 Salam, dəli izləyicilərimiz 8. oktiyabır 2022. tariqdə, kanalın şəfinində asıq söz proqramının canlı bağlantısında xoş gördük sizdəri, yenə də diqqətləyər qonşi irandadır, qonşi iranda baş verənlər prosesdər hara dolu gedir, vətəlimizin künəyi üçün bu prosesdər nəyi vəd edir? Ümumiyyətlə, biz millət olaraqda, biz dövlət olaraqda, qonşi iranda baş verən prosesdərə və orada hər hansı bir deyəşirdiklərinə qədər hazırıq. Bizim millil və dövlək maraqlarımız nə tərəb edir? Bak, o adisələrə yanaşmadan. Hər halda, Güney Azərbaycanda soydaşlarımız, putöv İran zografiyasında soydaşlarımız, əslində bunu da qeyd etməyə üzmü borç bilirəm ki, bizim İran-İslambəis bu qası deyilən ərazdə olan soydaşlarımız təkcə Azərbaycanda zografiyasında məhdurlaşır. Vəkidə biz İranda yaşayan yiqanəxaldır ki, İranın müxtəlif müxtələrin də, mən bunu birinçə verişimdə demişəm, mən Şəxsən özüm Çabahar'da Belorçistanın mərkəzi şəhərə saydır, sistem-i Belorçistan. Orada mən güzlərlə soydaşlarımızın şahidi olmuşum. Yəni, orada olan soydaşlarımızın İranın hər hansı bir siyasi dəyeşiliyi müvaiblində durumu necə olacaq? Və bütün bunlara biz aydınlıq getirməlik və bu məsələrinə bağlı çox dəyəli bir ziyalımızı. Tarxeymdər doktoru Profesor, bir sözdə İran məsələləri üzrə müraycək edəcəyimiz birinci müvan nəsib nəsibli canlı yayımızdadır. Nəsibə, xoş gördü, hər vaxtınız xeyr olsun. Qoş gününüz olsun, akşamınız xeyr olsun, sizi də izləyiciləri də salamlı İran. Sağ olun, var olun. Təşəkkürə, İran dəvətimizi qabri etdiynizə görə bugün yəgin ki, texminən bir sadəyaxın hürmətli Profesorla bərabər olacaq. Yəni, suallarınızı verin. Yəni, mən düşünürəm ki, bugün İranla bağlı müraycək edəcəyimiz ən doğru müvan, mən təkrar-təkrar bunu demək, özmən borç bir dürəm. Məsə, nəsib bəyədi. Çünki həm elmi araşdırmaları, həm akademik araşdırmaları, həm də bir fəliyyəti məsə oradan bağladığı. İranda Azərbaycan Riyus Burqasın 92-93. də, həm də səhvir olub örmətli Profesor. Ona görə, mən düşünürəm ki, Profesor da suallardan qaçmır, suallarınızı verin. Biz öncə elbət də öz suallarımı soruşacaq. Bəl, İranda artıq üçüncü həftiyə dəxil olduğu proseslər. Öncə həftədir ki, İranda əhali üçalərdədir. Qırq üç üç üç İran-İslamda ispulqası rejiminin mövzudluğu, İran əhali üçün artıq mən düşünürəm ki, son hət də gəlip çatıq. Mövzudluğun müddətini də İran nələr etirdi, nələr qazandı eqər Profesor sizəsə bunları deyə bilər. Amma biz bu məsəlvi, İranda gədən proseslərə həm onşu bir dövlət kim və Azərbaycanın dövləti olaraq nəzər sağdırıq. Həm də orada yaşayan 40 milyonu artıq soya daşlarımızın durumu ilə bağlıq. O soya daşlarımız ki, 46. ilə bu günə qədər islər şahın şahlı dönəmində islər İsləmda ispulqası dönəmində, öz oran dilində məşhəvdən məhrum edilmişdirlər və məhrum şərəkdə də yaşırdılar bugün. Martin Haidəgər dil varlığın evidir deyir, dil çox iləmdir məsələdir. İnan, bu gün ində İran rejimləri şah olsun, Ruhani rejimi olsun, fərq etməz. Dil nə bağlı bizim soya daşlarımızı gerçə edən haxsızlıdır. Və İran bu gün çalqalanır, İran bu gün dayanmır proseslər dəvam edir. Mən İreliyəndə qədər də Qoana qədər olan mənə bu gün ki, videolar daxrı olub, onlar size təqdim edəcəm. Təbii ki, söz profesorundu ilk sualında təbii ki, İran'da bu proses hara doğru gedir, sizin dəyələndir məznecədir. Buyrun, profesor nəsib nəsibli, siz də lütfen evləşib, paylaşın, bəyənin və suallarınızı verin. Buyrun hocam. Rüfət və bir daha akşamınız xeyr olsun. Dədiyiniz kimi dünyanın gözi yenidə İran'a yönəldir. Bu, Rusya, Ukrayna müharibəsi bitməmiş ikinci bir gərginlik hocayı yarandı. Bu, İran'ın daxründəki növbəti bir özləri yıqtışaş deyirlər. Etrasdar, etrasdar proseslər davası deməli başladı. Səntiyabrın heçəsi idi. Məncə, Səntiyabrın onun üçüydünə idi. Və siz də dediniz, artıb üç əftədə davam ediyin. 2019 yadımızdadır. 2019 yəni bu salgından öncəki dönəmdə o benzinin qeymətlərindən bağlı etrasdar oldu. Çox böyük İran qalqı ümumətlə götürənlə polis nə deməli. O səpağınla, çatışmalarda, kurbanlarda yiqdə adam var, öldürdü. Sindanlara salındı, 10 binlərin adam. Ondan əvvəl 2009-da İran çapında böyük hadisələr baş verdi. 2005-2006-da oldu. 1999-da oldu. Yəni son illərdə bu davamlı bir xaraktir alan bir sürec oldu. Nəyə belə oldu? Dikkat çəkən, özəlliklərinə də, anı başlıqlarla onun üstündən yedək ki, amma detalları soruşanı olsa, onla maraqlananı olsa, onun üstündə yıkerə bilər ki, yenidə. Bildiğimiz kimi bu hadisələr bu qadın məsələsindən başladı. O məhsələ emini məsələsindən başladı. Onda deyim ki, hökümət rəsm-i bir rapor yayının adı və ayləsi də etrasını bildirdi. Yəni, burada polisin elə də bir rolu olmayıq, deyə bir qərar belətirlər. Və təmzə çarqdalar polisi. Qadın məsələsi İran'ın problemlərindən birisi. 43 il əvvəl deyilə başlamıştı. Daha doğrusu, 78-də, 44-də ilə ilə ilə ilə ucurda başlamışdı, qadın məsələsindən başlamışdı. Və bugün ən güncəl problemlərdən birisi. Amma bu qılcım oldu. Ondan sonra bizim diqqətli izləyicilərimiz günəyidə gədən İran'da davam edəyən, bu prosesləri izləyənlər bildirlər ki, diktatıra ölüm şuanları oldu. Sonra bu, başqa bu sətgeli proseslərləri oldu. Bu da artıq siyasi böhrandı. Diktatıra ölüm demək, xamneyiə ölüm demək, bu İran'daki siyasi yapını qəbul etməmək deməkdir. Bu da bir başqa bir məsələridir. Diqər bu tipri suallar oldu. Son günlərdə diqqəti çəkən məsələrdən birisi hakimiyyət daxilində fərhri bir fikirlərin və yaxud da davranışların özünü göstərməsdir. Yəni, bizim, əlbəttə ki, bu məsələdən danışacaq. Həzə belirəm ki, bütün məzlum millətlərin üçün ingilab bir bayramdır. Və Azərbaycan üçün də İran'daki bizim Türklərimi soydaşlarınız üçün də bir imkanda bir şansdır. Və bu prosesin davam etməsini biz istəyirik, hətta davam etməsin də deyim, o uğur qazanmasını istəyirik. Amma bunun biriniçə şərtləri var, hakimiyyətin bölünməsi. Polisin deyək ki, bölünməsi. Ayrarı faktar var. Və bu digəti çəkir. Təxminən, iki əftə öncə bir xəbər keçdi. Sosial medyada da nətəməli yayınlandı. Qum, Tehran və məşət qum vestitlərinin, ilayet fakultələrinin, təməli xocaları, yəni, yüksək o ürütüvəri hücətür islam, ayatullah da varəyi darasında, ilayeti fəqiq məsələsini soruladılar. Daha doğrusu, dedilər ki, bu artıq işləmir, bu böyük bir diktatörə yaradır. Yəni, 43-44 deyilə əvvəl deyilən sözlər bugün təkər olunur. Bu nəyin bu ifadəsidir? Dediyim, bu tam bölünmə deyil, əlbətdə. Amma fərqri fikirlərin bu kardinal məsələrə fərqli yanaşmaların olduğunu əlamə edidir. Polisten ordudan ayrı- ayrı zabitlərin, bəyanat verib demələ, polisin o vəşiliyimi insanları qətlə etməsini pisləyən, demələ hərəkətlər, bunları biz görürük. Eyni zamanda polisin həddindən artır, bu şiddətni şəkildə o ətrazlara, ətraz eləyən insanların üstünə gətməsi, o onun haqqında bilgiler var. Və hakimiyyətin bu vaxta qədər həlləlik gücəşdə qətməməsi də bir fakt. Yəni, o minlərin insanların həyatına risk edir, siyasi, iqtisadi, insani şuarlarla demələk üçələrə akışmaları, polis nə elbəyaxa demələ, o dalaşlarına tilanlarına bakməyərə, bu günə qədər 200 əyaxına adam öldürülük, rəqəmlər artır. Ama iki gün öncə xamniyi dirildi, yəni, vilayet-i fəqiq dilən, o kəs dirildi, və çıxda dedik ki, biz bu ırt şaşların qarşısına alacaq. Və polisli bir vaşa ona tabədik, onunu əmrindən şiddət göstərir. Bir sözlünə, İranda böhrandı, siyasi böhrandı, eyni zamanda ideoloji böhrandı. Çünki, bən keçən verilişlərimdə də dedim, qırtördürlə, əvəl ki, o İslamın cazibə güvəsi, daha doğrusu siyasi İslam artı o cazibəsini itirir. İnsanlar çox agrisik, atıist bir zümrə keşkililə və bu zümrə də heç də az saylı insanlardan ibarət deyik. Baxın, bən bunu belkədə sizin programlarınızda da bən dəbişdim. Bən ilk dəfə gənc edim, o zaman xomeini də sahidir və İsmahanda işlədim, tərciməci işdir, farçə rütçə rütçə farçə. Bir gün qonak getdik, bir diş hekiminin evini və evə gədəndə bu, gördümxanım çox açıq, saçıq ikeynim. Bu diş hekimində də mənim zarifatım var idi, mən de onun qonakla dedim ki, barç deməni, amma siz iki yüzdü adamlarsınız. Tərk mən belə bizim bir zarifatlarımız var idi. Onun üzü dəyişti. Mən düşündüm ki, çox yersiz bir zarifat iləmişə, bu söhbət 68. il İsmahanda olan bir söhbətdir. Adam çox ciddiləşti və dedi ki, bax bu xanım, mənim xanımın şah dönəmində bu baş örtüsündən çıxardıq üçüya. İmdi, pratest olaraq bax, belə giyinir. Çox açıq, saçıq. Bizim o proyektin reisindən getmişdir. Mənim 88. il də bu məsələnin demə gözü də qəribədələ savaş bitməmişdir. Belbəl, elbəddə ki, o dövürdən çox su var, çox değişmələr oldu. İran da dəyişdir. Amma o əxlaq polisi deyilən bir polis var və bu insanlara həyqətən çox əziyyət edir. Əzəf verir. İran bugün o ziddiyətlərin çoxalaşdıq bir ölkədir. Hər sahədə, ilk sahadi sahədə. O, bunu hakimiyə sanksyalarına izahilir. Yəni, 1986-dan bu yana dəfələrinə bu sanksyalar artıb, azalıb, götürülüb. İranın bu atom bombasına can atması bilinən bir məsələdir. Və İran İslam cumhuriyyətinin hədəfə çevirilməsinin özü dövlət ağlı yanaşmış olsak çox yanlış bir hərəkətdir. Yəni, hədəfə çevirdi. Baxın, bu ətrafdaki dövlətlərin çox sunundanda münasibəti yaxışıdır. Amma eyni zamanda bilinən bir şeydir. Bizim izləyiçilərimiz də bunu məncə təhid eləyələr, təsdi eləyələr bilirlər. Yəni, İran'da, bu xüsusən də sonu illərdə həyat səviyyəsi çox aşağı düşünün. Amma buna baxmayaraq, bu klasik üçüncü dünya ölkəsi çox kəsib bir ölkə. Libanda, Yemendə, Irakda, Suriyyədə, bəlkə də Azarbaycanda da bu təşkilatlarım qali eləşdirir və təşkilatlar saxdırir. Yəni, İran büccəsinin bir xil hissəsi də oraya gelir. Bugün bunun özə elə məncə bir göstərəcə deyir. Adam başına düşən qeyrisafi milli gelir, 5.000 dolar civarındır, çox aşağı. Avropaya baxsanız, İsviçə baxsanız, Səhsəm milliydir. Yəni, bugün İran vətəndaşı Avropaldan 10 dəfə, 15 dəfə, 20 dəfə pis yaşlıdır. Baxməyə raq ki, İran böyük sərvətləri sahiptir və dünyanın ən böyük neft-i xıraca eləyən ölkələrinə bilseydir. Qazda bunun yanında. Bunun yanında, heç deyilməyən bir şeydir, Steersons buyundayım, amma bu ayrı bir məsələdir. 1963-də Avropada Hollanda daha doğrusu bu qaz yataqları keşfolundu və sosial siyasət, sonra rifah halıq ulan bu qaz satışına filan-ı bağlandı. Bir müdəttən sonra onun ehtiyatları azaldı və Hollanda cəmiyyətini silkelədir. Ona Dutch disease deyirlər, yəni Hollanda xəstəliyi deyirlər. Yəni, bir iğraç malına özəlliklə, tədiyi belə deyikdə ehtiyatların istismarından əldə olunan bir mala indəxsləşmək bu elində sonunda çox böyük problemlər yanar. Eyni şeyi Rusya nın timsalında görürmək. Rusya da niye adi üçü istesal olunmuş? Adi deyə ki, bax maşağım filan-ı her şey bu net və qaz gelirlərini indəxsləşmək. Və cəmiyyəti də pozur, hakimiyyəti də pozur, cəmiyyət ümumiyyətlə çox təmbəlləşir və o pozucu faniyyəti nəticəsində itirilmiş şanslar yaranır. O zaman, itiraf edək ki, cəndol sindronundan yən keçmək təsvibdər olsun ki? Bəni bəni bəni bəni bəni. NIFT-i xıraca iliyəni ölkələrinin əksəriyyəti ucudur. Ərəb ölkələrinini deyəcəksiniz ki, bəsələ, nə onu yaşamır? Çünki ərəb ölkələrin də gələn gəlirdə, əldə olunan gəlirəni ismətən əharinin sayı çox az. Səvdiyə də belə biləşmişə, hərəb əmərinlikləri və digər ölkələrdə belə də. Amma yenə də, baxın, çox zəngindir. Amma mədəni, texnoloji baxımından, digər parametirlərlə, həyər müqaisə etmiş olsa, zəngindiyi bir yana koyaq, nifahalı bir yana koyaq. Amma digər sahirlərdə küveyddən tutmuş, küveydmiş zamanlar cənnət sahirlərdə. Amma bu səddamın o köşfəz müharibəsi başlayanda bir həmrisinə belə təbqətirə bilməlidir. Yəni, cəminiyyət çox təmbəlləşir. Hə, İran doğunun klasik limunası, bu ayrıca bir mürüsün. Hətta bunu Azarbaycan meqiyasında da, bunu görə bilərik. İndi, İran'da bir siyansi ilk sadi sosial böhranla bağlı. Bakın, dedim ki, adam başına düşən, bu statistik bir rəqəmdir, 5.000 civarındadır. Amma İran'da varılı 200 alə var, bilinən bir məsələdi. Və bütün İranın o gəlirinə, nəzarət eləyən, təxminən 200 alədir. Bunun başında da, bilayet-i pəginin aləsidir. Bunun başında bu oğludur. Yəni, Adi deyək ki, vətəndaşın məşhul olduğu biznes faretmində məşhul olmur ki, mənə, ölkə, talan alındadır. Klasik, pis mənada bir müsalman ölkəsi. Yəni, insanların ərtirazdarlığına bucul gülleyinə cevap verən, onu dinləməyən özlə bir dəfə deyir. Mən bir az əvvəldə edin, 2019-da yadınıza gəlir isə, pandemi yadana əvvəl, pandemiya bu larıqılas elə. İki elə bil ki, ərtələn deyir. Ondan əvvəl də oldu, 2009-da o yaşılar hərəkiyatı samanı. Bəz ənazın baycağında bakıda deyirlər ki, həç olmasa orada seçim sistem var. Yoxdur doğru dürüst seçim sistem. Əvvəl ələbi ektir deyir, künki 2009-da o yaşılar hərəkiyatı olan da deyirlər ki, bəs bizim səslərimiz hardadır. Yəni, vələ pis mənada klasik bir müsalman ölkəsi. Dünyanın bu zənginliyi qarşısında insanları rezil vəziyyətə, hüquqsuz vəziyyətə savan bir durum hakim deyir. Bu demokratik hakim hərəkiyatı. İnsan haqları, yəni qadınların haqlarına təcaviz eləmək, onları demələ bu çadraya bölmək, bu fundamental haqların birisini əllərinən almaq deməkdir. Və eyni zamanda İran çox millətli ölkədir. İndi onda danış açıcaq, əlbətdə. Və qeyri farzların, hüquqlarının, hətta varlığının inkar edildiyi bir ölkədir. Yəni, onu da deyim, bunu da bir yeri yasaf. Dünyanın ərazi baxımından böyük ölkələrinə birisidir. 1.6 milyon qvadırak kilometir, bu də deməkdir. Bu, Türkiye'dən iki dəfə böyük ərazi əmanikə olmaq deməkdir. Fransadan 3.5 dəfə artıq ərazi əmanikə olmaq deməkdir. Biz yanımızda da elə həmin şeyə işidir ki, İran-ı İran, amma o müqaisə iləyəndəmən daha yaxşı olur. Və İran dünyanın orta ölkəlini bölgəsər ölkələrinə biridir. Vələ, inni proses hara gelir. Bir izləyizimizin də sualı var, elə əli qurbanıvında sualın, sual həmin kəri texistə olduğunu verirəm. Salam Rüfət Məldin, qonalızı da salam verirəm. Sizcə bu itiraz dalga sən gezə yox, bu rejimin sonun qətəcək. Şəylə bir video aldım indi hocam. Siz də baxın, mən hələ İran tarixində, mən kimin altınızı proseslərin de orada olmuşam. Bər. Şahidiyyəm o prosesi. Amma heys var, bu şəkildə şahidə ölkəlinin bayrağını millət özü yandırar. Aha. Bu çox əni, mən ona görə bu videonu paylaşıram ki, burada proses, bax, son 2-3 yıl İslam İngilabının rəhbərinə şifayət qədər sər tifadələr şahid oldu. Bər. Bələr, mən buna şahid olmamışam. Artıq bayrağ yandırılır. Mən istəyərdim, bir də bu kəntəkistən dəyyələndirəsiz söhbəti. Buyurun, ölmətlə nəsibək. Yəvələn, bizim o izləyicilərin, o sualına qisa cevab verək. Mənin cevabın qisa olacaq bunu hər hələ heç qəsirə bilmir. Əgər görseydik ki, hadisələr, bax bu bölünmə istiqamətində gedir. Yəni, hakimiyyətin bölünməsi, polisin bölünməsi, o hüquq muhafizə orqanlarında belə gözə çarpan bölünmələr olsaydı və deyək ki, əmrə itayəsizliyə olsaydı daha ümitli bir fragnoz verə bilədir. Amma, əvvəl ki, təcürbələrə də nəzərə ağırıq deyə bilmir ki, yəni bunun ahırına olacaq. Onu da deyim, burada çox önəmli bir faktor var. Nə qədər ki, bazar qapan məyib? Bazar, demələ, o işini davam elir. Bu hələ, demələ, hərəkəatin gələcəyinlən bağlı, bu qətib fikir söyləməyə imkan verir. Hocam, indi bazarda video daqil oldu, bazardan. Onu da siz danışanda istirəm verən, səbzi meydanlarda teyranın mərkəzi bazarına elə deyir. Buyurun, siz davam edin, yəndo videonu da elə bilirəm. Hə, polis gire bilər, polisi yəni oradan adamı. Amma o bazarı deyilən, orta sinif dediyimizdə, onun o təlitilə çıxması, bu təlitil, bazarın təlitilə etməsi, o çox çiddi bir hadisi olub, bir ənələvi olaraq böhranın dəniləşməsinin əsas elaməti sayılır. Ona görə, bu hadisələ harqədər gedib çıxaca, onu həlləlik kəstirmək mümkün deyilir. Rüfət bəyi, sizin əlavə bir sualınız oldu, onu lütfen deyil ya da istəyirsiniz o bazarla bağlı nəsə edəmək istəyiriniz? Mənə indi təqdim olunan video, bu video indi ki, təqdim etdik, bu video bazarın çevrəsidir. Bazar xomeini adından meydan, topana meydanının, yaxınlığı, səbzi meydandır, o yaxınlığı da bu proses gedir bugün. Yəni, bazarın bağlanmasına bağlı məlumatımız yoxdur. Amma əgər, etrafında bu proses gedir isə, təbii ki, dükkanlar bağlanacak. Mən sizinlə çox razıyam. Tehranın, İranın ixsadı üreyi o bazarda dövinir. Bütün İran'a oradan tol kezdər oradadır. O bağlanarsa İran ifliz olaraq ixsadiyadır. Sizinlə bir başqa izləyicimizin de sualın sizdən soruşunu, lütfen onu deyirləndirək. Mənim yalnız deyir, bir sualın var. Günə-Azərbaycana bizim Azərbaycana bir iləşinləmək doğrudan da yaldırmaq. Bəansı dövlətlərin bu maraqında olabilək. Və əslində bizim bir işin davamında olacaq idi bu sual. Yəni, Günəli-Azərbaycana da hiç sualın keçimi ilə bağlı. Həralda əvvəldə yazdıq üçün Süleyman Bəin sualını soruşmam əzburiyyətini. Buyurun hocam. Olsun keçəyu sualam. Bu, İran bizim üçün sıradan bir ölkə deyil, bir dövlət deyil, təhq konuşur ölkə deyil. İrandaki proseslər niyə biz hücür Həyacanlığını izləyirik? Çünki orada bizim soydaşlarımız var. Orada Azərbaycana daha böyük bir hissəti var. Yəni, Kuzey-Azərbaycana ən ərazi baxımından və soydaşlarımız, say baxımından bizdən daha çoxdular. Ona görə, dediğim kimi Həyacanlıyı izləyirik və izləməkdə də davam edəcək. İndi suala gələk, əvvələn onu diyək, çözümüzün başında elə bunu diyək. Baxın, Güney Azərbaycana haqqında bizdə sıradan vətəndaşda, biraz yanlış bir təsəbbür var. Biz bunu, daha doğrusu mən bunu bu dört-inglap sindrolunla izahiliyirəm. Sanki elə orada bir qılcama bərildi, sanki elə bir balaza bir şey olsun, Azərbaycana hər şeyi həlləyələyəcək bizim soydaşlarımız öz problemləri bir yana qalsın bütün İranın problemləri həlləyələyəcək. Bəzən bizim dostlarımız, əlbət sə bu sevgidən irəri gəlir, əlbətdə ki, bu bağlılıktan irəri gəlir. Mən də o səvənlər çərgəsində, amma bu hadisələrə yanaşmada prosesləri izahiliyəndə biz gələk abiiqti bulaq. Bəndə bu sualın dəvamı olaraq, bir abiiqti, bir mənzərə çizmək istəyirə, əvələn 100 il əvəlki Azərbaycana deyil, uyunki Azərbaycana. Tama və də fərqlə bir durundu. Yəni, zaman var idi ki, bu təmris, tək vilayət nişində idi. İranın ikinci paytaf deyili, siyasi mərkəzlərdən ikincisiydi, həm də kültür mərkəzi, Tehran Balaca bir şəhər idi. Hə, amma indi deyişim. Və bugün güne Azərbaycana və İran'daki bizim soydaşlarımız, Türk dünyasının ən zəyyib və ən məzlum isələrindən birisindir. Bunu bir yana yazaq və biraz fikirləşək. Niyə bunu deyilə? Bakın, yedi Türk cümhuriyyəti var, eləmi? Sonra 20-i neçələnə Türk muhtariyyətləri var. Rusya da var, Moldova da var, Qagası, hətta Çin də belə bir muhtar hüyuxları var, deyilmi? Amma, güne Azərbaycan, İran İslam cümhuriyyətində heç bir stapso sahibi olmayan bir bölgədir. İran Türkləri sayına baxmayaraq, yəni ən azından %40 İran nüfusunun, İran əhalisinin %40-nunu təşkil eləməyi nə baxmayaraq, ən hüyuxuz bölvindən birisi, kəsimindən birisi, yəni onun varlığını belə bu rejim qəbuliyyətini və 1925-dən bu yana Qayləvi dönəmində də, İran İslam cümhuriyyəti dönəmində ya da Khomeini dönəmində də onu deməli qəbul eləmətlə bəezdirə. Həmişə, bu keçən dövr ərzində əzlən bir durumda oldu. Onun nəticəsi olaraq, əlbəttəki, o milli fəyallar dediyimiz, o gənçlərdə bir prateslə nərisi var. Çox gülsər prateslə nərisi var. Bunu biz har da görürük, bunu biz bəz qalasına o yürüyüşlərdə görürük. Biz bunu bu stadyonlardaki şuarlarda görürük, yazılarda görürük, gedib gələnlərdə görürük. Bu enerji var. Amma hadisələrin ya da İranlaki proseslərdən, o yətərincə istifadə etmək nə o potensiyələ var mı? Bak bu sualar. Yəni, əsa suamız budur. Nə qədər hazırıq bu böhran halda? Böhran halda. Yəni, İran zəifləməsə dağılmasa ucgarların da və qeyri farsların da problemi həll olunmayacaq. Belki əndi bunu daha ayrıntılı şəkildə müzaikiri eləyərik nə kimlik məsələsində bir aydınlıq həllə də hasılı olmayacaq. Nə də təşkilatlanma məsələsi? İki çox önəmli məsələrdə problemlərimiz var. Bu problemlər qaldır. Bizim o izləyicini sualanan əndi gələk o çababdırıq. Yəni, bu qədər pəsimiz görünən bir izahatdan sonra mə istəyirəm deyəm ki, güne-yazabaycaq ümumiyyətdə İranla ki, Türklərin asimiləyə olmaq şansı mümkün deyil. Çünki, güne-yazabaycaq müstəqildi. Çürki cümhuriyyəti qulağının dibində bir isləndən vaxt qədib orada ziyaret eləyə biləm. Bu tərəftən yeni müstəqi dövlətləri yaran və məsələnin həl olunması o zaman bizim ziyanımıza olardı ki, daha doğrusu İranbunu həlləyə bilərdik ki, onu asimiləs eləsin. 40 milyonu asimiləs eləmək mümkün deyil. 30 neçə milyonu asimiləs eləmək mümkün deyil. Əər bu vaxtda qədər, deyək ki, bu marif naziri vardı, bən o son kitabında da yazdım. Adam özə etraf edildik, bu qədər biz bütçədən polkaş dedik. Al məqsətimizə nəil olmadık. Yenədə, farz dilini biz o Türk ailələrinə soxabilmək, getirə bilmək, öz dilərində danışılır. Əlmətə danışacaq. Milyonlarla insanı üstə gər, keçmiş siyasi mədəniyyətə olan, siyasətdə böyük rolu olan, yəni İranca o rafiyasının bu siyasi təcrübəsində demələ, farzdan daha çox çekiya mani ki, olan bir toplu sen necə elə biləsin? Yəni əltmə istəyiplə, asimilə eləmə istəyiplə mümkünə olun. Yanında da Azabaycan Cumhuriyeti var. Arazın şımalında və gözü burada da şüffəsiz və bilim izləyicimiz rahat olsun. Azabaycanın biriləşməməsi məsələsi yoxdur. Yada belədiyə Azabaycanın biriləşməsi problemi yoxdur. Nə zaman biriləşəcək problemdir? Çünki başqa çaresi yoxdur. Bu indi hansı yoluna gələcək, nə zamanı olacaq, biz onu görəcik, görməyicik, bu bir başqa bilməsi. Yəni falçılıq eləməyi istəməzdir. A, yox, biz mütləq görəcik deyip, rəhmətlik Şöykəxanın daha evanı siz də tanırsınız. Bizim şövbəm idiriydi və burada Yenguzey Azabaycan da, Günəy Azabaycan haqqında, yəni bir məktəbin yaranması onun adında var. Çox görkemli bir alimi idi, çox gözəl bir insanı idi. Şöykəxanım deyirdi ki, bə bu bir iləşməni görmədən ölməyicim. Amma bizim iradəmiz xaricindədir. Biz nə qədər çox istəsənklə bilər, bu hadisələr bizim arzumuzla təməli irəli yetmir ya da baş verirmiş. Amma bən qəti əminəm, çünki bölünmüş haqqların bir iləşməsi gözümüzün qabağında baş verir. Və hətta o dür, o dövlə şəkində bir iləşməsi belə iki toplumun iç içə gəlməsi məsələsi var. Biz əslində birinci növbədə şuurumuzda bunu biləşdirməlik, həm güneydə, həm buzəydə, kitaflarımızda dəşdiklərimizdə biləşdirməlik ki, bu proses də gedir. Bakın, biz hiracda bu məsələyə, yəni çox pəssimizdə baxmıya, 30 ili əvəl biz ancaq şuar şəkinində dirdiyik, bizim birləşməmimiz mümkündür. Bu gün həyəyətən, bizim ortaq deyərlər baxmından iç içə olmağımız sayesində xeyri irələmiş, xeyri irəliyi yetmiş. Bu da modern vasitənərin olmasından xeyri baxmı. Bakın, biz burada söhbət həyirik, adam təbrizdə oturub, əlbətdə internet səhəfiniyib daha doğrusu bağlanıb vətəndaşlar üçün, amma özləri üçün var. Başqa bir vaxtda olsaydı, yəni bu böhrəm vəziyyəti olmasaydı, baxabilərdir. Soal soruşabilərdir, necəki soruşur. Bu da çox normaldır. Biz heç zaman, bakın, 19. əsirlənin başlarından bu yana, heç zaman buq edər iç içə olmağımızdır. Və prosesdir sürətləndə da olmaqımız. O zaman, təşəkürləz çoxlu suallar var. Mən çox xaşa edirəm, istəmirəm, sizi də çox sağlayan efirdə. Təhvəni bir 20-i dəyə qəmiz var. O suallara mümkünsə lakanik çağı ulandıraq. Çünki aslında lakanik çağı, bəri mən özümdə vaxtram sualların ağırlığına. Məsələn, çox dəyərdə izləkcimiz Refiləx hanım bir abləti yaratma projesi olduğu deyidirdi. İranında, ailəsinin və özünün kürhəyə kətinin yüzü olan 22 yaşlı qızın ölümü ilə başlayan üsyan, abuş tərəfindən təşkil olmuş ola bilərmək belə bir suallar? O, elə bir fikirlərdə səstanır. İstənlən bir məsələdə, bir qurğunun olması, bu həmişə müzakir olur. Yəni, bu palnaşdırılmış qəstən olan bir işdir. Bunu bir şüphə daha doğrusu sual işareti altına alaq. Önəmrə olan bəncə bu Amerika'nın elində kürt kartıdır. Amerika, bu Böyük Ortadoğu projəsində də o kürt kartını önə sürdü. Türkiye münasibətdə bir dəmokul kılıcı yaratımı vasitədi. Və bu istəyindən də hələ vası keçmir. Yəni, Suriyada gədən prosesləri bizim izləyicilərimiz bilirlər. Bu doğrudur. Bakın, amma bu, əvəlki sualda da varəyi doğur. Amerika-Azımbaycanın birləşməsini istəyərimi istəməz. O, gəlin Amerika'nın istəyədiyini deyir, bizim millətimizin bunu istəyirmə istəmədiyim məsələsini düşünəm. Və millətin nə qədəri bunu istəyir? Hər şeyi Amerika planlayıb Amerika'nın əvəl-Qudrətti doğrudur. Suferi dövlətti deyirik. Amma hər şeyi onun senarisi üzrüzlərə getmiş. Hələ bir başqez dəcimiz, Ülvü Bəyi, çox təşkil edirəm, yazır ki, bunu İranın regionda əlqol atmasının qarşılıqı ola bilər mi, İsrail bu adım atabilir mi? Yəni, artıq İsrail faktoru talıda, yəni, eyni konteksistədir bu suallar. Anladım, mən deyil. Mən deyil. Bir az əvvəl dedim, 3-5 ildən bir son 10 illərdə bu hadisələr olur. Nədən olur? Bu İsrailə bağlı deyil, Amerika bağlı deyil. Amerika, İsrail plan, o sanksyalar üçüncü-beşinci dərəcəli məsəlilə. Səbəplər sarasında, əlbət doğalarda var, yəni, sanksyanı qoyanda bu iqsadi, sosial, o sahələri etkisi filan olur. Amma bakın, milyonlarla adam, yəni İsrailin deyilmə mi oturupdur? Milyonlarla qadın, qadın o ləçəyini kəsir. Milyonlarla adam, siz göstərdiniz oradan öz dövlətinin vətəndaşı olduğu dövlətin bayrağını yandırır. Bu, artıq Amerika'nın İsrailin məsələsi deyil. Ona bu çökülü, bu səbəplərə siyasına almamız qəriqdir. Yəni, bu siyasi, iqsadi, ideoloji bir böhran. Bəl. Çok teşekkürlər. Bələt var, var, sual çox. Sual çox, mən bu qadrı götürün. İtirazlar uzun müddət davam edərsə, guzeyəzərbaycana, zəngəzür məsələsin hər hansı bir təhsil olabilərin. Əslində, bu sualın başqa formada mən sizdən soruşacaqldım ki, Iran'da başverən proseslərin bir də dövlətiniz baxımından bizə təhsilləri və təbii ki, zəngəzür məsələsi də son günlərdən Irlanda dildən düşməyən bir məsələyə çevirir. Hətta Ermenistan da sərədlərin minillik tarih. Kənin rəhbəri belə dillə gətirdi. Bu qədər absur deyib diyanın şahidi oldu. Buyrun hocam, sizə işidək. Bu suala da onda qısa cevab verin. Son ayların ya illərin bu, diqət çəkən bəyanatları sırasında Iran'ı təhsil eləyən dövlət adamlarının o Ermenistan'a və Ermeniliyə, o yaxın münasibəti haqqında bəyanatlar diyən. Biz gördük. Hətta vilayət əfəqi. Yəni, Müslüman dünyasının kimayətisi iddiasında olan, vuran eləyi iddiasında olan bir dövlətin başında duran şəhz, Erməllərə qardaşım dedik. Tariqən biz qardaşa filan dedik və burada irkçiliyin əlaməti eyni irktənik, hindi Avropalıya filanıq demək istəyir bu adamlar. Və bu son Qarabağ savaşında Azabayca'nın qazanda o uğurlar Iran'ı naraat eləyi. Niye naraat eləyi? Çünki Azarbaycanın güclənməsi, Hüzeyazbaycanın güclənməsi güne Azarbaycanada təhsir eləyir. Onları da ayaflanmağa, onlar da aktif hərəkəti etməyə deməli o gönləndirir gədə bu həvəsləndirir. Bunu Iran tərəfi də görür və Azarbaycanla bu İran arasındaki, bu gərginliyin olması liderlərdən filanlardan, dövlək başısından filanından asılı deyir. Bizim veriliştən ya İran'a xoş ya da həyqi qeymətin verməkdən asılı, bəz adamlar düşünür ki, elə İranla münasibətləri çorlayan elə müqalifətdir. Niye? Çünki İranla bağlı, hə, belə çox düşməncəsində münasibətdir. Çünki İran Azarbaycanı özünün düşməni bilir. Və bu sistemik deyilən bir harak dirilir. Və bu, dədiyim kimi dövlətin başında duran adamlardan filanından daha asılı deyir. İzah eləmək istədiyim odur. Əgər, deyək ki, Gürcistan, Ermenistan və burada bir başka, Moldova deyək, Azarbaycanın yerində olsaydı, Moldova inan çox normal münasibətli olabilərdir İranın. Çünki, Moldova inan onun bu İrandaki Azarbaycanın bir eləqəsi yox ki, amma burada Azarbaycan oldu, və tərisinə. Əngər, İranın yerində bir Pakistan olsaydı, biz Pakistandan daha gözəmlün asibətlərdə olabilərdik. Aradan ki, bu, o düğünü, kör düğümü, yaradan, Muzey Azarbaycanlar, müstəqil Azarbaycan resul qasının olması, İran da isə bir məzlum Azarbaycanın olması, səşəkildə belə deyik. Bir sual olmuş da mən onu okuyabilmədim. Soh təşəkürə, İran, mənim sualla əslində budur ki, bugün İran'da hər hansı dəşiliyi baş verərsə, bizim soydaşlarımız buna nə qədərxə hazırdı? Süleyman beyndə, Süleyman sual soruşuq, bizim soydaşlarımız niye indiyəşimi qiyam qaldırmırdılar? Bu zamana nə qədər, nə qədər ciddi səvərdər var idi. Bir başqa sualını da Süleyman beyn biriləşdirmə istəyirəm ki, bizim Azarbaycana biriləşdirmək de oradan rəyaldırma və hansı dövləklərin bu marağında olabilək. Demələ, ortada belə bir fikirlər var. Nəsib beydən bu fikirlərlə bağlı bir fikirini eşidmək, şəx sən mənim üçün çox önəmdir. Da, gələcəyidə İranında mümkün dəşiriklə Azarbaycana müsəqil döldətmi olsun, fədərəsiya su bir ektimi olsun, yoxsa milli müxtariyyətlə və yaxud da, gələcəyə perspektivlərdə bizim o iddialımız olan böyük bütün Azarbaycana olsun ki, bu bütün Azarbaycana özü də Turanın bir stununu təşkil edəcək. Buyurun, hocam, bizim sans perspektivlər var. Bakın, şəxs olaraq, mən bir Azarbaycana vətəndaşı olaraq, milli Şura sahib olan bir vətəndaşı olaraq, elbəktəki bütün Azarbaycana təriqdəriyə, niyə? Çünki, Qüzey Azarbaycana mürekəv, qəpalici, bu konunda olması və keçmiş təcürbələrdən də biz görük ki, çox çətin. 10 milyon əhali ilə 76 bin qvadraklonu tələbu resmi tərəfi. Çox çətin də başımızın üstündə bir, dimələ, bu Rus impiriyarizmi var, güneydə də Fars impiriyarizmi var. Çox çətinə ona görə bizim Azarbaycana cümhuriyyətinin varlığının bir ön şərtək var. Yə, güney Azarbaycana də biri olmalıdır. Yə, Türkiyi də o qədə biri olmalıdır ki, öz varlığını qoraya biz. Həm, əndi gələyəsizən sonraqsa, amməl, təbrizdinin, urmulunun, ya deyək ki, zəncanlı, ya hətta təhranlı usoydaşımızın əvəzindən nüklək belə olmalıdır, malı məli formasını danışmaqı istəməzdir. Onlar özləri o yolunu tapacaqlar. Əsnə qalandan, bu İrandaki o proseslərin bir hissəsi də, bir hissəsi də o millin məsələrin həlli istiqamətin də heq edəcək. Yəni, orada xıdı, o İranın gələcəyi beylən bir anlayışa, eyni zamanda o qeyri farsların da üst yuqlarına sahib olması daxildir. Bu İran çox millətli bir dövdə. Türklərdən başqa orada digər qeyri farslar da var. Və bunların bir yerdə, nə qədə bir yerdə olacaqından da aslı? Bu qeyri farsların ümum İran prosesində nə qədər fəal iştirakindən aslı? İzaylıyım. Məsələn qadın hər həri kəti. Geyri farslar burada iştirak edilmək, elbət deyiz iştirak edilmək. Məsələn, kürt hər həri kəti bunu bayraq elədi. Yəni, o qızı, bu 22 yaşlı məhsəl, əminini bayraq elədi, dedi ki, kürt hər həri kətinin ən önəmli simbollarından birine çevdir. Ha, faydalandı olma, bu faci edən. Bu qızı çöyün onun ailəsi üçün böyük bir faci idi. Və İran dövlətirin də bir qəddarlığının bir nümunəsi idi. Və bunu, deməli, öznə mal elədi. İranda demokratik hər həri kət. Bunla bağlı biz çoğun bahisələr etmişik. Bugün bəlkə görüm məsəb elə. İranın başqa çaresi yox, demokratikləşməs sonra. Bakın, üçədə nə deyirlər? Diktatör ölün deyirlər. Vilayet-i fəqihe lərne toxuyurlar. Vilayet-i fəqihin o iqametgahını dağıdıllar. Bu, indi ki, hakimiyyətə yetirazdır. Onun alternativində deyil, bir demokratik hər həri kət. Onun başqa alternativində deyil, bir laik hər həri kət. Yəni, dünyavi bir rejimin olması. Bə qeyri farslar, burada nə qədər fəal iştirak edətiklə. Laiklik özü özgünündə, bu indi ki, çəkretik rejimin mərkəzində duran bir məsələ. Və bütün qeyri farsların maraqlarına uyundu. Bu, hər həri kətin əsas qüvvəsinə çevrisindər. Ona görə, hələ bu ölkədə çox prosesdəl görəcəyi və bütün Azarbaycan dedik ki, mənim istəyimdir. Ama mənim istəyimdən həll olunur. Yə də rəhmətli şövqət qanımın o istəyindən gəlmətdir. Elbətdə ki, bu gün bəncə ən real məsəllərdən yanaşmalıq. Bizim bir alcı təcürbəmiz var. Yəni, meşhur tə dövründən bu yana qurban verivəri gəlmişik. Özü də, Rüfət bəyi siz bilirsiniz bunu. Ən azından 46-ci ildə nələr oldu, pəren pəren eləzadla. Bu milletin qaymağını toqladılar. Və yenidən ayağa durması üçün bir 30-40 il lazım oldu. Bir de 79-du da ayağa durabildik, deyilmi? Və ona görə bizim izləyicilərimizdə mübaridə düşünsərə bəncə yaxşı olmalıq. Bizi soydaşlarımız çox aktiv olmadılar. Mübarizə etməyən millətə heç kəs azadlıq bəlmək. Yəni, həm də qurban verirə yallıqlar. Bütün dünya tarixı elə bunu göstərir. Eyni zamanda bunu bən son həftələrdə, hər söhbətimdə edirə təmkinli olmaq zorundalar. Və yeni qadrolar, milli qadrolar yetişib onları bu represif aparatın ağzına verməri deyilə. Buna heç kəsin haqqı çatmaq. Həm aktiv olmalılar, həm də təmkinli olmaq. Bu da çox çətin işdir, amma bizim soydaşlarımız o acı təcrübədən nəticə çıxılardır, bunu etmək zorundalar. Hocam, belə bir sual var. İki sual var size, bir başı ünvalıq İran sizin üçün. Deməli, Nəsif bəyi siz İran güney cəmiyyətinin yaxşı belə dolan bir ziyalı kəskimiz. Bu ziyalın güney dəstəyi nədən barat olmalıdır? Cəmiyyətimize dəstə üçün çağrış etmirsiniz. Belə bir sual var. Və o bizim ziyallarımız, ümumiyyətlə toplum, güney məsələsinə yetəri də maraq göstərir. Yətərik edər yardım eləyə bilir mi bu başqa sual? Yəni, çağrış edip, baxın, mən bu toplantıların birində dedim ki, mənim bu təklifimdir şəxsım, mənim təklifimdir, güneyə yardım komitəsi yaradıq. Onu yenidən səsləndirmək istəyir. Bir yardım komitəsi yaratmaq zamanı çaktı. Vanjibdür milyonlarlar puliyonası. Amma buradan oraya bir yardım, o ailələrə, zindanda olan ailə, bir kişik migdarda bir yardım yetək, çox böyük bir unun əfəkti olar. Çox böyük bir efekt. Təki ailə üçün deyim, bütün toplum üçün və güneylilər yalqız olmadığını hissəmir. Bunun yolları çoxdur. Günəyə yardım təki onunla nibaret deyik. Tək bizim deyik ki, burada heyecanla, onlara salam göndərmək, onlara dərdinə şərik olmadımızdan deyik. Yəni, bu verilişə mütləq kulağa asacaqdır. Mütləq bu internetdə, dəmələ, öz yerini bulacaq və tapacaq və minlərlə bizim güneylimiz buna bakacaq. Yardımın o qədər yolları var ki, millet olaraq və dövlət olaraq. Biz keçənlərdə danışırdık. Məsələn, bu günə qədər güneylində, güney azarbaycana ya da İranın başqa yerlərlərləyə gələn bizim soydaşlarımızdan pəhsil və haqqəl. Almaq nə demək? Və, dədiyim kimi yolları çoxdur. Və bizim de, məncə, güney azarbaycana yardım etmək bir vəzifə olmaqdan başqa, eyni zamanda güney azar, güzey azarbaycana bu varlığını qormaq vasitələrindən bildik. İzahiləməyə çalışıq. Bakın, İran, İrandaki rejim, güzey azarbaycana varlığını özünün tərkəstik amelisayar ki, yəni deyir ki, nə qədər ki, güzey azarbaycana müstəqildi? Nə qədər ki, orda milli bir hökumət var, anadili barfiyon var? Mərim üçün tərbikət. Və, çox böyük diqqət muhtəlif istiləmətləri görürük. Bizim izləyicilər məncə bilirlər. O zeyniyyətçilər, o zeynətçilər, bilməm, bu digər təşkilatlarda birləşənlər və yaxud da başqa o təşkilatlar hamsi İran tərəfindən maliyyəmiş. Bunu bilirlər, çöki sosial medyada çox müzakirə olunan məsələrdən birisidir. Azabacan Cumhuriyyəti ya Azabacan Rismuqası dövləti öz varlığını, qurma üçün bu məsələrə daha artıq digət yətirmək məcburiyyətindir. Fil işin sonuna yaxınlaşırıq, amma mən gəzi sualları umuləştirmək məcburiyyətin deyəm əkçeriyyətin sualı budur ki, Azabacanın mütəqləşməsi ideyasına dünyanın dəstəyi necədir? Buna aşağı yoxarı caverdiyiz. Amma ümumiyyətlə Azabacanın mütəqləşməsi ideyası kimlərin marağındadır. Çox biz neşə yerləməm bu sualar az kəldi. Bir də dəc soruşur ki, bütün Azabacın yerini İranın özünü bələ bir fikir var. Bilirsiniz, son günlərdən bu fikir daha da gündəmdədir. Günya Azərbaycan yox, bütün İranına sahib olmaq, qacarlar coğrafiyası, əfşarlar coğrafiyası, binillik İran taxtında biz olmuşum çöp-i söpətlər var. Həlalə, çox çətin yollu. Bir də neşə idlərdə şubiya düşüncəsi İranın alt qatlarına gəlir. Bugün bizim üçün fərzən, fərzən bu proses yetti, elə bir zamana çattı ki, müvcud siyasi sistem sugut etdi. O zaman sugut edərsə bizim üçün ən optimal variyan. Yəni, soydaşlarımız baxımından mən hər zaman demişəsi müstəvidə olanlar, isə mediyada olanlar güneyli soydaşlarımız sizdə çeçmə qərar beləşələr, bizim boynumuz qıldan incədir o çeçmin qarşısını. Onların taliyyidi. Mənə bir dəstək verəcik. Amma bu gün bizim üçün hansı önəmdir və o prosesdə dün ilə nibarəttir. Sonunda mən istəyərim bu fikir sizdən bir daha işidək. Bir daha onda texsarlayayım. İksi də çox böyük geniş sualdır. Mərkədə ayrı bir verilnişim dövüsüdür. Hansı də övləyəm? Veydəşimi istəyir. Hə. Bakın, birinci növbədə bizim öz millətimiz bu istəyir. Əm böyük faktor budur. Bu zeylik, güneylik, bizim soydaşlarımız nə qədər çox isteyəcəksə o qədər təzbiz buna nail olacaq. Nə qədər təzbiz ş uğurumuzda bütün azarbaycanı formalaşdırmış, şəkirləşdirmiş olacaqsa o qədər təzbiz. Nə qədər təzbiz kimlik məsələrində, həm güzeydə, həm güneydə aydınlıq yətirmiş olsaq o qədər təzbiz olacaq. İndi xarici faktorun rolu çox böyük. Şüphəsizdir. Güzel Azarbaycana həm də güney ilçəyəm birinci dəməli xarici faktor. Varlayınla xarici faktor. Və bunu heçkə sonun dərin dən alabilməsi. Və yəni, güzey azarbaycana, yəni Azarbaycana resmurtası dövləti öz müstəqirləm vaskeçəsi deyir. Dəmələk, birinci, güzey Azarbaycana isti. İkinci, Türkiyə isti. Türkiyəm baxmayın, o dövlət çox təmkinli yanaşır bu işlərə. Amma, Türkiyə cumhuriyyəti dövlətiinin bir başa marağındadır. Ki, yanında bir dost 40-50 milyonluq bir dövlət olsun. Onu niyə istəməsin? Yəni, bu məntik məsələsin. Türks dünyasının digər dövlət dərisidir. Azarbaycana, Türkiyə, Türks dünyasına dost olan dövlət dərisdir. Yəni, dünyanın bu qəpalisik bölümündə bizim tərəftə olan dövlət dərisdir. Yəni, elə də düşünməyiniz? Yəni, Amerika istəmir ona görə, bu baş tutmayacaq, bu yanlış fikir. Millətin iradesi hər şeye qadi. Və bizim o bütünlüğümüzü isteyənlərin siyasi heç də istəməyənlərin sayından az deyik. Bunu deyim. İki, Rüfət Vəy, sualın o ikinci istəsinə idi. Yəni, İranın bütövdiyi önəmdə deyiyorsan günəzə qadi. Təşəkürəyərim. Çox geniş bir sualdır. Bunu da, bu yanlış bir yanaşmadır. Amma, bən ona eç də bələ bu cürdiyəkdə kəskin tənqidəyə yanaşmağında tərəftərim. Ey valla, buyurun, əgər eləmək istiyisiniz, buyurun eləyi. Amma bu real deyiyim. Çünki, biraz əvəl suçumuzun başında dedik. Doğru seçimi, yəni doğru təklifi siz edirsiniz. Çim nəyi bazaracaq? Bəl, sözümüzün başında dedik. Yüz ilə və əlki Azabaycan deyir. Türklük çox seyiflədir. Çünki 1925-dən sonra Susən bizi həmişə əziblədir. Bizim gücümüzü azaldıqlar. Milli gücü müqahisə yetmiş olsa, bir tərəftə bir farz eləmənti var, ilə mi? Dövlət elində, silahlı qüvvələr elində. Deməni, mədəniyyəti hakim mədəniyyəti. Ideologiyası onun ideologiyası. Sənin nəyin var, gəlin müqahisəkdir. Sənin bəlkə enerjim planın var. Amma bir real müqahisə yetmiş olsak özür də tək farz deyir ki. Yəni, İranı, Türk dövlətlərinə çevirmək, o demək ki, sən burada kürdü də əzəcək isə. Söğrə, ərabi də, çünki onlar da öz dövlətmə istəyir. Əna ağzından milli muhtariyyət istəyirlər. Bəlu Cistan, Azabaycan arasında nəyə lagas? Və dünyanın o birisi tərəfində ilan məliyyən yerlərdir. Və nəyə nə qərəktir, bizim öz torpağımız özümüze yetər. Və dediyim ki, bu ayrı bir məsələdir. Və daha pratik bir yolundan gedəcək, mənə elə gər ki, Azabaycan milli hərəkiyatı nə mümkündü ona alacaq. Baxın, biz dərslərdə adətən deyirik. Siyasət nədir? Bir politiks is to get what, when, and how. Siyasət nə zaman, nəyi, nəcə almaq sənədir? Deyilməyik? Onu biz də biraz tərcüm edilip deyir ki, sadərəşmiş də mümkün olanı əldə etməyik. O da doğru bir şeydir. Yəni, bu günə, əgər, deyək ki, bax bu hərəkiyatın, bu dalganın nəticəsində, əqlaq polisi labolumsa, deyək ki, vilayeti fəqiq məsələsi referenduma çıxarılsa, deyək ki, bu laiklik məsələsində güzəşlər olsa, qeyri farzların dillərinin o resmen tanınması, əddərinin resmen tanınması gündəmə gəlsə, bu çox böyük bir qələba olur. Bir isə, o coğrabın çözülməsi məsələsi, bir adiyəndən sonra bədən sonra cəgəl. Və bu ingabi, ona nə deyirdilər əvvəllər, və sələsizlik göstərməyən heç bir anlamı yoxdur. Və bizim oradakı bu soydaşlarımız da bir də təklir olarak deyirəm, bizim azı təcrübəmizdən, 150 azı təcrübəmizdən nəticə çardım, ən optimalı yolu seşəcəkdirək deyə düşünürdür. Çox təşəktirək deyirəm hürmətli nəsbək, dəri hocamız. Dəri hizdək ki, bəzləzin fikirlərini əkçettirə bilmədik, üzülü sayın. Amma hocam ondaki proseslər nəm bağlı və digər mövzularda, ən çox haşirəm ki, nəsbək bizə özünlən haşirəm, təsdək görək, imkan daxilində, elmi faillətmədən bir daxil etmək isməmrəm, mani olmaq isməmrəm daha doğrusu. Mən düşünəm ki, çox haşirəm ki, çox haşirəm ki, çox haşirəm ki, çox haşirəm ki, çox haşirəm ki, çox haşirəm ki, süzdən artıq burada canlı yayımda görəmizləyən var, üçüzdə qədər bəyən, bu söhbəti bəyənməm olar mı? Lütfen bəyənin və belə işimizi bəyənərik, paylaşara tərk edin ki, bize çox ciddi troll hücumlar var. Və ona görə, təs-təs bu şəkildə problem yaşayırıq son günlərdə. İrandan bağlı danışanda, İran trollları daxili siyasətdən bağlı danışanda da təbii ki, sizin bildiyiniz trolllar. Nəsi bəyət, çox təşəqkürlər izləyicilər, çox təşəqkürlər, daha bir cizanlı yayımı burada son açatlarıdır. Sağ olun, daxılcaq olun, tanrıbətəmimizi tanrıbətə ediriz orasını, Allah müandir. Sağ olun.