 Magandang araw sa lahat ako si Roderick C. Hawar, ako isang kawaksing profesor ng kasaysayan na nagtuturo sa Departamento ng mga agham panlipunan sa Universidad ng Pilipinas Los Baños o UPLB. Ngayong araw ay magbibigay ako sa inyo ng presentasyon na may pamagat na sa mga nilubid na kuyento nagsimula ang lahat. Ang mga ritokadong talambuhay ni Ferdinand Marcos bilang mga instrumentong politikal at fundasyon ng kanyang dictadura. Mag-tutuon ng aking presentasyon sa kung paano ginamit ni Ferdinand Marcos ang kanyang mga official natalambuhay, official biografis para sa kanyang mga political interests. At maganda rin na may isa kontexto natin mayamaya ang ganitong klase ng manipulasyon at biographical distortionism sa nagpapatuloy na disinformation ng Pamilyang Marcos tungkol sa kanilang mga sarili, tungkol sa kasaysayan ng dictadurang Marcos at tungkol sa record ng batas militar. Si simulan ko ang aking presentasyon sa pagbibigay ng personal background ng buhay ni Ferdinand Marcos hanggang siya ay tuluyang maging ikasampong pangulo ng Pilipinas ng 1965. Si Ferdinand Marcos, pagkatapos ng ikalawang digma ang pandeig dig, ay papasok sa lokal na politika ng Ilocos Norte. Nong 1949 ay tatakbushabi lang kinatawan o congressman ng 2nd District of Ilocos Norte. Ang nasabing political position ay eto rin ang political position na ikinatalo ng kanyang tatay na si Mariano Marcos kay Julio Nalundasan ng 1935. Kung babalikan natin ang kasaysayan at kung paano nakulong at napatunayang guilty si Ferdinand Marcos sa pagpatay ng isang tao, makikita natin na nang 1935 ay pumasok o tumakbos apag congressista ang kanyang tatay na si Mariano Marcos. Nakalaban niya ay si Julio Nalundasan na tumalo sa kanya. At yung pagkatalo ng kanyang tatay, isa sa mga dahilan kung bakit kalaunan ay papatayin ay Ferdinand Marcos si Julio Nalundasan bilang pagihiganti sa pagkatalo ng kanyang tatay. At eto rin yung dahilan kung bakit makukulong bago pa ikalawang digmaang pandig, dig kung paano makukulong at mapatunayang na guilty ng murder si Ferdinand Marcos. So anyway, ang pagtakboh ni Ferdinand Marcos bilang kinatawan o congressman ng 2nd District of Ilocos Norte ay mapapanalunan niya ng 1945 at sa luob ng sampung taon hanggang 1959 ay magiging mamahahawakan o mamomonopolize ni Ferdinand Marcos ang nasabing political position. Pero pagsapit ng 1959 ay magtatapuos ang limits, yung limitation nung kanyang termino kung kaya tatakboh siya ng ibang posisyon, isang mas mataas na posisyon. Anyway, habang nanunongkulan si Ferdinand Marcos bilang kinatawan o congressman ng Ilocos Norte sa dekada na to 1950 ay makakabuo si Ferdinand Marcos ng pamilya. Isang pamilya na hindi yung pamilya niya na kay unang ginang Imelda Rumualdes Marcos. Nong 1950 ay meron na siyang kinakasama na isang magandang Ilocana ang pangalan ay Carmen or Tega at nagkaroon pangasya ng apat na anak kay Carmen. Nagsasama na sila naon sa isang bubong. Kulang na lamang ng kasal yung kanilang pagsasama. Kaya lang, pagsapit ng 1954 sa sabihin ng mga talambuhay pareho ni Ferdinand at i-Melda na magkikita si Ferdinand at i-Melda sa congresso habang nagtalumpati si congressman. At si Nasabi ng talambuhay ni Ferdinand Marcos na malalab at first site si Ferdinand kay Imelda at sa loob ng 11 days, labing isang araw ay magkakaroon ng ligawan at pagpapakasal sa paggitan ni Ferdinand at Imelda Rumualdes. Anong nangyari sa pamilya ni Ferdinand Marcos with Carmen or Tega at na sa apat nilang anak, so iaabando na ni Ferdinand Marcos ang nasabing pamilya at ititigil na niya yung pagsuporta dito. Hanggang sa ngayon ay limitado lamang yung mga detalia na alam natin tungkol sa inabando ng pamilya ni Carmen or Tega. Primarily dahil sa panahon ng diktadura ni Ferdinand Marcos ay sa diyang pinigil, gamit ang iba-tibang makinariya ng pamahalaan ay pinigil o sinupil ang paglabas ng anong mga detalia tungkol kina Carmen or Tega at sa naunang apat na anak ni Ferdinand Marcos sa kanya. So, literally ay tinanggal sila sa mga pahina ng mga official na ba na talambuhay ni Ferdinand Marcos at meron talagang aktual na pagpigil o pagsupil para malaman ng publiko ang tungkol dito. So, isa ito doon sa mga dahilan kung bakit wala tayong masyadong alam tungkol sa kung ano ang kinahinatnan ng inabando ng pamilya ni Ferdinand Marcos kay Carmen or Tega. So anyway, balik tayo sa pagpapakasal ni Ferdinand Marcos kay ML Darong Wildes ng 1954. Ito ay inilarawan ng kanyang biograpo o mga biograpers bilang and I quote, The Union of the Rose of Tacloban and the Prince of Northern Loson. Ganito yung pagbabalangkas at ganito yung pagbabanghay na naratibo hingil sa pagpapakasal nilang dalawa. Mapapansin nyo na parang fairy tale, isang kuento na maayos, isang very ideal na pagmamahalan trilasyon ang nangyari sa paggitan ni Ferdinand Marcos at ML Darong Wildes Marcos. Nabanggit ko kanina na pagsapit ng 1959 ay magtatapos ang termino ni Ferdinand Marcos bilang kinatawan o congressman ng Second District of Ilocos Norte ng 1959. Nang taong ito ay tatakbusha sa isang hiewalay, isang bago at isang mas mataas na position sa politika sa bansa. At kung mapapansin natin, ito ay bahagi nung kanyang matagal ng plano na pagakiat nga dun sa political ladder ng leadership dito sa Pilipinas, maabut niya yung kanyang pinapangarap na presidency o panguluhan. Sa katunayan nung 1949, isa sa mga campaign speeches ni Ferdinand Marcos ay binanggit niya. Onang ako siya sa harap ng mga botanting ilokano at ang sabi niya ay, quote, elect me as your congressman today, I promise you an ilokano president in 20 years. Ito ay nag-anap ng 1949. At kung masusunod yung pangako ni Ferdinand Marcos sa kanyang mga kababayan, 1949 plus 20 years, ito ay maisa sa katuparan na pagsapit ng 1969. Pero sa tutulang, mas mapapayklik ni Ferdinand Marcos batay dun sa kanyang original napangako, ang pagakiat sa malakan niyang kasi makukuhan niya ang presidency o ang panguluhan ng apat na taong mas maaga kaysa sa 1969. Dahil, pagsapit ng 1965 ay mananalo na siya para sa kanyang unang termino, bilang panghulo ng Pilipinas. So anyway, pagsapit ng 1959 ay tatakbu at mananalo si Ferdinand Marcos bilang sinador ng Republika. Mananalo siya. Napakabilis nung kanyang pagakiat sa political ladder ng leadership ng Pilipinas Senate kasi pagkatapos pa lang o pagkatapos lang ng 2 tahun o pagsapit ng 1961, siya ay hihirang bilang minority floor leader at karagdagang 2 tahun pa siya ay magiging Senate president na ito. Sa madaling salita, sa luoblamang ng 4 na taong mula ng manalo siya bilang sinador ng 1959 ay makukuhan niya yung pinakamataas na posisyon sa Senado ng Pilipinas nung 1963. Bakit mahalaga na tinitignan natin yung time line, yung political time line ni Ferdinand Marcos, lalung laluna yung pagpasok niya sa Senado nung 1959 hanggang Bargo siya tumakbo nung 1965 sa Panguluhan? Sa pagkat, mangyayari ang maraming manipulasyon at pagretoke hingil sa kanyang buhay, hingil sa kanyang mga talambuhay sa panahon na siya ay nanunongkulan bilang sinador ng Republika. Pagsapit ng 1963, sabi natin 1961 ay nagsimula na siyang manunkulan bilang Senate president. Sa madaling salita, pagkaraan ng 2 taong mula nang siya ay magsimula bilang Pangulo ng Senado nung 1963 ay maglalabasan na parang mga kabute. Mysteriously maglalabasan, magsusulputan na parang kabute ang kanyang war medals. Ang sabi ni Ferdinand Marcos, ito daw ay galing sa ibat-ibang mga parangal na natanggap niya nung panahon ng ikalawang digma ang pandeig dig, dahil sa kanyang diuman ay ipinakitang kabayanian at kagitingan nung ikalawang digma ang pandeig dig. Makikita nyo sa larawan sa slide na ito yung na sa upper right. Yung ilan sa mga medalyang militar ni Ferdinand Marcos na ayon sa kanya ay natanggap niya nung panahon ng ikalawang digma ang pandeig dig. Depende kung anong reference ang babasahin o gagamitin natin, ang bilang, ay hindi nagtutugma ang bilang ng military war medals ni Ferdinand Marcos, mayroon nagsasabi na 31, mayroon nagsasabi na 33, mayroon nagsasabi na 35 pangat. Sabi ko nga kanina, depende kung anong reference na gagamitin natin at babasahin natin tungkol dito. So ano-tano paman ang sinasabi ni Ferdinand Marcos ay mayroon siyang 31, 33 o 35 war medals na natanggap di umano dahil sa kanyang kabayanian nung ikalawang digma ang pandeig dig. Pero ito ay mysteriously magsusulputan noong 1963. Sa panahon na siya ay nanunungkulan bilang Senate President. May babangitin tayo may amayat tungkol dito kung ano ba yung SOP kapag tumanggap ka ng isang military war medal? Ano ba yung military SOP tungkol dito? Kailan ba ito dapat maibigay sa isang recipient o doon sa dapat tumanggap ng mga ganitong klase ng medal yang militar? Pagsapit ng isa o pagkalipas ng isang taon pa, pagsapit ng 1964 ay dito na lalabas at ilalat hala, ililimbag at papamahagi sa publico noong 1964 ang kaun-unahan edition ng kanyang commission biography, ang kanyang commissionadoong talambuhay. Ito ay isinulat ni John Hartzell Spence. Mamaya ipapakilala ko sa inyo, sino ba si Hartzell Spence? Ang kanyang for every tier of victory ay lalabas pagsapit ng 1964. Ngayon, ano ang gusto nating ipakita dito na kanina ko paulit-ulit actually na binabanggit na binibigyan ng DIN na mysteriously maglalabasan ang kanyang war medals ng 1963 At pagsapit ng 1964 ay magsisi mula na ilalabas na ang unang edition ng kanyang commission biography. Bakit kaya ganito sa pagkat kung titig na natin kinailangan ni Ferdinand Marcos at ni John Hartzell Spence ng ilang mga historical materials bilang mga katibayan o evidencia noong bubuuin o isusulat nila na biographical narrative pagsapit ng 1964. Sa metodoluhiyang pangkasaysayan kasi bago ka makapagsulat ng isang narratibo, kailangan mo ng mga batis historical, kailangan mo ng historical sources. Hindi random na nangyari ang pagkakasunod-sunod ng mga bagay na ito, pinag-isipan at bahagi ng isang systematicong plano ang bigla ang pagsulpot ng war medals ng 1963 at kung paano ito gagamitin doon sa nabuong narratibo ni Hartzell Spence tungkol sa kanyang. Higit sa lahat, kapag tinignan natin ang mas malawak na contexto ng political career ni Ferdinand Marcos, mapapansin natin na sa diyang pinag-isipan talaga ito. Meron talagang isang systematicong plano para sa lahat. Bakit kasi pagkatapos pa ng isang taon o pagsapit ng 1965 ay tatakbuna si Ferdinand Marcos sa Pilipin Presidency o para sa Pilipin Presidency. Naalalan nyo yung pangako niya sa harap ng mga ilokano voters na after 20 years merong panibago ang ilokano na akiat sa malakan niyang. Panibago kasi na una na si Elpidio Kirino. Si Elpidio Kirino kasi ay isang ilokano rin. Sa madaling salita, pangalawang ilokano na si Ferdinand Marcos kung sa kali pagsapit ng 1965. Nung 1965 ay tatakbu siya sa ilalim ng Partido Nacionalista at lalabanan niya yung sitting president si Just Dado Macapagal. Nung mga panahon na ito ang isang sitting president ay qualified na tumakbo para sa isang panibagong termino. At nung time na yan ay nagsik ng Re-election bid si Just Dado Macapagal na tumakbo naman sa ilalim ng Partido Liberal. So anyway alam naman na natin yung nangyari dito kung saan katalunin ng bagitong si Ferdinand Marcos ang kasalukuyang nakaupo at tumatakbo para sa kanyang re-election na si Just Dado Macapagal. Marami yung mga salik o factors na itinuturo bilang dahilan ng pagkapanalo ni Ferdinand Marcos laban kay Just Dado Macapagal. Pero pwede natin itong ilimita sa 3 pangunahing dahilan kung bakit siya nanalo sa nasabing halalan. Una ay napakinabangan, malaking pagkinabang ni Ferdinand Marcos sa tinatawag na ML Dam Marcos o ML Darumwaldes Marcos Charisma. Si ML Dam Marcos kasi bago pa siya na kilala ni Ferdinand Marcos ay kilalang kilala na sa kabisayaan bilang Rose of Tacloban. Kilang kilala na siya na sa South. Pangunahing sa mga dahilan kung bakit siya kilalang kilala, lalong lalo na sa Leite ay dahil halos lahat ng mga beauty pageants na sinasalihan o sinalihan ng ML Darumwaldes na on ay parating niyang napapanalunan. Maraming mga beauty pageants na sinalihan si ML Darumwaldes habang siya ay na sa Leite at marami dito ay napanalunan niya. Dahil dun sa kasi kata na yan ay kalaunan tatawagin siya bilang the Rose of Tacloban ng kanyang mga kababayan. So sa madaling sa Leite kilalang kilala siya sa katimugang bahagi ng Pilipinas, lalong lalo na sa kabisayaan. At sinasabi ng mga experto tungkol sa halalan na yung kasi kata ni Emelda Marcos na ito ay naghatid ng malaking bilang ng mga boto para sa kanyang asawa na si Ferdinand Marcos. Ito yung tinatawag na loyal south boats habang hawak-hawak ni Emelda Marcos ang loyal south boats ay hawak-hawak din naman ni Ferdinand Marcos yung kanyang solid north boats. Pagsamahin natin ang solid north at loyal south boats, ito ay maghahatid ng tagumpay para kay Ferdinand Marcos sa kanyang tagtakbonong 1965. Sa katunaya, isa sa mga biographers ni Emelda Marcos yung nagsasabi na mahigit sa 1 miliyong boto yung nai-bigay o nai-deliver ng kalauna may magiging unang ginang Emelda Marcos para sa kanyang asawa ng 1965. Pangalawang dahilan ay yung napakalaking pondo para sa pangangampanya ni Ferdinand Marcos ng 1965. Tinataya na sa 168 million dollars, ito ay dolyar, hindi ito peso na inilabas bilang election war chest ni Ferdinand Marcos. Sa madaling salita, napakataas napakalaking nung kanyang pondo o budget para sa pangangampanya at sinasabi na yung budget na ito ay isa sa mga dahilan ng kanyang pagkapanalo pagsapit ng 1965. Sa katunayan, sa sobrang laki ng inilabas na election budget ni Ferdinand Marcos ng 1965 ay sinasabi na nagkaroon ng devaluation ang peso nung taon na yan. At higit sa lahat, yung kanyang pangatlong dahilan kung bakit siya na nalo bilang pangulo ng 1965 ay yung very effective, yung napakamabisa na war hero image. Saan ang galing yung kanyang war hero image na yan? Ito ay galing doon sa for every tier of victory yung kanyang commission biography written by Hartzell Spence and published in 1964. Diba binabanggit natin 1963, Fake War Medals and the 1964 Commission at yung manipulated biografist ni Ferdinand Marcos na ginamit niya bilang campaign materials. Ginamit niya bilang isang mabisan campaign material para sa kanyang pangangampanya nung 1965 yung nasabing manipulated and distorted, ritokado, manipulado na talambuhay na ilabas a year before the 1965 presidential election. So sa madaling sabi, naggamit ni Ferdinand Marcos bilang isang mabisan instrumentong political para sa kanyang pangangampanya nung 1965 yung kanyang commission biography na pinagsimulan ng iba't ibang mga sinaunang fake news o mga ninunong fake news notong cool sa kanyang. Makit ko sinasabing fake news sa pagkat, marami sa mga detaliye na binanggit ni Hartzell Spence dun sa kanyang sinulat na commission biography ni Ferdinand Marcos ay napatunayan kalaunan bilang mga kasinungalingan. Makikitangan natin to, sabi ko kanina, makikita natin ito at pwede natin itong isa konteks to sa disinformation na nagpapatuloy sa Pamilyang Marcos hanggang sa Kasalukuyan. Mayamaya iisahin ko o magbibigay ako ng mga particular na detaliye, hinggil sa kung ano ba yung mga detaliye na masasabi natin na mga ninunong o sinaunang fake news nung cool sa Ferdinand Marcos sinaunang o ninunong kasi ito yung magpapatuloy anggang sa Kasalukuyan. I'm sure sa inyong paggamit ng social media, marami na kayong mga nakikita na mga iba tibang mga detaliye tungkol kay Ferdinand Marcos na nagsimula pa noong 1964 o 1965 sa panahon ng kampanya. So sa madaling salita, naging napakamabisa na manipulado rito kadong talambuhay ng Ferdinand Marcos at isa ito sa maraming dahilan ng kanyang pagkapanalo noong 1965. Ito yung larawan ng proklamasyon o inauguration kay Ferdinand Marcos noong 1965. Makikita nyo dyan yung kanyang unang ginang si Imelda Rumwaldez Marcos, tatlong anak niya kay Imelda si Amy, si Irene, si Bongbong at yung kanyang ina, yung kanyang nani. Ito yung larawan ng first family doon sa kanilang unang pag-akiat sa malakan niyang bilang isang unang pamilya ng 1965. Sabi ko nga, makikita nyo dyan si Bongbong, si Ferdinand Marcos, si Nyor, si Imelda Rumwaldez Marcos, si Amy at yung kanyang kapatid na si Irene. Ito yung pagsisimula ng Pangulohan ng Ferdinand Marcos bilang ikasampong pangulo ng ating bansa. Pagsapit ng 1969, nabanggit ko na rin ito kanina, na sa panahong ito, bago ang 1973 Constitution ng Pilipinas, isang Presidente ay kualifikado na tumakbo para sa reeleksyon at kanyang kabo ang termino ay binubuo ng apat na taon. Apat na taon yung kanyang original term of office at qualified pa siya na tumakbo para sa isang reeleksyon at kung mananalo pa siya may karagdagang apat. So sa madaling salita, ang isang Presidente naon bago ang 1973 at 1987 Constitution natin ay merong maximum of eight years kung mananalo siya sa kanyang muling pagtakbo para sa kanyang reeleksyon. Nong 1969 ay matatapos ang unang termino ng Ferdinand Marcos at muli siyang tatakbo sa ikalawang pagkakataon, tatakbo siya para sa reeleksyon at hindi nakakapagtaka na magkakaroon ng panibagong paglilimbag o paglalat hala doon sa kanyang napaka mabisa, napaka effective, na manipulated, retokadong talambuhay written by Hartzell Spence. Nong 1969 ay muli itong ilalat hala, parehulang yung nilalaman maliban sa isang tinanggal na pangungusap doon sa original ng 1964 eto ay iri-print pero sa panibagong titulo sa panibagong pamagat. This time nong 1969 eto ay nasa pamagat ng Marcos of the Philippines at si Hartzell Spence pa rin yung nasabing biographer o author nung nasabing commissioned biography. Again hindi nakakapagtaka na gagamitin talaga ito ni Fortinand Marcos sa kanyang muling patakbonong 1969. Maliban sa nagpapatuloy na bisak ng nasabing biografia o talambuhay ay itinuturo nang kasaisayan sa atin na naging isang mabisang taktika sa muling pagkapanalo ni Fortinand Marcos, laban naman this time kay Sergio Osmeña Jr. yung taktika ng Goons, Gans and Goons. Bumaha ang pera sa pagbili ng Boto, naging marahas, naging napakarahas ng nasabing eleksyon na ito talagang may manipulation doon sa natapos na nahalalan kung saan muling mananalo sa pangalawang pagkakataon si Fortinand Marcos senior tatalunin niya niya si Sergio Osmeña Jr. So sa madaling salita dalawang sunod na termino sa malakan niyang si Fortinand Marcos. Yung una 1965 hanggang 1969, apat na taon at yung kanyang pangalawang termino mula 1969 plus four years dapat, pagsapit ng 1973 ay matatapos na yung second and last, ulitin ko ha, yung second and last term of office ni Fortinand Marcos. Dapat tapos na yung kanyang panunongkulan bilang Presidente, pagsapit ng 1973. Pero siyempre alam natin kung ano na yung nangyari bago ang 1973, several months before 1973 si Fortinand Marcos ay magdidiklarah ng kanyang presidential decree 1081 na nagpapasailalim sa buong bansa, sa ilalim ng Marshal Low Obatas Militar. Maraming mga dahilan na binabangit si Fortinand Marcos. Kung bakit niya indidiklarah ang Marshal Low Obatas Militar dito sa Pilipinas pero malinaw na bahagi ito nung kanyang hakbang na hindi mo bumaba sa Panguluhan pagsapit ng 1973. Sabi kong akangin na bababa na siya dapat ng 1973 pero several months before yung constitutional pagmamandate sa kanyang bumaba dun sa Panguluhan by 1973, several months before, September 21, 1972, he declared Marshal Low. He declared presidential decree 1081 placing the whole nation under Marshal Low. 1972. So kapag tinignan natin yung kasaisayan ng magkasunod na dalawang terminal ng Fortinand Marcos and then yung declaration ng Batas Militar Dapat tinitignan natin sa ganitong klase ng konteksto. Merong aspeto ng kagustuhan ng Fortinand Marcos na iperpetuate yung kanyang sarili sa Kapangyarihan at hindi bumaba sa Kapangyarihan pagsapit sana ng 1973. Anyway, isang lingo pagkatapos ng declaration ng Fortinand Marcos ng kanyang TD 1081 nung September 21 or 23 na 1972 nung September 29, 1972 ay merong isang groupon ng mga journalists, mga americano-journalists mula sa New York Times ang nagsajak sa Pilipinas para kapanayamin or interview si Fortinand Marcos Sr. Tinanong siya dun sa nasabing panayam ano ano ba yung mga dahilan nung kanyang declaration ng Batas Militar, yung kanyang declaration ng TD 1081. Meron siyang tatlo mga dahilan na binanggit dun sa nasabing panayam or interview. Number one, sabi niya ay meron daw isang malakas na banta ng komunismo sa Pilipinas na itinuring niyang panganib sa Seguridad ng Republika at dahil ito ay nag-declare siya o nag-declare siya ng Marshalo. Number two, sinasabi niya na may umiiral na mga suliraning panlipunan dulot ng traditional na oligarquia. Kung ako ang tatanungin, sasang ayon ako sa kanya na sa dahilan nato kasi ito po o naman panahon palang ng colonialismo sa ilalim na mga Espanol at mga Amerikano. Nandyan na talaga yung mga traditional na oligarquia na kumukontrol at nag-monopolize ng iba-tibang industriya, pambansang industriya dito sa Pilipinas. Kinukontrol talaga nila yung iba-tibang mga industriya at mga negosyo sa Pilipinas. At tuto o na marami silang mga panlipunang problemang hatid sa bansa. Pero kailangan, tignan natin ang irony o ang kabalinto naan hingil dito sa part sa sabi ni Ferdinand Marcos o sa part banggit niya bilang isa sa mga dahilan ng kanyang declaration ng Philippine 81 kasi kung binuwagman niya sa panahon ng kanyang batas militar ang traditional na oligarquia dito sa Pilipinas, halos pinalitan lamang niya ng muka yung nasabing oligarquia. Kasi sa pamamagitan ng kanyang crony capitalism, crony capitalism, ito yung uwin ng kapitalismo na kung saan dominante yung iba-tibang kaibigan, malalapit ng kaibigan, malalapit ng kamag-anak ni Ferdinand Marcos. Yung mga pambansang, mga industri at mga negosyo ay sadyang ibinigay sa kanila ni Ferdinand Marcos at sila yung kumontrol sa panahon ng diktadura sa mga industri na ito. So ironic kasi tinanggal mo yung traditional na oligarquia pero nandya naman yung crony capitalism mo, binagumulang yung muka ng mga tao na kumokontrol sa iba-tibang mga pambansang industria pero ganun pa rin yung sistema na sila sila pa rin yung may control sa pambansang ekonomiya ng Pilipinas. At higit sa lahat, yung number three, sinabi ni Ferdinand Marcos sa nasabing interview na nagdeklara siya ng Marshalo sa Pilipinas kasi nagkarawon daw siya ng spiritual dialogue. Nakausap daw niya ang jos. At doon sa pakikipag-usap niya sa jos ay sinabiyan siya ng jos na napapanahon na yung declaration ng batas militar sa Pilipinas para iligtas sa bingit ng kapariwaraan ang republika sa Pilipinas. So sana doon sa unang bahagi ng aking presentasyon ay napapakita ko sa inyo yung contexto at pagoognai sa mas malawak yung pangkalahatan political career ni Ferdinand Marcos at kung paano ginamit yung kanyang commission biography written by Hartzell Spence and were published in 1964 and 1969 para doon sa kanyang political interest, lalo-lalo na bilang campaign materials ng 1965 and 1969 presidential election. Ngayon, yung commission biographies ni Ferdinand Marcos written by Hartzell Spence hindi ito nag-iisa. Yung for every victory sa Marcos of the Pilipinas ng 1969 hindi lang ito yung official biographies ni Ferdinand Marcos. Masusundan pa ito ng ibad ibang mga publikasyon na may tuturing bilang official natalambuhay or official biographies. Kapag sinabi natin official biographies, ito yung mga official natalambuhay ng dictador ni Ferdinand Marcos na merong approval, number one merong approval ni Ferdinand Marcos o nung kanyang pamilya. Pangalawa ay ginastosan ng kanyang pamilya o di kaya ng mesmong pera ng bayan, ginamit yung pondo ng gobyerno para sa publikasyon ng nasabing mga talambuhay na ito. Pangatlo, ito yung mga talambuhay na isinulat either ng kanyang commission biographers o ng kanyang malalapit na kaibigan o kaaliado sa malakanyang. Ano anong aba yung mga official biographies ni Ferdinand Marcos na magpapatuloy doon sa klasi ng narratibo at mga detaliye na pinasimulan ng dalawang unang commission biographies na isinulat ni Hartzell Spence? Ano anong aba yung mga official na talambuhay na ito na magpapatuloy doon sa pagpapakalat ng mga naunang fake news tungkul kay Ferdinand Marcos na nagsimulan ng 1964 and 1969. Marami ito actually na pero nagtipid ako ng space para dun sa mga slides ng aking presentation so magbabanggit na lang ako ng ilan sa mga major official biographies ni Ferdinand Marcos sa labas ng 1964 and 1969 biographies written by Hartzell Spence. In 1968 i-papublish yung Rendibo with Destiny ni Benjamin Gray, yung Ferdinand Adrenaline Marcos 1969 written by Placidoreal yung Marcos Man of the Hour ng 1969, published by Alfonso Santos Hamon sa kagitingan Marcos nang silangan ng 1970 na isinulat ni Leticia Gagilonia. Yung Ferdinand E. Marcos itinadhana sa kadakilaan ng 1976 na isinulat ni Anacleto Dizon. The Young Marcos 1979 ni Victor Nituda, Marcos the Warriors ng 1981 ni Cesar Melia, 1983 Balor, World War II Saga of Ferdinand Marcos co-authored by Jose Cresol and Paul da Rico Baclagon. So ito ay ilan lamang dun sa napakaraming mga iba pang official biographies ni Ferdinand Marcos na sumunod dun sa yapak ng 1964-1969 biographies ni Hartzell Spence sa pagpapalaganap ng ibat-ibang mga ninunong fake news niya tungkol kay Ferdinand Marcos. Napangunahan ko na yung aking sarili kasi kanina kupabi nabanggit yung original version ng Commission Biography ni Ferdinand Marcos na isinulat ni Spence 1964 yung For Every Tier of Victory, yung larawa na nakikita niyo dito sa kaliwan ng aking slide at yung nasakanan ng 1969 ito yung parreho na talambuhay pero na sa ibang titulo opamagat Marcos of the Philippines. Parreho ito ay isinulat ni Hartzell Spence. Tumumutayo sa part 3 ng aking presentation. Sino si John Hartzell Spence ang mga talambuhay ni Marcos at ano yung neo-colonialismong Amerikano sa Pilipinas at ano ito may uugnay doon sa pagkat-hap ng manipulado at retocadong talambuhay ni Ferdinand Marcos. Akala kasi natin kapag talambuhay, kapag biografia o biografis, inosente siya. Nasanay tayo na kapag talambuhay, pagkukwento ito ng mga personal na detali e tungkol sa isang tao yung kanyang kapanganakan, yung kanyang mga magulang, saan ba siya nagaral ng bata, ano yung tinapos niya ng kulehiyo, sino yung nagpangasawa niya, sino yung mga naging anak niya, ano yung naging political career ng isang tao. Akala natin inosente, inosente pagkukwento lang ang mga talambuhay. Pero kung titig na natin ang masmalalim na hindi talaga inosente at hindi pasibo sa anumang political interest ang mga ganitong klase ng mga talambuhay. Sa kaso ng paglikha at pagkatak ng manipulado at retocadong talambuhay ni Ferdinand Marcos, makikitan natin yung aspeto ng neo-colonialismong Amerikano. Lalo-lalo na kung titig na natin mabilisan, sino ba si John Hartzell's fence na nagpasimula ng ibad ibang mga narratibo at mga detali e, na hanggang sa ngayon ay ipinagpapatuloy ng disinformation ng Pamilang Marcos tungkol kay Ferdinand Marcos mismo. Tignan natin o kilalanin natin mabilisan, sino ba si Hartzell's fence? At bakit mahalaga na mga kilalan natin siya? Atto si John Hartzell's fence, yung larawa na nakikita nyo. Ipinanganak siya ng 1908 kasing ibad siya ng UP. At mamamatay siya par dsapit ng 2001. Kaya compute nyo nalang kung kung ilang taon siya na na buhay. Si Hartzell's fence ay isang sikat na nabilis ng Amerikano ng kanyang panahon. Isa sa kanyang pinakasikat na akda ay yung pinamagatan bilang One Foot in Heaven na sumikat na nung nalathala ito ng 1941. Ano pa yung alam natin tungkol kay Hartzell's fence? Si Hartzell's fence din ang founding editor ng isang linguhang magazine ng U.S. Army nung World War II, ito yung YUNC, the Army Weekly. Bakit mahalaga na malaman natin ang ditalya na ito? Sa pagkat, isa ito sa mga importanting ditalya tungkol kay Hartzell's fence para piliin siya ni Ferdinand Marcos. Bilang commission biographer niya para sa kanyang unang dalawang kalambuhay. Bakit importante na isang founding editor ng isang weekly magazine ng U.S. Army nung World War II ang kanyang maging commission biographer, yung maging author nung kanyang talambuhay? Sa pagkat, dag-dag credibilidad ito dun sa gustong palabas ni Ferdinand Marcos nakatotohanan sa likod nung kanyang mga detail yung biographical. Syempre, iisipin ng mga tao na credible na mataas yung credibilidad ng mga naratibo na isinulat ni Hartzell's fence tungkol sa kanyang talambuhay kung si Hartzell's fence ay isang editor ng isang legitimong Army Weekly Magazine ng U.S. Army nung World War II. Imagine isang founding editor ng U.S. Army ang magsusulat tungkol kay Ferdinand Marcos. So merong daladalayan na credibilidad para paniwalain yung mga mambabasa, yung mga readers na credible ito kasi editor ng Army Weekly yung nagsulate at marami na rin siyang isinusulat tungkol sa kasaysayan ng World War II. Sana nakikita natin yung connection, yung mga ganyong klasin ng salik at mga aspeto na personal ni Hartzell's fence at kung paano naging batayan ni Ferdinand Marcos sa parpili sa kanya bilang commission biographer. Higit sa lahat si Hartzell's fence ay sinasabi na merong directang connection sa CIA, yung Central Intelligence Agency ng White House ng status unidos. Ano ba yan CIA? Pag tinignan natin yung kasaysayan ng Mio Colonialismong Amerikano. Ang laki-laki kasi ng role ng CIA sa ibat-ibang manipulasyon ng mga Amerikano sa ibat-ibang mga bansa. Kung saan nakielam sila dun sa resulta ng ibat-ibang mga halalan o eleksyon. Alimbawa, ito gumawa ako ng isang pag-ougnai-ougnai sa ibat-ibang mga personalidad. Nakikita niyo dito kung nakikita niyo akong ginagalaw na cursor, ito si Hartzell's fence. Si Hartzell's fence ay sinasabi na malapit na kaibigan ni Edward Lansdale. Ito si Edward Lansdale. Siya yung nakikita niyong American military officer na later on ay magiging hepe, magiging chief siyan ng CIA. Makikita niyo sa Pangalawang Larawan kasama ni Edward Lansdale si Ramon Magsaysay. Si Ramon Magsaysay, bago siya maging pangulo ng Pilipinas ay Datting Defense Minister ng Ilpijokirino Administration. Pero later on niya lalabana ni Magsaysay yung sarili niyang Presidente. At isa sa mga tinitig ng dahilan ng pananalo ni Magsaysay laban kay Kirino nung maglaban na sila para sa Pangulohan later on ay yung intervention o pakikielam pang hihimasok ng CIA. Si Nasabi na napakalaki ng role ni Edward Lansdale sa pagkapanalo at dun sa pagmanipula ng resultan ng halalan nung naglaban si Ramon Magsaysay at Kirino. At hindi naman ito kasi isolated case sa Pilipinas sa katunayan yung electoral rigging at mga electoral intervention ng CIA sa ibat ibang mga pambansa ng halalan sa ibat ibang mga bansa ay isang open secret. Pwede kayong magbasa, magkaroon ng extra reading, extra research, tungkul sa kung paano nakielam ang CIA sa mga ganitong klasi ng halalan. Si Hartzell Spence ay directa at merong personal na connection, malapit na magkaibigan sila ni Edward Lansdale. Si Edward Lansdale ay kasama sa inimbistigahan sa pagkamatay ni JFK, yung nakikita niyo dito sa kanan ng screen si John F. Kennedy. Siya yung dating pangulo ng Estados Unidos na i-assasinate. Once or after na i-assasinate o paslangin si JFK nung panahon na mamatay siya, bahagi si Edward Lansdale dun sa mga kinausap ng mga investigador, hinggill dun sa pamamas lang kay Kennedy. Si Edward Lansdale, nakikita niyo yung arrow, ay nakaturu naman kay Lyndon B. Johnson, si LBJ. Bago pa tayo nagkaroon ng Libron James ng ating panahon, meron ang naunang LBJ, si Lyndon B. Johnson. Si Lyndon B. Johnson siya yung kasalukuyang vice president ni JFK nung pinatay siya. So sa mandaling sabi nung namatay si JFK, si Lyndon B. Johnson yung magiging pangulo na hahalili bilang pangulo ng Estados Unidos. At sinasabi na merong malapit na pagkakaybigan si LBJ kay Edward Lansdale. Di natin sinasabi na direct ang may kinalaman si LBJ sa pagkamatay ni JFK pero merong detaliya kasi na nagsasabi na magkaybigan si Edward Lansdale sa kasi Lyndon B. Johnson. Dun sa last picture natin sa slide na ito, makikita natin ang magasawang si Fordyna Nalda Marcos kasama si LBJ. Bahagi ito ng presidential visit kung saan, nagkita si President Fordyna Nalda Marcos senior at noon ay President Lyndon B. Johnson ng Estados Unidos. Sa katunayan nung 1969 ay binanggit ng harap-harapan ni Fordyna Nalda Marcos sa harap ng mga botanteng Pilipino, sabi niya and I quote, I am Johnson's boy. Para makuha ang boto ng mga botanteng Pilipino, sinabi talaga niya na siya ay Johnson's boy, nasa ka niya ang suporta ng Lyndon B. Johnson, nasa ka niya ang suporta ng White House sa mga panahon na yan. So dun sa ating connect the dots, ganito yung pagkakaugnai-ugnai ng ibat-ibang personalidad at ganito rin kakumplikado yung relation ng Fordyna Nalda Marcos kay Hartzell Spence pilang kanyang commission biographer. Yung pang-apat, pang huling bahagi nung aking presentasyon ngayong araw ay pagbangkit doon sa mga aktual na mga mytho, ibat-ibang mga kasinungalingan at mga detalieng bunga o resultan ng pag-retoke, distortion. Kung paano din distort paano binaluktot, paano niritoke yung ibat-ibang mga biographical details ni Fordyna Nalda Marcos na pinasimulang palaganapin ng 1964, 1969 at dun sa ibat-ibang mga commission biographers or official biographers niya. Mga mytho, kasinungalingan at pag-retoke ang ugat ng mga kasalukuyang fake news tungkul kay Fordyna Nalda Marcos. Sa ibat-ibang narratibo pero magkakaugnai, ibat-ibang pero magkakaugnai na narratibo ng ibat-ibang mga official natalambuhay ni Fordyna Nalda Marcos ay merong mga common teams. Merong may magkakatulad na mga tema at magkakatulad na mga detali e na halos magkakasunod na pinalaganap ng ibat-ibang mga official natalambuhay ni Fordyna Marcos. Kasama na dito yung sinasabi na pagiging extraordinary childhood ni Fordyna Marcos. Sinasabi sa mga kwento na pinasimula ni Hartzell Spence at nang iba pa niyang mga official biographers na extraordinary childhood yung pinagdaanan ni Fordyna Marcos. Sa katunayan ay meron pangang aspeto ng divine intervention. Merong aspeto ng paggalaw at decision ng jos sa mga detali e ng kanyang kabataan. Yung kanyang mga official biographers nakakasundo sila doon sa magkakatulad na biographical plot kung saan binibigang diin nila number one and I quote meron daw nakatadhanang kapalaran si Fordyna Marcos batay sa kagastuhan ng jos. Sa katunayan, yung panahon ng kapanganakan niya ng 1917, September 11. Yung panahon mismo, yung date ng kanyang kapanganakan, sinasabi nung kanyang mga official biographers, ito ay kagustuhan ng jos. Ito ay decision ng jos. Ang jos ang nagsabi kung kailang siya darating sa Pilipinas. Yung mesmong pagpili kung sino yung kanyang magiging magulang, pagdating niya dito sa lupa, pagdating niya sa Pilipinas nung ipinanganak siya, ito daw ay bahagi pa rin ng decision ng jos o kagustuhan ng jos. Maging yung kanyang pangalan, yung Ferdinand Emmanuel, hindi siguro natin masyadong alang na meron siyang second name si Ferdinand Emmanuel Edraline Marcos. Yung kanyang dalawang pangalan, yung Ferdinand and Emmanuel, ay sinasabi na nasabalangkas pa rin siya ng kagustuhan ng jos at nasabalangkas din siya ng mesmong kasaysayan. Halimbawa sabi nung kanyang official biographers, yung daw pangalan Ferdinand, hindi ito basta-basta ay binigay na pangalan sa kanya. Ito daw ay bahagi nung kanyang tadhanak, at ito ay naka balangkas dun sa kanyang kapalaran. Nakatadhana siyang pangalanan, di umano sa pangalan, ipangalan sa isang makapangyarihan personalidad sa kasaysayan ng mundo, si King Ferdinand ng ispanya. Ganyan yung magkakasundo na pagpapaliwanag nung kanyang official biographers. Pinangalanan siya bilang Ferdinand kasi ito ay galing sa pangalan ng isang makapangyarihan na personalidad sa kasaysayan ng mundo, si King Ferdinand ng ispanya. Yung Emmanuel naman, ito ay tungkol pa rin, kapangyarihan pa rin, galing ito sa biblical name King of Kings, Emmanuel King of Kings. So sa madaling salita, maging yung kanyang pangalan ayon sa kanyang official biographers ay nakatadhanang bahagi nung nakabalangkas doon sa kanyang nakatadang kapalaran. Pangalawa, sinasabi na, okay, na nabanggit ko na ito kanina, na pangunahan ko na yung sarili ko. Yung pangalawa nakabalangkas siya sa kasaysayan ng kanyang napapanahong pagdating sa Pilipinas. Kung kailan siya domating sa Pilipinas, ito daw ay kagustuhan ng Dios. Dios daw yung nag-design, kung kailan siya darating dito sa Pilipinas. Kasi ito daw yung panahon nakailangan siya ng Pilipinas. Particular doon sa diumano ay pagsasalba o pagliligtas sa Republika ng Pilipinas mula sa ibat-ibang mga banta sa siguridad nito. May mga ganun klasin ng naratibo na ginawa ang ibat-ibang mga official biographers ni Fortinand Marcos. Ganyong din siya nasabi nung kanyang biograpo na si Fortinand Marcos daw ay may kakayahang pambihira. Ulitin ko ha, bigyang ko nandiyin pambihira at angat sa iba. Alibawa, hindi paman daw, hindi paman daw tuloy ang nag-iisang taon o nakakaisang taon ang sanggol na si Fortinand Marcos sinasabi na nakakapaglakab na siya ng direcho 11 months. 11 months pa lang si Fortinand Marcos naglalakab na siya ng direcho. Pangalawa matatas na siya ang makipag-usap sa matatanda ng panahon na ito. Pakitanong nyo yung mga magulang nyo kung ilang taon kayo nung magsimula kayo maglakab ng direcho at ilang taon kayo nagsimulang magsalitan ng matatas. Ibig sabihin matatas maayos. Yung nakikipag-usap na kayo sa matatanda ilang taon kami mommy, ilang taon kami daddy nung, ako, daddy nung maglakad ako ng direcho at magsalita ako ng matatas. Si Fortinand Marcos, before one year old siya, daw, nangasabi nung kanyang mga official biographers. 11 months. At nung 11 months siya, o mulit, bago pa siya mag-isang taon, sinasabi nung kanyang mga official biographers na ang sanggol na si Fortinand Marcos, hindi na siya umiinom ng kanyang gatas, gamit ang chupon. Alam nyo naman yung chupon, di ba? So hindi na niya ginagamit yung chupon, instead, ang ginagamit niya ay baso. So inilalagay na sa baso yung diuman, inilalagay na daw yung kanyang gatas. Sa baso, kusa siyang bumabangon mula sa kanyang cream para inumin yung kanyang gatas. So sa madaling salita, dinamit ang kanyang mga official na mga talambuhay para likhain, para kathain, at para palaganapin yung kwento tungkol sa kanyang pagiging extraordinariyong kabataan. Na siya ay isang extraordinariyong bata. Pero dapat, kung babalikan natin yung texto ng mga official biographers na ito, dapat alam natin na yung mga ganitong klase ng kwento, marami dito ay humanly impossible. Sa fagsasalita pa lang ng matatas, paglalakad pa lang ng directo, sa paginom pa lang ng gatas, gamit yung baso sa edad na 11 month old. Dapat alam natin na yung mga ganitong klase ng kwento ay bahagi ng mga kwentong inibento lamang at punong puno ng pantasya. Ganyan yung naging approach, ganyan yung naging dulog, ganyan yung naging hakbang yung paraan ng kanyang mga official biographers para pasimulan yung iba-tibang mga fake news tungkol kay Ferdinand Marcos. Again, ito ay mga kwentong inibento at ito ay biographical plot na nasa luob ng kwento na punong puno ng pantasya. Number two. Ano pa ba yung mga detaling pinasimulan at pinalaganap ni Hartzell Spence at nung kanyang mga official biographers? Na Shaddow ay Bayani ng digmaan. Kaya nga kung iuugnay natin dun sa nabanggit po na kanina, ito yung narratibo, biographical narratib ito, nagaling doon sa mga fake war medals na ni Ferdinand Marcos. Mysteriously ay nagsulputan noong 1963 habang siya ay nanunungkulan bilang Pangulo ng Senado at isang taon bago ang publication ng kanyang commission biography for every tira victory ni Ferdinand Marcos ni Hartzell Spence nung 1964. Ibat-ibay yung mga statements, nang ibat-ibang mga official biographers niya pero nagkakasundo sila na number one, may quotation marks dapat ito, na si Ferdinand Marcos dao ang quote-unquote most demedaled Filipino war hero, sabi nila. Number two, si Ferdinand Marcos dao he say Bataan in the rest of the world single-handedly. Kung babasahing niyo yung actually sana magkaron kayo ng access ng mga copyan ng mga biografiya na ito ng kayo mismo yung magbasa sa teksto ng mga talambuhay na ito. Si nasabi na Ferdinand Marcos say Bataan in the rest of the world single-handedly. Marami sa mga kwento ng kanyang mga official biografies na mag isang tinalo ni Ferdinand Marcos yung mga batabatal yun na sundalo ng Japanese Imperial Army dito sa Pilipinas during World War II. Number three, kasama dao siya sa death march. Pero napatunayan ng napakaraming mga evidencia na kasaysayan na hindi dito too na siya ay nagparticipate o nasang court sa death march. Lalo-lalo na doon sa number four, na siya dao di umano ay nakulong at inorkyo sa Fort Santiago. Maraming mga evidencia ang kasaysayan na makakapagpatunay na ito ay hindi dito too. At number five, binabanggit ng mga official biografies na too, na si Ferdinand Marcos dao ay nag-organize at nag-lead. Pinamunuhan dao niya yung kanyang binuong unit guerrilla, yung kanyang guerrilla unit na alaban sa Mga Japanese during World War II na di umano ay pinangalanan niya bilang ang mga Maharlika, yung Maharlika guerrilla unit ni Ferdinand Marcos. Pero mismo ang U.S. Army ang nagsabi na projulent at mga peke, gawagawa lamang fabricated yung ibat-ibang mga dokumento na naging basis, excuse me, na naging basis o batayan ng claims ni Ferdinand Marcos, tungkul sa kanyang di umano ay guerrilla unit ng World War II. So sa madaling salita, hindi too yung kanyang guerrilla unit na ang mga Maharlika. Eto ay peke at gawagawa lamang ni Ferdinand Marcos kagaya nung kanyang mga war medals. Kasi later on yung kanyang mga war medals mapapatunayan niya ng ibat-ibang mga legitimo na mga pagaaral na ang mga ito ay peke. Mismo ang National Historical Commission of the Philippines or NHCP, yung pambansang commission ng kasi sayan sa Pilipinas ang nagsabi nito. Gumawa ng sariling pagaaral ang NHCP at napatunayan sa nasabing pagaaral na peke nga yung mga war medals ni Ferdinand Marcos. Again, National Historical Commission of the Philippines na yung nagsabi na peke ang mga war medals na ito. Sabi kong akanina na babanggiting ko yung tungkol sa Military Standard Operating Procedure o ang SOP. Bahagi ng Military SOP na kapag merong recipient ng isang war medal, dapat ang medalya na ito ay maiawar or maidigay or maitin matanggap ng sundalong karapat-dapat para sa medalyang ito within two weeks after the battle. So meaning kong dapat sa SOP ng militar na maiawar yung mga ganitong klasin ng war medals kung lihiti mo man siya, dapat ang war medals na ito ay naibigay na kay Ferdinand Marcos during World War II. So sa madaling salita, mula 1942 hanggang 1945 kasi yung panahon ang digmahan sa Pilipinas eh. Kung totoo na natanggap niya yung mga war medals na ito, dapat na i-award na sa kanya ito mula 1942 hanggang 1945. Again, two weeks, within two weeks after the battle. Pero bakit 1963 lang, mahigit dalawang dikada, 20 years after the war sa kalang mysteriously nagsulputan yung mga war medals na ito 1963. Mga nabanggit na natin kanina yung context na yan. Kasi yung fabrication ng war medals ay nakatuon bilang basihan ng paglikha ng pagkumpos ng script ng naratibo kung sa kanyang diuman o ay pagiging bayani ng digmahan of World War II. So dun sa kanyang official biographies, adami-daming binabanggit dun na ibat-iba na mga war medals na natanggap niya. Ang sabi, nakatanggap siya ng Silver Star, military medal, meron din daw siyang natanggap na distinguished service cross. At meron din daw siyang natanggap na medal o bonor. Pero ito ay, again, pagkatapos ng mga ibat-ibang, mga legitimong pag-aaral, mga historical researches, mapapatunayan ang lahat. Ang mga ito ay peke gawagawa lang ang fabricated. Again, for the end time, napangunahang ko yung sarili ko. Kanina nabanggit ko na na peke yung kanyang medaliya. Peke din yung guerila unit, yung maharlika guerila unit. At sa halit, sa kabila ng kanyang naratibo ng kanyang diumanong ay kabayanian ng digmaan, sa tuto lang, napatunayan ng ibat-ibang mga pag-aaral pa, gamit yung ibat-ibang historical sources na, Hindi talaga, una, Hindi talaga Bayani Sifordinan Marcos. Hindi talaga siya nagpakitan ng kagitingan ng World War II. At hindi siya deserving sa mga war medals na ito. Well, peke naman kasi talaga yung mga war medals na yan. Pero sa halit na kabayanian yung kanyang na ipakita, napatunayan ang kasaysayan, Sifordinan Marcos sa kahabaan ng ikalawang digmaang pandeyig dito sa Pilipinas, yung World War II sa Pilipinas, ginugul niya ang malaking panahon sa pagpapagaling sa sakit na malaria. Pabalikbalik siya sa paggamutan, pabalikbalik siya sa hospital, sa PGH para magpagaling nung kanyang sakit kasi recurring, pabalikbalik yung kanyang malaria. Ibang iba ito dun sa, pinalabas na mga naratibo hinggil sa kanyang kabayanian, yung bayani sa digmaan yun pala, magkasakit sa kahabaan ng digmaan at pabalikbalik yung kanyang sakit. Higit sa lahat, napatunayan na doon sa mga panahon na magaling siya at wala siyang sakit, ay naging avala siya sa buy and sell ng scrap medals, or scrap materials sa panahon na yan. Nag-negosyo si Fortinand Marcos na ikalawang digma ang pandeyig dig. Bumilis siya ng scrap materials, scrap metals at ipinagbili niya yung scrap metals na ito, scrap materials na ito para mag-survive ng panahon ng ikalawang digma ang pandeyig dig. Gusto ko saan ang i-discuss yung mga detalia ng mga tungkol sa pagpapagaling sa malaria, tungkol sa buy and sell ng kanyang scrap materials, pero palagay ko hiwala na discussion siguro ito. Hindi ko na palalalimin pa yung discussion tungkol dito. Higit sa lahat ay napatunayan, maraming ibeden siya ang kasaysayan na ang pamilyang Marcos ay naging collaborator ang japanis during World War II. Halimbawa yung kanyang kapatid na si Pacifico ay naging matatas sa pagsasalitan ng Nihongo dahil sa kanyang pagtayo, paninilbihan bilang interpreter ng mga japanis soldiers sa panahon ng digmaan dito sa Pilipinas. So tumayo siyang interpreter o tagasalin ng mga hapones sa panahon ng digmaan sa Pacifico Marcos. Maging yung kanyang tatay, maging yung kanilang tatay si Mariano Marcos ay pinaslang ng mga guerrilla ang Pilipino dahil dun sa kanyang pagtataksil sa bayan. Si Mariano Marcos kasi ay napatunayan na gumana bilang chip spy ng mga hapones sa Northern Luzon, chip propagandist ng mga mananakup sa Northern Luzon sa panahon ng digmaan. Sa katunayan si Mariano Marcos yung kanilang tatay, ilang ulit na nakita ng mga taong bayan na nagikot-ikot sa iba tibang mga pamayanan sa Northern Luzon para convincing yung mga tao na ibigayong kanilang suporta para sa mga hapones. At dun sa mga pag-iikot niyang yan, may kasama siyang mga Japanese bodyguards. Kalaunan, madadakip siya ng mga Filipino guerrillas dahil sa galit ng mga guerrilla ang Pilipino sa kanyang ginawa na patataksil sa bayan so i-execute siya ng kapua niya Pilipino dahil sa kanyang patataksil sa bayan. Sige bang gating ko na lang yung ibang mga detali kong paano siya in-execute. Yung kanyang dalawang paa itinali sa magkahiwalay na punong kahoy. Tapos yung kanyang dalawang kamay itinali naman sa magkahiwalay na kabayo. Yung dalawang kabayo ay sa bay na hahagupitin. So magugulat yung mga kabayo at atakbo sila sa magkahiwalay, magkaibang direksyon. Pipirapiraso yung katawan ni Mariano Marcos. Omanhin sa kumakain sa ngayon. Pero ganyan kasaklap yung kalalabasan ang buhay ni Mariano Marcos. Tumayo siya bilang chip propagandist at spy ng japanis dito sa Pilipinas. Yung kanyang labi, yung kanyang bangkahi isinabit sa isang malaking puno sa gitna ng plasa ng isang pamayanan bilang reminder o paalala sa mga tao na hindi dapat magtaksil ang Pilipino labansa kanyang mga kababayan at laban sa mismong kanyang bansa. So maraming mga ditalia na magtuturo ng kolaborasyon ng Pamilyang Marcos sa mga hapones. Maging si Ferdinand Marcos ay nakita na labas masok sa luob ng isang military camp ng mga japanis sa Malolos Bulakan. Maraming mga eyewitnesses, mga taong bayan yung nakakita kay Ferdinand Marcos na labas masok siya sa isang military camp ng mga hapones sa Malolos Bulakan na nakasuhot ng military uniform ng mga hapones. In fact nakakapagtaka na yung detaling ito ay inamin mismo ni Hartzell Spence at binanggit niya dun sa kanyang commission biography ng 1964 and 1969. Akuman ay hindi ko pa rin maintindihan anggang sa ngayon kung bakit yung napakakontroversial na detalia na magdidiin kay Ferdinand Marcos tungkol sa kanyang kolaborasyon sa mga hapones ay binanggit ng kanyang commission biographer. At inapproved naman at napablist nga kasi ito. So medyo hangga ngayon na klules pa rin ako kung bakit mismo si Hartzell Spence ay umamin sa paglalabas masok ni Ferdinand Marcos sa isang military camp ng mga hapones sa Malolos Bulakan na nakasuhot ng military uniform ng mga hapones. So hindi siya, hindi siya Bayani ng digmaan peke yung kanyang mga medalia at peke yung kanyang guerrilla unit. At marami yung mga detalia na siya ay nagpagaling ng kanyang malaria sa kahabahan ng digmaan. Siya ay naging abala sa Bayansel sa panahon ng digmaan at maraming mga katibayang nagtuturo na ilan sa mga miembro ng Pamilyang Marcos ay collaborator pang mga hapones. Ito ay dalawang larawan na nakuha ko sa internet. Ito ay kumalat lalung-lalung na simulan ng 2016. Nung 2016 kumalat ito lalung na sa Facebook, makikita nyo na halos similar o magkapareho, o iisapangak yung dalawang larawan na yan, maliban sa iba yung moka nung recipient ng war medal. Makikita natin dito sa General Douglas MacArthur. Personally ay naglalagay siya o nagpipin siya ng war medal dun sa Kaliwa kay 49 Marcos. At dun sa kanan, yung tunay na Sundalo kung sinuman siya na tunay na karapat-dapat at nagpakita ng kabayanian at kagitingan sa anong ikalawang digmaang pandeyig, dahilan para bigyan siya ng war medal. Yung original na larawan na nasa kanan ng slide na ito ay pinautoshop. Bahagin ang historical distortionism, pinautoshop inilagay ngayon yung moka, yung ichura, yung moka ni 49 Marcos, isinupere-impose siya, pinatong siya dun sa moka ng tunay na recipient ng nasabing war medal para palabasin siya ay recipient ng war medal mula o directly mula kay General Douglas MacArthur. Ito ay contemporario at aktual na pagpapatuloy ng disinformation hingil sa war medals ni 49 Marcos, sa fake war medals ni 49 Marcos. Hindi lang, hindi lang yung war medals yung pake, maging yung pinautoshop na larawan ay pinike rin para lang ipakita na di umano ay totoo na nakatanggap nga si 49 Marcos na war medals. Ito yung nagpapatuloy na disinformation sa mga detaliye na nagsimula o pinasimulan ng 1964 o as early as 1964. Pangatlo na General na detaliye na pinalabas at pinalaganap sa mga pahina ng ganyang official biografis yung diuman ay pagiging makabayan o nationalistic ng Pamilyang Marcos. Again, for the end time na napapangunahan ko yung sarili ko kasi na discuss ko na pala ito kanina, na dapat ngayon ko palang i-discuss na doon sa mga pahina ng official biografis ni 49 Marcos, pinalaganap talaga doon o pinasimulan at pinalaganap. Yung detaliye na diuman yung Pamilyang Marcos, makabayan at nationalistic. Kasi lumabandaw sila, laban sa mga hapunes ng World War II. Pero yun na napakarami ng mga ibat-ibang detaliye at ibat-ibang historical sources. Yung mga kapagpatunay na on the contrary, yung Pamilyang Marcos ilang sa mga members nila ay naging collaborador ng mga mananakop. Nabanggit ko na kanina si Pacifico na tumayong interpreter o tagasali ng mga hapunes. Si Mariano bilang ispian ng mga hapunes. Ito yung sabi ni Mac Dogg ng 1987 tungkol kay Mariano. And I quote, his father Mariano was visiting villages in northern Luzon with a Japanese escort and giving speeches on behalf of the Japanese. Kino convince niya, hinihikayat niya yung mga taong bayan, lalo-lalo na sa northern Luzon mag-shift ng alijangs, mag-shift ng kanilang loyalty at supportahan ng mga hapunes sa kanilang pananakop dito sa Pilipinas. Ayun nga, nabanggit ko na rin kanina na supportahan Marcos, maraming mga eyewitness accounts at may mga collaborating materials, mga sources, tungkol sa kanyang collaboration, no pun intended. Collaborating historical sources na magpapatunay ng kanyang collaboration sa mga hapunes. Yung kanyang ang paglabasmasok sa kampong militar sa Malolos Bulacan. At pangapat, maraming actualito, pero pangapat at panghuli na detaliang biographical na pinasimulan at pinalaganap ng kanyang official biographers mula sa pahina ng kanyang official biographers na, di umano si Ferdinand Marcos ay isang responsabling ama atapat na asawa. Mula Page 1 hanggang sa Last Pages ng kanyang official biographers talagang merong pag-highlight, merong emphasis sa di umano ay pagiging responsable ni Ferdinand Marcos bilang ama at bilang isang loyal husband para sa kanyang unang ginang si Imelda Rumuales Marcos. Sa katunayan, marami sa kanyang official biographers yung gumagamit ng mga ganitong klase ng linya. Halimbawa sinabi na with quotation marks, yung daw pagpapakasal ni Ferdinand at Imelda ay quote-unquote itinadahan ang pagtitipan at huwarang relasyon. Meron di nagsabin ang kanilang relasyon, ang kanilang pagpapakasal ay pag-iibigang Romeo at Juliet sa Pilipinas. Pero ang hindi nilabinabanggit, siyempre hindi nilabanggitin yan at all, sasajay nilayan kung kaya na ito ay victiman ang historical erasure or historical omission sa Jang Binora yung mga detagil, tungkol kaya Ferdinand Marcos doon sa kanyang na-unang relasyon kay Carmen Ortega. Nabanggit ko na kanina sa inyo, yung tungkol kay Carmen Ortega na bago ang 1954 ay nagsasama na sila sa isang bubong, kulang na lamang ng kasal yung kanilang pagsasama at nagkaroon pangan ang apat na anak si Ferdinand Marcos kay Carmen. Pero pagsapit ng 1954, basta-basta, iaabando na ni Ferdinand Marcos yung kanyang pamilya kay Carmen Ortega at pakakasalan niya ang Rose of Tacloban si Imelda Marcos ng 1954. Of course, makakaroon si Ferdinand ng tatlong anak kay Imelda, si Aimee, si Irene, si Bongbong Marcos, si Ferdinand Junior. So yung biographical details na yan, tungkol kay Carmen Ortega ay sadyang hindi binabanggit o hindi binanggit at naging victim ng historical omision or historical erasure sa mga pahina ng official biographies ni Ferdinand Marcos. At siyong mga detali na to understandably ay sisa kasi doon sa imahi ni Ferdinand Marcos bilang responsable nga ma at tapat na asawa. Isa rin sa kapansin-pansin na Binura ng kanyang mga biograpo ay yung tungkol kay Dobby Beams at dun sa kanilang controversial na Lihim ng una at controversial na pagsasama ni Ferdinand Marcos. Tumayo kasi bilang mistress o kabit ni Ferdinand Marcos si Dobby Beams. Si Dobby Beams ay isang hindi ka-sikatan, hindi siya masyadong sikat na Hollywood actress mula sa Estados Unidos na karating dito sa Pilipinas, dinala ng isang pimp dito sa Pilipinas sa pangako na gaganap siya bilang leading lady sa isang gagawing pelikula tungkol sa diuman ay kabayanian ni Ferdinand Marcos ng World War II. So siya daw yung pinangakuan siya na siya daw yung gagawin bilang leading lady. So to cut the long story short, makakarating si Dobby Beams dito and then susuyo in siya ni Ferdinand Marcos sa likod ng kaalaman ni Emelda, Ramualdes Marcos, marg sa saman ng palihim si Dobby sa kasi Ferdinand ibabahay ni Ferdinand si Dobby Beams sa isang mansyon sa San Juan sa Metro Manila at lahat ng mga kapit bahay ng nasabing mansyon, lahat ng mga bahay na nakapalibot dun sa nasabing mansyon sa San Juan kung saan ibinahay ni Ferdinand si Dobby, binili lahat siya ni Ferdinand Marcos. Bakit binili niya lahat yung mga bahay na yun para wala silang kapit bahay? Para wala silang kapit bahay na makakakita muna dun sa regular na paglabasmasok ni Ferdinand Marcos sa nasabing mansyon para bisitayin si Dobby Beams. So anyway, magiging mas controversial yung illicit na relasyon sa paggita ni Ferdinand Marcos at ni Dobby Beams ng lumabas yung controversial sex tapes ni Ferdinand Marcos at ni Dobby Beams. Eto yung mga sex tapes na risulta ng recording ng bawat pagtatalik o sexual activity sa paggita ni Ferdinand at ni Dobby Beams. Sa bawat pagtatalik nila naglalagay sila ng tape recorder, naglalagay sila ng tape recorder sa ilalim ng kama at narirecord niya yun yung merong audio recording dun sa kanilang pagtatalik. Lahat ng paguusap, lahat ng sexual moaning o pagungul ay narirecord dun sa mga sex tapes na ito. At nang madiscubre ni Imelda Marcos yung pagtataksil ng kanyang asawa ni Ferdinand, kay Dobby Beams ay idiniklear na undesirable alien si Dobby Beams dito sa Pilipinas at prinoseso yung kanyang pagpapatalsik yung deportation niya dito sa Pilipinas. Pero bago pa tuloyan siyang madiport na palabas ng Pilipinas at maibalik sa status anidos, umarap si Dobby Beams sa harap ng media at ipinarinigyan niya yung kanilang controversial sex tapes ni Ferdinand Marcos. So sa madaling salita sa kabilan ng projection kay Ferdinand Marcos bilang sa responsabling ama at tapat na asawa nandito yung mga ganitong klase ng detalia ng pambababay ng Don Juanism ni Ferdinand Marcos na tuloyan o direct ang babasak doon sa fake news tongkul kay Ferdinand Marcos. Kayang again kung magbabasa kayo ng official biografis ni Ferdinand Marcos, dapat alam niyo na ito yung contexto niyan. Hindi natin dapat ito iaisolate sa contexto nito ng kanyang naunang pag-abando na sa pamilya niya kay Carmen Ortega at yung kanyang pakikipag-relation doon sa kanyang mistress o kabit na si Dobby Beams. Okay, paumanin kasi napapangunahan ko yung aking sarili tongkul doon sa aking discussion. Again na sabi ko na to kanina so siguro skip na natin atong slide na ito. So ito si yung larawan na nakikita niyo sa slide na ito yan si Dobby Beams. Siya yung Hollywood actress na magiging mistress o kabit ni Ferdinand Marcos na itinago hindi lang sa kaalaman ng publico nung panahon na yan, nung panahon ng kanyang partataksil sa kanyang asawa na si Emelda, kundi itinago din mula doon sa pahina ng kanyang mga talambuhay. Okay, skip na natin. Yung panglima, sorry nabanggit ko kanina na panghuli na yung pangapat na bahagi. Nakaliktan ko na meron pa pa lang panglima. Ito na yung kahuli-hulihan na bahagi ng aking presentasyon. Ano ngayon yung naging institutional na manipulasyon o distortion o pampagririto sa paglikhan kanyang manipulado at ritukadong mga talambuhay? Ano yung naging bahagi ng makinariyan ng gobierno para palaganapin na sabing mga fake news, at the same time sa kabilang daco ay pigilan naman yung paglabas ng iba-tibang mga counter narratives na babasag doon sa official narratives na isinusulong nung kanyang mga official biografies. Okay, ginamit ni Ferdinand Marcos yung tatika ng panliligalig, harassment at intimidation sa sinuman individuals, mga historians at mga researchers o mga journalists na naglakas loob at nagtangka na isiwalat yung mga katutuhanan sa likod ng mga nililika o kinakathang mga fake news, fake biographical details tungkol kay Ferdinand Marcos. Sa harassment at intimidation naging mabisang sandata ni Ferdinand Marcos ang kasong libel para iharas o iintimidate yung mga individuals nga na naglakas ng loob. Halimbawa patong patong na mga libel cases yung isinampanya kay Ermi Rotea lalong-lalong na nung 1970, nakikita niya si Ermi Rotea doon sa larawan. Maliban kay Ermi Rotea na by the way siya yung nagsulat na kanyang kontroversial na aklat tungkol sa pakikiapid ni Ferdinand Marcos kay Dobby Beams yung Marcos Lovie Dobby napakakontroversial nito at isa sa mga batayan nung patong patong libel cases na isasampa ni Ferdinand Marcos laban sa mga kagayan niya. Maliban kay Ermi Rotea ay meron ding isang napakalakino na libel case sa halaga na 40 million pesos na kaso ng libelo, isinampan naman laban kay Bonifacio Giliego. Si Bonifacio Giliego kung si Ermi Rotea ay nag-sivalat tungkol sa pambababay ni Ferdinand Marcos at dun sa kanilang relation ni Dobby Beams, si Bonifacio Giliego naman isasya dun sa mga unang researchers kasama siya sa mga researchers na unang nag-aral at later on ay magpapublish ng iba tibang mga articles para isiwalat yung pagiging peke nung kanyang mga war medals. Dahil dun sa pag-isiwalat na yan ni Bonifacio Giliego patong patong libel cases yung isinampasa ka nila gaya ni Ermi Rotea para na with a purpose of harasing and intimidating yung mga ganyong klase ng mga individuals na naglakas ng luob na mag-sivalat at maglabas ng counter narratives doon sa mga umiiral dun sa dominant narratives tungkol kay Ferdinand Marcos. Baliban sa paggamit na sa libel case bilang isang mabisang sandata, ginamit din siyempre ni Ferdinand Marcos yung karahasan para either pigilan yung paglabas ng mga controversial na detail yung kulsa kanya or makaganti dun sa mga individuals na nag-sivalat niya ng katutuhan ng tungkol sa kanya. Sa kason ni Primitivo Tibo Mihares, ginabitan siya ng karahasan, dinakip siya at kalaunan, tinortur at pinas lang. Si Tibo Mihares ay victimano ng tortur at bahagi siya ng tinatawag natin sa kasalukuyan bilang desaparasidos. Yung desaparasidos sila yung mga individuals na dinakip sa panahon ng dictatorship, tinortur, pinahirapan, pinatay, dinispose ang kanilang mga bankay, ang kanilang mga katawan at hindi na sila ever na tagpuan pa o nakita pa nung kanilang mga ka-familia. From the word disappeared sila yung tinatawag na desaparasidos. Si Primitivo Mihares ay dating malapit na kaibigan, asociate ni Fordinand Marcos. Sa katunayan, si Mihares ang dating happen ng very powerful, very influential media advisory council, or MAC ng Dictadurang Marcos, ang media advisory council, ito yung conseho na nagpapatupad ng mahigpit na censorship ng mga balita sa panahon ng batas militar. Sila yung nagsasala ng mga balita at yung mga positibo tungkolaman sa dictadura yung pinalalabas nila. At yung mga mga kakasira, mga negatibo ang detali, yanaman ay pinipigilan o sinusupil nila na lumabas. So nagsimulan ng ganito yung relasyon sa paghita ni Mihares and Marcos. Kayang sa pagiging malapit nila sa isa-tisa, maraming mga detali personal man o tungkol sa declaration ni Fordinand Marcos ng batas militar ng 1972, directang naikwento ni Fordinand Marcos kay Primitivo Mihares. Doon sa kanilang mga kwentuhan, sa kanilang mga conversation ay nababanggit ni Fordinand Marcos kay Mihares, yung mga klasy ng detali. Ngayon, nung nagkaroon ng samaan ng luob at tuluyang bumagsak yung kanilang relasyon dalawa, si Mihares ay nagganglong, tumakas at nagganglong nagtago, si Mihares, estados unidos, napalipatlipat sa iba't ibang mga estado sa United States. Hanggang tuluyang siyang mga dakip sa guam ng military agents ni Fordinand Marcos. Nagdakip siya doon, ang balita ay tinoor chur siya kasama yung kanyang batang-batang anak na si Boyet yung nakikita nyo sa larawan na katabi ni Tibo Mihares. Sobrang galip ni Fordinand Marcos na damay sa tortur sa sama yung kanyang anak, dinosenting anak at pareho silang tinoor chur, pareho silang pinatay. Hindi na nakikita yung bankay ni Tibo pero na recover naman yung bankay o yung labi ng katawan ni Boyet Mihares. Nung nakikita si Boyet Mihares, yung kanyang bankay, nakikita nung kanyang nana'y na lahat ng mga kukoh ni Boyet Mihares ay binunot ng pliers, no nung kanyang mga torturers. So ganun yung klasin ang pagpapahirap na pinagdaanan ni Boyet Mihares sa kamay nung kanyang mga captors and torturers. Nagpahirap din kay sa kanyang nana, sa kanyang tatay na si Tibo Mihares. Bakit ngyari ito kasi nga habang na sa status unido si Tibo Mihares, isinulat niya sa isang libro sa kanyang very controversial na libro ang pamagat the Conjugal Dictatorship of Fordinand de Meldam Marcos. Dito niya ikinwento ang lahat ng nalalaman niya tungkol sa personal na buhay ni Fordinand Marcos at yung ibat-ibang mga lihim na kaugnay ng declaration ng dating dictator sa kanyang PD-1081 o yung declaration niya ng batas militar dito sa Pilipinas. So makikita natin, gamit ang makinarihan ng gobyerno, ginamit ito para gantihan o pigilan yung paglaganap ng mga counter narratives na sisira o titibag sa official and dominant narratives tungkol kay Fordinand Marcos na pinalaganap ng kanyang official biographies. Pwede din natin banggitin yung iba pang detali kung paano naman pinalaganap yung mga counter narratives tungkol naman kay Imelda Marcos. Nung 1969 ay lumabas yung libro na The Untold Story of Imelda Marcos. It was written and published by Carmen Navarro Pedrosa. Dito ay binanggit ni Carmen Navarro Pedrosa yung napakaraming mga controversial na biographical details tungkol sa unang ginang na hindi nagustuhan ng unang ginang Imelda Marcos. Kaya nung ilabas yung very controversial na The Untold Story of Imelda Marcos ni Pedrosa una ginamit yung kapangyarihan ng Republika ng Pilipinas para hindi pabalikin sa Pilipinas si Carmen Navarro Pedrosa sa bansa. Kasi that time na sa labas siya nang nasa iba yung dagat siya at nung malitang ka siyang pumasok sa Pilipinas hindi siya pinabalik. 1987 na lang siya nakabalik sa Pilipinas mula nung mapatalsik yung pamilya ng 1986. Pangalawa yung tinangkampo ng unang ginang na makuha lahat ng kopia. Makuha lahat ng kopia ng bagong release na libro ni Carmen Navarro Pedrosa na naglalaman nga ng ibat-ibang mga controversial na detali ng buhay niya na ayaw niyang malaman ng taong bayan. Kaya lahat ng kopia na sabing talang buhay ay sinubukan na ipabili dun sa kanyang mga tawahan. Koy di kaya ay kunin lahat kung piskahin yung lahat ng kopia na yang. Fortunately para sa atin ay merong ilang mga kopia yung nasabing libro na nakikita nyo sa slide na to yung naitago ng ilang mga group or individuals at sila mismo yung nag-reproduce nito para palaganap, distribute sa taong bayan para malaman yung ibat-ibang mga detali na binabanggit ni Carmen Navarro Pedrosa at ayaw malaman ni Imelda ng publiko. So may mga ganyang klase ng pagpigil sa distribution, dissemination o yung paglaganap ng mga controversial counter narratives tungkol sa talang buhay ng first family lalong laluna ng Presidente at ng kanyang unang ginang. Maging si Dobby Beams yung Apple of the Eye at dating mistress ni Ferdinand Marcos ay naging victimah ng deportation nabanggit ko na ito kanina, nabanggit ko na ito kanina so papasadahan na natin na mula nang madiscubre ng unang ginang yung pagtataksil ng kanyang asawa at pakikipag-relation ito kay Dobby Beams ay gagawa ng ibat-ibang mga hakbang ang gobierno para i-deport si Dobby Beams ipatapon siya, pabalik sa U.S. Nagamit yung kapangyarihan ng gobierno at yung kapangyarihan ito para sa deportation ng mga dayuhan, lalong laluna sa mga tinatawag na undesirable aliens. Idinikliar kasi si Dobby Beams as an undesirable alien so, therefore, ipinatapon diniport siya pabalik ng status ni DOS. Ito ay dahil doon sa pagpapalabas niya ng controversial sex tapes. Alam natin na tumibag sa dominant at umiiral nungo na official narratives tungkol sa pagiging responsabling ama at tapat na asawa ni Ferdinand Margos. Okay, so nabanggit ko naman na kanina na ito na yung huling bahagi nung aking presentasyon. Bokod sa iba ko pang historical sources na ginamit ay ito yung nakikita nyo sa slide na ito, yung ibat-ibang akademikong artikulo na sulat at risulta nung aking mga researches tungkol sa Biographical Distortionism ni Ferdinand Margos. Kasamayan dun sa maraming references na ginamit ko para sa presentasyon na ito. So maraming salamat. Dito ko tinatapos yung aking mahabahaba na presentasyon tungkol sa Biographical Distortionism ni Ferdinand Margos. Sana, umaasa ako, sana ay nakapagbanggita ko sa inyo nang ilan sa napakaraming mga detali na ituturing natin na bilang mga ninuno ng kasalukuyang fake news, yung mga fake news sa ngayon na patuloy nakumakalat. So sana nakapagbanggita ko nang ilan sa mga detaling ito na pinasimulan nung 1964. Sana rin ay napaliwanag ko sa inyo kung paano na politicize at paano nagkaroon ng use and abuse sa paggamit ng mga talambuhay, sa paggamit ng mga biographies para sa political interests, particularly sa paggamit dito ni Ferdinand Margos bilang campaign materials ng 1965 and 1969. And hopefully ay na iirrelate na iuugnai ko ito, na iuugnai ko ito at na icontextualize ko ito sa kasalukuyang at nagpapatuloy na disinformation na nangyayari sa panahon natin tungkol sa ibatibang miembro ng Pamilyang Margos at kasaisayan ng Margos dictatorship at sa record ng batas militar. Muli dito ko, tinatapos ang aking presentasyon at maraming salamat po sa inyong lahat.