 Deel 1 van taferelen uit Italië door Charles Dickens. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Marcel Koenders. Lezerspaspoort. Willemde lezers van dit werk, de vriendelijkheid hebben, van de schrijverselven, hun geloofsbrieven te nemen. Voor de verschillende plaatsen die het onderwerp zijn er herinneringen uitmaken. Dan zullen zij ze, in hun verbeelding, wellicht op des te aangenamerwijze bezoeken en beter begrijpen wat zij mogen verwachten. Er zijn veel boeken over Italië geschreven. Welke talrijke middelen opleveren ter beoefening, ter geschiedenis van dat belangwekkende land. En de talloze associatie die ja zich omheen winden. Ik verwijs schaars tot dat magazijn van kennis, want al heb ik in mijn eigen voordeel toeflucht genomen tot de voorraadschuur, dan beschouw ik het, daarom toch niet, als een noodzakelijk gevolg ervan, dat ik haar licht toegankelijke inhoud voor de ogen mijn lezers moet ontvouwen. In deze bladen zullen zij even min een ernstig onderzoek van het bestuur, of van bestuur, van het land vinden. Het kan niet missen of een bezoeker van dat schone land moet ten aanzien van dat onderwerp enen in een geovertuiging verkrijgen. Maar vermits ik het als vreemdeling gedurende mijn verblijf, al daar verkoos mij te onthouden van het reden twisten over dergelijke vraagpunten met italianen, van welke rang ook, zou ik tans maar liever niet in dat onderzoek treden. Gedurende de twaalf maanden dat ik een huis te genuwa bewoonde heb ik nooit ondervonden dat de bestuursmachten uit de aard achterdochtig mij wand trouwden. En het zou me spijten als ik ze redend gaf om haar onbekrompen hoffelijkheid ten aanzien van mijzelfen of enigen mijn landgenoten te beklagen. Waarschijnlijk is er in geheel Italië geen beroemd schilderstuk of standbeeld dat niet begraven kon worden onder een berg gedruk papier, gebruikt tot verhandelingen erover. Daarom zal ik niet in het brede uitwijden over beroemde schilderijen en beeldhouw werken, hoe zeer ik een warm bewonderaar, der schilder en beeldhouwkunst ben. Dit boek is in een reeks van zwakke werkaatsingen, enkel schaduwen op het water van plaatsen, welke de verbeeldingskracht der meeste mensen in hoger of minder graad aantrekken, aan welke zich de meinen jarenlang heeft gehecht en welke voor allen eniger mate belangwekkend zijn. Het grootste gedeelte deze beschrijvingen werden op de plaatselfen ten papieren gebracht en van tijd tot tijd in vriendschappelijke brieven naar huis gezonden. Die omstandigheid vermelt ik niet als een verschoning voor enige leemte daarin te vinden, want dat zou geen verontschuldiging zijn. Maar als een waarborg voor de lezer dat zij tenminste zijn geschreven toen ik van het onderwerp vol was en onder de levendigste indrukken der nieuwheid en frisheid. Hebben zij misschien het voorkomen van iets hersenschimmers en beuzelachters? We licht dat de lezer zal veronderstellen dat ze geschreven zijn in de schaduw op een zonnige dag, te midden van de voorwerpen waarover ze handelen, en zij zullen hem er niet te minder ombevallen, dat ze blijkgeven van zodanig een invloed van het land. Ik hoop niet dat ik ten aanzien van enig ding in deze bladen verwat, met enige waarschijnlijkheid verkeerd zal worden verstaan door de beleiders van het katholieke geloof. In een, mijn vroegere voortbrengsels, heb ik mijn best gedaan hun recht te laten wedervaren, en ik hoop dat zij het in dit werk tenminen opzichten zullen doen. Maak ik melding van enige handen vertoning die mij ongerijmd of onaangenaam voorkwam, dan zoek ik die niet in verband te brengen, nog erken dat ze nootwendig in verband staan met het wezenlijke van hun geloof. Als ik handel over de plechtigheden in de heilige week, dan spreek ik alleen over het uitwerksal ervan, dan doe ik daarom geen aanval op des goedem en geleerden Dr. Wiesemans verklaring van deze. Als ik er een wenk van geef, dat ik een tegenzin heb van nonnendkloosters voor jonge meisjes, die de wereld afsweren, alvorens zij ooit een proef van deze genomen of haar gekend hebben, of als ik twijfel aan de heiligheid, krachtens het amt ex officio van alle priesters en monneken, doe ik niets meer dan menig nauwgezet katholiek in mijn land, zowel als in den vreemde. Ik heb deze taferelen vergeleken bij schaduwen op het water geworpen. En zou gierne de hoop koesteren dat ik het water nergens zo ruw heb beroerd, dat er die schaduwen door zijn bedorven. Ik kon nooit sterker verlangen met al mijn vrienden op goede voeten staan, dan tans, nu zich alweer erom, vergelegen bergen op mijn weg verheffen, want ik heb niet nodig te aarzelen in het afleggen der bekentenis, dat ik er opgezet ben, een kort geduurd hebende mislag te erkennen, welke ik niet lang geleden begin, door het storm der oude betrekkingen tussen mij en mijn lezers. En dat ik voor het ogenblik afwijkende van mijn oude bezigheden op het punt sta, die met opgeruimdheid in Zwitserland wederop te vatten, waar ik geduurd nog een jaar af zijns, tegelijkertijd onafgebroken de plannen kan uitwerken, welke ik nu in mijn hoofd heb. En terwijl ik mijn Engelse toehorders binnen het bereik mijn woorden houdt. Tevens mijn kennis kan uitbreiden van een edeland dat onuitsprekelijk aantrekkelijk voor mij is. Dit boek is zo toegankelijk mogelijk gemaakt, omdat het mij groot genoegen waren, zo ik mocht hopen door middel daarvan, mijn indrukken te vergelijken met die van enigen onder de menigte welke de geschetste tonelen later met belangstelling en genoegen zullen bezoeken. En nu heb ik alleen nog maar naar de wijzende reispassen het signalement mijn lezers te schetsen, het welke ik hoop dat voor beide lijseksen veronderstellende wijze indier vroeger geschetsd kunnen worden. Kleur, schoon, ogen zeer vrolijk, neus niet trots, mond lachend, aangesicht straalend, algemene uitrekking, uiterst aangenaam, einde van deel 1. Deel 2, van taverreden uit Italië door Charles Dickens. Deze LibriVox-opname is vrij van uteursrechten, opname door Marcel Koenders. Door Frankrijk, op een schone zondagochtend, in het midden van de zomer, desjaars 1844, was het, goede vriend, dat schrik geen eens niet dat men twee reizigers had kunnen opmerken, hoe zij traag, hun weg, vervorderden op de schilderachtige en oneffe grond, langs welke men gewoonlijk het eerste hoofdstuk van de Middeleeuwse roman bereikt, maar dat een Engelse reiswagen van aanmerkelijke omvang, zo pas gehaald uit de belommerde zalm van Pan Technion bij Bellgrave Square te Londen, werd gezien door een zeer klein Frans soldaat, want ik zag dat hij er naar keek, hoe deze de poort uitreed van het hotel Muris in de straat Rivoli de Parijs. Ik ben niet sterker verplicht op heldering te geven, waarom de Engelse familie, die met dit rijtuig, binnenin en buitenop reisde, van al de dagen der week, juist op zondag naar Italië zou trekken, dan tot het aantonen der reden waarom in Frankrijk al de kleine manspersonen, soldaat en al de dikke mannen, postelion zijn, dat een onveranderlijke regel is, maar zij hadden, ik twijfel er niet aan, eniger maten reden voor het geen zij deden en hun reden in het geheel genomen, daar te zijn, was zo als hij weet dat zij een jaar lang het Schone Genua gingen bewonen, en dat het hoofd des gezins voornemends was gedurende dat tijdsbestek overal rond te zwerven, waar zijn rusteloze geest hem zou voeren. En het had mij luttel genoegen gebaard aan de bevolking van Parijs in het algemeen de verklaring te geven dat ik hoofd en aanvoerder was, en niet de straalende verligramelijking van opgeruimtheid, die naast mij zat in de persoon van een Frans courrier, de beste der bedienden en de glansrijkste man. Om de waarheid te zeggen zag hij er aanmerkelijk meer artsvaderlijk uit dan ik, die in de schaduw zijn er heftige dikleivigheid tot volstrekt niets wegkromp. Er was natuurlijk in het voorkomen van Parijs zeer weinig daar wij in de nabijheid de aakelige morgue en over de polneuf rolden dat ons verwijtend deed om ons reizen op de zondag. De wijnhuizen om de andere woning dreven een handel vol rumoer. Aan de buitenzijde der koffiehuizen werden zijden gespannen en stoelen en tafels gerangschikt als voorbereidsels tot het eten van ijs en het gebruiken van verkoelende dranken dat later op de dag plaats had. Schoenpoetsers waren bezig op de bruggen. Winkels waren geopend. Karren en wagens rolden af en aan. De nauwen oplopende en trechtervormige straten aan de overzijde der rivier waren zo menige, volgeprobte perspectieven van gevoel en gedrang, gedeeltelijk gekleurde slaapmutsen, tabakspijpen, blauwe kilen, wijdelaarzen en ruigharige koppen. Op dat uur was er niets dat een rustdag verkondigde. Behalve hier en daar het verschijnen van het gezin dat een speeltochtje ging doen, gestopt in een lomp, oud wachtelend rijtuig of van enig bespiegelend rustdag vierder. In de meest vrije en gemakkelijke ochtendkleding die uit een laag soldervenstertje leunde, wachtende met een kalm genoegen op het drogen van zijn pasgepoedste schoenen, staande op de kleine borstwering naar buiten, als het een heer was of was het een dame. Op het drogen harrak kousen in de zon, eens verlost van het onvergetelijke of onvergeverlijke Plavijsel dat Parijs omgeeft zijn de drie eerste dagen naar Marseille stil en eentonig genoeg, naar Sains, naar Avalon, naar Chalon. Eene schets van de ene dag is ene schets van alle drie. En hier is zij. Wij hebben vier paarden en een posteljon die een zeer lange zweep heeft. Zijn span bestuurende zowat in de smaak van de courrier van Sint-Petersburg, in het paardrijderspel van Estlie of Frankoni, behalve dat hij op zijn paard zit in plaats van erop te staan. De reuzachtige Stijverlaarsen door deze posteljonsgedragen zijn somtijds een eeuw of twee oud en zo bespotelijk ongeevenredigd aan de voet van hem die ze draagt, dat de spoor welke geplaatst is waar zijn eigen hiel zit, gemeenlijk halfweg van de schaft der laarsen staat. Vaak komt de man het stalplein af met zijn zweep in de hand en zijn schoenen aan de voeten en brengt met beide handen eerst de ene en dan de andere laars naar buiten. Welke hij met grote deftigheid na zijn paard op de grond nederzet tot alles gereed is. Is dat het geval en oh hemel welk geraas maken zij erom, dan stapt hij met schoenen en al in de laarsen of wordt er door een paar goede vrienden ingehesen. Schikt de strengen in orde die met verheven werk zijn voorzien door de arbeid van talloze duiven in de stallen brengt al de paarden aan het schoppen en stijgeren klapt met zijn zweep als een dolle man, schreeuwt, en roet, hu, en daar gaan we. Voor we nog ver weg zijn, ligt hij daarvan, is hij zeker, met zijn paard overhoop en noemt het dan een dief, een struikrover en een zwijn en wat niet al en slaat het op de kop als ware het van hout. In de eerste twee dagen vertoont zich weinig meer dan ene verschijdenheid in het voorkomen der streek van een akelige vlakte in een eindeloze laan en uit een eindeloze laan wederom op ene nare vlakte. Er zijn ene menig te weinstokken in het open veld maar van ene kleine en gemene soort en niet in verstoenen maar om rechte stakend gewonden. Overal zijn daar talloze bedelaars, maar ene buitengewoon dun gezijde bevolking en minder kinderen dan ik ooit heb ontmoet. Ik geloof niet dat wij tussen Parijs en Chalon 100 kinderen hebben gezien. Misselijke oude steden met ophaalbruggen en muren, met wonderlijke torentjes op de hoeken. Die eruit zien als snaakse maskers, als had de muur een grens voorgedaan en omlaag in de grachtstaarende. Andere vreemde torentjes in tuinen en velden en hellende lanen en op werven van hoeven. Allen alleenstaande en altijd rond met een spitsdak en nimmer tot enige gebruik dienende bouwvallige woningen van alle soort. Soms tijdens een stadhuis, soms een wachthuis, soms een woonhuis, soms een kasteel met een verwilderde tuin die vruchtbaar is in leventand en bewaakt door torentjes met domperformige kappen en pink oogende venstertjes. Dit zijn de vaste voorwerpen welke telken zich haalt worden. Soms komen wij in het dorpsherberg voorbij met een daartoe behorende, afbrokkeelende muur en in een volslagend stad van bijgebouwen en op welke poort is geschilderd, stalling voor 60 paardem. Zoals er dan ook inderdaad stalling voor 20 x 60 zou zijn als daar enige paarden waren te stallen of zich iemand daar zou ophouden of als zich omtrend die plaats iets verroerde, behalve een slingrende krans die zins speelde op de wijn daar binnen in de wind heen en weer vladderend en wat werkeloosheid betreft een goed tegenhanger vormt met wat er rondom is en gewiss nooit een groene ouderdom heeft of schoon hij althans zo oud is dat hij in stukken valt gedurende de gehele dag komen en al rammelend vreemdsortige kleine smallen wagentjes in reeksend van zes of acht voorbij die kaas uit Zwitserland aanvoeren en waarvan de gehele rij vaak onder het bestuur is van één enkele man ja zelfs van één enkele knap die zeer dikwijls in de voorste kar ligt te slapen terwijl de paarden de bellen op hunne tuigen slaperig doen rinkelen en er uitzien als of zij meenden en ongetwijfeld is dit hun gevoelen dat hun een grote blauwe wolgen tuigen van ene verbazende zwaarten en dikte en voorzien van een paar potzierlijke hoorns die uit de hamen opschieten veel te warm zijn voor het weer in het hartje van de zomer dan is er twee of drie maledars de dilijansen met de bestovend passagiers die buitenop zitten in blauwe kilen als slagers en die er binnen met witte slaapmutsen en de cabriolet bovenop het verheemelte knikken bollend en schudden als het hoofd van een simpele en zijn jeun frans passagiers uit de ramen turende met baarden die op hunne vesten neerhangen en blauwe brillen die hun kreigsuchtige ogen op ontsachwekkende wijze over schaduwen en zeer dikke stokken die in hun nationale vuist zijn geklemd verder de brievenmeel met slechts een paar passagiers voortrennende met een ware waagelsdraff en in een omgezien uit het gezicht stevige oude pastoors nu en dan hossebossend voorbijkomende in rijtuigen zo rommelend en roestig beschimmeld en rammelend dat het een engelsman niet zou geloven en doodmagere vrouwen welke in eenzame plaatsen rond slentrum daarzij de koeien onder het grazen aan een touw vasthouden of graven en hakken of nog zwaardere veldarbijt verrichten of werkelijk herderinnen met haar kudden voorstellen en van welk bedrijf en zijn volgers in enig land men een juist denkbeeld kan verkrijgen als men maar een of ander herders dicht of soort gelijk schilderstuk neemt en zich datgene verbeeld wat het meest wat hemelsbreed verschilt van de dagengeven afbeeldingen jij hebt nu dofgeester genoeg voortgereist zo als men over het algemeen op het laatste gedeelte van de dag doet en de 96 bellen der paarden eerder paard heeft al 24 hebben u een half uur of daarom trend slaperig in de oren geklonken en het is een zware soort van sukkeldraff enen eentonigen vermoeiende soort van bezigheid geworden en gehapt degelijk nagedacht over het middagmaal dat gij op het naaste station zult houden als aan het lager einde van een langerlaan welke gijtans door reist zich de eerste tekens ene stad vertonen in de gedaante van enige verstroaide hutten en het rijtuig begint te ratelen en te rollen over een schrikkelijk on even plavijsel als waren het rijtuig een groot vuurwerk en als had het gezicht alleen van de rokende schoorsteen in een stulp het doen ontvlammen begint het dadelijk te kraken en een leven te maken al zat er de baarlijke duivel in krak krak krak krak krak krak krak krik krak krik krak hola hort hu dief schelm hu hu hu vooruit zweep raderen voerman stenen bedelars kinderen krak krak krak hola hort ene alnoes als het u blieft krik krik krak krak krik krik krik bofbom krak plof krik krak de hoek om de nauwe straat op en aan de andere zijde de bestraate heuvel af in de groot bof bofbom hots krik krik krik krak krak krak in de winkelruiten ter linkerzijde daarstraat eventjes vorige een slingrende draai neemt binnen de houten poordeur ter rechterzijde klap klap klap krik krik krik en hier zijn we op het plein van het hotel de leek u door vermoeid buiten adem dampend en uitgeput maar soms onverwachts een loze sprong doen de zonder dat er iets van komt zo als het vuurwerk op het laatste doet hier is de kastelijnen van het hotel leek u door en hier is de kastelijn van het hotel de leek u door en de manier van het hotel de leek u door is er ook en hier in een glimmende pret met rode baard als een boezemvriend die in het hotel de leek u door vertoefd is hier meneer de pastoor wandelt in een hoekje van de binnenplaats alleen op en neer met een drie kanten hoed op het hoofd en een zwart kleed aan het lijf en een boek in de ene en een zonnenscherm in de andere hand en een ieder behalve moncier lecuree staat met gapende mond en opgespalkte ogen voor het geopende rijtuig portier de kastelijn van het hotel de leek u door is zo verzot op de posteljon dat hij nauwelijks zijn afstegen kan afwachten maar terwijl hij daarmee bezig is zijn benen en laarzen reedsomvat mijn courier mijn goede courier mijn vriend mijn broeder de kastelijnen heeft hem lief de kamernier zeegend hem de knekt aan bit hem de courier vraagt of zijn brief ontvangen is zeker is hij dat zijn de kamers gereed zeker zijn ze dat de beste vertrekken voor mijn edele courier de prong kamers voor mijn hupse courier het gehele huis staat en diensten van mijn beste vriend hij legt zijn hand op het rijtuig portier en doet een andere vraag om de verwachting te spannen hij draagt een groenlederen tas aan een riem de leeglopers kijken er naar een ervan raakt ze aan ze is vol met vijf frankstukken onder de jongens wordt een gemurmel van bewondering gehoord de kastelijn valt de courier om de hals en drukt hem aan de borst hij is veel dikker geworden dan hij was zegt hij hij ziet er zo blozend en goed uit het portier wordt geopend ademloze verwachting de dame des gezins komt eruit ha een lieve dame een mooie dame de zuster van de dame des gezins komt eruit hemel die je vrouw ziet er bekoorlijk uit de eerste kleine jongen klint eruit o wat een mooi jongetje het eerste meisje komt eruit oh maar dat is eerst een innemend kind het tweede meisje komt eruit de kastelijnen gehoorgevende aan de schongste aandrift van onze algemene aard vangt het in de armen op het tweede knapje komt eruit oh wat een lieve jongetje oh wat aardige kleintjes het kleinste kind wordt uit de wagen gereikt een engelachtig potje de zuigeling heeft alles overtroffen al de verrukking komt op de zuigeling neer daarop strompelen er de twee kindermijden uit en daar de geest drift tot uitzinnigheid klint wordt de gehele familie als ware het op ene wolk de trap opgedragen terwijl de landen vanters zich rondom het rijtuig verdringen en erin kijken en er rondom slenteren en het aanraken want een rijtuig aan te raken dat zoveel mensen heeft bevat wil wat zeggen dat kan men als een legaat aan de kinderen nalaten de vertrekken zijn op de eerste verdieping behalve de slaapkamer der kinderen dat een groot leeg vertrek is met vier of vijf bedden een donkere gang door twee treden op vier af een pomp voorbij tegenover een balkon en naast de stal de andere slaapvertrekken zijn ruim en luchtig elk met twee kleine bedsteden evenals de ramen smaakvol behangen met rode en witte gordijnen het woonvertrek is van belang er eerste reeds voor drie personen gedeckt en de servetten zijn opgevallen in de vorm van punthoeden de vloeren zijn van rode en strikken er zijn geen vloerkleden en ook niet veel meubelen waarvan men zou kunnen spreken maar er is een overvloed van spiegels en er zijn grote met kunstbloemen gevulde fase onder glazen stolpen en er zijn ene menig te uur werken alles is in beweging vooral de goede courier is overal hij beziet de bedden nadat zijn keel door zijn liefhemmende broedelijke vriend de kastelijn met wijn is gesmeerd en komkommers altijd komkommer's etende de hemel weet waar hij ze vandaan haalt met welke hij in elke hand een als commando staven rond wandelt men bericht dat men heeft opgedist daar is zeer dunne soep er zijn grote broodjes één per persoon één vis daarna vier gerechten daarna enige vogel te daarna de ser aan wijn geen gebrek er is wel niet veel op de schotels maar de spijzen zijn zeer goed en altijd dadelijk gereed nu daar het ontrent avond is geworden komt de goede courier na het eten der twee in schijfjes gesneden komkommer's overgroten met de inhoud van ene tamelijk grote fles olie en ene andere met azein uit zijn beneden verblijft de voorschijn en doet de voorslag tot het bezoeken der hoofdkerk welke zware torens zuur neerzien op de voorplaats van het logement wij vertrekken en zij is zeer staatig in het schemerlicht op het laatst zo duister geworden dat de beleefde oude koster met zijn ingevallen kakem een klein eindje kaars in de handhoud om daar mede naar de grafstenen te zoeken en tussen de stroeven zuilen juist er uitzien de als een verdwaalde geest die zijn eigen graf opzoekt bij onze terugkeer zijn de minderen bedienden in de open lucht aan het avondmaal aan een grote tafel onder het balkon het gerecht bestaat uit gestofd vlees en groenten dat kokend heet en opgedist was in de ijzeren ketel waarin het de vuur had gestaan zij hebben een kruik lichte wijn en zijn zeer vrolijk vrolijker dan de heer met de rode baard die aan het billiard spelen is in het verlichten vertrek ter linkerzijde der plaats waar schaduwen met keuien in de handen en sigaren in de mond aanhoudend voor het venster heen en weer kruisen nog wandelt de magere pastoor met zijn boek en zonnenscherm alleen op en neer en nog wandelt hij daar en nog rammelen de billiard ballen hier lang na dat wij in vaste slaap zijn gevallen wij zijn ten zes uur de sochtens op het is een verrukkelijke dag die het slijk van gisteren beschaamt dat op het rijtuig zit zo er enig ding waren dat een rijtuig kon beschamen in een land waar ruiptuigen nooit worden schoongemaakt iedereen is fris en terwijl wij eindigen met ontbijten komen de paarden al rammelend uit het posthuis op de plaats van het logement elk ding dat uit het rijtuig genomen was wordt er weder in geplaatst de goede courier bericht dat alles gereed is nadat hij elk vertrek doorgelopen en overal rondgekeken heeft om zeker te zijn dat er niets is achtergelaten een ieder stijgt in en ieder die in betrekking is met het hotel de leek u door is weer betoverd de goede courier loopt het huis in om een pakje te halen bevatten de koud gevogelte gesneden ham brood en beschuid voor het 12 uurtje hij rijdt het in het rijtuig en loopt weer terug wat houdt hij nu in de hand nog al meer komkomers nee ene lange strok papier het is de rekening de goede courier heeft deze ochtend twee riemen om een waar aan de tas hangt en een andere met een zeer goede soort van lederen fles tot aan de halse gevuld met de beste lichte bordeaux wijn die er in huis is hij betaalt nooit de rekening voor die fles is gevuld dan beknibbelt hij die tans beknibbelt hij ze heel erg nog is hij deskastelijnse broeder maar van een ander vader of een andere moeder hij is niet meer zo nou met hem verwand als de vorige avond de kastelijn krabpt zich het hoofd de goede courier wijst op zekere figuren in de rekening en geeft te verstaan dat zo die er opleid verstaan het hotel de leek u door van nu af en voor altijd een hotel de leek u de kwieven zal zijn de kastelijn treedt een klein kantoortje binnen de brave courier volgt hem stopt hem de rekening en in de pen in de hand en spreekt veel rasser dan hij nog heeft gedaan de kastelijn wat de pen de courier glimlacht de kastelijn maakt er ene verandering in de courier slaat tans ene aardigheid uit de kastelijn is vriendelijk maar niet meer zo hartelijk als vroeger hij verdraagt het als een man hij schut zijn brave broeder de hand maar om helst hem niet nog houdt hij van zijn broeder want hij weet dat hij op de een of andere goede dag wederom langs deze weg met een of andere familie zal terugkeren en hij voorziet dat dienst hard zich weder over hem zal ontvermen de brave courier gaat eens om het rijtuig heen bekijkt de strengen schout de raderen stijgt met een sprong op geeft een teken en daar gaan wij het is de ochtend van een marktdag de markt wordt gehouden op het kleine plein daarbuiten tegenover de hoofdkerk het is volgeprop met mannen en vrouwen in het blauw in het rood in het groen en in het wit met overdekte stallen en vladderende koop waren de land lieden zijn er omheen geschaard met hun zindelijke korfend voor zich hier de kantkramers daar de boter en ijaventers hier de fruitverkopers en daar de schoenmakers de gehele plaats ziet er uit als waren zij het toneel van een grote schouwburg en als waren de gordijn juist opgehaald ter vertoning van de schilder achter ballet en daar is als het schutzoek op het toneel de hoofdkerk geheel somber en zwart van uiterlijk en bouwvallig en koud de straatstenen op ene plaats met zwakke puurperendroppels bespattende daar de morgensom met een klein raam aan de oostzijde invallende door een bevlekte glasruid aan de westzijde heen brengt binnen vijf minuten zijn wij voorbij het ijzerend kruis met een klein verwaarloos plaatje van gras soden om en op te knielen dat op de grens van het stadsgebied staat en zijn alweer op weg einde van deel twee deel drie van taverelen uit italië door tjals dickens deze librifox opname is vrij van uteursrechten opname door marshal kunders lijon de ronde en de toverkool van avignon salon is een lieve verblijfplaats uit hoofden van het goede logement op de oever der rivier en de kleine op- en afvarende stoomboten die er rood en groen geschilderd als zij zijn vrolijk uitzien en die na de stuivende wegen een vermakelijk en vervrissend toneel opleveren maar gezout chalon kwalijk tot verblijfplaats begeren ten ware gemocht verkiezen te wonen op een onmetelijk plein met ongelijke rijen van onregelmatige populieren die er van verre uitzien als even zoveel kammen met gebroken tanden en ten ware geyer opgezet zou het zijn uw leven te verslijten zonder in de mogelijkheid te zijn een heuvel te bestijgen of iets anders op te klimmen dan trappen waarschijnlijk zou ze echter meer in uw smaak vallen dan Leon welke stad jij desbegerende met ene der boven genoemde stoomboten in acht uren kunt bereiken welk ene stad is dat Leon spreek eens van ene bevolking die zich in ongelukkige tijden gevoeld als waren zij uit de wolken gevallen hier is enige hele stad die op de ene of andere wijze uit de lucht gevallen en gelijk andere stenen welke uit die streek neerkomen eerst is opgeraapt vanuit moerasum en onvruchtbare plaatsen die een akelig voorkomen hebben de twee hoofdstraten door welke de beide grote rivieren stromen en al de kleine straten weer naam legio ene grote menigte is waren versroeend blakkerend en verzengend de huizen hoog en ruim uitermate morsig rotter als oude kaas en zwaarbevolkt tot zelfs op de heuvels die de stad omringen is het krilend vol van die huizen en de meiten daar binnen op luie wijze uit de ramen liggende en hun kleding lompen op stokkendroogende en de deur in en uit kruipende en naar buiten komende om op het plafijzel te heigen en te snakken en in en uit kruipende tussen hoge stapels en balen van funzen, muffen, stinkende goedrum en tot hun tijd zou komen levende of om beter te zeggen niet stervende in een vergaardbak als men alle fabrieksteden versmold tot een enkele dan zou die kwalijke indruk op mij kunnen maken gelijk aan die welke lijon mijbaarde toen het zich aan mij vertoonde want al de natte morsige eigenschappen en een vreemde stad schenen daar geënt op de ingeboren en lendigheden en fabrieksplaats en brengen zulke vruchten voort dat ik een omweg van enige meilen zou willen maken om geen andere van dien aard te ontmoeten in de avondkulte of liever in de verminderde hette van de dag gingen wij de hoofdkerk bezichtigen waar onderscheidende oude vrouwen en enige weinige honden in beschouwing waren verdiept wat het stuk derzindelijkheid betreft was er geen onderscheid te bespuren tussen het plavijsel van deze en dat er straten en daar was een wassen heiligenbeeld in een kistje als een kompasshuis aan boord met een glas ervoor waarvan me vrouw to so niet zou willen hebben dat men in enig opzicht kwaad sprak en waardoor zelfs de westminster a bij beschaamd zou kunnen worden zou het ge iets willen weten omtrend de bouwstel van deze of enige andere kerk harenstichting uitgebreidheid harenberchiftiging en geschiedenis is dit dan niet vermeld in de reisgids van de heer meray en kuntgen heb dan daar niet lezen met gevoelens van dankbaarheid jegens hem zoals ik deed om die reden zou ik me ook onthouden melding te maken van het zonderlinge uurwerk in de lijonsen hoofdkerk als ik niet wilde spreken van ene kleine mislag die ik ten aanzien van dat werktuig begin de kerk bewaarder was er zeer opgezet dat het vertoont zou worden deelster ere van het gebouw en der stad en wellicht ook omdat er een presentje voor hem voortvloeit uit de achteraan komende bewondering hoe het er ook mede zij het werd in beweging gebracht en daarop vlogen een tal van deurtjes open en onthoudbare kleine beeldjes wachtelden eruit en draaide vanzelfe weder naar binnen met die eigenaardige onstandfastigheid van doen en het hortende in de gang als gewonek wordt opgemerkt in beelden die door uurwerk in beweging worden gebracht onderwijl stond de koster die wonderen uit te leggen en toonden ze door behulp ene roede afzonderlijk aan daar was in het midden een beeld van de maag maria en dichtbij haar een klein hok waaruit ene andere pop kwam die er zeer lelijk uitzag en ene van de snelste duikelingen maakte welke ik ooit heb zien bewerkstellig hem en toen hij haar zag dadelijk trotsprong en het deurtje met geweld achter zich dicht sloeg daar ik dit opnam als het zinnebeeld der zegenpraal overzonde en dood en er niet afkerig van was te toonen dat ik het onderwerp volkomend verstond voordat de man het mij uitlegde zijde ik met spoed aha dat is zeker de boze geest met dien is het spoedig afgelopen verschoen mij meneer zijde koster met ene beleefde beweging van zijn hand naar het deurtje wijzenden als of hij iemand voorstelde de engel gabriel kort na zonsopgang van de volgende dag stoomden wij de ronde af met ene snelheid van twintig meilen per uur in een zeer morsevaartuig volkoopmanschoederen en slechts drie of vier andere passagiers tot reisgenoten onder welke zich het meest deed opmerken een onnozel ridder die een zagaardige laad had knoflook had overmatig beleefd was en een smeren reepje roodlimpt in zijn knopschat had als was het er door hem ingeknoopt om zich iets te herinneren zoals tom knikkerboll in het kluchtspel knopen in zijn zakdoek legt gedurende de laatst voorlopend twee dagen hadden wij grote sombere bergen gezien als de eerste tekens van de alpen die in de verte opdoemden nu elden we er langs soms zeer dicht ernaast soms gescheiden door een tussenliggende glooi ing die met wijnstokken was bedekt doorpen en kleine steden als midden in de lucht hangende benevens grote olijfbossen welke men door de stierlijke opengewerkte torens der kerken kon zien en wolken die zachtkens voortreven boven de stijle hoogten erachter op elke hoogte kastelen welke in puinhopen lagen en huizen die verspreid waren in de kloven en geulen der heuvels dit alles maakte het zeer schoon de grote hoogte van deze was oorzaak dat de gebouwen er zo net uitzagen dat zij al het bevallen gehadden van elegante modellen hunne buiten gewone witheid afstekende bij het bruine der rotsen of het sombere donkere doffe en droever groen der olijfbomen de kleine gedaante en de langzame wandeling der lili putse mannen en vrouwen op de oever leverden een bekoorlijk tafereel op er waren tallozen overhaalschuiten en bruggen de beroemde pon despris met ik weet niet hoeveel bogen steden die geachten wijnsoorten opleveren valance waar napoleon studeerde en de edel rivier die bij het ontvaren van elke bocht nieuwe schoonheden in het gezicht bracht dezelfde na biddag lag de gebroken brug van avion voor ons met de gehele stad die in de zon braden omringd door een muur met kantelen welke de kleur had van 1,5 gaar gebakken pastijkkors en die nimmer bruin zal worden of schoon hij even lang praat de druiven hingen bij trozzen in de straten neer en de schitterende olijander stond overal in volle bloei de straten zijn oud en zeer nauw maar tamelijk zuiver en overschaduwd door zeilen welke van het ene huis tot aan het andere rijke aangezien schitterende stoffen en zakdoeken zeldzaamheden oude lijsten van gesneden hout oude stoelen kerktafels heiligen en moedegotsbeelden engelen gekladde portretten die u aanstaardem daar onder ten verkoop waren uitgestald was het recht aardig en levendig dit alles kreeg ook meer luister door de blikken welke roestigen half openstaande deuren toelieten te werpen op stille vakerige binnenplaatsen waar achter zich staatige oude huizen bevonden die zwijgend waren als het gaf alles geleek tamelijk wel op ene van de beschrijvingen in de duizend en één nacht vertelsels de drie één oogigen hadden aan ene deze deuren kunnen kloppen tot de straat weer gallemde en de portier die vol hield met het doen van vragen de man die de keurige aankopen van de ochtend in zijn korf had gedaan zou ze zeer natuurlijk hebben geopend na de volgende ochtend te hebben ontbeten spoeden wij ons heen om het merkwaardige te zien uit het noorden blies een zoverrukkele koeltje dat de wandeling daardoor bekoorlijk werd of schoon de straatstenen en de steenen van muren en huizen veel te heet waren om er met schik de hand op te kunnen leggen voor alles stegen wij ene rotsachtige hoogte op naar de hoofdkerk waar de mis werd gelezen voor een gehoor dat zeer veel had van dat de leon namelijk onderscheiden oude vrouwen een klein kind en een zeer bedaarde hond die zich een klein loopwerk of vlakte had uitgekozen om er lichaams oefeningen te houden beginnende aan het alterhek en eindigende aan de deur waar hij gedurende de dienst geregeld op en neer wandelde zo stelselmatig en bedaard als enige handen oude heer daarbuiten het is ene naakte oude kerk en de schilders stukken der zoldering zijn door tijd en vochtig weer op ene droevige wijze verwoest maar de zon scheen er door de rode gordijnen der ramen heerlijk in en deed de alter versier zoals schitteren het zager naar de aard blinkend en vrolijk uit mij in deze kerk afzonderende om een schilderij te beschouwen welke door een frans kunstenaar en zijn leerling in fresco was uitgevoerd kreeg ik aanleiding nou keuriger dan ik anders zou hebben gedaan een groot aantal gelofte offeranden x foto op te merken met welke de muren der verschillende kapellen overvloedig waren behangen ik zal niet zeggen versierd want ze waren zeer hoe en potsierlijk toegetakeld waarschijnlijk waren ze het werk van uithangbord schilders die op deze wijze hun bestaan verbeterden uit waren allemaal kleine schilderijtjes welke ieder ene ziekte of kwaal verbeelden waar aan de persoon die het er had neergehangen door tussenkomst van zijn of haar beschermheilige of van de moeder gods was ontkomen en ik kan het op verwijzen als goede stalen van de algemene soort zij zijn in italië in overvloed aanwezig in potsierlijke hoekigheid van omtrek en het onmogelijke van het perspectief waren zij niet ongelijk aan de hout sneden in oude boeken maar het waren oliverfstukken en evenals de schilder der familie primrose was de kunstenaar niet karig met zijn kleuren geweest in één van deze werd aan ene dame een teen afgezet een operatie waarover werd gewaakt door een persoon als heilige voorgesteld die op een wolk in het vertrek was komen zeilen in een ander tafreeel lag ene dame te bet die zeer netjes en zorgvuldig was ingepakt en met veel bedaardheid staarde op een drievoet met een groot bekken er op in de gewone vorm van een vast tafel en zijnde behalve haar legersteden het enige meubelstuk in haar vertrek nooit zou men hebben verondersteld dat zij aan enige ongesteldheid leed behalve het ongemak dat zij op een wonderdadige wijze klaarwakker was gehouden indien niet de schilder op het denkbeeld waren gevallen haar gehele gezin geknield in een hoek te plaatsen met de benen als laarse benen achteruitstekende op de grond waarboven de maagd op een soort van blauwe divan of sofa beloofde de leiders te herstellen in een ander stuk was ene dame voorgesteld op het ogenblik dat zij onmiddellijk buiten de stadsmuren werd overreden door ene soort van wagen in de vorm ener pianoforten maar ook daar was de maagd erbij het zij nu de bovennatuurlijke verschijning het paard het kastagnebruinig rivioen had moeten doen stilstaan of het zij die onzichtbaar voor het beest was ik weet het niet maar het galopeerde heen dingdom zonder de minste erbiet of vroeging op elk schilderij waren de woorden ex-foto met gele hoofd letters in de lucht geschilderd of schoon geloften of veranden in de heidense tempels niet onbekend waren en blijkbaar behoren tot de veelvuldige schikkingen gemaakt tussen de valsen en de ware godsdienst toen de laatste in zijn kinsheid was zou ik wensen dat al de andere capitulatiem even onschadelijk waren dankbaarheid en godsdienstigheid zijn christelijke deugenden en een dankbare christelijke geest mogen de vervulling ervan voorschrijven vlak naast de hoofdkerk staat het oude paleis ter pauze waarvan een gedeelte nu een gewoon gevangenhuis en het andere ene funzige kazerne is terwijl sombere reeksen van statie vertrekken die gesloten en verlaten waren hun eigen oude praal en roembespotten evenals de gebalzende lichamen van de vorsten maar wij waren er niet heen gekomen om statiekamers nog om soldaten kwartieren nog om ene gewone gevangenis te bezichtigen of schoon wij ene geld lieten vallen in een er buiten geplaatste bus voor de gevangenen terwijl de gekerkeren zelfen tussen de ijzeren staven in de hoogte tuurden en ons rijkhalzend bespieden wij gingen de puinhoopend zien van de schrikbaarende vertrekken in welke de inquisitie gewoon was zitting te houden een oud vrouwtje van een somber voorkomen en met een paar glinsterende zwarte ogen een bewijs dat de wereld de duivel in haar niet had bezwoorm of schoon ze er een 60 of 70 jaren tijd toe had gehad kwam uit de kazerne herberg waarvan zij de eigenaresse was met enige grote sleutels in de hand en geleiden ons de weg op die wij hadden te volgen hoe zij onderweg verhaalde dat zij in lands ambtenares was congerge du palais apostoliek bewaarder van het pauselijke palijs en in dit reeds ik weet niet hoe veel jaren lang was geweest en hoe zij deze kerkholen aan vorsten had getoond en hoe zij de beste uitlegster van kerkrolen was en hoe zij van kinsbeen af in het palijs had gewoond en er als ik mij wel herinner geboren was heb ik niet nodig mede te delen maar zulke enen trots en kleine vluggen fonkelende na drukkelijke duivelin heb ik nimmer gezien zij was de gehele tijd door vuur en vlam haar doen en laten was uitershevig zij sprak nooit of zij bleef daartoe opzettelijk stilstaan zij stamp voeten greep ons bij de arm nam bepaalde houdingen aan en hamerde om meer klem te geven met haar sleutels tegen de muren nu vluisterde zij als waren de inquisitie er nog dan geelde zij als of zij zelf op de pijnbank lach zij had enige heimzinnige heksachtige manier al zij de overblijfselen van enige nieuwe eiselijkheden naderde met ene beweging des wijsvingers achterwaarts te zien stilswijze te lopen en schrikbarende gezichten te trekken en deze enkele handeling zou haar bevoegd hebben gemaakt met uitsluiting van alle andere beelden een zieken beddedeken op en neer te wandelen gedurende de gehele duur der koorts het binnenplein overgaande tussen groepen werkeloze soldaten namen wijde weg door een poort welke deze vrouwelijke heks ontsloot om ons de toegang te verschaffen en achter ons weer dicht sloot en kwamen op ene enge binnenplaats die nog nauwer was gemaakt door gevallen stenen en hopend puin waarvan een gedeelte de toegang stopte ene onder aardse gang welke voorheen gemeenschap had of van welke gezegd wordt dat zij die had met een ander kasteel aan de tegenoverliggende overderivier dicht bij deze binnenplaats is een hol in het volgende ogenblik stonden wij erin in de aakelige toren des obliets waar renzi gekerkerd was en vastgeklonken aan dezelfde muur die er nog stond maar gesloten voor het uitspansel dat er nu in neer zag een paar stappen brachten ons in de kerkers waar de gevangenen de inquisitie na hun gevangeneming gedurende acht en veertig uren zonder eten of drinken werden opgesloten ten einde hunne standvastigheid aan het wankelen mocht worden gebracht alvorens men ze in tegenwoordigheid hun er sombere rechters voerde tot deze had de daglicht nog geen toegang verkregen nog zijn het kleine cellen ingesloten door vier stugge stevige dicht bij eenstaande dikke muren die nog volslagend donker en nog stevig van deuren voorzien en gesloten waren als in vroeger dagen de heks op de door mij beschreven wijze achterwaarts zinde ging zachtkens voort naar een gewelfd vertrek tans gebezigd als magazijn en voorheen gediend hebben de tot kapel van het heilig officie de plaats waar de vier schaar zat was eenvoudig het verhemelte is mogelijk gisteren pas weggenomen verbeeld u dat de gelijkenis van de barmhardige samaritaan op de muur van één deze inquisitie vertrekken geschilderd was maar dit was er en zal er nog wel bestaan hoog in de nijdige muren zijn nissen waar de stamelende antwoorden der beschuldigden werden gehoord en opgeschreven velend van hen waren uit dezelfde cel waarin wij zo angstig hadden gekeken langs dezelfde steenend gang gevoerd geworden wij waren in hun eigen voetstappen getreden ik staarde rondom mij met al de afschrik welke de plaats inboezend toen de heks mijn vuist vatten en niet haar doorvinger maar het boven gedeelte van een sleutel op haar lip legde zij nodigde mij met een zwaai haar te volgen ik deed het zij geleiden mij naar buiten en naar een naast bij gelegen vertrek een lomp vertrek met ene trechter vormige in een gekrompen zoldering die aan de top voor de schone dag geopend was ik vraag haar wat dit is zij slaat de armen overal kander lont op ene afschuwelijke wijze en blijft star ogen ik vraag haar nogmaals zij blikt rond om te zien over het gehele kleine gezelschap bij een is zet zich op een hoop stelen slaat haar een armen naar boven en geelt als een boze geest uit la sal de la vestion de martelkamer en de zoldering was dan daarom in die vorm gemaakt om het gesreeuw der slachtoffers te verstikken oh hex hex laat ons daarover een wel instil te nadenken zwijg hex blijf slechts vijf minuten zitten op die hoopstenen met uw korte armpjes kruisen links over uw korte beentjes geslagen en dan werp weder vlammen uit minuten er zijn geen seconden door de klok van het paleis aangeduit of de hex vliegt daar haar ogen vuurstralen uitschieten naar het midden der kamer waar zij met haren door de zonversgroeide armen een kring van heven geslagen beschrijft dus snorde het rond op de hex bof bof bof een eindeloos bonzen van zware hamerers bonds bonds bonds op de sliders ledematen zie daar de steen en troch zegt de hex voor de water marteling gorgel zuip zwel barst ter ere des heilands zuig bij elke ademtocht het bloederruchloor diep in uw ongelovig lichaam ketter die gijzijd en als de bull het er uit rukt terwijl het dampt van de kleine geheimenissen van gods waar evenbeeld ken ons dan als zijnen uitverkoren dinaars die waarlijk geloven aan de berg reden als uitgekozen leerlingen van hem die nooit anders een wonderwerk deed dan om ons te helen die nooit een mens sloeg met beroerde blindheid doofheid stomheid krankzinnigheid of enigerhanden bezoek in der mensen en nooit zijn gezegende hand uitstrakte dan om hulp en verlichting aan te brengen zie roept de hex daar was het voor neus daar maakten zij de ijzers gloeiend deze holten drogen de scherpen paal aan welken de gemartelden opgehezen werden en daar met hunne gehele zwaarten van de zoldering bleven neerhangen en slingeren maar en de hex zegt dit op fluisterende toon heeft meneer van deze toren gehoord ja laat meneer dan omlaag zien een koude lucht bezwangert met een aartreuk slaat tegen meneers aangesicht want zij heeft onder het spreken een luik in de muur geopend meneer kijk er in naar beneden op de grond naar boven tegen de spits van een stijlen donkeren hoge toren recht aakler heel donker zeer koud de bulder inquisitie zegt de hex haar hoofd erindringende om ook naar beneden te zien wie op hier hen welke over al deze verdere martelingen heen waren naar beneden maar kijk ziet meneer de zwarte vlekken op de muur een blik over de schouder naar het scherp ziet oog de hex toont meneer en zou het zonder hulp van de aanwijzende sleutel waar zij waren wat is dat bloed in oktober 1791 toen de revolutie hier op het hoogst was werden 60 personen mannen en vrouwen en priesters zegt de hex priesters vermoord en de stervenden en de doden in die verschrikkelijke put geworpen waar enemenigde ongebluste kalk op hun lichamen werd neergestort die afgrijselijke overblijfselen van de moord waren wel draad verdwenen maar zolang een steen van het hechte gebouw waarin die daad werd verricht op de ander zal staan zullen zij zo duidelijk inder mensen geheugen liggen als men nu de bloedspatten op de muur kan zien was het een gedeelte van het grote ontwerp daar vergelding dat de vrede daad in die plaats moest worden ten uitvoer gebracht dat een gedeelte der afschuwelijkheden en monsterachtige instellingen welke tientallen van jaren achtereen bezig waren met het veranderen der menselijke natuur ze op het laatst in voorzoek zou brengen door de onder de hand liggen de middelen hun razende en beestachtige voeden te voldoen dat dit hen in staat zou stellen zich in de hoogste graad hun oordoelheid niet erger te vertonen dan ene grote plechtstatige en wettelijke instelling op de grootste hoogte van haar macht niet erger veel beter zij gebruikten de toren der vergetenen in de naam der vrijheid hunnevrijheid een schepsel van lage geboorte gevoetstert in het zwarte slijk van de grachten en holen der bastier en noodwendig menervuldige blijken geefende van zijn ongezonde opvoeding terwijl de inquisitie die in de naam des hemels gebruikte de vinger de heks is opgeheven en zij sluipt er weer uit naar de kapel van het heilig officie zij blijft staan bij een zeker gedeelte van de vloer haar groot effect is naar bij zij wacht op de overogen zij werpt een blik op de brave courier die bezig is met het uitleggen van iets geeft hem met de grootste sleutel een klinkende tik op de hoed en verzoekt hem stil te zijn zij brengt ons allen bij één rondom een klein valduik in de grond als om een graf voila zij blik neer op de ring en rukt het luik met haar hekse nadruk met een krassend geluid open of schoon het ene niet onbeduidende zwarte heeft voila les oubliet voila les oubliet zie daar de holen der vergetenen onder aarts schrikkelijk donker eiselijk dodelijk les oubliet de linguisition de holen der vergetenen van de inquisitie mijn bloed stolde toen ik de blik van de heks af naar beneden weerp in de kelders waar die vergeten schepselst met herinneringen van de wereld daar buiten van vrouwen vrienden kinderen broeders door honger dood stierven en de steenen dedend klinken door een vruchteloos gesteen maar de rilling welke ik gevoelde bij het zien van de vervloekte muur beneden die vervallen en doorgebroken was en hoe de zon er in scheen door zijn gapende woonden was gelijk aan een gevoel van zegepraal en overwinning ik gevoelde mij verheven door het grootste genot dat ik in deze ontaarde tijden leefde om het te zien als waren ik de held van enige grootse verrichting het licht in de eiselijke gewelfen was het beeld des lichts dat er was gestroomd op alle vervolging in de naam gods maar dat nog niet de middag hoogte heeft bereikt het kan niet lievelijker schijnen op een blinde die korte links het gezicht heeft haar kregen dan op een reiziger die het ziet hoe het kan en majestuweus de duisternis dienst helepoels vernietigd einde van deel drie