal mijn tussenkomst worden opgenomen na enige overweging besloot zij wanneer deze onaangename toestand nog enige dagen langer mocht voortduren haar moedig met de meeste nadruk onder het oog te brengen hoe noodzakelijk het was ernstig navraag te doen beval Palmer bleef bij een eten met twee ouderen dames goede bekenden van mevrouw Jennings die zij die morgen had opmoet de eerste ging na de thee heen om verder avond bezoeken af te leggen en Eleanor moest haar plaats in nemen met de andere om de wisstafel Marianne komt bij dergelijke gelegenheden nooit van dienst zijn daar zij het spel niet wat willen leren maar al kon zij haar tijd dus gebruikend zoals zij wilde deze avond verschafde haar evenwijnig genoegen als een Eleanor want ze sleet die in angstige verwachting en grievende teleurstelling soms tacht ze een paar minuten te lezen maar het boek werd spoedig terzijde geworpen en ze keerde terug tot de meer bevredigende bezigheid van de Kamer op en neer te lopen waarbij ze telkens even bleef stilstaan als ze bij het venster gekomen was in de hoop de lang verwachte klop te onderscheiden Einde van hoofdstuk 26 hoofdstuk 27 van gevoel en verstand deze liepevox opname behoort tot de publieke domijn opname door Anna Simon gevoel en verstand door Jane Austen hoofdstuk 27 als nog lang zulk zacht weer blijft zijn mevrouw Jennings de volgende morgen aan het ontbijt dan zal Sir Joan het niet prettig vinden de volgende week uit Barton weg te gaan jagers kunnen er slecht tegen een dag van hun plezier te missen stakers ik heb al dit medelijnen met hen als dat gebeurt ze trekken het zich zo geweldig aan dat is waar riep Marianne op vrolijke toon terwijl ze naar het venster liep om naar de lucht te zien daar aan had ik niet gedacht met dit weer zullen veel jachtliefhebbers buiten blijven dat was een gelukkige inval haar vochtelijke opgewektheid keerde er geheel door terug voor hen is het weer uitgezocht ging ze voort terwijl ze met een blij gezicht aan de ontbijttafel ging zitten wat zullen ze genieten maar opnieuw iets wat angstig men kan niet verwachten dat het lang zal duren om deze tijd van het jaar en aan die aanhoudende regen kan het niet lang meer zo blijven het zal wel gauw gaan frissen en dan zeker nog al hard over een paar dagen misschien dit bijzondere zachte weer kan toch haast niet langer veraanhouden wie weet misschien vriest het vannacht al in elk geval ze enner die hoopte dat Maval Jennings niet zo duidelijk haar zusters gedachtengang kon volgen als zijzelf denk ik dat Sir John en Lady Middleton in het eind van de volgende week toch wel naar de stad zullen komen ja lieve kind dat durf ik ook wel vijden Mary krijgt toch altijd haar zin en dus raden enner in stilte wordt er vandaag een brief verzonden naar Coom Magne toch zo dit al gebeurde dan werd die brief geschreven en verzonden met een geheim zinnigheid die al haar oplettendheid om zich van het feit te vergewissen vermocht te verschalken wat dan nu ook de waarheid mocht zijn en dan was Eleanor er verre van zich aan haar hart voldaan te gevoelen zolang ze Marianne maar vrolijk zag was hij zelf er niet al te zeer ongerust er Marianne was vrolijk blij dat het weer zacht bleef en nog blij dat er vorst te wachten viel ze brachten de morgen door met kaartjes afgeven bij hun vrouw Jennings bekenden om hen te laten weten dat ze weer in de stad was en Marianne deed niet anders dan letten op de windrichting kijken naar de wisselende lucht en zich verbeelden dat de atmosfeer veranderde vind je niet kouder dan het vanmorgen was Eleanor ik voel bepaalde een groot verschil ik kan zelfs in mijn moff mijn handelhaas niet warm houden gister was dat toch niet zo de wolken drijven ook uit heen straks komt de zon door en dan krijgen we een heldere middag Eleanor vond het half grappig en half droevig maar Marianne hield vol en zag elke avond in de helderheid van het vuur en elke morgen in het voorkomen van de lucht de onmiskenbare symptomen van de naderen de vorst de dames Dashwood hadden even minder reden tot onvoldaanheid over mevrouw Jennings leefwijze en haar kringen van bekenden als over haar gedrag gegens henzelfen dat onveranderlijk vriendelijk bleef haar huishouding was op ruime en aangenaambevoet ingericht en behalve een paar oude vrienden uit de city is hij tot Lady Middleton's ergenis niet wat willen laten varen ging ze met niemand om aan wie ze haar jeugdre vriendinnen niet had kunnen voorstellen zonder haar gevoelens te kwetsen beleiden dat alles haar in dit opzicht althans nogal mee viel als Eleanor ten volle bereid zich te schikken in het gemis van werkelijk genoegen dat er voor haar te putten viel uit de avondpartijtjes die het zij thuis of bij vrienden steeds aan het kaartspel waren gewijd en haar dus weinig afleiding verschaften Colonel Brandon, die een doorlopende invitaatie had ontvangen verzocht hem bijna iedere dag hij kwam te kijken naar Marianne en te praten met Eleanor die Dick was meer genoegen vond in een gesprek met hem dan enige andere wer dagelijkse kleine gebeurtenissen haar conschenken maar die Tevens met bezorgdheid zag dat hij nog steeds haar zuster lief had ze vreesten dat hij genegenheid sterker werd hij deed haar verdriet te zien hoe ernstig hij Dick was Marianne gaesloeg en hij scheen bepaald nog meer gedrukt dan de Barton omstreeks een week na hun aankomst verkregen zij de zekerheid dat ook Willoughby in de stad was toen zij terugkwamen van een morgenrit lacht zijn kaartje op de tafel God, riep Marianne hij is hier geweest terwijl we uit waren Eleanor, die blijder was tans zeker te zijn van zijn komst in London waagde te zeggen rekenen maar gerust op dat hij morgen weer hier komt doch Marianne scheen haar ter nouere noot te horen en liep, toen mevrouw Jennings binnenkwam haast hem met het kostbare kaartje weg dit voorval dat Eleanor vrolijker stemde maakte haar zuster weer even onrustig ja, nog gejaagdig dan zij tevoren waags geweest van dit ogenblik af kwam zij in het geheel niet meer tot rust het besef dat zij hem elk uur van de dag kon ontmoeten maakte dat ze tot niets meer in staat was ze wilde volstrekt thuis blijven toen de anderen de volgende morgen uitgingen Eleanor's gedachten hielden zich voortdurend bezig met het geen wel in Barkley Street mocht voorvallen gedurende hun afwezigheid waar een enkele blik naar haar zuster bij hun terugkomst was voldoende om haar te doen begrijpen dat Willoughby geen tweede bezoek had afgelegd juist werd de briefje binnengebracht dat de knechten op de tafel legde voor mij, riep Marianne, haastig toesnennend nee je vrouw, het is voor mevrouw Jennings toch Marianne nog niet overtuigd, nam het op ja, het is voor mevrouw Jennings, hoe ergelijk verwacht je dan een brief, ze Eleanor niet bij machten langer te zwijgen ja, tenminste, ik dacht nou, een korte stilte, liet Eleanor hierop volgen je stelt geen vertrouwen in mij, Marianne oh, maar Eleanor, dat jij me dat verwijt jij, die je niemand vertrouwen stelt ik, antwoordde Eleanor half verschikt maar werkelijk Marianne, ik heb niets te vertellen ik even min, zijn Marianne met grote nadruk we staan volkomen gelijk, het begin van beide iets te vertellen jij, omdat je niets wilt zeggen, en ik, omdat ik niets verberg Eleanor, bedroefd over die beschuldiging van terughouding die we niet mocht onsenuwen, begreep niet hoe zij onder deze omstandigheden Marianne op meerdere openhartigheid zou kunnen bewegen mevrouw Jennings kwam wel er binnen een lasse briefje dat er werd overhandigd hard op voor het was van Lady Middleton, en bevatten behalve het bericht dat zij de avond tevoren in Candid Street waren aangekomen, een uitnodiging aan haar moedig en haar nichten om de volgende avond bij hen door te brengen Sir John drukke bezigheden, en een zware verkoudheid van haarzelf verhinderte hen eerst een bezoek te brengen in Barclay Street de uitnodiging werd aangenomen, maar toen het tijd was om te gaan koste het Eleanor, of schoon het alleenredenheid beleefdheid tegenover mevrouw Jennings volstrekt nodig was dat zij haar beiden vergezelden bij de bezoek geen geringen moeite haar zuster te overreden om mee te gaan, want nog steeds had ze Willoughby niet gezien en ze bleef dus even onverschillig voor elk vermaak buitens huis als ongeneigd de kans te lopen dat hij weer zou komen terwijl zij uit was Eleanor had opnieuw bevonden, toen de avond was verstreken dat iemand's geaardheid, door wisseling van verpleefplaats geen feitelijke verandering ondergaat want hoewel hij nog maar pas in de stad was had Sir John een twintig tal jongen luid bij elkaar weten te krijgen en maakte hij een gelukkig door een danspartij Lady Middleton keurde dit nu eigenlijk niet goed buiten kon zo'n impromptuuravondje er heel goed mee door maar in London, waar het er meer op aankwam en minder gemakkelijk viel als onberispelijk op het punt van goede vorming te worden beschouwd vond zij dat men te veel waagde door alleen te plezieren van een paar meisjes bekend te laten worden dat Lady Middleton te haar huizen een kleine danspartij uitgegeven van acht of negen paren met twee vioolen en verwerksingen aan het bevet de heer en mevrouw Palmer waren van de partij de eerste die zeer dat hun komst in de stad niet hadden gezien daar hij de schijn van beleefdheid jegens zijn schoonmoedig zovuldig vermeed en zich dus nooit bij haar aan huis vertoonden gaf geen blijk hen te herkennen toen zij binnen traden hij nam een vluchtig op alsof hij niet wist wie zij waren en knikten maar even tegen mevrouw Jennings van de overzij van het vertrek Marianne liet haar blik in de kamer rondgaan toen zij binnen trad het was genoeg hij was er niet en ze ging zitten even ongeneigd genoeg een degeven als de ontvangen toen ze ongeveer een uur samen waren geweest slenten de heer Palmer naar de dames dashwood toe om zijn verrassing te uiten dat hij hen hier in de stad aandrof hoewel Colonel Brandon bij hem aan huis het eerst hun komst had vernomen en hij zelfs iets heel grappig had gezegd toen hij hoorde dat die komst aanstaande was ik dacht dat u allebei een Devonsure waard zei hij hoog is het waar? antwoordde Eleanor wanneer gaat u terug naar huis? dat weet ik niet en daarmee eindigde hun gesprek nog nooit had Marianne zo weinig lust gehad in dansen als die avond het nooit had haar die inspanning zo vermoeid ze klaag daarover toen ze terugkwamen in Barclay Street oh wel ja, zei me vrouw Jennings hoe dat komt weten we allemaal heel best als zeker iemand er geweest was dan had je niet geweten van vermoeidheid en om de waarheid te zeggen het was niet aardig van hem niet te komen om je te ontmoeten terwijl hij wel was gevraagd gevraagd, riep Marianne dat vertelde mijn dochter mij Sir John was hem vanmorgen op straat tegengekomen Marianne zei er niet maar men kon het haar aanzien hoe pijnlijk ze was getroffen enig verlangend onder deze omstandigheden iets te doen dat haar zuster verlichting zou kunnen schenken besloot Eleanor de volgende morgen aan haar moeder te schrijven en hoopte door haar bezorgde maken over Mariannes gezondheid die navacht te kunnen uitlocken welke er iets zo lang was uitgesteld en nog dringender scheen haar de noodzakelijkheid van deze maatregel toen zij de volgende morgen na het ombeid bemerkte dat Marianne weer aan het schrijven was aan Willoughby want zij kon niet vooronderstellen dat haar brief aan een ander was gericht kort voor de middag ging mevrouw Jennings alleen uit en Eleanor begon aanstond aan haar brief terwijl Marianne te rustloos om bezigheid te zoeken van het een vestig naar het andere liep of in doven gepijns verzonken bij het vuurzat Eleanor schreef aan haar moedig met het diepste ernst vertelde al wat er was gebeurd uit haar vermoedend ontrend Willoughby's trouweloosheid en drong op aan dat zij voor Marianne zou werken wat plicht en genegen het eisten een verklaring van haar werkelijke verhouding tot hem haar brief was juist klaar toen een kloppen aan de deur bezoek aankondigde en Colonel Brandon werd aangediend Marianne die hem uit het venster had zien aankomen en die een afkeer had van alle gezelschap ging de kamer uit eer hij binnen gaat hij keek nog ernstiger dan gewoonlijk en hoewel hij zijn voldoening te kennen gaf over het feit dat hij Eleanor alleen aantrof alsof hij haag in het bijzonder iets aan het mede te delen bleef hij een tijd lang zitten zonder iets te zeggen Eleanor overtuigd dat haar iets wilde vertellen dat haar zuster betrof wacht hem het ongeduld tot hij zou beginnen het was niet de eerste maal dat zij dezelfde soort van zekerheid hier omtrend gevoelden want wie al eens had hij beginnende met een opmerking als uw zuster ziet er vandaag slecht uit of uw zuster schijnt neerslachtig gestemd blijkbaar op het punt gestaan om iets bijzonders omtrend haar te vragen of mee te delen na een stilte die minutenlang aanhield verbrak hij het zwijgen door haar met bewogen stem te vragen wanneer hij haar zou mogel geluk wensen met de aanwinst van een bodig Eleanor was op die vraag niet voorbereid en moest daar zij geen antwoord klaar had wel haar toevlucht nemen tot de invoudige en voor de handliggende weervraag wat hij bedoelde hij poogte te glimlachen terwijl hij antwoordde uw zusters verloving met de heel Willoughby is een zaak van algemeen bekendheid algemeen bekend kan de zaak niet zijn zei de Eleanor daar zelfs haar eigen familie er niets van weet hij keek verwonderd en zei neemt u het mij niet kwalijk ik vrees dat mijn vraag onbescheiden was maar ik had niet kunnen veronderstellen dat het in uw bedoeling lag de zaak geheim te houden daar zij openlijk in briefwisseling zijn en iedereen spreekt over een hoeeluk hoe is dat mogelijk daar wie kunt u erover hebben hoe gespreken door verschillende personen sommigen die u in het geheel niet anderen die u zeer goed bekend zijn mevrouw Jennings mevrouw Palmer en de Middeltens nog zou ik het misschien niet hebben geloofd want waar wij weinig geneigd zijn ons te laten overtuigen vinden we altijd iets dat onze twijfel steun verleent wanneer ik niet toevallig vandaag toen ik necht mij binnenliet een brief had gezien die hij in de hand hield geadresseerd aan de heer Willoughby in uw zuster's handschrift ik kwam om uur naar te vragen maar ik kreeg geen zekerheid eerlijk de vraag kon doen is alles dus beslist is het onmogelijk om maar ik heb geen recht en ik zou geen kans hebben te slagen vergeef me je vrouw Dashwood ik geloof dat ik verkeerd eet zoveel te zeggen maar ik weet bijna niet wat te doen en in nieuwe voorzichtigheid zou ik het volste vertrouwen zeg mij dat alles onomstotelijk vaststaat dat geen poging dat in een woord verzwijgen in die verzwijgen mogelijk is het enige is dat mij overblijft zijn woorden die er naar opvatten als een rechtstreeks bekentenis van zijn liefde voor haar zuster ontwoerden haar zeer zoals niet dadelijk in staat iets te zeggen en zelfs toen zij zich had hersteld overlegden zij nog een ogenblik bij zichzelf wat het beste zou zijn hierop te antwoorden de werkelijke staat van zaken tussen Willoughby en haar zuster was haar zo weinig heldig dat zij bij een poging om die te verklaren al licht evenzeer moest vrezen te veel als te weinig te zeggen toch daar zij overtuigd was dat Marianas liefde voor Willoughby geen hoop op vervulling van Colonel Brandon's wens overliet waartoe die liefde ook mocht leiden en zij tevens er op bedacht was Marianas gedrag te vrij waren voor een ongunstige beoordeling vond zij het na enig bedenken het verstandigste en het beste om meer te zeggen dan zijn feitelijk wisst of geloofde ze gaf toe dat zij hoewel zelf nooit door haar ingelicht omtrend hun eigenlijke verhouding Tolkander geen tijvelkoesterde aan hun wederzijdse genegenheid en dat het haar niet verwonderte te horen van hun briefwisseling hij hoorde haar stil en aandachtig aan en stond toen zij ophield met spreken onmiddellijk op twij op diepe hoogendtoon zijde uw zustig wens ik alle geluk dat zich laat denken voor Willopy hoop ik dat hij zal trachten haar waardig te zijn daarop naar mijn afscheid en vertrok dit gesprek liet bij Eleanor geen rustiger gevoelensachtig die haar pijnlijke onzekerheid ontgint andere punten hadden kunnen verminderen in tegendeel een droevige indruk bleef haar bij van konon op Brandon's verdriet terwijl haar vuurig verlangen naar ontknoping die dat verdriet slechts kon verergeren haar zelfs beletten te wensen het gelenigd te zien einde van hoogstuk 27 hoogstuk 28 van gevoel en verstand deze liepenvox opname boven tot publieke domein opname door Anna Simon gevoel en verstand door Jane Austen hoogstuk 28 gedeurende de 3 of 4 volgende dagen viel niets voor dat Eleanor spijt wat kunnen doen gevoelen omdat ze zich tot haar moeder gewend had want Willoughby kwam nog geschreven aan het eind van dit tijdsverloop hadden ze afgesproken leden muddeltend te vergezellen naar een partij waarin mevrouw Jennings verhindert was te gaan door ongesteldheid van haar jongste dochter en voor deze partij maakte Marianne diepte neergeslagen onverschillig voor haar uiterlijk voorkomen en in een stemming waarin het haar volkomen hetzelfde was of ze ging of thuisbleef ze gereed zonder één hoopvolle blik één uiting van blijdschap na de thee zat ze bij het vuur in de salon tot het ogenblik van leden middeltends komst zonder van haar stoel op te staan of van houding te veranderen verzonken in haar eigen gedachten en onbewust van haar zusters tegenwoordigheid en toen een tenslotte gezegd werd dat leden middeltends rijtuig voor de deug op hem wachten schrikten ze op alsof ze had vergeten dat ze zouden worden afgehaald ze kwamen op tijd terbestemde plaatsen stapten uit zodat een lang rij van rijtuigen voor hen daartoe gelegenheid bood gingen de trap op hoorden hun namen met luiderstem aangekondigd van het ene portaal naar het andere galmen en traden een schitterend verliegd vertrek binnen vol gasten en onverdragelijk warm toen ze aan de ijs haar beleefdheid hadden voldaan door hun buiging te maken voor de dame des huizes werd hun vergund zich onder het gezelschap te mengen en een aandeel te dragen van de hitte en de benoudheid die noodzakelijk door hun komst nog moesten worden vermeerd nadat er aan tijd lang weinig gezicht en nog minder gedaan was nam ledemiddelten plaats aan de speeltafel en daar Marianne geen lust had om rond te lopen gingen zij en Eleanor die gelukkig stoelen hadden kunnen bemachtigen niet ver van de tafel zitten dit had nog niet lang geduurd toen Eleanor op enige afstand van hen Willeby zag staan in ernstig gesprek met een zeer modieus uitzien de jonge dame hun blikken ontmoeten elkaar en hij boog toch zonder haar aan te spreken of een poging te doen om Marianne te naderen of schoon hij haar wel moest zien en daarop zette hij zijn gesprek met dezelfde dame voort Eleanor wende zich onwillekeurig tot Marianne om te zien of zij niets had opgemerkt juist op dat ogenblik kreegte hem in het oog haar gezicht straalde van plotselingen verrukking en ze zou naar hem toegesneld zijn als haar zuster haar niet had vastgegepen oh Eleanor riep ze daar is zij daar is zij oh waarom ziet hij niet naar mij waarom kan ik je met hem spreken ik betje ik smeek je wees bedaard zei de Eleanor en laat niet iedereen merken wat in je om gaat misschien heeft hij je nog niet gezien dit was meer dan zijzelf kon geloven en bedaard blijven op zulke ogenblik ging niet alleen Marianne's krachten te boven maar zij wilde dat niet eens iedere trek van haar gelaad verriet haar martelend ongeduld eindelijk keerde hij zich nogmaals om en zag hem beide aan ze sprong op en stak hem de hand toe terwijl zij op hartelijke toon zijn naam noemde hij kwam nadig en terwijl hij zich meer tot Eleanor wende want op Marianne weer blik hij vermeed en weer houding hij niets geen te willen opmerken voeg hij vluchtig en gehaast naar mevrouw Dashwood en hoelang zij reeds in de stad waren Zijn houding deed Eleanor al haar tegenwoordigheid van geest verliezen zij kon geen woord uitbrengen toch haar zusters gevoel vond onmiddellijk uiting een donkere blos kleurde haar gelaad en ze riep uit op een toon die de hevigste onthoering verriet Goedengod, Bullyby wat betekent dit? heb je mijn brieven niet ontvangen? wil je me geen hand geven? toen kon hij het niet meer vermijden maar haar aanraking scheen hem onaangenaam te zijn en hij liet onmiddellijk haar hand los al die tijd liet hij zichtbaar moeite om bedaard te blijven Eleanor lette op zijn gezicht en zag dat zijn uitdruk in calmer werd na een ogenblik van stilte zei hij rustig de vorige dinsdag heb ik een bezoek gebracht in Barkley Street het speelt me zeer u en mevrouw Jennings niet thuis te treffen mijn kaartje is hoop ik niet verloren geraakt maar heb je mijn brieven dan niet ontvangen? riep Marianne dodelijk beangst het moet een vergissing zijn een afschuwelijke vergissing wat betekent dit toch? zeg het mij bollebby zeg mij ons hemals wil wat is er toch gebeurd? hij gaf geen antwoord maar het bleek en scheen opnieuw gedwongen toch als of hij aangespoord door een blik van de jonge dame met wie hij tevoren had gesproken gevoelde dat onmiddellijk zelfbedwangerd vereist verbande hij zich opnieuw zei snel ja het bericht van uw komst in de stad dat u zo vriendelijk waard mij te zenden heb ik het genoeg aan gehad te ontvangen keerde zich daarop met een vluchtige buiging haastig om en voegde zich weer bij zijn vriendin Marianne doodsbleek en niet in staat zich staande te houden liet zich in haar stoel vallen en ennener elk ogenblik vreesend dat ze een floute zou krijgen trachten haar voor onbescheiden blikken te beschermen terwijl ze haar verfristen met lavendelwater ga naar hem toe ennener zei ze zodra ze spreken kon en dwing hem bij hem te komen zeg hem dat ik hem moet zien dat ik hem dadelijk moet spreken ik kan het niet uithouden ik zal geen ogenblik rust hebben eerder als is verklaard het moet ene van er afschuwelijk misverstand zijn oh ga nu toch naar hem toe hoe is dat nu mogelijk nee liefste Marianne je moet wachten dit is de plaats niet voor uitleggingen wacht nu alleen maar tot morgen ze kon haar slechts met moeite weer houden hem zelf te gaan opzoeken en het bleek onmogelijk haar te bewegen haar onthoering te bedwingen althans in schijn bedaard te wachten tot ze hem meer ongehinderd kon spreken en met meer kans te worden aangehoord want Marianne ging onophoudelijk voort met zachte stem uiting te geven aan haar gevoelens van wanhoop door smartelijke uitroepen Weldra zag ellener dat Willeby de kamer verliet door de deur dicht bij de trap en terwijl zij Marianne vertelde dat hij weg was bracht ze haar onder het oog dat de onmogelijkheid om hem deze avond nog te spreken haar te meer reden gaf thans kam te zijn Marianne vocht dadelijk of haar zustig Lady Middleton wilde smeken en naar huis te brengen ze vond zich te ellendig om een minuut langer te blijven toen Lady Middleton hoorde dat Marianne niet wel was liet haar beleefdheid hoewel zij verdiept was in haar kaartspel niet toe dat ze zich een ogenblik tegen Marianne's wens tot heen gaan verzetten zij gaf dus haar kaarten aan een vriendin en ze vertrokken zodra hun rijtag voorkwam op de terugweg naar Berkeley Street werd bijna geen woord gesproken Marianne leed in stilte te beklemd voor tranen zelfs doch daar mevrouw Jennings gelukkig nog niet thuis was konden zij dadelijk naar hun eigen kamer gaan waar zij door het gebruik van hertshoorn enigszins bij kwam ze was spoedig ontkleed en in bed en daar ze liefst alleen scheten zijn ging haar zuster heen en had al de tijd terwijl zij wacht op mevrouw Jennings terugkomst te denken over het geen achteren lag dat er een bepaalde verbindenis van een of andere aard tussen Willoughby en Marianne had bestaan kon zij niet betwijfelen en dat Willoughby deze moeder was is geen eveneens duidelijk want hoe Marianne ook nog bleef voortgaan voedsel te geven aan haar eigen wensen zij kon zulke gedrag niet toeschrijven aan een vergissing of enig misverstand niets dan een voorkomen omkeer in zijn gevoelens kon het verklaren haar verontwaardiging zou nog sterker geweest zijn dan zij er eens was wanneer zij niet getuigen was geweest van zijn verlegenheid die is geen aan te duiden dat hij zich bewust was van zijn eigen wandgedrag en haar beletten hem voor zo gewetenloos te houden dat hij van de begin met haar zusters liefde een roekeloos spel had gedreven zonder enig voornemen dat navagevening kon afwezigheid kon zijn liefde hebben doen verflouwen en redenen van het eigen belang mochten hebben doen besluiten haar te overwinnen maar dat zulke liefde eenmaal had bestaan daar aan twijfelt ze niet wat Marianne betrof aan het verdriet dat deze ongelukkige ontmoeting haar had veroorzaakt en het nog erger leed dat haar als waarschijnlijk gevolger van te wachten stond kon zij niet denken zonder de innigste bezorgdheid hierbij vergelaken scheen haar eigen toestand haar minder terug want zolang zij het wordt slechts evenweer kon achten als voorheen zou ze zich in de geest steeds getroost gevoelen ook opleven zij in de toekomst gescheiden toch hier schenen alle omstandigheden die een dergelijk leiden konden verergeren zich te verenigen om Marianne's smart te vermeerderen over haar scheiding van Willeby voor alto's over het onmiddelijk en onherroepelijk afbreken van hun omgang einde van hoogstuk 28