 Ja, er gaat een grote kentering komen, zoals de afgelopen jaren duidelijk geworden is. Het pensioenfonds, pensioenstelsel zoals ze dat hebben, loopt op z'n eentje. De illusie van zekerheid is door broken pensioenen zullen onzeker zijn. Of het ook inderdaad zover zal gaan dat er vrijheid gaat komen voor het kiezen van een pensioenuitvoerdig. Dat is wel wat de politieke jongere organisaties bepleiten. Dat voorzien ik, laten we zeggen, de komende 10 jaar nog niet. Generatie Pacte is een overeenkomst tussen de jongere organisaties van FNV en CNV en drie grote ouderen organisaties. Waaruit blijkt dat ze het eens zijn over hoe het verder moet met de pensioenen. Dat is overigens groot nieuws, want het beeld in de media is steeds dat ze het alleen maar oneens zijn met elkaar. Nieuw is dat al deze vijf organisaties kiezen voor het uitsmeren van schokken op financiële markten. Zodat ouderen niet meer gecorporateerd worden met grote kwartingen ineens. Maar dat ouderen ook accepteren dat er al bij wat hogere dekkingsgraden toch kleine kwartingen op indexatie zullen plaatsvinden. Daar staat tegenover dat jongeren dus accepteren dat ze de volledige prijs moeten betalen voor hun pensioenobouw. En dat het niet meer zo is dat ze op kunnen bouwen tegen prijzen die eigenlijk lager zijn. Dan wordt nodig is een rechter van ouderen te beschermen. En dan is er ook nog een jongere pact afgesloten? Ja, er is ook een jongere pact afgesloten tussen de jongere organisaties van VVD, D66 en P van de A. Dat lijkt op het eerste gezicht een heel ander akkoord. Zij gaan uit van een zogeheten DC-systeem, want volledig individuele rechten waarin iedere individu zijn eigen keuzes moet maken. Of is het bij nadere beschouwing wel zo dat die akkoorden een stuk dichter bij elkaar liggen dan je misschien zou denken? Waar zit er dan wel de verschillen, de wezenlijke verschillen? Een van de wezenlijke verschillen is de mate van keuze die toegelaten wordt. De politieke jongere organisaties pleiten voor vrijheid voor het kiezen van de pensioenuitvoerder. Waarbij er dus plotseling heel veel mogelijk is terwijl de jongeren en ouderen organisaties kiezen voor enige vrijheid. Maar binnen een gegeven pensioenuitvoerder. Het grote verschil is dat in het akkoord van de politieke jongerenorganisatie de deelnemer zelf heel grote beslissingen moet nemen. Terwijl het in het generatie pakt. De beslissingen worden voorbereid door specialisten en daarna nog enige keuzevrijheid is voor het individu. Hebben we al deze leuke overeenkomst ook toekomst? Ja, dat denk ik wel. De Tweede Kamer weet natuurlijk ook heel moeilijk hoe nu verder te gaan met de uitwerking van het pensioenakkoord. Het beeld in Nederland is dat jongeren en ouden alleen maar tegenover elkaar staan. Dus ik denk met name het gegeven dat jongeren en ouden het eens zijn over de hoofdlijnen. En in grote mate overigens ook aansluiten bij het pensioenakkoord. Dat dat ook politiek een heel belangrijk signaal kan zijn hoe ver de komende maanden met de uitwerking van het pensioenakkoord. Het betekent wel dat het hele begrip van solidariteit losgelaten gaat worden. Dat is toch echt een filamentele verandering. Het begrip solidariteit wordt voor heel veel verschillende dingen gebruikt. Solidariteit wordt vaak ook als een dekmantel gebruikt voor een stuk intransparencie. Ik denk dat we de kant op gaan dat hij wel degelijk solidariteit blijft met tussen verschillende groepen. Ik denk dat jongeren en ouden ook uitstralen dat ze best een bepaalde mate van solidariteit met elkaar willen. Maar dat ze het wel heel belangrijk vinden dat het pensioenstel zoveel transparent hoort. Dat er helder gedefineerde eigendomsrechten zijn voor elke groep. Dat er niet een pensioenfondsbestuur geldt zomaar zonder verantwoording daarover. Dat kan overgevelen van de ene groep naar de andere groep. Tegelijkertijd denk ik wel dat als er een verhaal bij verteld wordt waarom een pensioenfondsbestuur kiest voor een bepaalde solidariteit. Dat er een stuk solidariteit in het stel zal overeind kan blijven.