 Aqşanıl xiz, dəyərli, xaç edəcdəri 22 Oktyabr 2001-ci tarifində zanlı yayımda xoş gördü sizlərim. Əzləcdə bugün biz günəyilik, uzeyilik, sualəşlər olaraq əbələ İran-i İslam Bəsbulqası tərəfindən son zamanlar Azarbaycana yönələn bu mesajlar haqqında danışacaq və çox unikal bir təklif olup son günlər Azarbaycana da bir qurup ziyalı, bir qurup nezdiyələr vətən sevər insan. O, təklifdən bağlı bu yünki müzakirəmiz olacaq. Bu yünki beləşimiz də üç qonağımız olmalıdır. Al Azarbaycana yalnız biri qoşulub ən uzaqda olan qonağımızı qoşulmuş, hələ ki, nə Bakıdan, nə Almanya'dan, Gündüz Sadoqov, Gündüz Bəyi nə Almanya'dan nə əmahmudini hərəki qoşa bilməmişik. Amma amir qəbləşimi şiitatlarında yaşayan güneyli soydaşımız, dəyərli Rahmin Bəyi artıc canlı bağlantımızdadır. Rahmin Bəyi, Salam İran. Salamlar, Rüfət Bəyiq. Sağ olun, veriliş etsin. Mən də sizi və dəyərli izləyiciləri salamlarım. Rahmin Bəyi, mən bu soydaşlara pulsuz aili təhsil teşəbbüsü ilə bağlı Azarbaycana ispikası prezident administrasiyasının istimai müraciətakda söhbətmizə keçməzdən öncə, istəyərimi son günlə güneydəki durum aklında bir söhbət eləyək sizdən, uzun edilərdə siz də vətənlən, kənardasız, uzun edilərdə siz cəlaivətəniziz. Amma mən qrurç içindən deyirəm ki, Rahmin Cəbbarı isər Türkiyədə, isər amerikabiləcim uçdatlarında bir an vətən davasından geri çəkilmədik ki, həyək həm də akademik təhsilini davam etdirib. Buna gürə mən sizə bir soydaş kimi, bir qardaş kimi, təşəkkürəyə girəm. Güney Azarbaycana də ötən, ötən ay, ötən savaş dönəmində, həbs olanlar içerisində təsidin qardaşınız da var idi. Yəni, bizim savaşımızda dəstək olub, həbs edilənlər içerisində. İndi, durum necədir? Həbs olanların durumu necədir? Mən izləclərimüsün yəgi maralı olar. Bu, İranın son aylər ərzində finələri göz önündədir, vaktədə danışacaq. Həllə ki, biz sizdən davam edirik, tək ki, Gündüz Bəylənab, Mahmud Də Qoşula sonra siyasi məhbüs məsələsili davam edəcik. Güneydəki durumu sizdən eşidək, son durumu, sonra, konkret olaraq günün mövzusuyla bağlı söpətimizi davam edirik. Sağ olun. Söyləriclərinin sakınlığı da teşək edirəm. Təbii ki, bir Azarbaycana də insan kimi, vizdan borcudur, haxsızlığı qarşımda mübarizəyə davam etmək. Mən də bir Azarbaycana də kimi bunu eritmişəm. Doğrudur. Yəni, ötən bir ilə bağlıqda son qarabaq muharibəsi başlayan zamandan, güney Azarbaycanla, İranın, Ermenistanı və eyni halda Rusiyanın, Ermenistanı, İran yolu ilə dəstəyini, güney Azarbaycanlar fərqli şəhərlərdə etiraz aksiası çəsir. Yəni, təbii ki, və biz həbz olunanların sayısına baxsaq sayı, sadəcə toplanan sayı yüzlərlə insanı idi. Yəni, texminən, üç yüzə yaxın insanın o şəraətdə çəvirlə məhbuzların bilcilərini toplanıq tipdi sətinliçlə qarşılaşır. İnsanların adılarını, insan ahları, faalları toplayabilmişdilər. Bu aksiyalar da Azərbaycan əsdək aksiyalarında xaqlanılanlar və həbz olunanlarla bağlı. Bunların bir sırasında xaqlanıldıktan sonra işcəncəyə məhriz qaldılar və bununla bağlı da yenədə mediyaya danıştılar və ya sosial mediyada bununla bağlı bilcilər yaydılar. Indiçi halda, indiçi halda bir çox. O zaman, xaqlanılan insanların məhçəmə işləri davam edir. Məhçəmə işləri davam edir, məhçəmələrə gedirlər və son vaxt, son həftələrdə misal etsin, ərdəbil şəhərində 12 milli faala toplam 15 il və 800-88 zərbə şallax ökümü okundu toplam toplu şəjildə. Və bunlar daha çox son hətərlə bağlamak mən də doğru deyini halda. Çünki son hədisələrin Azərbaycan və Iran arasında olan məsələrin ardınca bu hüçmin okunmazda təvidə onu göstərir ki, Iranın Azərbaycana qarşı siyasəti, hətta xarici siyasətini də idsə edək ki, Azərbaycan mənafiyyəyi qurmaq üçün çalışan Azərbaycanlı faalarla hesablaşmaqla bu məsələni yönəltmə istəyir. Və başqa şəhərlərdə də bu davamdır. Başqa şəhərlərdə de son həftələrdə biz daha çox məhçəmələrin kətirilməsi nəşə ahdi oluruk. Daha çox insanların o zaman həps olunan və ya saxlandan insanların məhçəmələrinin kətirilməsini görürük. Üstüsləyə baxsaq son bir ildə həps olunanların səçsən faizdən yoxarısı, yəni bilimli faallı həps olunanların səçsən faizdən yoxarısı qarabaq məsələsi ilə bağlı və quza-yazərbaycana dəstəç üçün həps olunan faallıdırlar. Yəni normalda hər il bizim çox sayda milli faalar həbsə işcəncəyə və ya təhdidlərə məhrz qalılar İran rejimi tərəfindən. Yəni ötən bir il demək olar ki, tam qarabaq məsələsinə adammış şəkildə, yəni bu önəmli məsələnin üstündə durdular. Və İranın da xarici stasetində təbii ki, Irmenistanı dəstəçiləməsini ən azı müvəqqəti də olsa kiranzeti saxlamaqa saxlamaqı bacardılar. Və İran daha çox daxılı böhrəmlərin qarışısını alımaqıcın. Bu işlərdə ən azıri torikada olmuş olsa belə bir dəyi şiiliyə və belə şəkildə də eyni halda bu kiranzeti saxlamalı oldu. Yəni demək istəyərəm ki, azərbaycanlı, azərbaycanlılar faktori İranda önəmli bir faktordur. Çünki təçsə azərbaycan şəhərlərində deyil, ötənil tehranda belə ətiraz aksiyası çetirməyi başardılar. Və üst üslüslə rejimlər cüt mərkəzlərinə yaxın olan siyasi quruqlardan daha çox təhdit hiss edərlər. O yüzden də azərbaycanlı faktoruna mənzə təçsə günəllər, günəllər onsuzda bilirlər. Başqa siyasi tehrillərdə mənzət məsəliyyə təkətəyətəmək lazım. Azərbaycan faktoruna bağlı çox maraqlı bir gün xəbəli okudun mən. Deməli, Türkiyə Cumhurbaşkanı Sayın Rəzəb Təyib Erdoğan İranın azərbaycana ehtimal üzüləm, daxiləsi ilə bağlı deyip ki, İran da yaşayan azərbaycanların çayıb dəlidir. İran azərbaycana müdaxil etməyət çox tarət etməsi. Yəni, aşağı yıxarı söhbət yəni, ritorik olaraq Erdoğanın söhbəti budur. Nə inəzərdə? Türkiyər şeydən bak, bu aylardır, illərdir, bu məsələ müzakrı olmur. Məsələn, azərbaycana dinlər ki, vaxtinə belirlər ki, 5 milyon orada məsəkərimiz mələklar ununda mübarizənin vəziyyəti və bugün ıran dövlətinin mövzud ıran rejiminin azərbaycanları nəzər alarak öz ölkətlə yədimə, İran-İslam resubuqasında yaşayan həalinin yarısından soqanı təşkil edən Türklərin bağırdığı nəzər alarak azərbaycanın vələni siyas hədi dəyişə bilər, bu faktorları mən istəyərdin bir sosioloji tərəfdən sizdən bir mütəqəs iskimi yaşıdək. Mən də Türkiyət rejidenti Erdoğan'ın fikirləri o məsələdə tam doğrudur. Yəni biz baxsaq İrandaki vəziyyətə, yəni İranlılık bir kollektif cimli olaraq önəmini daha çox şiə cimli ilmə qazanmışdı çətmişlərdə, özələşlə söylənilən bu dürnə qarası modern dövlkəndə farz cimliyi əsasında qurulmuş bu rizaşahtan bilə yaranmış bu modern dövlü tanlayışı da yenədə daha çox bu farz cimliyi əsasında inşa edilmiş bir cimlişdir. Amma yenədə şiə cimliyi burada önəli faktoruydu. Amma şiə cimliyin önəmi o zamana qədər davam etdi ki, bu şiə cimliyi siyasətlərin əlində bir arada sevrilməsəydir. Yəni, üst üslüslə araşdırmalar onu göstərir ki, ne zaman dövlətlər diyi bir arac halına, bir instrument halına cətirirlər insanların üzerində, o zaman insanlar daha çox səkularlaşırlar. İranda baş verəndə budur. Yəni, İran 1979 İslam İngilabından sonra insanlar onlara olan baskıların və onların üzerində olan bütün təyəzikləri dinlə bağlamağa davam ettilər. Bütün problemləri cün hakimiyyət dini bilə istibad etirdi. O yüzden dindən fasilə açıldı, yəni insanlar dindən raşdılar. Və bu o dəməşdir ki, insanlar onları başqab, azərbaycan insanı İranda şiə cimliyi ilə bağlanır o bürü etinç quruplara. Yəni zamanda da hakim farz etinç qurupuna. Artıq bu cimliç əhəmiyyətini itirir. Artıq bu cimliç əhəmiyyətini itirir. Bütün araşdırmalar bunu cəsirir ki, İranda insanlar daha çəkularlaşırlar keçədə. Və bu İranlıq cimliyi nə ziddi zərbət. İranlıq cimliyi təbii ki, burada azərbaycanlıq cimliyi daha önət çıxır. Eyni halda buna biz azərbaycanın müstəqil olması ondan sonra İranın içili siyasət qarabax məsələsində içili siyasət qavağa afarması. Bunlar hamısı İranın bir şiə-islam dövləti cimi məşruyyətini, yəni lecə cimliyi azərbaycanların gözündə itirmiş olur. Bunlar hamısı səbhulur ki, azərbaycanları eyni halda da ayrı sətçilik yaşayırlar bu ayrı sətçiliklər bunların cimliyi nə siyasələyətməsində cətib çıxarır. Yəni artıq milli, hərəcətin ortaya çıxışına biz baxsaq görür ki, bunlar hamısı paralel olaraq təsirini göstərirlər. İndi azərbaycan cumhuriyyətilə bağlı, azərbaycan rispublikasi ilə bağlı İran hər hansı bir siyasəti hamıqa farmaq istərsə, təbiçib içeridə siyasılətmiş bir azərbaycan içində ilə qarış qarış yadır. Yəni, orada 10 milyonlardan söhbətcədir. Yəni, hər hansı bir az sayada insanla söhbətcə etmir və bu eyni halda azərini söylədiyim cimi rejimlərdə biz o başqa yetmişlər baxsaq başqa yetmişlər daha çox mərkəzdə deyi daha çox sərhədlərə yəni, azərbaycanlılar təçdə farz olmayan etinistir ki, həm sərhədlərə yaxın həm də mərkəzdə yaşayır və bu mərkəzdə yaxın olmaq siyasi dəyi şiirilərdə inglaplarda, sosial hərəkətlərdə ciddi təsirə malıç olmalarına şəra et yaratır. İndi baxsaq indi ki, məsəliyə təbii ki, yəni Iran azərbaycana qarşı ər hansı bir atmaq istərsə isəri də bir azərbaycan milli hərəkətivar ve azərbaycan milli hərəkətiv təbii ki, ona reaksiya göstərə bilər. Nizə ki, azərbaycanlılar deyil, hətta əreflərə təziqlərə, əreflərə qarşı çevrə ilgisi dinə, azərbaycanlılar və ciddi şəkildə yansıda bu. O yüzden daxılı böhranla Iran qarşıları ilə şüphəriz. Və bu daxılı böhrandan indi ki, təsirə əliyyətində ixtisadlaqından zəyif siyasi elitin arasında ciddi çatlar var. Yəni, siyasi elit, hətta xamənəyi, məsələtim müşabiri çəyirən çətmiş arlement ispikəri ədən olabilər. Diktatorluqlarda üstəliş bu çatlar üzət çıxanda artıq cəz olur. Cert çət çatlar olabilər biz xəbəris olabiləriz. Bütün bunlar Iranı o vəziyyətdə görür ki, hər hansı reaksiyar ürə bilməsi. Yəni, haxsızdı təbii ki, azərbaycan məsələsində tün azərbaycanın torbaq bütünlüğünə qarşı siyasətlər yürüdük. Də siyasətinlə olursa olsun, bu bəhranlar izin vermez ki, İran, hər hansı bir altdım atabəsin. Onsuzda biz cəri altdım attığını hər bir məsələdə gördük son hər də. Bizdə təşəkürəyirəm Rahmin Bəq. Bildiniz ki, bu hüküv eləşimizdə həm Bakıdan, Gündüs Sadığov həm də Almanya'dan Nağm-ı Mahmudi üçrək eləmədilər. Biz hər hədə çalışır ki, o bağlantın təmini iləyək. Rahmin Bəq qoşuldu, təşəkürəyirik. Nağm-ı Bəq deyip, çatan kim qoşuləzəm yoldadır. Gündüz bəyin də təndikli problemləri yaranıb, amma mən Gündüz bəyin, bu təşəbbüsnə keçməzən öncə Rahmin Bəşsə bir sual vermək istirəm. Zaman zaman, Kuzey-Azərbaycanla bağlı siz bünəyin milli mələni fəalalarının istəkləri var. Ruman yerdən küsələr deyilən bir ifadədir var. O, çox gündüz bəkin görmək istəyirsiz. Güneydən bağlı Azəbbaycanda hansı adımlar atılmalı. Bqələ, o, təşəbbüsə keçməzlən öncə bir fikri öyrənək sizdə. Bündü güneyin de, güney xaricinə çıxıp, güneyin səsinini bəqdımayı qoymayan insanlardan birisiz, fəallardan birisiz. Ağlı başında olan soydaşlarımızdan birisiz. Bunu mən sənmi olarədə deyiləm ki, b ki, bizim güney hərəkatını dünyaya tanıqdırmaqla nötürə, öncə bir vitr üç yüzdə olmaldır. Yələ, Kuzeydə də həmçinin. O vitrində sizin də xüsusi yerinizdir. Bak, rancabağrı olaraq bir sociolog olaraq, bir araşdırmaçı olaraq, güneylilərin Azərbaycanından istəkləri, ümumiyyətlə buna biraz da kompleksalda baxmaq olar. Əslində, belə işimizin əvvəlində bir dostumuz da yazmış ki, təkçək güneyi yox, həm də Rusya da, Dərbə, İğdir, Gürsistan da, Borsalda yaşayan soydaşların da durumu ağırdır. Aqlısız və Azərbaycan prezidenti də 50 milyon Azərbaycanının vətəndir. O 50 milyonu Azərbaycanının vətəndi olan, bu baxmi mərkəzli, hal azırda 86-86 km, ərası olan Azərbaycan resububikası nezə görmək istəyirsiniz? Nəzərə alsak ki, digər tərəfdən ötənil bu günlər torpaqlarımızın şıqaqda qalan sesində azad etməyilə məşqulaydıq. Yəni, ta 8 Noyaburda Şanın azad edilməsi ilə, çox böyük bir qələbələr imza attı, şəhidlərimizin ruhu qarışısında baş ayrıq. Amma onunla sonraki hadisələr başqa bir sökətəmin yoxsudur. Bak, mən istəyərdim ramincab barri olaraq, nezə görmək istəyirsiniz? İzləyicilardan da çox xaşa edirəm, əfri bəyənin, paylaşın ki, bu çox önəvli məsələdir. Yəni, inanın bu qədər səmini əfri siz, Susi də güne-yəzərbaycan məsələsində İranın son finali arıq Susunda görə bilməyəcəksiniz. Çünki biz sadəz olaraq bu işin sindolduğumuza görə, bunu mən cəsaretlə deyirəm. Buyurun raminbə, eşiləyisiniz. Rufat vəy, bu məsələyə nəcə yönlən yanaşmaqlılar? Yəni, bir məsələ sizin söylədiyiniz kimi cüneylərin cözləntləri nedir? Bir məsələ, bunun siyasi önəmə deyini haldadı. Yəni, cüneylərin cözləntsi təvək ki, mən bir cüneydə olaraq, həmrəyliyi, cərisək anlamda bir həmrəylik görmək istəyərin və cərisək anlamda həmrəylik bir çox sahələrdə özünü göstərə bilər. Birinci məsələtın xəbərlər məsələsində biz guzey, bize məncə dünya mediyasına yol atmağımız daha çox normal belə görünürdü ki, guzey mediyasıyla, yəni orada bir oturuşmuş mediya var. Guzey mediyasıyla bizim xəbərlər insanlara təizikləri dünyaya çatırmaq mümkün olabilər. Məndim rəm dövlət televizyalarda mütuləq buna yer verməliydi. Amma Azərbaycan dilli mediyada hələ də cüneyli jurnalistlər yoxdur. Yəni Amerikanın səsi iki cüneyli jurnalist sələşir, orada daim xəbərlərcədir. Başqa mediyalarda biz bunu görmürək. Yəni, başqa mediyalarda təbii ki, siz hər zaman yer verirsiniz. Cüneyli qonaqlar dəvet edirsiniz, cüneyi məsələsini cündə saxlayırsınız. Amma biz bunun daha cəniz şəçildə olmasını istəyərdir. Yəni, Azərbaycan mediyasında hətta Azərbaycan üçün, qarabaq üçün saxlanılan, həbs və işcənzəyə məruz qalan insanların xəbərəcə etmir. Çəşçə, çəşçı bu son cünlərdə Azərbaycanda bir sıra insanların dindirildi ilə bağlı, İran mediyası 3-4 saat dindirilmə ilə bağlı, İran mediyasına baxsanız görəsiniz, nəcə yansılırlar qəbərlər. Çəşçə, onun yarısı qədər bizim misalətsin 15 il həbsə məhkum olunmuş, bası sahnenin qəbərə Azərbaycan mediyasında cədirdi. Yəni, biz bunları görmürüz Azərbaycanda təsivşə. Ondan sonra başqa, insan ahları, fağalları məsələsində də doğrudur. Son vaxtlar biz gördük ki, Amnesty International-a insan ahları, təşkilatları, bir qurub insan ahları, təşkilatları Azərbaycandan muradzə et ediblər məsələsini orda qaldırıqlar. Amma bunun sadəcə bəlli bir siyasi kontekstə deyil davanda olmasını biz gördük. Yəni, güneyli Azərbaycanlı məsələsi sadəcə bəlli bir hadisə, bəlli bir hər hansı məsələkim istifadə olunma mı oldu burada? Bu daim olmalıdır məncə. Kuzeyli insan ahları, Azərbaycan insan ahlarını mudafə edirlər sə, güney Azərbaycanlı insanın da haqlarını məncə mudafə etməyə onların var olan şəbəkədən güney Azərbaycanlı insan ahları fağallarını da istifadə etməsinə şərayet yaratmalı və onların sesini eşitməsinə şərayet yaratmalıdır. Yəni, əsində hənbəliç bu şəkçildə baş verir. Sonra bir soq məsəlilərdə. Misallıçın muracətlə bağlı, siz az öncə söylədiniz, bu soqdanın məsələsidir. Yəni, ötən ildə bu muracət olundu və təhsillə bağlı. Yəni, güney Azərbaycanlıların, kuzey Azərbaycanlıda təhsilləri ilə bağlı. Dəfələrlə muracət olun. Dəfələrlə muracət olunsa da təhsilçə hər hansı bir nəticə yoxdur. Yəni, təsəbür edin, bir millətin, güneyli, kuzeyli, musiki irsi sadəcə, kuzey Azərbaycanlıda institutlaşıq, günüversizlər orada. Və orada tədris məsələsində də təbii ki, bu musiki təşdə kuzeyin deyir, bütün Azərbaycanın musiki irsidir və Azərbaycanlılar, güneydə hər hansı özmədəniyyətlərini, musiklərini, dillərini, öyrənmək çimçanları yoxdur. Şərayet yaratmaq lazım ki, yəni, gözlənti bu ki, şərayet yaratmaq lazım ki, təris etçiləyəm məruz qalmış 10 milyonlarla insanın az sayda insanı orada təhisləcəlirse, bunlar yarım çıx buraqıb cəri dönməsinlər. İndi də problemi yaşayırlar. İndi də tələbələr cəli buraq, hətta təşdə bir soqu yarı buraqmalı oluq, yarım çıx buraqıb cəri dönüklər. Yarım çıx buraqmayanı da, indi də covid məsələsi ilə bağlı təhsil nə davam edə bilmir. Yəni, hətta təhsil nə davam etmək istəyən də artıq mümkün deyil oracəsin. Yəni, tələbələrə dünyanın hər yerində ölçəyə cilişinə izin verirlər. Yəni, Azərbaycanda cüneyli tələbələr indi ora ciliş visa alıb cətmək şərayetləri yoxdur. Yəni, bunlar hamısı ciddi problemlərdir və bunların həll olunması, həll olunmasını biz umuruq. Təssüflə həll olunmur, həll olunma mağın da bəlçə bəlli mulahizələr əsasında həll etmirlər. Son baş verənlər göstərdi ki, o mulahizələrin hətçbir təhsiləyə yoxdur. Yəni, həyər cüneyli insana hər hansı bir təqaat programı ilə orada təhsil almasına ona cura izin verilmir ki, Iran incəyər, məsələ, Iranın Azərbaycan siyasətində hətçbir rolu olmadığını gördük ki, Iran Azərbaycana qarşı ən agresif şəkildə siyasət qabaqa farır. Azərbaycanın nəyi mulahiz etməsində həc də aslı deyil bu. Əslində, amma Iran nedir? Iran Qunda və başqa şəhərlərdə təqaudla Azərbaycana mədəni sahədə deyil, yəni siyasi, dini siyasələşmiş bir din şəçildə insanlar tərbiyə edip Azərbaycana göndərir. Biz bunun sonu həftələrdə böhrəmlə görürüz. Amma, mən Aloloji vəziyyəti öz həyatımda da yaşamışam. Bilirsiniz, mən Iran televiziyasında çalışmışam. Və Azərbaycana gələndə deyirdilər, nəyə Iran orada belə bir kanal yaradı? Orada deyir, əmk, əz qardaşım. Iranın Azərbaycanda insan potensiyalı, Azərbaycanda insan potensiyalından qaqqaq azdır. Sen orada 40-50 milyon soydaşımız yaşayır. Orada türkmen var, əbibət türkləri var, qaş qaylar var, onlar amsaza-zabucan türklərinin bir şakələri də, sen onlara yönəlik bir programlar hazırlada, bir zəma atəbiydən əsə bir şeylər hazırladılar. Yəni, demək istəyirəm ki, Iran gətürüp buradan bizim gənzlərimiz hapar qunda zəhər irsə, sen zəhərləmə, sen güneydə yaşayan soydaşlarımızın təhsili üçün burs müəyyinilə, onu dağılab Azərbaycan konsuluğu tərəfindən qiyallaşır. Bak, elə bizim dostumuz Gündüz Bəy, Gündüz Bəyəm də ötəm Parlami seşkiləndə deflatqa namizətdir, milli təfəkür insanlardan biridir. Bu mürajiyyətin, bu təşəbbüsün təşəbbüsçülərindən biridir. İndi əgər və iləşimizi sonuna gələr, qoşulabilisə onu da fikirlərini alacaq. Mən o təşəbbüsü okumak istəyirəm, Rahmin Bey. Soydaşlara pulsuz aili təhsil təşəbbüsü ilə bağlı Azərbaycan ismikasının prezident administrasiyasına iştirmaya mürajiyyət. Soydaşlara pulsuz aili təhsil təşəbbüsü Azərbaycanın tarifi, mələni milli yirsinin öyrənməsi, tangılması, qorunması və yaşadılmasının amni Azərbaycan vətandaşı olmayan Allah, məşələşin anadilimizi bilən, qaldımızı milli kümləyinin bir parçası olan dəyərləri öyrənmək və tərədini mətə istiyən soydaşlarımızın ölkəmizdə təhsil imkanlarını asanlaşdırma məksəl taşıyor. Mədiyyətimizin inkişafı, milli yirsimizin öyrənməmi, tangılması və yaşadılması, sərədlərimizdən kanada yaşayan soydaşlarımızla tariqı bağlarımızın mökələməsi baxımdan bu lahiyyəni olduğu üzvə vazib hesap edirik. Təşəbbüs bunun üstün kanlı vericiliyə müvafiq, və dəşilə edilməsi nəzərdəktur. Qurtdör künifətən varibəsindən sonra, güzünü bütün dünyaya numaj əttirmiş. Hər bənada böyük olan Azərbaycanın tarixim isyası, görsyəsi maraqları, bəynaxan ufuzunu nəzəralara soydaşlara pulsuz aili təhsil təşəbbüsünü dəsəklədiyimizi ifadə edirik. Biz bu müraca ediyimiz aliyanlar, soydaşlarımıza Azərbaycan Ejisi Fulkası'nın aili təhsil məsələlərində maqistratura və dəktəran tura pilələrində ödən işsiz təhsil almaq imkanını yaralılması üçün aşaqda göstərilən ıksaslar üzrə hər tədris elində məqbul sayda qvota ayrılmasını haif edirik. Bir, phyologe, iki, tarix, üç çitakpanasılı və informasiya. Dört, muzev şunaslıq, arhib şi və abdələrin qorunması. Beş, teatr şunaslıq, altı, küno şunaslıq. Yeddi, bəlik, yarazılı və ekran dramaturgiyası. Yəkki, sosial iş, dokuz, instrumental ifasılıq. On, sol okuma, on bir muzev şunaslıq. On iki, xarexrafiya sənəti. On üç, xalq çalga alətləri ifasılıq. On dört, aktiyor sənəti. On beş, reisorluk müdərəklə azərbaycan. On on beş reisorluk müdərəklə azərbaycan naminə təşəbbü sürüpü qeyd edim ki, o imzailiyənlə rəkçərisində mən də varam. Sbm imzailədim. Mən istəyərdim, burada təqminə on beş ıxtsas nəzərdir. Duru, bundan bağlı isim fikirinize işlidək. Yəni, mən öncə təşəkçü edirəm bütün dostlara bu təşəbbüsü hazırladıqları etsin və muradət etişləri etsin. Çox olduqca önəmlidir və eyni halda da o sahələr olduqca önəmli sahələrdir. Tün insanların mədəniyyətlərini, öz cimliçlərini qorumaq itin. Təbii ki, onları musiklərini, dillərini, eyni halda da sənət və ince sənət sahələrində işlərini profesyonal çeşildə görə bilməldilər. Misalsın son günlərdə, Cüney Azərbaycan'da təbrizdə özəllikdə tamaşa məsələsi, təhatif tamaşaları mevzuat edib və sosial medyada bundan danışılır ki, biz ana dilimizdə olmayan tamaşaya getməyəcək bundan sonra. Buna alternativ lazım. Yəni, buna alternativ necə olabilər? Təbii ki, Azərbaycan'da təhsil almış, yəni, o sahədə təhsil almış insanların sayının çoxluğuyla o dili yaxşı bilən insanların olumasıyla mümkündür misalsın, ya o sahəni profesyonallara bilənlərlər mümkündür. Azərbaycan'da tərzimi olunmuş və ya yazılmış tamaşaların, PS-lərin təbrizdə də olması lazımdır bunda üçün. Yəni, bundan sadəcə Cüneylilər deyil. Eyni halda da, yəni siyasi olaraq, ziyofoltik olaraq da baxsaq, Azərbaycan da bundan faydə görür. Azərbaycan bunun faydasını son Qarabağ muharibəsində görürdü. Yəni, əgər İran-Azərbaycanı qarşı siyasət görüdürsə, içeridə qarşıduran Azərbaycanı mudafəyədən Azərbaycanlılar var. Və onların kütlü mudafəyətməsi, onların öz kimliçlərinə mudafəyətməsi ilə tam bağlıdır. Yəni, onlar nə qədər özlərinə Azərbaycanlı bilərlər, o qədər Azərbaycanın maraqlarını içeridə mudafəyə edəcəklər. Və onların Azərbaycanlılığını qorumaq atın, təbii ki, Azərbaycan bu şarayeti yaratmalıdır. Türkiyə prezidenti deyəndə ki, edə bilməz, təbii ki, on da nəzərə alır. Yəni, on nəzərə alır ki, onlar Azərbaycanlılıq kimliyini önəm verdiyi etsin, İran daxılı bir önlə qarşılaşmayacaq, qarşılaşmaq istəməyəcək. Və bunun üçün Azərbaycanıla bu məsələni davam etməyəcək. Yəni, bu sahilər oldukça önəmli sahilərdir və oldukça vazib sahilərdir. Biz bilirikçimiz altın Təbriz Universitasında Azərbaycan Türkçisi və ədəbiyatı bölümü atılıktır. Amma eyni halda biz bu sevindiriciq həvvərdir bir anlamda. Eyni halda da biz bilirikçi orada İran çalışır. Istandard ədəbi Azərbaycan Türkçisi deyir. Fərqli bir alternativ Türkçisi yaratımalı çalışsın orada. Alternativ özlərin Azərbaycanı dediği üçün mü bir şey yarasınlar. Və bunun üçün çalışırlar. Yəni, deyirlər ki, yox, bahçıda deyilən deyil. Burada biz bunu lokallaşdırmalıyıq. Nə etməliyiz? Bunlar hamısı simbolik məsələdir, çimliç məsələsində. Və Azərbaycan bu məsələni udmalıdır məniz. Azərbaycan bu məsələdən səkim məməldir. Çünki qarşı sərəf də et səkim. Siyasi olaraq baxsa birinci mən buna siyasi yanaşmanın da soxta tərəfimdə deyilən bu insan ahları məsələsdir. Azərbaycanlı olan, necə ki, Azərbaycan siyasətlər deyildə edirlər hər zaman dünya Azərbaycanları məsələsində. Təbii ki, dünya Azərbaycanların haqqıdır bu, mədəni haqqıdır. Bu, onu mudafə etmək lazım. Hər İran, Azərbaycan'a Qunda və başqa dini mərkəzlərdə siyasi İslam təhsilivəri göndərməklə bunu həyata çetirmək istəyirsə Azərbaycan'a qarşı, Azərbaycan çox haqlı olaraq insan haqları məsələsi, mədəni haqlar çərçivəsində insanları yaxşı Azərbaycan tüştə tanışan cüneyli qaytarıb göndələrəcürə. Yaxşı, tar, çaman salabilən insanları göndərəcək və mənəmin əmki Azərbaycanların şeiri, tarı, çamanı təbii ki, İranın öyrətdiyi bu siyasi İslam anlayışına çox rahatlıqla qalif geləcək. Çünki heç zaman, İran o siyasi bazanı, sosial bazanı Azərbaycanda görə bilməyəcəsində görə bilməyət. Az sayda bəlli insanlar var, onlar da görürəcəyəni. Ramin bəy, 1990-ci iblə günədə yaşayan bir qurup şairlər, rəhməttik Azər Mazandaranı danışırdı mənə. Familiyası Mazandaranı olsa da özü miyanalıydı, atası orada hərpsi olmuşdu, o familiyanı götürmüşdü. Nazir Azər Mazandaranı, rəhməttiyi son zamanlar dünyasında yaşam Nazir Şərafganı bu qurupda kərimi dolu maraqıyı, kərimi maraqıyı gedib gələndən sonra yazmışdı ki, biz gələndə yüksümüz quran idi, qaydanda tar idi, qarman idi. Gələndə qəli quran getriblər Azərbaycana, Lüzey Azərbaycana. Gələndə də burada musika alətlər albapardılar. Sanki 30 keçib bu tariqdən hələ də o düşüncələrdə o fikir qalıb ki, İrandan bura din ixracı itxalı, buradan doğru musiki itxalı. Əslində mən düşünürəm ki, hər şeyin fövbində milli düşüncə dayanmalı, siz də mənlə yəgin rahatsız gibi məsələdə, milli düşüncəsə olan insan yedib Qumda doqsa dəyeşmirəcək. Sanki çox qeyribə bir təbqiqat aparıldılar, son günlər göğ çaydan bağlı, göğ çayda bir video yayıldı, bir xanumlar Azərbaycan ərazisində oturub, Azərbaycanı 44 günü savaşda dəstəkləyən İsralilələyinə təbqiqat aparıldılar. Sənə kimi cazə verib İsralilələyinə təbqiqat apara sə Azərbaycanda? Ə gərsən, gerçəydən bu torpağa, yaşamaq istəyirsən sə, bu torpağa dəstəkləyənləri bizim dafi edəməlik. İranın İsralilələ problemi var, onun öz məsələdə. Bu səkasi məsələdi. Siyasi məsələdi, dinə qarışdırma olmazsa, o təsvirlər olsun ki, İranın İsralilələlə problemi var, onun öz məsələdə. Bu səkasi məsələdi. Siyasi məsələdi, dinə qarışdırma olmazsa, o təsvirlər olsun ki, İranınən ithal edilən o düşüncə Azərbaycanı dindərlərə bu şəkildə təyidim olunur, təsvirlər olsun ki, bundan bağlı sizin də dəfələrlə fikirlərinizi görür ki, baxıbada biz izləyicimizin fikirini de okuyun, sonra sizin də bundan bağlı Azərbaycanı da dinin vəziyyəti ilə bağlı fikirlərinizi, bir sosialo kimi tanışan mən aşağı yıqara. Fikirət Musaib yazdır ki, İran'da yaşayan Azərbaycan Türkləri məsəbsidik, İran'da ki, Fars Molla rejimlə şinə yarayır. Milli kimliyizi önə çıxarır, birləşin bu siyabi, İran-Azərbaycanın talib talib sömürür birləşmə lazımdır. Bələ, nəyi demək istəyir Fikirət beydə? Çox da şəkürə İran fikirlərini görəm. Yəni, bizim üçün bugün birlik üçün din faktor, bütün tarix ərzində din ayrıcıdır, birləşdirəcidir deyik. Dinin çərisində məsəblər var, təriqətlər və və s. və s. Bugün bizi birləşdirə biləcək, ən böyük faktor milli faktordur. Deyildi, mədəniyyətdir, həyat tərzidir. Biz bundan birləşmə deyik, bundan bağlı istəyərdim ki, Rahmi beyi sizin fikirinizi eşiridək. Rıfat da yaxlısınız. Yəni, əsas milli maraq olmalıdır burada. Yəni, bizim təbii ki, hər ölkədə olduğu kimi, Azərbaycanda da bir sıra dindar insanların olması çox normal. Yəni, dindar insanların olmaz. Mənim çox yaxın dindar dostlarım var. Amma dindar insanların inanzından başqa ölkə su istifadə etmək istəyirsə, Artıq bu başqa bir məsələdir. Ya bir sıra insanlar, hətta olabilsin, Azərbaycanlı olsunlar və insanların dindarlığından hansısa ölkənin maraqları üçün istifadə etmək istəyirərsə, bu artıq dindarlıq deyil. Bu dindarlığa qarşı bir hərəkətdir mənzə. Bu dindarlığa qarşı hərəkət, çünki başqa bir ölkənin maraqlarındadır. O ölkəçi teçsə son qarabaq müharibəsində deyil uzun müddəttir, uzun müddəttir Ermenistanı dəstəşiləməklə məşqul olur. Teçsə Ermenistanı dəstəşiləməklə deyil. Hətta Rusiyanın Ermenistanı dəstəyini də öz ərazısından, öz əlişlə oradan da Azərbaycan, cünə-Azərbaycan ərazısından ötürməklə, Ermenistanı ötürməklə məşqul olurdur. Yəni, bunları ayırmaq lazım birinci. Yəni, o insanlar ki, dindardılar. Təbii ki, bizim bir çox söylədim ki, mən çox əziz dostlarım var, dindardılar. Amma eyni halda da milli insanıdır. Və milli insanı olduqları için İran haçimiyyətinin, İran haçimiyyətinin siyasətin, Azərbaycana qarşı siyasətinə, dindən istifadə etməsinə qarşıdılar. Biz Nətəhili bundan öncə Qunda Azərbaycanlı, cünə-Azərbaycanlı dini təhsil alan insanların ətirazını gördür. Yəni, xozalı il dönemilə, xozalı il dönemində, təbii ki, onlar İranın siyasətinə etiraz ettilər. Onlar dindar, eyni halda da dini təhsil arılar Qunda, amma ətiraz ettilər. Onlar həps olundular, işcənci olundular o zaman. Yəni, dindarlıq İran haçimiyyətini və İran, İran-ı əziz, İran demək anlamına cəlmir ki, bunlar. Bunların dindarlıqla bələqəsi yoxdur ki, İran da ali dinilidər, eyni halda siyasi olaraq ən yüksək məqandır. Yəni, bunları qarışıq salmamak lazım mənzə. Yoxdur ki, insanlar inanslar olabilər, insanlar ateist olabilər, insanlar hər bir şeye inana bilər. Amma Azərbaycan insanının maraqlarını qorayan, maraqlarını qorayan, təbii ki, onun Azərbaycan insanlarının maraqlarını qorayan, təbii ki, Azərbaycan dövlətidir, ceniş anlamda dövlətidir. Və bu maraqlar cərzsi vəsəlindən dünyaya baxmaq lazım. Yoxsa, təbii ki, yumşak cüscəmi, Azərbaycan dolan dindarlardan İran ismə etyət, təbii ki, Azərbaycan da deyil. Bütün ölcə ölçələrində şiyyələr arasında, hətta bir sıray yerlərdə misralcının sünnülər məsələsində həması dəstəkliyir İsrailəyə qarşıq, şiyyə olmayan qrupları da tam maraqları üçün, Ermenistanı dəstəkliyir Azərbaycana qarşıq. Və bu davam edir. Yəni, bunları ayırmaq lazım. O yüzden də sanırım, Azərbaycan hakimiyyəti də bu məsələnin fərqindədir. Və bu məsələnin təbii ki, eyni halda da bir sosial bazasını da düşünməsi lazımdır. Yəni, əsas adımlardan biri mən də bu məsələyə sosial bazanın yaranmasına izin vermələşdir. Ölçədə insanlar nə qədər özlərini rifahta hiss edəcəsə, o qədər sekularlaşma çox olacaqdır. Və sekularlaşma çox aldıqca Iran-dəki hakimiyyət, Azərbaycanda ki, insanlı dinarlıq zəməndə özmaqlarına ispat edə bilməyəcəkdir. Təbii ki, təşdə dindarlar deyil, Azərbaycanda bir sırada Iran-la məşdaşlıq edən təbii ki, qüvvələrdə vardır. Bu hətçəsə bal deyir. Yəni, ahir dindarlardan söhbətcə etməri burada daha. Onların da məsələsi məncə, onların da ayı olmaq lazım. Eyni halda da zəmiyyət təngid etməyə davam etmərdir. Zəmiyyət dedektiv rolunu oynamamalı təbii ki, yəni insanlar dindirilirsə, çim dindirilirsə, İran adamı çimi onları təqdim etmək doğru olmaz. İran bundan maraqlanar, İranın marağında onlar bu. Amma o insanlar eğer İran'a müsbət yanaşmayla tanlıqlarsa, zəmiyyət mən qidətmələ məşhul olmalıdır. Çünki haxlı bir tutunlar var onlar. Bu bir gerçəydir. Azərbaycanda hiç zaman son günlərə qədər təbii ki, hətta son günlərdə belə İranla bağlı ərazi iddiası İran sürəm, bir Azərbaycan rəsmisi olmayıq. 1992-ci ildə Mərhum Əbqazilçibəy deyib ki, İran'da yaşayan soydajlarımızın haqqını, İran hükuməti təmiyyətmir. Bizim problemimiz var onunla. Bu nə qədər size dəstəy oldu? Öz haqq dünyasındadır əbriq Əzbəy. Mən düneydə onu da yaşayan da, hər kəs deyirdik ki, biz onu da arxamızda bir ölkənin, bir prezidentin olmasını hissəyirdik. Amma çox maraqlıdır ki, Azərbaycanda ərazi iddiası İran sürəm, onlarla İran rəsmisi var. Hətta son zamanlar ruhanidən də buna işitəyəm. Amma ən son, mən əmşə deyirəmi, məsələn əli əkibər vilayətinin zaman zaman bəyanatları var. Əkibər gəncinin bundan bağlı yanaşması var. Müşriyət çəbisləri ümumiyyətlə, Azərbaycan resubikasına İran-ı Şumalı deyirdi. Şumalı İran deyirdi. Hələ, bu təndin səyhələ də davam elir. Bakın, yaxminən, ötən əftə, Mahmud əhməni deyədində o vaxtın müşabirə olmuştu və bütün seçik kampainyalarında o rəhbə eləmişdir. Əbdolursa davar, yəgin adına işidmişsiniz. Həydərləyif mərkəzinin fotosunu qoyub, tivitlə hesabında yazır ki, 30-ci eyalet, yəni İran-ı 30-ci oslanı. Yəni, bu xəstət təfəkür davam elir də mən nəy də, Azərbaycanda mən deyirəm. Siz deyirsiniz, ya məsələn, bir gəzətçi deyir, bir siyasətçi deyir ki, İran, məsələn, təbliş Azərbaycanda. Nəyə görə, orda təblişi de Azərbaycanda yaşayır da, Ərdəli de Azərbaycanda yaşayır. Urmuda, Qoyda, Mərəddə. O anlamda. Bakıda İranlı yaşamı, Bakıda Farsı yaşamır ki, sen Bakıda özünün o eyalet nəyiz həm. Biz tarixi Azərbaycandan söylətəyirik. Hə, gələcək də, soydaşlarımız hansı qərarı verəcək də, bizim boynumuz o qərarın müqablində qıldan öncə də, biz bugün soydaşlarımızı milli haqqlarını müdafə edirik. Həm o bugün İran-ı Azərbaycanın asıq aşqar düşmənlə, elməniyə gaz verir, şıq verir, aptalabildən verir, hər şey verir. Yəni bunu da artıq, nəz deyələr gizlətməyə gələk yok. Yəni 1992-ci ildən sonra, 2001-ci ildə Azərbaycan prezidentdir, ilk təfəddir ki, İlham eləyəm 18-ci ildik prezidentdir, iki təfəddir ki, İran eləyine bu ifadələrdən, sərt ifadələrdən istifadə etdir. Yəni İranlı narkotik transitdə suçladı. İranın Afdambilləri, İstəpanakert, Arbeniya yazıb keçirirlər Azərbaycana rasindən. Bu qədər qonşuluk prensiblərinə, bu qədər İslam prensiblərinə, bu qədər mənəviyyət prensiblərinə zid adım atır İran. Yəni, bunun müqabilində biz, duran İranı tərfləyək mi? Onun müqabilində gəlir Azərbaycana, insanları zəhərcək ki, gədin Siyonizmələyənə toqayım, yəni, ay qardaş, İsrailin haroqları, Azərbaycan-Erməstan savaşında bizi yəni, bizə silah veriyip, saklıq, almışıq, savaşmışq, diplomatyada İsrail bizi dəstəkliyib, sən nə iləmsən, Eruməndin müdafi iləmsən. Mən istəyərdim, birdə İlham Məliyyəvin oritorika səqqında bir fikirinizdə işlidir ki, biz oldu, güneylilər nezə qarşıladı bunu? Bilirsiniz, yəni, tərbiyeşi soqmüsibət qarşıladılar və yerli oritorikadir mənzə. Yəni, halda da doğru bilcidir. Yəni, İranın nərqik əranzət də məşhul olması yeni bir məsələ deyid. Yəni, bir soq, bir soqların tərəfindən, İranlı uzmanlar tərəfindən də deyilər. Mən 2011-də nətə istəcünlük Erdəbilin itilatında orada bindirilirdim və sizə bunlar qatışməsəyə ilə bağlı deyim. O kontekstə bunu demək istəyərin. Başqa milli fahallarda tuttular. Hərhalda təkədamlı kameralarda biz sağlanırdık. Artıq o qədər milli fahalı tuttular ki, yer yoxuydu təkədamlı kameralarda. Bir cümvənə dedilər ki, səni daha xətərilir. İçilə bir insanda bir yerdə Behnam adında birisiydi. Və maraqlı iddəki bu gənglərin arasında daha çox Behnam Ben Laden atı ilə məşhurlaşan birisiydi. Dedilər onun yanında onun qaldığı kameraya aparatı əxtənə daha yerimiz yoxdu. Yəni öz dostların yanına aprabülmərəc tünçü istəmirəc bilcilər paylaşılar. Hərhalda apardılar məni. Mən qafını açdılar. Sonra gördüm bir adam çüncdə çüncdə sıkıştı çüncdə. Sonura dedilər ki, sən burada məcözəmi açdılar. Adımla danışandan sonra bildim ki, adam nətə aylardır bu təhç adamlık kamerada qalır və həbs olunmasının səbəbi səxlanılmasının səbəbi əslindən narkotik tranzıdır. Narkotik tranzıdır və sonura nətəcün qalanından sonra insana ədam öçməxumuşlar, yəni asacaqdılar insanı. Təçdə bu deyil. Sən de mə bu insanın və bu əslində İran hakimiyyətilə çalışırmış. Yəni, iddilatda bir qrup insanla tranzıd məsələtilə bu çalışırmış. Sonra başqa iddilat şəbəşiyət, yəni, başqa vilayətin iddilatı insanı həps edib. O yüzden ədam höçmü oxuyuklar hamısına bunların bu daxır. Nə hayətdən oldu? Mən sənimdə sonra izləyirdim ki, nə baş verir bu insanın həyatı ilə bağlı. Çıxandan sonra, dəllə bir müddətdən, mən oradan çıxandan Nitsay sonra bu insanı sərbəst bıraqdılar. Sürüzlərə ki, sonra sürüzlərin də yəni başlı kamerada mən gördüm. Sürüzlərin ikisinin dağısıdılar, yəni, aftobus sürüzləri idilər ki, yəni, İranın, Afganistanla sərhətdindən narkotikəcətirib, Azərbaycanla tranzıt eləməyət çalışırlar, sonra insanı tam bıraqdılar, tam bıraqdılar, sədə dedilər ki, tehran da yaşa, başqa yerlərdə yaşamaca çox görür nəsən. Yəni, İran, hakimiyyətinin bu işi görməsi sır deyil. Bu, mənim sədədəcə gördüyüm idi. Tün insanı edama məhcum etmişdilər, o yüzden mənə hər şeyi danışırdı orda, ki, anama, anan fulən yerdə də sən mənlən təs çıxsan edilər, sən deyə bilməssən, belə etraflar etməyə başlamışdı. Yəni, tam doğruydu bu. Ritoriqa yerindədir. Eyni halda sizin söylədiyiniz iddialarda vardır hər zaman. Yəni, torqaq iddası Azərbaycana qarşı hər zaman yerindədir. Təşsə hakimiyyətli olanlar deyil, hətta İran'a müxalif olan o mərkəziyyətsi qüvvələr də Azərbaycana qarşı torqaq iddası etməyət alam edirlər. Çom hadisələrdə təsüflə çürt siyasi qrupları da İran hakimiyyətinin o müvqeyini dəsteçləməklə məşğudurqlər. Daha çox Azərbaycana və turşeyyə qarşı olaraq. Yəni, eyni halda hakimiyyət var müxaliflərin darə əsında yəni müvqeylə biz gördük də. Cünaya Azərbaycana məsələsində cəldi, təbii ki, oranda də Azərbaycanda. İranda də rəsmada Azərbaycanda oradan Azərbaycanlar deyilir. Ondan sonra Azərbaycanın öz müqətləratını həllətmə haqları çox lecidim bir haqdır. Nəcə, Kanada da insanlar referandomla ayrılıb, ayrılmadıqlarını, qobüqların ayrılıb, ayrılmadıqlarını, səs vermə haqları var. Nəcə, Skandinaviyada insanların haqı var. Cünaya Azərbaycana insanında elə bir demokratik haqı var. Təbii ki, Azərbaycanın öz müqətləratı çaktan indi məhrum edilipdir, amma yeri cəldi ində təbii ki, istifadə edəcək. O yüzden, mubaisə etmək belə doğru deyir. Yəni, İranda bir sıra qrupların qüzey Azərbaycan hasirətini mən anlamram. Yəni, o mərkəziyyətsi qüvvələrin. Yəni, Osmanlı daha sonralar daha sonralar Tücciyədə insanlar Surya'nın, Lubna'nın sonuna irakiyonun Hesrətin çəkələr. Həstətə? Həstət, əfək gürdürdürlər, Rahmin be. Yəni, bir Heydər Mən Məqlalı soylaşımızla belə bir sual verir ki, Günia Azərbaycan insanının düşüncəsilə İranmədən eti arasında olan ilişqaqqında tanışardır. Yəni, mən düşünirəm, Yəgin İranmədən eti deyəndə Yəni, güneydilər bu farz medeniyyətin necə qəbul eləyibləri? Yəni, əgər bu sualı sizin üçün aydındır, sələ, bu sualı ətrafında birini çikəlmə fikirinizə işlidməyə maraq olurlar. Bilirsiniz, İran medeniyyəti deyər. Homojen bir medeniyyət yox. Yəni, fərqli medeniyyətlər var orada. Fərqli etniç quruqlar var, fərqli dillər var, fərqli medeniyyətlər var. Eynaldada, dünyada da bir medeniyyət var. Bütün insanlar, Azərbaycan insanı və başqa etniçlə faydın alınlar. Sonra məsələ, əgər burada dostumuzun söylədiyi, sual verən şəxsın söylədiyi farz medeniyyətdir isə, dilidir isə, mosegəsidir isə, bu hər ansı demokratik şəçildə Azərbaycan insanı bunu qəbul etmiş vəziqətlə deyit. Yəni, burada itzbar şəçildə, məcburu bir şəçildə insanları asimlə etmək istəyirlər. Başqa bir kimdiyi qəbul etmək istəyirlər. Misal itəsən, Onacorada Azərbaycanlar hər zaman öz dil haqlarıyla bağlı etirazlar edirlər. Baxsanız, Azərbaycanların orada çinosu var özlərinən. Dərə filmi ekrandadır. Dərə filmi çox önəmli bir ödül alıb nətə yarışlardan indi ekrandadır. Filmin dili türkcə, amma baxsanız afişlərdə türkcə yazmağa izmirinmir. Orada yazı pust, dərənin varstası, iskin yazı bir injilistəsi, amma afişədə türkcə yox, dərə yox. Amma filmin dili türkcə, çünki çətmiş mədəniyyət nazırı, mədəniyyət nazırın əmri əsasında bütün filmlərin dili varsa yazılmalıdır. Hətta injilistə yazılmalıdır, amma türkcə deyir. Yəni bu qədər, yəni bücüz tətbiq etməklə bu mümkün olundur. İnsanlar ana dillərində təhsil almağı tələb edirlər. Onların planı nə? Planı budur ki, sizin uşaqlar bir iki il öncə cəssinlər. Yəni 5 yaşından, 4 yaşından cəssinlər. Farssa öyrənməyə ki, başqa farslarla birliştə dərse okuyanda cəri qalmasınlar. Yəni biz orada farssa öyrənmək qayıqısı çəçmiriz. Biz orda farssları danışmağa yericələrsə, injilistə də öyrənib injilistə də danışabilərik. Yəni insanlar hafist sədi, okumak həsrətini istəmirlər yaşadılarsa, qoy bizim üç uşaqlar olsun, xüseks bir orqsunlar. Yəni belə yanaşma da də yəni deyil. Mədəniyyət məsələsində təvək ki, o mədəniyyət hər hansı demokratik çəkildi insanlara tətbiq edilmirlir. İnsanlar demokratik çəkildə sətim etmə haxları olsa öz sətimlərinə edələr. Mən burada hər hansı bir etniş grubun, o dümlədən fars etniş grubunun mədəniyyəsi ilə bağlı hər hansı şüphəli bir şeydəmirəm. Bütün etniş grublar bərabərdilər. Hər həsənin mədəniyyəsi var. Bütün etniş grubların və millətlərin də mədəniyyətlərinin qorunması vacibdir. Bir siyasi cüzün, bütün maddi imkanların sadədə fars dili və mədəniyyəti xeyrinə istifadolunması, istifadolunmasının belirli adı var. Və bu adın bu işin adı ilikçiləkdir. Yəni, İran da biz təhəsiflə fars ilikçiliyi ilə qarş qarşəyik və bu davam edir bütün cücə ilə. Framim, və biz bir ilişimizi sonda yaxınlaştıq. Son iki deyə qədərmən istəyərdim ki, bir ilişəyəkəm vuraq. Bize yazan, bizi dəstəkləyəm, bizək ki, bildirən hər kəsə təşəkür edirəm. Hər halda, biz burada bir İranın fitnələrindən danışırıq. Biz də həmin fitnələr müqabilində millət olaraq nə etməliyi, dövlət olaraq nə etməliyiq. Hər halda vəziyyətindir, bir az dəyişdir. Rayonda, yas mərasimində İranı dəstəkləyən Ruhan deyir ki, hama İran eləyində danışırıq. Qazın, şıxın, kimətinin qalqmasından danışan yoxdur. Danışırıq, biz auditoriyamızda ölkən həmin fitnələyə televiziyasında danışırıq biz. Ondan da danışırıq, bundan da danışarız. Yə, və bunu bizim mənəvi borzumuz bilirik. Bizim bir də, Günya Azərbaycanda yaşayan soydaşlarımızın, yəni sizlərin, biz millaqlarınızın bir dafidir. Həmin sizin də bir siyasihaqlarınız var, sizin də dövlət qurmaq, ana dilin, dövlət dilinin rəsiməçdirməsə haklınız var. Bu prosesin perspektivini nə qədər görünür? Mən sonu da istəyərdim. Ramın məhsizdən bunu bir soruşam. Bilirsiniz, İran bir emperyadır. Bu əvv, emperyadağıl meyibdür. Bəlli məsəlilərə görə. Əsas məsələ budur ki, İran dağılacaq qədər gücülü olmayıq bu dünya müharibələrində. Yəni, dünya müharibələrində o emperyalar dağılırdır. Savaşa qoşulmaq istəyirdilər və qoşulmaq onlara ilüzyaya salları dağılırdır. İran da elə bir cüzdür emperyaya olmayıqdır. Və bunun davam etməsinin də səbəbi təsiflə bu oluqdır, məsələ. İndiçi vəziyyətlə davam edə bilmət şansı çox azdırdır İranı. Yəni, indiçi əgər bu insanların üstündə bir təziq olmazsa, insanları bir iləşdirən hər hansı bir şey yoxdur burada. Yəni, insanların arasında İran da ətniçlər arası həm rəhlikdən artıq söz belə cüzdə bilmət. Bu məsələ öz hərlini tapacaq və bu məsələni necələcəyi görürük bütün ətniç milli grupların çimlişlərinin cüzdənməsi ilə nəticələnir və nəhayətdə bunlar siyasi rol oyuna ölkənin cələcəyini hərlə də dəcəşdir. Ölkənin cələcəyini hərlə dəcəşdir. Ölkənin cələcəyini hərlə dəcəsdir, təbii ki, siyasi baxımdan azərbaycanlılar öz müqəddəratını məncə hərlə dəcəşdir. İranın içində federal sistemdə olsun və ya əşi, əni xarid müxtəqlət şəkildə məncə azərbaycanlılar öz müqəddəratını hərlətməc səviyyəsində cələk satıcaqları yaxın zamanlardır. Çok teşekkürlər, harika Ali yazır ki, qərb ölkələri nəzərdə edin, heç bir qərb ölkəsində muharibə yetmir, muharibən zamanlar arasında gedir. Niyə alimirsiz? Ailın ələmin də muharibəni, harika Ali. Ailın ələmin. İran qapağlı ölkədir. İngilisi də söyür, İsrali də söyür, Amerikan də söyür. Ama muharibə edir. Müsəl, Irak dən savaşır. Nə biləm, digər azərbaycana qarşı ərazi iddiası irəl sürür. Ona, İngiliz mi gəlir deyir, sen azərbayc, İrməniyəm kömələ, yardım elə. Biraz əlimizi vicdanımızın üstündə qoyar danışaqda. Olmaz belə bir şey. Eydər bəyi yazır ki, iranşər düşüncələr edir ki, bir azərbaycan iranlığa ayrılır, qazarları nəzərdat? Bunlar təbii ki, mən bu fikir əraz deyir, ismiz də razı deyirik. Gəlin, iranşər düşüncələr son minilin tarixi, pələblərə qədər, tüş tarixi deyir, iranda. Bircə farsın burnu, fars olduğuna bürə qanami bu dönəmdir. Tamam, din üzərində burnu, bir savaşlar da gedib, səfə bilər də, mizə ki, bəxtiyər vaabzadadır. Nadir də qazar da saraylar aldı ama özü ucaldı, vətən ucalmadı. Öz doğma xaldına yaqasaldı, şahlar bizim oldu, zəfə rüzgəni. Bizim siyasətimizdə problem var. Bunu biz etraf edirik, təsvülər olsun ki, azı gerisəyimizdə. Amma biz heç bir millətə, biz Türklərin hakimiyyət dönəmində, sen farssan, sen kürsensən, qeyri Türkçen olduğuna görə güzlədim olmayıb. Yəni bugün bizim millətinize edilənlə çox haqsızlıdır. Buna görə də bir soydaşlarımızı yanda dayanmışq, dayama borzumuzdur. Və yanın bu finələri müqabəlində, soydaşlarımızda Azərbaycan hakimiyyətlə müraciət edirik. Soydaşlarımızın istəyərisi güneydə, istəyərisi borçsallıdır. Bu borçsallıda bizim məşda problemimiz yoxdur. Dərbəntdə dozumlədir. Orada başqa problemlər var, təbii ki. Bu, güneydə gerisəyədən sayı 40 milyona aşan soydaşlarımızın məşda problemi var. Və bunun da başında öz soydaşlarımızın içindən san, milli satqınlar da var. Bu prosesin başında. Yiran şəhri düşüncəsində olanlardır. Firdosunun eynə inən bakanlardır. Şahnəmə inən inən bakanlardır proseslərə. Biz də bu məsələyə hər zaman müraciət edirik. İbəyliyəcidə bu gündə socioloq, kəmir qəbləşmiş tatlarında bugün akademik fayliyyətləm məşğul olan dəli soydaşım Rahmin Cappari ilə bu məsələyə aydanı kətirməyəcə alışdıq. Diqər konarlarımız qatılabilmədilər. Növbət həftələrdə onların da kanun sefirində öz sözlərin demək üçün şəhərət yaradacıq. Amma o təşəbbüs qurupu hələ də imzalar qəbul olunur. Gündüz beyi bizdə təşəkür edirəm. Gündüz beyi bu haqqda danışacıq. Soydaşlarımızın Azərbaycanda pulsuz təhsidini təmin etmək lazımdır. Bu artıq milliyi borçdur və bunu reallaşdırmalıq. Təşəkürlər Rahmin beyi. Təşəkürlər əzziləclər. Daha bir zanlı yayımızın sonuna gəlib sattıq. Sağ olun. Sağ olunla qalın. Tanrı bətənimizi. Tanrı güneyli, güzeyli, millətimizi qoruz.