 Bəzi giri folding-lər, müətlə vergi vermirlər və yaxud da çox az vergi verirlər çünki məmur bizəsidir, hakimətə yaxın folding-lərdir və ona görə de onları belgiləri daha az ödüyürlər, onun yüklə Azabacan və Hətəndarşının çeyinlə düşürür. Deyəli ziləcilər, xoş qövdiyər bürünüzü, kanalın olsun, öfəndə şama yemindir. Bu gün ki, Qonami Serial Partisi Nizara Katibi tanınmış xiksatsı Natik Cəfəlidir. Natik bəyi, xoş qövdi siz. Natik bəyi, yaxın ki, məlumatınız var, bu gün milli məzlisdə 266 adda şusumlarının atılması nəzərdətli, bu hələki təklif verilir, bənca qəbul olunma yap. Sözsüz ki, bu təklifin qəbul olunacağı bir mənə aldı, bizim deputatların onu çəksevib etmək güdürətlə malik deyirlər ki, ona olahiya yox deyirlər. Bu da əsas da deyim ki, Natik Cəfəlidir məqəm dəvməm vasitələrinin qeydiyyatının 100-150 mahta qaldırılmasıdır. Bu hüsumların qaldırılmasının bir iqsa əsası var mı? Əsində bu dövlət hüsumlarının aldırılması ilə bağlı bir nəçə gündür ki, mətbaatə məyəm əlumatlar sızmışdı və sosial şəbətlərdə də müzakərlər gedirdi, amma rəsmi qurumlar bundan üntinə edildir, ki, bələ bir şey yoxdur. Amma bugün məlum oldu ki, milli Mərsin İqtisadiyyət Kangisiyesinə bu təkliflər təklif olunur və çox ki, Manki qəbul da olunacaq və rəsmilərin veridi açıqlama bundan ibarəktir ki, uzun illədir hüsumlar dəyeştirilmir. Örkədə isə infilətse gedir, çox hüsurətlə vahalaşma gedir və bu hüsumları indeksləşdirmək lazımdır. Amma bizim ökübət nədənsə, həmişə atı arabanın qabana bağlamaktansa, arabanın atı qabana bağlı. Yəni, birinci arqın tərisində edir. Çünki birinci, ilki atlım kimi, kərəy əmə haqqları, təqaödlərin və bu sosial muabinaqların ödənişi ilə bağlı indeksləşmə haqqarılardır, onların artırılması ilə bağlı qərar verilməlidir. Bundan sonra ehtiyac yaranardırsa, müəyyən rüsumların artırılmasına qətik etmə mümkün ola bilərdir. İndi tam tərisi bir adımat oldu və ilk növbədə rüsumların artırılmasıyla bağlı qərar verilir və nəticə itibarlədə bu insanların sosial vəziyyətmə və hərclərlə ciddi mənfi təsib göstərəcək. İstələn gömrün rüsum olsun, belgi olsun, dövlət rüsum olsun, fərq etməz, islələn artırılan qeymətlər sonu cə itibarlədə vətəndaşın cibindən çıra. Çünki son ödəkisi bizi vətəndaşlardır. Və bu rüsumların artımından maksimum dövlət bücəsində əlavı olaraq 100 milyon manata yaxın, vəsayetin dahil olması düşünür. Yəni bu, o bədər də böyük bir vəsayet deyil ki, əhaləsün böyük vəsayet deyil ki, bücə için deyil, bücə için o bədər böyük bir vəsayet deyil ki, bücənin doldurulması kimi bir hədəf qoyulsun və bu 100 milyona görə bu qədər narazlıqa, bu qədər sosial gəlginliyə, bu qədər insanların ehtirazına səbab olsun. Də məli burada söhbət başqa şeydən gedir. Söhbət ondan gedir ki, Azərbaycan hökuməti, Azərbaycan xalbi ilə cəmiyyəti ilə iki mühüm baxı var ki, bütün dünyada belədir, o iki mühüm baxı boparı vaxt artqatır. Dünyanın bütün ölkələrində vətandaş dövlət münasibətləri, vərigi və seçki üzərindən tənzimlədir. Yəni, vətandaş vərigi verir, sonradan seçilərə gedir, hökuməti seçir və o vəriginin əcə xəclədiynə nəzarət mekanizmləri yaranır. Bizdə hökumət bu iki baxı boparı da vaxt artır. Həm vərigiləri toplamağa çalışır, bürsümləri artırmağa çalışır, həm də səs veribəni qogunu məhdudlaşdırır ki, insanlar azad çəklidə öz parlamentini bayaq da siz geydirədiniz ki, mələ bir parlament seçsin ki, o parlament bu tipli qələrlərə yox deyə bilsin. Deməli, belə iki baxı boparı vaxt artırılması, Azərbaycanda çox ciddi bütün problemlərin kökünün də duranarsans, fəlsəh və səbəbə bulunan ibarəktir. Daha bir məsələ, ondan ibarəktir ki, Azərbaycanda hökuməti normal vergi sistemi yara da bilmiyib ökədə. Və bütün rüsumlar əsində dolay vergiləndirmədir. Yəni bütün rüsumların son oda edisi vətəndaş olduğu üçün dolay vergiləndirmək sistemini kecim. Təhsil haqqıda dolay vergiləndirmədir, ansa sənədlərin dəyiştirilməsi üçün ödələn resurslar da dolay vergiləndirmədir. Və nəticə itibari lə dövlətin, hökumətin normal vergi sistemi bura bilməməsinin əsas ağırısı və yükyü vətəndaşın çiğniyində düşürür. Yələ, diqlət etsəngiz nətic bəyi kimin 22-lin dövlət bücəsi lahiyəsində proqranızda ulaşdırılan bücə gəlirlərinin təxminən 13 milyadı gömüyük daxılı olmaları və vergi xidmətinin daxılı olmaları vasitəsi ilə daxılı olur. Bu 8-10-da 7-di vergi deyil səhvətməti, 4-10-da 3-də gömüyüktür. Bütün bu gömüyü haqlarının vergilərin yığılması bizim bücəmizin vergi 3-dün çifayat qədər olduğunu göstəcisi deyilmi? Əslində bu vergi məsələsi və gömüyüktürsün bu məsələsi də birəsi başqa tür tənzimlərin Azərbaycanda. Azərbaycanda vergi ödəkisi kimi? Azərbaycan vətəndaşları resmi qeydiyaktan tüşünmiş və muzla çalışan əməq kalan, Azərbaycan vətəndaşların sahib 1 milyon 600 milyundur. Bunun 915 milyona yaxını dövlətdə çalışır. Və bunların vergi şəklində, gəlir vergi şəklində dövlət bücəsində geri ölür. Yəni, burada məntik nədən ibarəktir ki, əgər dövlət bücəs əsabına maaş alırsa, o verginin 14 faizində həmin maaşın bir isəsini qeyri qaytarırsan. Bu da öz özləyündə onu göstərir ki, Azərbaycanda vergi sistemi tam da məqsətlərə çatan vergi sistemi deyil. Dünyada nəcədir? Gəlir vergisi ildə bir dəfə təqdim olunur. Prizidentdən tutunda adi vətəndaşa qədər hamı, gəlir, deqilar atsası təqdim edir və gəlirinə görə də vergiləndirmə sistemdə keçir. Bizdə o sistem deyil. Bizdə özəl səktirdə çalışan maaşsələrin müxtarət vergi yükləri var. Azərbaycanda gəlir koldinglər, umumiyyətlə vergi vermirlər və yaxud da çox az vergi verirlər. Çünki məmur bizəsidir hakimətə yaxın koldinglərdir. Və ona görə de onlar vergi, vergiləri daha az ödüyürlər. Və onun yüklə Azərbaycanda vətəndaşının çeyində atışır. Gömrüklə bağlı isə umumiyyətlə bəlbaq fəziyyətdir. Çünki gömrüyün fər səfəsi daxıda bazarın borunması üçündür. Yəni, daxıda istəhsal olunan istəhsalçıları boruyursa. Azərbaycanda nə istəhsal olur ki, bu qədər böyük gömrüklə rüsumu yığılır? Yəni, bu qədər böyük gömrüklə rüsumunun yığılması əslində, əlavə vətəndaşın çiğnilə qoblanan yüklən başqa bir şey deyik. Uşaq yəmək istəhsal olunmur 15 vaiz gömrüklə rüsumudur. Yəni, ən gəldi insanlar sünafadanlıq istəhsal olunmur, bıları mən niyə sadalirəm? Bıları sosial məsələlərdir. Vədə, vaətib olunmasın. Bunların istəhsalı yoxdur, 15 vaiz gömrüklə rüsumudur. Ərzəq məsullarının bir çoğunun istəhsalı Azərbaycanda yoxdur, yəni 15 vaiz gömrüklə rüsumudur. Ən əsası dərimonperibaratlarının Azərbaycanda istəhsalı yoxdur. Sosial məsəl olmasına baxməyərə 15 vaiz gömrüklə rüsumu təinəldir. Yəni, bütün mullar gömrükdən yığılan vəsahid, o dört domonda 5 milyarda yaxın vəsahid, Azərbaycan vətəndaşının dolayı verkiləndirilməsidir genə. Yəni, biz sonu cətibarlı iş adamı cibindən ödəmir o rüsumu. Ödədiyi rüsumu mal pirdimətlərin üzərinə gəlir, qeymətini, sonuna gəlir. Sonu cətibarlı vətəndaş ölür. Də məli, onun da ödə edisi biziy. Sövbət ondan gədir ki, Azərbaycanda normal verkiləndirmək sistemi olsaydı, bir şqavalı verki sistemi yaradılardı, daha çox qazanan, daha çox verki ödiyərdir, məhsələr daha çox verki ödiyərdir, xoldiklər məmin biznesi verki gəlbə olunardı. O zaman, büce daha çox vəsahid taqqı o var. Nəinki, vələ rüsumların artırılması yolu ilə 100 milyon manat cəmi bücəyi alabə və vəsahid taqqı o olacak. Bücə üçün azməblərdir, amma vətəndaş sünki fayrət qədər ciddi bir yüçdir. Bu, rüsumların artırılması deyisiz bücə üçün azməblərdir. Vətəndaşların yoxsullaşmasına bir təhsil olacaq mı? Yəni, başqa məhsulların qeymətinin artması baxımından dolayısıyla? Bir başa indi, bir dərman peribaratlar ilə bağlı bir başa təhsil var ki, qeydiyat 150 manata qaldırılır. Bu da açırın, deyək ki, ciddi bir rəqənd deyil. Çünki, hər bir dərmanın qeydiyatı, yəni, bir adla, adda dərmanın qeydiyatı qaldırılır. Bir adda qeymətin qeydiyatı 150 manata olduqda, o adda dərmanın 100 bin də sattılabilər ki, bu da hər dərmanın qeymətin üzərində 0, 0, 0, 1 qəbi də gələ bilər. Yəni, bu ciddi bir artın səhidmir. Ama psixoloji təhsil edirli iraqı. İnsanlar xərclər artıqca, iş adamlarını xərclər artıqca, vətəndaşı xərclər artıqca, özlərinin gösterdiqlərin xidimət və sattıqları məxsulların qeymətinini artırmağa məcburdular. Azamıca nə ökümətdir? Yəni, təkbuyul 21-ci ili götürsək nə ilədir? Dizil yanacağının qeymətini qaldırdı, benzinin qeymətini qaldırdı, suyun qeymətini, elektrik enerjisi, dəbiqas, qamulavq qeymətlə. Bütün bunları qeymətin qalqan vətəndaşan. Mən tutalım ki, iş adam yam, kişiyi səhidkaran məsələn alma satra. Bu günə qədər mən almanı bir manata satanda doğama bilirdi. İndi bu qədər xərcim artıq, üstünə gəl bugünkü rüsum artımları da onun üzərində gələndə, mən məcbura almamın bir manat elli qəpiyyə satım ki, o qəcərə ödəyə bilir. Yəni, dolayı yolla təbii ki, isdənlən rüsum artımı, iqtisadiyyətdə qeymət artımını sülətləndirən amilə çevirir. Not bey, Maliyyə nazirinin mavini Azərbayramu bu rüsumların artılmasını biləyiz hədir ki, infiliyasi ilə bağlı səbəb əsas infiliyasi eləyir. Bəs həkumət özü vətandaşlara, marşlarım, pensiyaların verilməsində bu infiliyasi yəni qoyun. Bilisiniz, skeciyasi meyər cəmi 30 manata artıptı, yaşarış mümum isə 9 manata artıbıq. Yəni, böyük bir müməblər deyil. Bundan öncə isə, prezident əhalının, sosiali fahalının yaxçılaştılması məqsədi ilə ələbət hədbələr haqında sərənizə mümizaladı. Bak, bu artımlar fonunda bu hüsumların artılmasının məntiklə hesab etməyə yollar mı? Azərbaycanda sosial mavinat, sosial siyasəd və əməyi haqqlı təqərtlərini artırılması ilə bağlı haqqarılan siyasəd. Məntiki sonunluğuna çatmır. Yəni, insanlar, qiymət artımı onları daha da qaraq uyur. Ən tə xəbərlər belə ki, maaş artacaq, təqərt artacaq, qiymətlərin artılan səbəbə çevirir. Yəni, indinin özündə məsələn, mən düşünürəm ki, noyaburayının sonundan yeni ilə qədər qiymət artımının çox sürətli yeni bir dalgasını yaşayacıyı. Çünki artıq maaşlarım və təqərtlərin artacağı söhbətləri qalqır. Söhbətlərin artan kimi də bazarda qiymətlərin artımının paralel olarak artımının şahidi olur. Bu birinci məsələ. Kinci məsələ isə ondan əqarətdir ki, infilətsiyyələ mübariza parmaqcının, əkumət etmirətdir. Infilətsiyanın qarşısına alabilecək əsas tədbirlərə nədən ibarətdir. Qaricdə nasıllıqa azaldırması, rəqabətli mühüt, gömrü və vergi siyasətinin norma ulaşdırılması, qarabıcanın ve isarçıvarın qarşısına alınması. Bütün bunlar baş veriməlidir ki, qiymətlərdə tənzinləm olsun və qiymətlərin aşağı düşməsinin şahidi olabilə. Nəcə olabilək ki, məsələn, eyni məsafədən bizim bölgəmizə gələn məhsullar, məsələn, Yeriz-Ellandəyə yağı, Gürdistan'da azar-bacandan 31 vaiz ucuz olsun. Bu məntiksizlikdak, eyni yolu gəlir potilimanına qədər, potidən tiflisə gəlir və potidən bahkəyə gəlir. Uzak başı 500 kilometir əlavə yol qətəliyir. Bir trailer yağı oda 20 tondur. Onda kilograma böləndə, yol qərcimi kilograma böləndə, maksimum bir qəpi fərqələyə biləmdir. Bu məmur sarkarlığının nəsidir? Azərbəxidə, həm in sarçılığın nəticəsidir, həm məmur sarkarlığının nəticəsidir. Yəni, infilətsanın qarşısına almaq üçün, hökumət nə etdi də, indi də infilətse üçün indeksləşmək üçün bəsələn bu ölürsumların qaldırılması ilə bağlı qələr verir. Burada məntiksizlik məsq buradır. İkinci bir məsələ, üçüncü bir daha doğrusu məsələ, ondan ibarəhtir ki, azar-bacanda belə bir çıxılmaz, dələt darb boğaza girib, azar-bacanda. Bir tərəfdən, hökumət sosial muavinatları və maaşların artırılmasına çalışır. Bununla bağlı qələrların verilməsinə çalışır. Düzdürm, yetərli deyil, insanları qan etmir, amma məsələ, minimum məməyə qətbı 136 manattan 250 manata qədər qaldırıldı, çox kısa bir zulm. İndi təsəvr elin ki, bu trend davam edir. Yə, hökumət yenə, qeymətlərin, daha doğrusu maaşların təqayetlərin artım ilə bağlı qələrlər verir. Qələrlər verir laqyaşı. İqtisadiyyatın qızıl qanunu var. Bazarda mav və məhsul xidmət bolluğu yaranmasa əlavə pul kütüləsi ancaq qeymət artımına ve infilət səni sülətlənməsinə səbəq olur. Başqa heç bir əhəmiyyət olmur. Yəni, siz bugün 300 manat maaş alırsınızsa, aldığınız malın bir-bir dəfəli bazarlığın qeyməti 15 manaktır, 20 manaktırsa, səbaxsız 500 manata maaş alsanız, gədi mal və xidmətlərin bolluğu yaranmasa 20 manat yox, indi 30 manat eyni növ məhsullara indi 30 manat ödəyəcəksiniz. Dəyişən bir şey olmayacaq. Yəni, Azərbaycan əkuməti, bir tərəfdən sosial maaminatları, maaşları və təqayetləri artırırsa, digər tərəfdən mal və məhsul bolluğu yaratı, bazarda rəqabətli mühüt artırım, iqtisadi tənzimləm o artımın bir qəpik bilməti yoxdur. Yəni, o artım infilət səyəm olur. Riyal gəlirlərin azalmasına təbii ki, əksinə səbəb olur. Yəni, ona görə də bu məsələlər kompleksəlini təqmaldır, bəyətlə qeydələdim rəsmülərin infilət sənin indixtəşmək üçün biz rüsumları artırırıq, argumenti tamamilə yersizdir. Çünki dövlətin gösterdiyi xilmət ekskluzif xilmətdir. Yəni, mən pasbırtı, əs zəktirdən alabilmərim. Dövlət mənə pasbırtı satmam aldı. Maya dəyərinə verimərdir. Yəni, mənim indixtliq manaddan 60 manada qaldırıldı məsələn. Yəni, ulan belə çıxı ki, dövlətinə pasbırtı satır. Yəni, bəyətlə ölkələrdə umyətlə bu pulsuzdur. Bəyətlə ölkələrdə. Çünki bu sosial ekskluzif dövlətin gösterdiyi ekskluzif xilmətdir. Mənim alternativim yoxdakı gedim maşirikətindən, beyirikətindən alıb. Dövlət isə bura kamer isə nökti eləzərinə bakmam aldı aqır. Maya dəyərinə heçəyə deyədə qarici pasbırtın. Bəgün cədər dövlət açıqlama vermir. Amma şəxsiyyət və sikəsi ilə bağlı biz əsaplamalar aparmışdır. Məsələn, şəxsiyyət və sikəsi deyindi 10 manada satmam xəmrəmse 15 manada qaldırılır. Və təsəbür elin ki, bir şəxsiyyət və sikəsi bir manada 60 kət bir ihtimaya dəyərin. Nəcə olabilədik? İdi daha doğrusu bir neçəli bundan qabababab. Bəlab indi infilətse görə qeymət artımına görə olsun üç manan. Aq üç manada olan bir malı dövlət nətərsən 15 manada satabilər. Niyə satmaldı 15 manada? Niyə dövlət buradan pul qazan malı? O cümlədən, sürücülü vəsikəsi. Yəqin ki, hamımız görmüş idi, 1 manadan 40 manada qaldırdı. Yüz faiz qaldır oldu. Hamamız bəl çəxsin bir neçə dəfə sürücülü vəsikəsin dəyəştirilmişəm. İlini tamam olan da yəni haftama bilalandı. Gözümün qababanda olan prosesdir, də çox təsit bir şeydir. Kağızdır, onu bir poletilən klonkanın içində qoyullar və otostə kimi bir aparatdır, ki, bir rəşdirsin, yapşdırsın. Qoyullar oran bir neçə saniyə qalır, çıxardırlar, graxlarını düzərdirlər, sənə qayıtarıldır. Yəni bunun maya dəri olsun 2 manada, bu niye 40 manada olmalıdır? Yəni dövlət ekskluzif göstərdiyi qidimətlərdən, pul qazanmamalıdır. Və bunun dövlətin pul qazanmaq eşkinə düşürürsə, artır vətəndaş qarşısında olan mərsuliyyətini tirməsi deməkdir. Yəni, o deməkim ki, baş insansı dövlət özürdir. Yəni, də qəv dövlət maya dəri 1-2 manada olan bir məsulu 10 dəfə, 5 dəfə artıq satırsa dövlətin necə dili olabilər ki, gətsin başqa kəmirsə də nə dəsin ki, siz sünni qeymət artırırsınız. Faktik olaraq, sünni qeymət artıq məm buradadır. Yəni, sünicinin və sikəsində böyük şeydir ki, onun qeymət artsa. Sövbət ondan gədir ki, əgər dövlət burada iki yol var, lakberi dərinə fərisətəsində gətsək. Yə, dövlət bürcəxərcələr nəzaltmaq istəyirsə, bu xidmətləri özə səktirət demlidir. Və nəticə itibari, bürcəxərcələr azalır, bürcəxərcələr nəzaltması hesabına da, dövlətin vəlgiya gömrük rüsumlarına ihtiyacı azalır və dövlət də vəlgini gömrük rüsumunu azalınaraq, vətəndaşı dəstəyə olunur. Ama bu xidmətlər keçir özəl səktirə. Özəl səktir bunu pullu edir və vətəndaş, vəlgirlərin və gömrük rüsumlarının azaldılmasından qazandığını, özəl səktirdə verir, pasbırt alır, şəxsiyyət və səkəsi alır, amma buradayla deyik, burada dövlət ekskluziv, tək başına xidmət göstərir. Mənim alternativim yoxdur, başqa heç elə müracaət edə bilmirəm. Tütavı 18 yaşım var, xarici pasbırt almaq istəyirəm, pullum yoxdur. Dövlət mənə vermirəcəyini, və s. dövlətin aqı vətəndaş qarşısında məhsuliyyəti var, o məhsuliyyət kansüsya da təsbit olun, nətikbəy, yargın fikir veririz, bu dövlət aftamabilərin qeydiyatı da artırılır, eyni zamanda müərikin həcminə görədə artırılırıb deyəsən, səlfətmələm isə, ancaq bunu başqa bir saatdə qeyd etmişdilər ki, bəzi ekspertlər, jurnalistlər, aciotaj yaradılar, aftamabilərin qeymətini artıcağın deyirlər. Doğru yanaşma hesab etməmişdilər, bu düzə fikirləri. Burada aftamabilərin qeymətinin nasıl məsələsi var bu, bu altımda? Aftamabilərin qeyməti zaten artır. Ayrıla zayı gömrün siyasətində görə artır, cəmaat gedirdəm əksinə daha ucuz maşın gətirilməyə çalışır ki, azabacan gömrün bunları soyması. Qeymət ucuz olan da gömrün rüzumu dağızı olur. Və nəticə etibarlı ölkə, köyünə, təhrikəliyi və ekoluruca ətdənzələrlə aftamabilər gəlir. Yəni bu məsələnin bir tərəqdir. Son dəlardan, gizli qeymətə təhsil edə biləcək dəyişqlilər deyirdə, texniki pasportın 20 martan 40 marta qaltması maşının aftamabilin qeymətinə təhsil etmirəm. Yenilik nədə nibarətdir? Aftamabil nömrə nişanlarının yeni satış qeymətləri ilan oldu. Yəni 0, 0, 1, 0, 0, 2, 0, 0, 9 a qədər, bələ, papulər belə deyəkdə, insanların pul veri, rüşvət veri baldırı nömrələri indi, və ya 1500-2500 manatarası satacaq dövlət nişanlarına. Bu həm də onusu bu təhirlik açığı. Dövlət e-itiraf edir ki, mən öz müəmmurundan bacarmıdır. Zətəm bunu 40 manaktır, 20 manaktır, o vaxt 20 manaktır edirdə, 20 manaktır dövləni zətəm bu 5-10 minə satır, kələləmən bunun 2500-ə özüm satır, özüm güncəyə pul qazanı. Bu sanki bir e-itiraf. Belə də bu müəmmurlar bəl, bunun da üstün üzəni 2 qət qoyun məzəxlarına? Bəl bəl, 0-1 nöq nömrəli maşın nömrəsi amu bilir ki, 15-20 min manaktır. 15-20 min manaktır. Varda belə insanlar var, bu dövlətin günahı deyil, o insanlar var ki, özləri bu telefon nömrəsindən, maşın nömrəsindən çoxlu pul verirlər. Şimdi bunun eləyiblər 2500 manaktır. Təbii ki, mən məmur amsəbə bu nömrəni satmaq mənət apşarı olursa 2500-ü dövlət bücəsinə keçirirəcəm. Yəni bunu 20 minə, 15 minə satacaq. Eyni də, eyni rəqəmləri eyni olanla, məsələn, 111, 222, 333, 444, yəni üçü də eyni rəqəm olan maşın avtomobili nömrələrdə 1500 manaktarası satacaq. Bu, bu hər üçün həzmi nə bağlı qeymətlər avtomobillərə bir təsir olacaq mı? Yə, ciddi təsir, təxniki bakır zamanı daha çox təsir eləyəcəy, o rüsunlar təxniki bakır zamanı ciddi bir artım deyil, yəni təxniki qeyməklərə təsir edə biləcək artım deyil, amma niye olmalıdır? Bak, niye olmalıdır? Yəni 20 manaktı, 30 manaktı, 50 manaktı, ham mızda bilirikdə, yəni mən yəni təxniki rüsunların məsələ avtomobillərə bağlı rüsunlarına artırılması, rüsvetin bir isəsinin legallaşdırılmasıdır, bunun başqa adı yokdu. Hamı bilirdi ki, texniki təxniki satacaqya, təxbaspırq dediyimiz məsələyə hamın minimu məlili manaktı verir. İndi də bunu birq manat elədlər ki, məmur əllavanda onlu cibinə qoysunun, qırqınə iç olmasa dövlət bürcəsi nə köçürürsün? Yəni, bu sahədə olan özbaşınalığın, rüsvet, korluğun bir-bir isəsinin legallaşdırılması cətlidir. Dövlət həm də itiraf edir ki, bacağır mı bu sistemdir? Notiq bəyi, 2000-1909 aynında arabacanın xaici ölkələrə sattığı qazın iğraç qeyməti asqlanıb, sattığı qazın qeyməti %17 da $7 dolla, azəq Gürcistan'a satılan qazın qeyməti isə 92-10 da $3 dolladı. Yəni, insanlar da bu soal doğru ki, nəcə olabilər ki, öz vətandaşına bu qeymətə verəsən, Gürcistan vətandaşına da bu qeymətə satlasan? Nədir bunun səbəbi? Burda bir balaca, məcbur olacağım hükməti müdafiə imləcə diyərlər. Çünki, Gürcistan'da qaz paylaci şirkət də sokağdır. Yəni, burada soqar özü özünə satır sanki qazı. Və əhaliyyə sattığı qazın qeyməti isə min qubimətinə görə her qubimətinə görə bizdən daha bahadır. Yəni, 300 dolar civarındadır, əhaliyyə satılan qazın qeyməti. 210-300 dolar arası dəyişir, əhaliyyilə özel məhslələr arasında. Yəni, bunun səbəbi budur. 2. səbəb budur ki, mən alnı iləm Azərbaycanda vətandaşlarım buna qıcı olmasın və ona gələcəm. 2. səbəb budur ki, biz Gürcistan'dan transit asıllarımız var. Biz qeyməti qaldıran kimi Gürcistan transit xərcələrini qaldırır və automatik olaraq bu balans yaranır. Ona görə də bir qarşılıqlı, uzun müddəkləyə anlaşma var. Hə, sual yaranır ki, Azərbaycan höküməti yəni soqar səmpt qazı uzun ilə Azərbaycana verilən, səmpt qazı pulsuz verilən, səmpt qazını, niyə ölkədə Son ilə rəcində 40 milyard kub-mətirə yaxın səmpt qazı pulsuz verilən. Hər el təqrivən 1-10-2 1-10-da 5-2 milyard kub-mətirə yaxın qaz Yənə pulsuz verilir Azərbaycana tələfmə, ortalama götürəcək. Azərbaycanda əhalinin istihla kellədiyi qazın həcmi 4-10-da 5 milyard kub-mətir civarındadır. Onu keçmir. Umumi istihla kellədiyimiz qazın həcmi çoxdur, amma bunun daha çoxu mədə və elektrik enerjisinin alınmasında istifadə olunur. Yəni, Azərbaycana həalisinin istihla kellədiyi qazın az qala yarısını Bipi dediyimiz o A5 şirkəti Bipinin apiratur olduğu A5 şirkəti uzun ilədir. Azərbaycana pulsuz verilir. O pulsuz verilən qaz Azərbaycana həalisində bahasatlı. Yəni, qeymətin indiki halda qeyməti artırmadılar ki, limiti aşağı saldılar. Bu da bir oyunu idi. Limitin aşağı salması, atomatik qeymətin artması deməkdir. Çəkimi qeymət iki də xa artır. Yəni, 100 manaktan 200 manata qaldır. Qeymət atomatik olaraq. Yəni, bunun öz özlüyündə soqara və dövlət rəhbərliyinə o cümlədən hökumətə bir sual yaranır ki, sizin pulsuz aldığınız qazı nəyə görə həliyə ucuz satarsınız. Amma güristan babalı dedim kimi vəziyyət biraz fərqli deyir. Bizim qarşılıxıl asılacağımız var. Biz qeyməti qaldırsa, transitimiz oradan keçir. Onları da transit vercini və artırablərdir. Nötrfək, bu günlərdə deyikət edinizsə Mərkəzi Bankın ədərəyətini sədirilmən Ustamov belə bir asklama verdi ki, Divalvasya olmayacaq expertləri, jurnalistləri məsuliyyət olmaya çağırdı. Qatilişsinizsə 2015-ci ildə Firline-də Divalvasya olmamıştan öncə İlmən Ustamov Divalvasya olmayacaqan deyirdi, insanlara mənindən inandırmağa çalışırdı. Bu halda bu adam belə deş sözündə özün məsuliyyətli olmayıbsa mə, İlmən Ustamovun jurnalistləri expertləri məsuliyyətli olmaya çağırmağa haqqı var mı? Və onun özü nə də vəzədən məsuliyyətləri yəni? İlmən Ustamov umyətlə manatın məzələrin səqqında danışması daha yaxır. Hər dəfə danışanda Çünki insanlar güvəndir. Mərkəzi bankların, dünyadaki mərkəzi bankların ən böyük kapitalı valuta deyir, ən böyük kapitalı güvəndir. Mərkəzi banklara güvən olanda həmin iqtisadiyyatlar normal faaliyyət göstərir. Məsələn, Türkiyədə indi, nilənin də yerdən düşməsindir, nəsa səbəbəblərindən biri, mərkəzi banka olan güvənsizlikdir. Güvən zədələnməsidir. Çünki mərkəzi bank müstəqil olmalı, müstəqil olabilmir və hökumətin təhsil altından. Azərbaycamda də eyni qaydada, mərkəzi bankın ümumiyyət də bir çəkisi ağırlılığı hərməti olmalı. Təhsil ki, bu yoxdur. Mərkəzi bankın iqtisadiyyatı təhsil mekanizmlər olmalı. Təhsil ki, bunu da görmüyü, formal bilquruma çevirir. Ona qərdə, manatın məzənləsi haqqında hər dəfə çıxıb danışanda, ajar tarzdan başqa bir şeye səbəb olunur. Amma bu dəfə haklıdır, yəni doğrudan da indiki dövr də manatın məzənləsində ciddi basqı yoxdur. Çünki manat öz özlüğündə kağız neftin. Neftin kağız formasıdır. Neft nə qədər yüksəktir isə manatın məzənləsi bir o bədər də səbid olacaq. Yəni bugün neftin qeyməti 85 doldursa, manata təhlikə yoxdur. Təhlikə nə vaxt başqa ir, 50 doldardan aşağı düşkəndir. Yəni, Azərbayca nə harisi onsuz da maraqlanırlar neftin qeymətləri ilə, nə vaxt görsələr ki, neft qeymətləri təqirə bən 55-50 doldurlara yaxınlaşır və ondan aşağı düşür və uzun zaman bu səbiyələrdə qalır. O zaman bu, devalivaksanın ilfki signalları olacaq. Bu, uçut tariəcəsiniz sıfığında 5 atarılması bir təsir vağmı bu maliyyəs sektorunda anlatıq bəy. Əsində mərkəzi bankın rəsmi açıflamasında infilətcəyə qarşı mübariza parmaq üçün faizi artıbına gedildiyi səvlənilir. İqtisadi nəzəriyədə elədir. Mərkəzi banklar faizi artırmaqla pul kütləsini, cilovluyurlar pul kütləsini dövrəyəsini azaldırlar. Dövrəyədə olan pul kütləsi azaldırça infilətcəyə naşağa çəkən əsa samillərdən birinə çevirir. Azərbaycanı bu belə işləmr. Azərbaycanın mərkəzi bankının bazarı təsir mekanizmləri yoxdur. Həm də ona görək ki, bazar yoxdur. Məhdik ağızları bazarı yoxdur. Valuta bazarı yoxdur. Bütün bu olmayan şeylərə necə nəzəret edəsən? Yəni, bu çox ciddi problemdir. Ona görə də, mərkəzi bankın stronda 5 faiz-faiz dərəcəsinin artırılmasının yəgənə təxsiri nə olacaq? Qredit faizləri artacaq. Və əks effekt verəcək. Qredit faizləri artdıqça, o cümlədən kamesi kreditlərin artdıqça, əhalinin daha doğuşu kamesi məhsələrinin gösterdiqləri malfa qidimətlərin qihməti artacaq. Dolayısıyla faiz artımı infilət sana artıran qihməti artıran səbəblərdən birinə çeviriləcək. Yəni, mərkəzi bank kağuz üzərində infilət sə qarşı artdıqa attıq, əslində infilət sana daha da sürətləməsən səbəb olacaq. Sağ olun, atıbət. Təşəkür.