 Koş gördük, əziz və hürmətli kanalın ışı izləyiciləri 6 febral 2022. tarixində kanalın ışıdən bir başa yayımlanın, inzamanında Bakı Film və Facebook səhvəmizdən sizlərə canlı təqdim olunan asox söz proqramlığın nöbət buraq ışındıyı baki vaxtilə saad 21-dir, ənə bə vaxtimizdə başlayıq. əzizləyiciləri bu nazar boycan eliminin son idlərdə yaşadığı azı yeşəy edəndə alışacaq. Təxminən, iki il öncə azar boycan eliminin tam təbəsində, tam kədiləsində azar boycan resububikasiya prejidens administrasiyasının rəhbərinə transfer edə bilər. Yəni, o zamanında biz həyəcət tərbini çağınmışdır. Əgər, öşüncü qavun numayində istəyirsə, əgər gerçəydən rəhimiz mehtiyyəvi azar boycana, azar boycana dövlətcəyində bağırlıqını inkar edirsə, o zaman onu azar boycana eliminin başına qoyunmaq nədəməydir. Hələk iki il öncə, yəni 2019-ci ilin Noyaw aylarında, deqabur ayında biz bu haqda davamlı şəkildə və ilişlərimizdə danışmış, və bu gün artıq düğmə basılıb. Rəhimiz mehtiyyib qətməldir, ammınəcə qətməldir. Bu hakimiyyətin miradəsidir, yoxsa azar boycan milli eliminər akademiyasının alimləri bunun istiyirlər, bütün bunlar aydını kətirməlik. Uzun müddəttir ki, akademiya da rəhimiz mehtiyyibdən əbbəldə, ələ indi də, yəgin ki, ümid eliyyə ki, olmasın, o problemlər var. Problemlər nədə nəbarətdir? Azar boycan eliminin son illərdə, bu da mental hər hansı bir ortaya nəsə qoyabilirsiniz. Azar boycana da elimin bərvaq günə sağlamıq. Bak, bu dünki vəlişimizdə azar boycan eliminin iki vicdanlı müəndəsini dəvət edmişik. Bu dünki vəlişimizdə azar boycan milli eliminər akademiyasının iki əməktaşı ictirək eləyəcik. Akademi eliminə nələr başvayır? Azar boycan eliminiyyə görə bu şəkilə düştü, baklı suallara aydınıq kətirəcik. Prof. Fəlseb eliminəri doktoru, əvvələsə nam basaqı sağlam yirəm. Örmətlə biləsən, mənim, xoş gördük sizi. Aqşanınız xeyr olsun. Aqşanınız xeyr olsun. Fəlsebə üzrə, Fəlsebə doktoru, dasiant, fayd eləşibəlini sağlam yirəm. Həmi yaşlı nəslərin həm də gənz nəslərin, burada gənz alimlərin nəslərinin buraları olacaq. Fayd elə bağlı antımızda nəsə problemi yarandı? Hər haldan, düşünürəm ki, fayd elə çıxıb yenidən daqil olabilərisə, sağlam fayd eləşibəlik. Salam mələkək, xoş gördük. Hoş gördük. İlə mercy, würəm aqti Bolun, improvements for holidays bu təxcə elements problemi deyib, èb Dr. Azerbaijan eliminlə, bu proses rotating, arei Azerbaijan qaldının qapsuna döğür? Zaman- zaman təhsilimiz, əlimimiz əklində ben üs lod purpose İlə, Detective Savannah Məxim, Johnny Mitchell, Örmətli qonaqlarımızla və ilişimizi sizin dəriki suallarınız əsasına quracaq və öz suallarımızda var. Əbləsən məlimlə başlayaq, əbləsən məlim, akademiyanın mövzud prezidenti Ramiz Mehtiyyəvlə bağlı siz də istifa dəvet etmişsiniz. Bən istiyərdik ki, istifanızın əsaslarını bildirəsiniz. Akademiya da nə baş verir, problem nədə nibarətdir? Əli suallarəm siz akademiya da uzun öllər külün vuran alim kimi biz belə deyik. Həm öz tələbələri qarşısında, həm erimi fəaliyyəti qarşısında həmən nazız fəaliyyət göstərən bir alim kimi. Sizin fikirində yaşıdak, yaşlı alim kimi, həm də fəaliyyəni nüsbətən gənz alim kimi onların mövqeyini işlətmək bizim sumara olacaq. Əbləsən məlimləm sizdən başlayaq. Əşəkür eləyərim, Bülfətmən. Mən bu Qodius problemlə bağlı hələ il yarım öz mövqeyini bildirmişim. Akademiyan prezidenti məsələsinin bağlı olaraq konkret mən müxtəlif kontekstlərdə açıqlama vermişim. Yəni, umumi idarihtmə kontekstində, idarihtməni yetikası, fəalifəsi kontekstində, islahatlar kontekstində. Umumen, digəl belə bir niçə elimin çağrışları, təlifləri kontekstində demək olar ki, mən fikirərini çatdırmışım. Hürmətla icitoriya həm yazlı sürəttə, həmin müxtəlif kanallar vasitəsi ilə canlı sürəttə. Bütün həmsin təkrarlamak istəmirəm, suisi bir xulasya olaraq demək istirən ki, həq qətəndə bu problem, bəgün-bəgün dərinəşən problem, bu, ətçı Azərbaycan eliminin problemi deyir. Bu tövbüklükdə Azərbaycan milli maraqlarına, milli maraqlarına, təhlikəslik məsələrinə Azərbaycan dövlətinin cəmiyyətinin talini həlləyələyən bir məsələdir. Ona görə də ayrı- ayrı hürmətli alimlər, o cümlədən akademiya, akademiyanın özümlən, profesyırlar, akademiklər müxtür özümləri və başqa yoldaşlar. Həmçinin hürmətli millət vəkirlərləm, artıq öz fikirlərini bildirir, müəbbələrini ortaya qoyurlar. Də mən bütün bu canaqlara, bu insanlara təşəkkürmə bildirilən, yəni, bu bir alim borcudur, vətandaşlıq borcudur. Mən düşünürəm ki, elə bir dərinləşən böhrana sevçi qalmaq, sakin qalmaq bu adəqvat bir mərqə deyil. Ona görə də sözüs ki, mərqə ortalıqda olmalıdır. Vaxdi ilə mən məyəm bu problemin bağlı açıklama verəndik, göstərmişdim də həqqətəndən. Məsəl üçün, Ramiz Mehtibin akademiya prizident gələn nə sonra, çox xısa müddətdə, heç bir açıklama olmadan, heç bir məqsətlər, yəni, dırnaq arası aparmak istəri islahatın təsəbəsi ortaya qoyulmadan, ilə çox ziddiyətli qeyri konstruktiv dəyişmələr həyatə keçirildi. Məsəl üçün, misal üçün, deyiləm, Ramiz Məllinə qədər bu akademiq akivalizadan vaxtında gələyə bir ehtif qeymətləndir. Məsəl üçün, elmər akademiyaasında elm və təhsil idarəsi var, o çox güzəl, faaliyyət göstərən bir quruma çevirilmişdir. Ona da rəhbəriyi, hürmətli, akademiün müqbir üzbü, ərnaqı sadıqıf rəhbəri yəlir. Həqi qətəndə belə kifayət qədər məhsuliyyətli, vicdanlı, yəni bir strukturuydu bu. Qadırların, asperatların, doktoratların qəbul olunması, hazırlanması, umiyyətlə bu sahədə işlər demək olar ki, gün və gün rəlik edirdi. Yəni, mən özüm də orada o meyə qamisi yədə şiştrak eləyirdimdir. Tövblih də bu idarətmədə, həmən bu idarənin qadrlar nəcə işlədiyini şahididir. Yaxı, götürən məsəl üçün akademiya da informasiya o nəqvat idarəsi var idi. Onu da hörmətli Zülfüqar Məllin, fərzəli fərəh bəryel idi, çox savatlı, vicdanlı, nəsuliyyətli bir yolda şeydir. Məsələ, üçün heç bir açıklanma qalikdir və heç bir şey deyil midir? Məsələ, üçün qularda kənərlaşdırıldı, o struktur dəyişirildi. Və nəticədə, məlum olur ki, elmə umumində idarətçiliyə zid olan prinsiplər əsasında belə bir struktur yaradıldı. Hansı ki, əslində, bu xoşa gəlməs cəhətləri daha da artırır qalaxlıyı, və nəticədə göz qabağında. Başqa indi, o əslində hansıq, burada sadalama vaxtı yoxdur. Umumu götrəndir, məsələ, üçün ki, son tutalım, məsələ, üçün dəyişirliyi götürək. Təzdən, o iştimayı və humanitar elmə bir yer də ifaliyyət göstərilirdi. Bunlar təzdən yenə ayrıdırlar. Səçin iştimayı bizim o fəlsefə institutlu daxil olumakla, bu iştimayı elmə gölməsinə akademik köfər baxşəliyi tənilətlə. Məsələ, şəxsəndə, mən sözün gözüb, bu dəyişirliyi də heç bilir, rasyonal qəbul eləyə bilmiyəm. Birincisi, bu təzdən buna ne ehtiyaç var idi? İkincisi, əqər bir ehtiyaç var idi. O qurumun vaşında, həqi qətəndə, obitsi prizidin kimi elə bir adam olmalı idi ki, onun nüfuzu kimdəsə şöpə yaratmaz. Baxşəliyi yoğanın özünün yaratılığı ilə bağlı, bilirsiz ki, bir neçə dəfə onun əsərlərində ciddi plagiqat olmasız açıq. Məsələ, üçün 11. də çıxamı kitabı vaqid dövlət üniversitetindən Aqiyyaxam qasımı var. Subutla dəllərə ortaya məsələ qoymuşdu ki, bu konkret olaraq flan-flan alimlərdən bu köçürmədir. Onun dördüncü ildir məsələ qaqmış. Yəni, burda ciddi məsələdir. Yəni, sizin Ramiz mehtəvi istifaya çağırmanız bugündən bağlı deyirlə. Yəni, keçən eləsiz istifaya çağırmış eləmi? Yəni, burda proses gedirə, yan mən demək istəyəm ki, bu idarit masiv, idaritmənin tələfləri vaxımınla akademiyanın indiki rəhbəriyi işit düzgün təşkiləriyi vaqara bilmir. Yəni, mən bu sual ona görə verdim ki, ildələndə ilgələrdə kimlər onun istifaya çağırıq, onlarla bağlı məlumat verəcəm. Yəni, mən çox istəyərdim ki, Faiq beyi deyişirdə. Lütfen Faiq beyi, səsasın istifaya çağıranlardan biri də Faiq eləkibərli deyir, dəsint doktor, fəlsəfə doktoru. Faiq beyi deyişirdək. Sonra başqa alimlərin də fikirlərini, mən demək sosial şəbəklə tanışı olmuşam, onlar da səlşirəcəm əksiyyətdirəm. Amma detalları təbii ki, əbləsən məlumdən də Faiq beyi dədən də soruşacı. Buyurun Faiq beyi, sizin istifaya tələbinizin müahiyyəti nədəndir? Daşağı yıxara, əbləsən məlumi eşitik, buyurun. Çox daha olun, mən iqdilqətlə qulaqasdım, əbləsən məlumədər. Məsələnin kökçü ancaq Ramiz meyhdi evləm bağlı deyir. Akadem ya da məyən qədər bu son illərdə məyən bir torqonunq var, məyən problemlər var. Bu, bir qədər də Ramiz meyhdi evin amyanın prezidenti təin olunmasından sonra, burada elimin inkişafından daha çox izibatı məsələrin, izibatsılığın artması, sanki yer dəyişmələr olur, bir şeylər olur. Anca elmi cəhətdən burada məyən inkişaf məsələri getmir. Üstəlik də bu akademiyamızda hansısa kriminal məsələrin, məhkəmə məsələrin muzakərəsi olması yaxda in-sustarda hansısa xoşa gəlməyən məsələrin muzakərə bir iqdilə çevirilməsi. Üstəlik məsələrin açıq bu son iki ildə daha çoxum şəhidə olunmaktadır. Əslində, mən bununla bağlı madirnazın jurnalistin mənin fikirlərimi ürənmə istədi. O da nədən irəli cədəlir? Rüfət beyi siz də bilirsiniz. İmiyyətlə istər 2014-ci ildə, 2017-ci ildə, 2018-ci ildə yazdırmız bir çox çıtaplarda və məqallərdə. Yəni, bizim Türklük nəm bağlı Azərbaycan Türk kimliyin nəm bağlı Türk fəsəfəsindən bağlı düşüncələrimiz var idi. Bundan bağlı zaman-zaman problemlərdən üzləşmişiz. Jurnalistə həm də bundan dolayı, çim məndən soruşanda ki, sizdə simfaliyyətinizdə də hər hansısa bir problemlər yaranıqdır. Yəni, mənim baxışlarımla az önce ifadə etdiyim ki, mənyən fəsəfi, Türk fəsəfəsi Azərbaycan milli fəsəf fikirlə nəm bağlı, bəli fikir ayrıqları olmuştur. Ancaq Ramiz Mehtiyyəm nəm bağlı məsələdə yəni deyirəm. Burada artıq bu məsələdə mənim orada səssəndirdiğim fikirlik bundan ibarətdir ki, Ramiz Mehtiyyəm nəm bağlı, beləz institut reykerlərinin yaxta ki, isəm ıxpizlər olsun, yaxta profesyorlarımız olsun ilə əbləsən məllimin də, əvvələr də və indi də birə sürdüyü bir çox məsələr var. Yəni, bunlar əsasız deyibdir. Yəni, mənim demək istədiyimi odur ki, mənim fikirlik bundan ibarətdir ki, Ramiz Mehtiyyəm ya ona ünvanlanmış bu çimi iratları və mən onların xeyri bir gismi də haxlı sayram, bunlara tutarlı bir çabablar vermərin, aydınlığı çəkərimərin. Yəni, akademiya, Azərbaycan milli rəmlər akademiyası sədən bir elimi qurum değildir. Burada hansısa bir məsələrin, dedikodu, səviyyəsə çevirilməsi, hansısa məhkəmə abiyyiktinə çevirilməsi və tüm bunların, yəni tüm bunların bir ünustut rəhbərinin deyir. Bir akademiyanın rəhbərinin kimsalında baş verməsi sözün açılı nəyən ki, Azərbaycan elimi istimayətində və bizi izləyən dünya istimayəti tərəfindən də yaxşı qarşılamdır. Yəni, mənim demək istəyədiyim odur ki, bəli burada haqlı iratlar var. Anca akademikramismi hidi evdə bunlara yaxı tutarlı bir zəvaplardan aydınlığı çətirməlidir. Yox, həkək, heç bir aydınlığı çətirmişdə və yaxıqda gətirmə istəyəmsə, bu belə davam edə bilmək. O zaman mən də deyirəm ki, həkək, tutarlı bir zəvapları yoxdursa, o zaman istifasını verməlidir. Yəni, demək istəyədiyimiz odur ki, məsələ sözün açıdığı elimi istimayətin xoşa gəlməyən bir məcaraya sürpənməkdir. Olsuz də mən 7-8 gün bundan qabaq akademiyada vəziyyətin, yəni, o qədərdə nidə diyərlər, ürə yaxan olmasından bağlı məqarlələrimiz var, doqya bilərlər, yəni, bununla bağlı düşüncələrimiz. Ancaq son illərdə, sədəm Ramiz Mehtiyyivin prezident administrasiyasından sonra akademiyanın, bilərmirə biləməsin prezidentin seçərindən sonra, bu özünün pikətlə çatmışdır. Yəni, məsələ, bucur davam edə bilməz, ona qədər mənim mevqeyin bundan ibarətdir ki, bu məsələ, artıq dövlə seviyəsində məsələdi və ös həlinə tapınmalıdır. Təşəkürlər, Fahibbəyq. Məsələ, sizdən soqq haşək edərəm. İnterneti dəyişin, sünki fikirləriniz soqq heif olur, qırqırq olur. Sonra, rəgər mümkünsə, megabaytə keçin və dediniz yerin davam ediyək. İməlim, mən nə görə ürmətli alimlərimizdən, əbləsən məlimdən və Fahibbəydən soruşdun? Sizin savaşınız bugünün savaşı deyir. Soyunbirlər, daha doğrusu dün əne idi, səhviflə mümkünsələ. Belə bir yazı yaras kəldin. Yəni də Fahibbəyq nəmkəarı, yəsənə qanma etdi. Yəzir ki, Azərbaycan böyük həpsxanadır, amiye kisiq həpsxanadır. Bu həpsxananın rəesilə amməliyəyə və Fahibbəyq səhidində müsaq qasımda elətov məmədli. Bəbür çoxları rəmizmi istifaya çağırır, səssəsə bir. Yəni bu gün onlar rəmizmi istifaya çağırır. Amma mən sizin danışınızda mədə başarışıdım ki, neçə müdəttisiz? Akademiya da ədalət istiyirsiz, problemlərin həllini istiyirsiz. Nizə ki, izləyicimiz də bizim efirimizdə yazıb ki, Cahvif Müsaib 300 manan əməyə qa olan ammiyyədə hansı edimlə danışma olar. Val deyin, övbələnin qabağında utanır, meyvə bağır, səhəzlər qızıldan bağır. Məsələ, ilə bağlı bizim efirimizdə zaman-zaman Prof. Idris Abbasovında fikirləni eşirilmişik. Idris Abbasov da sonradan ilə rəmizmi etəyibin dəzəbini gələyən alimlərdən biridir. Yəmələ, yasana qanım yazıb ki, yəni özək şudur, ətapistir, təqqat, təşfiqə sistemi gecə gündüz davam edir. Bunlar qəhrəm ağlıq falanda etmirlər. Cəsim elmiş muraciyyətlər çoxlar edirlər. Bunların birini zürət çatmaz. Bu sistemini təngəl etməyik. Amiya da bəziyyəc yaxşılaşıcaqmış. O Rafa Yusreynə bəsə qasımlı. İndə gələr parlamentdə məsələ qaldırınmış ki, niyə amiya işçiləri yataklana və kiraylərdə çürdülür, niyə maaşlar azdır, niyə bürcədən elmə bu qədər az pul ayrılır, niyə alimlər amiya sistemindən qasım gedir, niyə elmin təşkilatlamasına bu qədər birokrəti yəngələr var, niyə aspirantura, rəkirantlara elmi rəkbərlər divan məsudur, niyə prezidentin sərən cam nəsəsən doktorlu müdafi edən şəq, mütləq xarıcı jurnalda çap olunmalı məzburdur. Rafa Yusreynə bir dəfə prezidenti şöyle məhzulət edin mi ki, bu jurnalda bir doktoran bir maqala çap etmək üçün, ən azı 2.000 dolar 1.500 euro pul edəməldir. Səni çox uzun bir yazıdığı, sonda yazır ki, məxsələdən Ramiz Məhidəvi müdafi etmək deyiləyə, yap sisteminin türist sistem olduğunu deməkdir. Ramiz Məhidəvi nə qədər günahdarsa, Rafa Yusreynəvlərdə o qədər günahdardır. Sistem hakimiyyət günahdardır. Bizi məhbətlər sönündürdülər, sındırdılar, aldatılar, azıqla, yoxla imtana çəklirər. Bu ölkədən, bu əbslanaqdan qasmağım üçün günahkarım. Qasmağdaqım üçün günahkarım. Biz vətəm pəl verdiyin qurbanı, vətənsə eləyəmin türist sisteminin qüroqundadır. Istra partiya sədiricikləri meydana amaya bağlanasın, amaya ölkəyə elmə hiç nə vəədə etmir. Kimi yalan məlumatlar yerlə. Burada elə fədaikəl istəyədallı insanlar var ki, çətin şaraydı illərlə, az maaşla, tədqatla, farlılar, gözəl işlərdə yazılar, o partiliyi dedilər çıxsın. Bir də fədaq çıxıçətsin ki, amaya sistemində çalışanlara madə durumunu düzəldin. Sonra iş tələbidinin ölkəmiz, gəlşəyədən bir partiya sədirlərindən də filan soğunmaldır. Yəni, bir alim bir ziyalı fəryadılır. İstiyərdim, hə də bu sohbətimizin kontekstə dağılır. Xətməlin. Xətməlin. Birincisi, haşəli yerdin, gəlməni dəvətiliyirdisə, mənə inkəmi verədiyiniz ki, mən ətrafılı Buyrun, buyrun, siz də alışın. Yəni, o Yasəmənxanem nə yazıb, onu biz özümüz doqya biləri, o kocular doqya biləri. Yox, sani dəzə, Rafaal Söyünov, Hursa Qasımu və Diğərləri bu üstəyə bakarə bilərin. Yəni, mən fikirimi bildirir, münasibətimi bildirir. Yəni, siz elə mövqə sərqiləmə alimə qarşı düzgündə öl. Yasəmənxanem, mənə düşünürəm ki, düz mövqə sərqiləm. Birincisi, akademi, Rafaal Söyünovdan səyhbət qedirse, Rafiq Söyünov uzun müdət Azərbaycan elmində öz sahəsində Rafaal Söyünov, Rafaal Söyünov Rafiq Söyünov və Diğərləri Rafiq Söyünov Şox kəmil, şox dəyərli, şox zəhmət keç məhsuliyyətli, reyq məhsul ortaya qoymuş, bir bizim alimdir. Hadimdə, optün, hamunini, hər bütün məhsəlləri həll eləyə bilməz. Bugün konkret söypət ondan qedir ki, o akademik olaraq, o vicdanın sus mü yıftı, məhsuliyyətini hiss eləyipdir. Çox gözəl bir mətinləndə, çox gözəl mövqeyləndə, mövqeyini sərqiləyipdir. İndi burada, fürsətçilik eləyi Rafiq Söyünov, onun salah etmində olmayan məhsəllərlə, yüklənmək və Iraklar tutmaq, bu düzgün həsə beləmrəm o cümlədən də ələ, akademikdürüz müqtürüz mü, musam məllimdən bağlı, və digər yoldaşlarından bağlı. Ona görə, mən biraz fikirimi açıqlamak istəyəm, xayşelilim imkan verin, azərbaycam elimi dünəndə, bugün də həqi qətən də belə bir gurur mənbəyidir. Biz adları saysa vaxtilə alimlərimiz olub, və büyün də var. Həç siyahı tutmaq çətin olar. Azərbaycanda yox, dünə elimin də xidiməti adı sana olan alimlərimiz olub, büyün də var. Və heç kimdə əxtiyar vermir ki, bacardığı qədər xidimət etmiş alimləri ujdan tutmuş bu papulist, kimi, kimlərin səbələ qara-güruq korşuna gəlmək üçün, təngid eləyəsən, təngid eləmək üçün, insanın özünün mənəvı haqqı olmalıdır, qaqqaq yüksək məhsul ortaya qoyulmalıdır. Və bugün özün də azərbaycəm və azərbaycəm alimləri fəhv eləyə bilələr. Bugün əgər biz elimin inkşaf mərhələlərini məsəl üçün biz böyürsək dört əsas inkşaf mərhələsir var. Klasikaya qədər ki, klasik, neoklasik, posneoklasik. Bu posneoklasik dövrdə başlayır, təxminin 65-ci ildən üzü bəri. Mən bütün dinləyicilərin digətini çatırmaq, stira, inadlı sürəddə ki, bu posneoklasik elimin, posneoklasik epistemologiyanın, posneoklasik məntiqin, posneoklasik fəhzöfənin formalaşmasında azərbaycan alimlərinin müstəsində rolu olub var və birində o rol etraf olunur. O başqa məsələdir ki, təşkilatı seviyədə, idar etmə seviyəsində, özümüz bunu necə də yerləndiririk? Məsəl üçün, posneoklasikanın sütününü digət məntiq vaxımından, desək məntiqi şəbəkəsi vaxımından qərisəris məntiq, qərisəris riyazıqət təşkil eləyirik. Gümşak hesaplamalar nəzəriyyəsi təşkil eləyirik. Mürəkkəplik teniminlə yeni bir müvqeni sərqilənməsi təşkil eləyirik. Bunun da barnesi lütfü zadədir və birində hal-hazırda yaşayan görkəmlə alimi zirafik əliyirik. Hansının ki, amma hürmətlə eləsin bəli, cəzə bilin ammaya geliyim. Nə lütfü zadə nə rafi qəliyip bunlar azərbaycanında etmiyib dəraqı. Rafi qəliyədir lütfü zadənin yanlıdır. Azərbaycanında elə deyil mi? Azərbaycanında rafi qəliyib nə rafi qəliyib dəraqı eləyirik? Azərbaycanında rafi qəliyə canlı alimdir. Azərbaycan üçün və kifayet qədədə böyük məhdə hep yer alırdır. Rafiq məhdimi qarşıdan gələn səhsən elliyi ilə tebrik eləyirəm. Tevral nonunda onun səhsən elliyidir. 50 cəmiyyət olaraq biz toplum olalakız elə alimləri dəyəriləndirməliyir. Oların əsərlərini təbliq eləməliyir, təşviq eləməliyir. Eyni zamanda istər, onun mafib, okosiniu, klasik, epistemoloji bazan işlənməsində vizimizin qəliq kifayət qədər zəhmətimiz olub. Və bu da Azərbaycanından kənarda Avropa, də Amerika, Rusya da ətraf olunur, istinad eləyirlər. Yəni, bunu Azərbaycan alimlər eləyirlər. Özə siz deyiriniz kimi, vurguladınız kimi, o az maaşlarla o şaraysizlik mühitində təqiqətən bu belə de tədakarlıq hesabına, məhsuliyyət hesabına, Azərbaycan xalqına, məxsus olan istəyət hesabına bu ortaya qoyuldur. Və bunu da heç kim dəmə bilməz. Bütün sahələr üzrü Azərbaycan alimlərinin dünəmdə, bugün də xidmətləri böyükdür və o xidmətlərdə davam etməkdədir. Bəsində biz nə istəyirik? Hürmətlə biləm sənmədim. Bak, təmruxanlı yazıcı. Ben istədiyimi konkret demişəm. İstədiyim bu də ki, bugün elimlər akademiyası və təvbülikdə Azərbaycan elimi masiv tərəflərə, çalışlara cevab verən formada idare olunmur. Essirdən qalmış, essiri hələ idare etməsindən qalmış gərliçili, regionçulu, klientizm, ondan sonra şəxsi sədəqə principi və sər və sər qular hamısı təvbülikdə idare etməni kollaps və zəqətinə gətirir, salar. Anarkıyaylar, nizam arasında legitimliyi məhvəliyir və vicdanlı, məsuliyyətli istədiyətlə alimlər də belə mühitdə artıq birisizmi çox çəsinliklər çəkildi. İlk növbədə o işdəyən istədiyətli alimlərə gərək dəstə yoluna. Məsələ, çün bugün elə bir şərayat qəradırdı ki, həqi qətən istədiyətli, məhvəliyətli, vicdanlı, məhvəl salih alimlər elə bilək gün keçirən arasında tərq qoyulmur. Yəri gəlmişkən bir faxtı da xartıqladı. Məsələ, çün çəsinlik, elə dər salayun vaxtında mən ona dönə dönə dəfərlələ təşəkkür eləmişən müxtəlif gəli yazılarımda rəsaq. Niyə gürə? Çünki çətin bir dövdə Zərbaycan eliminə rəh, rəhdəri ilə prezident olanda və çalışırdı ki, akademiyada mümkün qədər o alimləri yaşasın. En zamanda o belə quremitib və rəbərçili yaratan götürmüşdü. Hər qvartalda nəsəl üçün işləyən, məsul yərin kefiyətli iş görən alimlə məlgən demək faiz maaşına ələvələr olurdu. Hər qvartal. Özü də o çalışırdı ki, o kulu akademiyə gəlçəşsin şəxsi qayda da mənimsəməsi öz belə dəhmaralı çərçivəsin və insafın digər alimlərdir akademiyəm prizətlərdir bacardıqlar ne iriflər, məsəl üçün o mahmut kərimələrin özü kifayət qədər zikaalı gələdiyək. Azat ruhlu adamı ildir. Alimləri ən azından, ən azından o inzibatçılığa getmirdi. Çünki bilirdi ki, alim olaraq ki, alimin ruhunu söndürmək olmaz. Alin o qöbut qaba inzibatçılığa şəraikində işləyə bilməz. Bacardıq nə ilə girdi? Əb qəsər mələ, bu mən teqnələ akif əlzada da işləyirmişdə niyər amizmi etyəvi getirdilər oraya? Niyə getirdilər? Kim getirdi? Niyə gəlməsi? O sual mənlik sualdı. Yə deyiləm, yəni ki, bu siyasi qərar oldu da görülən budur. Amamən, siyasi qərardan daha çox bir qısa cevab istəyələm O gəlmə adamın özü rüfətməlm gəlmə adamın özü bir fikirəşməliydi ki, mən səhsəm üç yaşımda hansı bir vəzifəyə gedirəm. Azərbaycansı eliminin başına akışıncı kağınan mələdə istəyəm. Birinisi kimə mələm deyəldik ki rəmizmi etyəvin o kitapları hansı formalı qazlı, necə qazlı? Gəlməmişdən qabax testizonun qayrari kitapları məgələlərə çıxırdı vaxtlar ona sərfi olunur, muzaqirələri keçiririz və s. Gəlməmişdən doğuranı zəbt eləmişmişdə mələ görür. Gəlməmişdən əvvəl də uzun müddət, xüsusən o akacəmi keçilən elə deyək, təəi özünü örgə təyin eləklərəndən sonra akademi. Və tırnaqarası vaş akademi gələndən sonra gəməyolar ki, akademi təvrihdə onun patronajdı qaltında olur. Akademi əsliya çıxilər də akademi yanım bütün taleyi döndən asıl olurdu. Və bu gündə orda insanlar var ki hansılar ki, niyə danışmalar? Mən belə düşünürəm ki, har dasa oların belə diye gürəlləməsində tırnaqarası rəmiz meydimi hidməti olurdu. Aydın da. Özünlən asılı vəzgətə sağ olun. Dabam edəciyim ki, əbləsən məlim sizdən iki izləyiçimizin fikirlərini burada okumak istəyirəm. Hörmətli Jalə Cəfərva yazır ki, nə, inki akademi ya da uzun illələrdir elmalı altında sözün əgimən asal belə yedir. Üsün öncə yazım uçdum. Jaləxanın fiolo gözlürə fəlsəbə doktordu gəlilin ki, bu ayetizmi pik nöftəsində ilk qəbul etməyənlərdə oldu. Anca bu az-rəyallığıdır. Buna ilə əbləsən məlimdə az öncə işare ettik ki, xulaqiyyat meqalilər müəlləfini akademiya bitse prezident təyinələdilər. Temürxanın adı izləyicimiz yazır ki, bu 30 ilə də alimlərimiz elma hansı qendiklər gəlindiklər gəlindiklər. Bu suala həm, həm də əbləsən məlimin fikirini soruşacaq, amma əskər talışkanu, bu rafael və musa qasımlı ikisi də xayrı ilə mən təkir eləmiyəm, mən təkirin tələftarı deyilər. Bayaqlarda izləliyə bir azərbaycan resubasi dünya əhəmiyyətli alimi rafi qəliyəm ki, malimi fikirini maraqlı olardı, təbii ki, maraqlı olardı. Deməni bayaqlarda mən yasəmə qanın çıxşında o həmin alimləri siyasi mögəyini təhlidədir. Burada elmi məsələdən sözbət qətmədir. Də partiya səddirlərini elə falmışdı. Ona görə, okudum onu ki, alimin bir fəriyadıdır, hər haldi alim həmkârınızdır. Faibəyədən davam edəyəm, Faibəy! Nizə düşünürsünüz? Akademiyyədə siz bir gənc alim kimi razısız mı durumunuzdan? İllərdir bu prosesin şahidisiz mən sizi aşağı yufarı bir on ilə xatırdır tanıyram. Bir təvazar və cən ucağlarında təmsi olmuşur illərdir. Siyasiyyə gidənizi bilirəm. Fəaliyyət göstərməyi nə dərəcədə rahatdır? Əslində, indiki şəraiyyətdə akademiyyədə bu şərtlər altında gənc insanların, gənc alimlərin fəaliyyət göstərməsi çox çətindir. Sözün açılı, bu gün məsələ, rahmiz-i mühdiyəm məsələsi deyildir. Mən bir çox sosial şəbəkələrdən də biz insanlarımızdan da birə bir düşüncəni şidən də ki, sanki rahmiz-i mühdiyəm və qarşı çımlərsə kampaniyəyə başlayıqdır bilərəkdən və bizdə dək bu və anlanda bu işin bir kətçib istəsi, əsləyələ deyildir. Yəni, burada şövbət ancaq rahmiz-i mühdiyəm məsələsi deyildir. Şövbət, əbləsən məllimin də qeyd etdiyi çimi, akademiyamızın yeni dövrün kələplərini çabaq verməsi nəngədir. Əslindən, mən sözün açığı əlçif ərizadənin dövründə də çox da uğurlu bir şeylər izlənmədiyini, hətta mələgən nöqsanlar olduğunu da demək istəyirəm. Mən elə gəlirəm, akademiyamız dövrün kələplərini çabaq verməsi üçün ilk növbədə burada təsatif adamlardan mümkün olduğu qədər kəmizlənmədir. Mən elə gəlirəm ki, burada təsatif adamların haldası olması qaçılmazdır. Ancaq bu nisbətli olmalıdır. Yəni, belə təsatif adamlar akademiyamızda çoxlux təşkil edən də quraftan bakanlar hesab edirlər ki, məhz belə akademiyada təsatifi çi işləyənlər var və belzər ki, elmada adına uygun deyirlər. Və belələr nə görə akademiyana də doğru değildi. Bəzən sözün açığı burada akademiyada bu insanlara verilən maaşları da məhz orada deyirli elm adamlarına görə deyir. Yəni, əbləsən məllim çimi elək, ələb, basov, çimin, əbliyəm başqa, tanıdığımız belə deyirli insanlara görə qeymətləndirilmir. Hansısa təsatifi adamlar kim var və onlar hətta belzər hansısa bilərə görə, yəni, rekyonçlığa, yerli, baslıqa, digər amirlərə görə, kimizsə bohumu deyəqrabasıdır, nə biləm, kimizsə tanışının tanışıdır, belə adamlara görə belzən deyirlər ki, hə, bu akademiyada hətta verilən maaş çoxdur. Ancaq elə deyildir. Yəni, burada deyirli elm insanlar var. Yəni, burada biz deyirlər ki, xüsirəd, azərbaycan müstəqirlini bərpə etdikdən sonra akademiyada ki, insanlarımızın hiç bir zəhməti olmamışdır. Ədəbiyyat üstündə, tarıq üstündə fəlsəfə, gilçilik, riyaziyat olsun, kimya olsun, həralda bu çünvi şaraydda həyarlı insanlara da yetişmişdir və bu həyarlı insanların azdan çoxdur verdiği köyfələr de var. Ancaq yeni deyirəm. Məsəl odur ki, xüsirədə cəns alimlər üçün akademiyanın perspektibi çözün açığı çox değildir, hə, hansı gənslər üçün akademiya perspektimlidir, yenə də rifətməyir. O kəslər üçün perspektiblidir ki, onlar, yəni yerli bazlıq, qohu, məqraba, kimlərin isə tanışı olanlar üçün ancaq məyən anlamda akademiya perspektibi olur. Əsləyərim adamlar ki, va, əsl ziyalılar va, əsl araşdırıcılar va, yəni, cəns deyir, orta yastadı, fərq etmət. Belə insanlar, başqa bilgiyyədə məyən qədər imkanı yer olanda çözün əsrıqı təhsif çüyü uzaqlaşırlar burda. Yəni akademiya da yenə deyirəm. Sədəcə perspektim məsələsi. Çözün əsrıq, ə, bak, indiki, rəamiz mehti evində akademiyanın prezidenti təyin olunmasından sonra, bəlçə, bəlçə, bəlçə, təsatif adamların burada çox alması, bu məsələni, bəlçə daha da yenə deyirəm. Çövbət, rəamiz mehti evin ancaq akademiyaya gəlməsindən sonra, hər şeyi belə bir vəziyyət anlıktı. Mən bu fikirləmdən çox da razı deyirəm. Sədəcə, bəli, son iki ildədə bir əzdə problemlər akademiyamızda çox almışdır. Ona görədə, məsələləyə kökülü yanaşmaq lazımdır. Akademiyamızın varlığı çox vacibdir, hətta bilirsinizdə, bəlzən zamanı zaman bilə bu barədə yazmışdım ki, milli elimlər akademiyası bizim için vacibdir, yaşamalıdır. Anca, o kəsat fadəmlərdə əlməlidir. İzləyici də yazıq ki, məsələn, Türkiyədə elimlər akademiyası yoxdama elimi əlmiyyətlə bizdən önlədir. Akademiyolmasa nolar qısa zəhəmiat olmasaq? Bilirsiniz, azərbaycan milli elimlər akademiyası hər halda keşdik. 1945-dildən böş bir yol vardı. Geçişdirdiyi böş bir alimlər ordusu vardı. Türkiyəni keşdik yolundan azərbaycanın yani elimlər akademiyasının keşdik yolu yapışq ölçələrinin keşdik yolu bəlz muxasi edərcən dikyətdə olmak lazım. Mən elə gəlir ki, əlməttə olabilsin ki, gələcəkdə, məsələn deyiləm 30-i il, bəlçə 40-ildən surhansa bir gələcəkdə mələyən dəşdiklər olabilər. Çəkər ki, hal azır ki, dönəmdən azərbaycanın müliyəlimlər akademiyasının varlığı lazımdır. Sadece o yeniləşməlidir, yeni dövrün kələklərdə çox verməlidir, təzadüf adamlardan kemizləm məlidir. Ümumiyyətlə akademiyaya bəlzən elində çəlik və yetk bir deyə ki, xidmət vermədən gələn insanlardan da uzaklaşmaldır. Və təzadüf gəlçilərdən da uzaklaşmaldır. Yəsiz burada sürpət kəns və yaşlıdan gələtmir. Əgər akademiyaya biliyinlə, düşüncəsinlə, xidmət edənlər varsa onlar akademiyada olmalıdır. Onlar fəhsəfə istəndə, tarixin istəndə, kimya, riyaz et və digər istərdə olmalıdır. Yəni, bir səzə, mənim deyilmək istəyedim oda ki, məsələnə ancaq rəhimiz məhdiyevin üzərində xoxlamak da doğulur. Akademiyaya yeniləşməlidir dəyişməlidir. Cahit və yəzir ki, hepsi zədənin amiyanın adiyatı yoxdur, daha lazımdır dəki riyal və ziyyətdən danışın, on nəfər bir komputer var, şövbədə çərək yoxdur, elif məhşu olmalı, yəni ki, amiyanın məhşu daşlarından biridir. Hüsayr qanım deyik ki, rüfətbə bütün günümüz nəyə hiç nəyə yoxdur, məcidələ də şövbdir əşk olsun, əvləsən məlliməm demələyə, muasiq idare etməyə yox, muasiq laboratorialar, tehnologiyalar lazımdır. Türkiyə dəyimdə akademiyası yoxdur, ancaq etməyətdən elin var, ona görüyün 3 hafta var. Rəfil Agaibə sual verir ki, 30-50-dir o eyni üzür idare olmur. Azərbaycan elimi, nəyə elimi, 30-50-dir eyni üzür idare olmur, etraz etmirdəyiz. Məncə, əvləsən məllim, yedi ki, əbbəllər də bundan bağlı etrazi olu, bir milləti məhvətməyə ən ələ xoxsuz yoludur, savasızlığın, demələyə inkişafına şəra etkəyə adamlar, aferin əzizə, məhəmse xoxumadın, üçün də təkkir varədir, təkkir varədir, ələmətlər varədir. Ərmətli, əvləsən məllim elə əməni mövzud darə etməsin, elmi yücətin çox düzgün təllidir və qeymətləndir. Əzir nəhmətzada yazıb, və elə alimlərə daha təzdə vaxtlara dəvət etməli azındır. Şübvəsiz, əvləsən məlimlə biz tizdəyəz görüşmüş, amasız bir şəra etmdə. Sobubur məhvətli mütəllim rəhmi, yazır ki, azərbaycanın yetişdik çox saylı alimlər və onlar ortaya yetərli səviyyədə samballı əsərlər qoyullar. Problem yaratmaz idarəslikdə və rəhməlikdədir. Kəndələ, bir ilişimizi bu gündə davam edək ürmətli nəriminə Qulayibandakir nöqyax sabadlı, ziyalı insanları elimdə uzağlaşdıranda bu problemlər baş verməlidir. Gərin çıxı şu ondandan şaq, əbdə səmələm. Bundan sonra, bə istəyərdim sizin işidək. Nə etməliyik? Bak, Azərbaycan eliminin başına vaxt. Bu rün, bu rün. Çox gözəl problemdir. O Mét-i evində bir əsas isteyifə məsələsilə onunla bağlıdır. Yəni, neçə dəfə deyəlir? Ramez Mét-i Vakademiya prizdət gələndə 19. noksiyabr 23-ündə. Artıq Azərbaycanda geniş migaslı dərin sistemli slahatlar eğlan olunmuşdur, dövlət tərəfində. Özürüz, burada bir məntik var mı, yoxsa yox mu? Elimlər Akademiyasının başına gələn adam ilk növbədə bu problemi önə çəhməliydi. Çünki bu, integratif məqsədi idi. Hər inistutun, hər bölmənin öz elimi məsələri problemləri olur. Ancaq buları integratif məqsədi. Həmən eğlan olunmuş dövləttin o slahatlar programı. Islahat, Azərbaycanda keçirləcək islahatlar. O əgər alimi idi sə, məsuliyyətini hissəliyirdisə, birinci bu məsələni qaldırmalı idi ki, Azərbaycanda islahatların elimi, nəzəri, təminatı və müvaqtik ideoloji platformanın işlənilməsi. Bu problemi önə çəkməli idi, qoymalı idi. Və bu istiqamətdə ayrı ayrı inistutları, bölmələri, səqmətləri sefər bər etməli idi. İşbölgi səparılmalı idi, tapşırıqlar verilməli idi, planlar tutulmalı idi. Mevzular dairəsi müəyyənləşməli idi. Bir dəfə, hətta o ikildə bir dəfə özünə borç bilmədi ki, Azərbaycanda isli olmasa fəlsəfə ücrakadəmi qulan adam fəlsəfə inistutunda bir gəlsin kollektiflə görürsün. Bir alimlərdən sorsun ki, yaxşı siz bu islahatlar barədə nətçünürsünüz? Bu islahatların fəlsəfə üniversini nətəşkilələməlidir? Bunun aparıcı ideya principləri, təsəbürlər sistemləri nədən ibarətdir? Biz hansı işləri görməliyi. Bu islahatların efsimoloji bazası nədən ibarət olmalıdır? Çünki elmədamı olsaydı, həqi mənədə bu xalqı cəmiyyəti dövləti istəsəydir, o belə yanaşardır. Məgər o bilmir ki, bütün dünya da hardaki uğrura islahatlar keçirlir. O mən dədiyin məsələləri həyata keçiriflər öncədə, yəni islahatın yenidən qurmanın, re-construksiyanın idealı olur, konstruksiyası olur, nəzəriyəsi olur, onun fəlsəfə üniversi açıqlanır, ideya principlər olur. E, o boyda esəri qarba çobo qayda da belə deyə islahat keçirdinə günə saldı, dağıttı. Yəni, bir o tarixtilə misallar olup da yəni nəzəriyyəsi insan faaliyyəti. O vaxt məhsuldar pozitiv olur ki, o faaliyyətin önündə bilik yedir, elin yedir, nəzərgə yedir. Ramiz meytif nəzər almalıydı ki, bu mənim daşmalı olduqum yüxtü. Mən alimdəri bu istiqamətdə səfərbər etməliyəm. Zəru işlər görülməlidir. Nəticə də nə olur islahatların faqtiki olara işlənməsi gönündə elmi nəzəri terminatının hazırlanmasında, ideoloji platformların hazırlanmasında, heç bir iş görmədi bu adam. Və işləyənlərin də məsələk ki, çalışdılar ki, nə açıqlansın, nə üzə çıxsın. Şəxsən mən özüm indir, bacardığın qədər məyən qədər işləmişə manca. Bir dəfə o belə deyək, özü başdolmaq lorəyəsə tiyyətindən biri bir dəfəm demədi ki, ayə biləsənə basıq, sən oradan nəşdiyibsən bu islahatların umuyatla bu strukturu nədə nibarətdir? Nələlə nəzəri müstəvdə danışıram, söyqətə parlam. Yəni, bunlar nə qəl, argument deyilmi ki, bu insan yerində deyir? Şəx problemlər çox deyil, başqa əsələblərdir ki, ancaq bu gün, bu gün ən başlıca problemi akademiyanın başında duran adamdır. O istəfa verif kətməlidir. Və yerinə gələn insan həqi ki, alim olmalıdır. Onun əməl sali tərcimi halı olmalıdır. Kimlərin sə hesabına akademik olan adam gəlməməldir. Hansısa diyək belgiya ailiyət bir tiyyək familiya yaxınlığı ilə qoyulmamalıdır. Elmə, azərbaycan cəmiyyətinə dirdiyi xidmətə gürə, məhsulə gürə, istədərinə gürə, qabliyyətinə gürə, vicdanına gürək, gəlməlidir. Elə bir adam gəlməlidir akademiyanın başına. Və sizin sualın davamı olara onun da deyim ki, umumən, azərbaycanda intilikdual resusların idare olunması gəlindən təşkil olunmadı. Belkə də, hətta ayrıca su bir nazirih lazımdır ki, intilikdual resusların idare olunması naziriyi, hərdə təhsil də gedir, elmdə gedir, marifdə gedir, məzəniyyətdə və s. və s. Yəni, problem azərbaycanda həm elm, həm təhsil, həm mədəni, bu sahələr, bu sahələr bir avasda insanın intelektunu, cəmiyyətin, ruhunu, cəmiyyətin tövlükdə intilikdual resuslarını korumalaşan istiqamət yeni bir tələflər səviyyəsində təşkil olunmalıdır. Aidiyyətli qurumlar, cevabdə olunmalıdır. O nöptələrdə oturan adamlar, dərinlə məsuliyyətini hissələməlidir və bacarıqlı qabiliyyətli adamlar olunmalıdır. Ənazınla, masir idare etmənin əsaslarını bilməlidir. Masir çağrılışlardan xəbərləri olunmalıdır. Aydındır, aydındır. Soqa şəkürə, əbləsən məllim, izləyicilərin sualları da davam edirik. Təxmənin 15 dəyərimiz qalı, belə işin sonundan, səri dəyəri dostumuz İsveçdən yazır ki, Ramizm ehtiyyə bir elim adam deyir deyir, və hiç bir zaman olmayıb, hər adamı xurəttin bəyi belə düşünür. Ələ, aşağı yukarı əbləsən məllim də belədirdir. İmtəllim bəyi yazdırış sözünəsə, mən asla belə elimiz əbləsən əbləsən əbləsən abbasovu qanolun üçudə görmək. Koştur, əbləsən məllim bir alim, biz yalda kim, nə isə məhv etməyədən dağıqmadan danış bir elimi yanaşma ilə alternativ göstəririz. Yəni, bizim hərmətli profəsırımız Idris Abbasov bugün belə bir fikir paylaşmışdı. Ona ilk öncə sağlı bilirəm, əslələ müşri, və ona qarşıda basqıları ciddi qınayırı. Yazı ki, amya, alim, akademik, doktor Dasyan, profəsır, elimi işcisi, direkları, vitsi və sahir adablarına hamsi dırnav üçündədir. Bəzi işbaz, fordansır, üşüfətur, provokatır, eləyəri vək eləkbazların daldancı yolları ideal məkandır. Qara yollarla xeyli, malk, mülk eləkişlərlə, millətin anasına alaladır. O idbar ünsürlər, akademi yada namuslu insanların həyasaqını istismal edip susu ölmət və izlət sahibi olublar. Yəni, pərdələni bilər. Onlar xalga dövlətə və onun qanularda meydan oqdirilər. Elməttə, eş işrətçisində yırqalanan akademik saqqlar, amya adlı qurumun rəmiz meklidən sonra da stats qosunu dəyeştirilməsini istəməzdir. Gözəkül, üfərək kralların görmədikləri kevbi görürlər. Onlar yalnız və yalnız şəxsi maraqları var. Bay bay, bu amya nın aşağı yukarı imkanlarını bilirik. Amya imkanları laxınında eş işrətçisində kevbsində olan akademiklər necə yaşayırlar? Bəkə siz hər alla akademi yada işdirirsiz, bək ki, detalların məsələzdə bu profesorın fəriyyəni nədən rədiqədir sütlər? Mənubarədə söz nasıl nəqiq bir bilki verə bilmərəm. Ancaq məni ilə gəlir ki... Ümumi durumu deyil, ümumi durumu. Ümumi turum hər halda əgər hal hazırda milli elmirlər akademiyasına dövlət bilcəsindən ayrılan maaşın həzələt sürüqsı. Siz nasılqı bu maaşın an bir alimin özünü ifadə etməsi, ilə ailəni ifadə, ilə ailəsini dolandırması çox sordur. Ona görə də bəzən bizim dəki bəzi, bəzi dəki profesyorlar yaxda nansısa məhbircilər başqalarına nəsə yazırlar mı? Bu kimi işlərinən, bizim qulaklarımızda hər halda mənim belə şeyləyəyi işidirəm və söz nasılqı üzülürəm? Üstəli, də burada bir məsələ də vardı. Bu da çox ciddi bir məsələdir. Çimlərin sə fəhsəfət, üçünlə də çimlərin sə fəhsəfət doktoru olması yolunda maaşın azdığından və ya çimlərin sə bəlkəmdə çox qazanması səbəbindən bu çimi şeylərin olubdur. Yəni, söz nasılqı hələ də bu davam etməklədir. Çox üzücü bir şeylərdir. Yəni, əslində biz məsələn Avrupa ölçələrində hətta bizim Türkiye dolanda da görürük ki, kansınsa bir profesyorun yanında onun yardımcısı olur, unu xüsusi kabineti olur. Bu da azıq şövbəm müdürünən getirmək. Biz de azıq şövbəm müdürünən dəki arda sən dəki orada çatib olur, çatib olur və labarant olur və say. Anca biz görürük ki, Avrupa ölçələrində, Türkiye də hansı qəyirli bir profesyor yaxda təsint olsun, onun yardımcısı olur, unu xüsusi kabineti olur. Yəni, onun işləməsi və cəmiqiyyətə faydə verməsi üçün ona hər tüşəriyyət yaradığı. Bizdə isə hələlək ki, bilirsiniz, bizdə bu məsələrdə çox ciddi problemlər vardır. Çox təsvər olsun ki, bəzi insanlar da bu akadem yədə də var, tutuqı vəzifələrdən su istifadə etməyəlları. Yəni, burada elmə və elmi mahiyyətlə qunç elməyən hallar vardır. Bütün bunlara son qoymağın yolu mənim düşüncəmə gələ köklü isləhatların olmasından gəlir. Yəni, biz köklü isləhatlarda deyərkən, onun əzədə turuq ki, artıq bu 30 yildən içi biz müstəqəliyimizi bərbə etmiş ki, bəzi de ki, Ukrayna da, Estonia da, Latvia da, Gürsüstan da, bu sahədə xeylə dəşkiliklər atılmışdır. Yəni, milli elməri akademiyasının kimsalında deyirəm. Bizdə Porshanı demirik, yəni, Polqaristanı demirik. Olarda da bu məsələrdə ciddi isləhatlar yapalım. Yəni, biz isləhatları Pusdağının görünən tərəfindən yox, görünməyən tərəfindən aparmalıyım. Biz sözün hər qəqi mənasında ancaq şöqpət yəni deyirəm. Ramiz Mehtiyyəvini istəfə verməsinlən və əgər Ramiz Mehtiyyəvini istəfə verdikdən sonra, onun qəlbində birisi də gəlbə oturacaqsa, hiç dəyəşmirəcək ki. Yəni, bu anlamda mən hesab edirəm ki, sözün hər qəqi mənasında burada dəyəşkiliklərdə şöqpət yetmələrdir. Yəni, bir kisa sual var, son 5 də qədafil oldu profesordan da şöqpətini damiləcək. Temür Khanlı soru ki, Saqda elma adalanları akademiya dən uzaqlaşdırmaqın yolunu nə də görürsünüz? Qısa buna nəcab edə bilərsiniz? Saqda elma adalanları uzaqlaşdırmaq üçün, gələyə o adı şəra etə yaradanları oradan uzaqlaşdırırsa. Çözün ətçıq bunu çox incə bir məsələdi. Çox incə bir məsələdi, çünki onların bəzləri, o saqda elma adalanları məcbüklətdən, məcbüklətdən, mədim şanssızlıqdan, yəni, dəyək ki, onlara yardım edir. Bəzləri, hansısa, dəyək ki, çox para qazanmaq üçün. Anca, kimlərinse saqda diploma alırsa, saqda, dəyək ki, təsiddiyi, profesyoruq yaxda, fəsifəli doktoru alırsa, çözün ətçıq öncə, şəra et yənədənlə, yoxardan göstərişlərin gəlməsi, qohun, bazlıq, yeri, bazlıq, yecum, bazlıq və gecər kimi amirlərdən bir dəfər yüzüşmək lazımdır. Yəni elma ancaq bu şəkildə incə edə bilərsiniz. Çox təşəkkürlər. Mən bir izləyicimizdir ki, nəyə bizim fikirləri rutsa yazır ASB? Bir bütöv Azarbaycan ocaqlarının qəridəsində küveyt, Azarbaycan torpağı kimi nəzərdətdir? Məyələ düşün bürə, küveyt, ərad torpağıdır. Azarbaycan ərası də bəldi, əhalisi də bəldi, coğrafiyası. Azarbaycan tükslərinin bir periferyada yaşayanları var, bir də Azarbaycan coğrafiyasında yaşayanları var. Bunu nəzərin alın. Yəni mən Özüm Çabaharabə də gittim Bəlrucistanı. Orada Azarbaycan tüksləri yaşayırdı. Məşhəttə də bilmiyolundan artıq. Şirazda da kim bilmiyolundan artıq. Azarbaycan tüksləri var. Onu görə sizə cevab verməyə borç bildim. Profesordan davam edirik. Ölmətləyə əbləsən mənim. Burada oru zoru zov yazır ki, elim yoxdursa elimlər akademiyası kimi ə lazımdır? Yəni mələləri Fireway belə bir fikir səstəndirdi ki, elimlər akademiyası uzun elilər. Yəni, artıq 8-ci 15-lik ki, növzuttur. Onun sistemi belə qorlu. Siz nə də düşünürsünüz? Elimlər akademiyası bu şəkildə davam edəkdir? Arifət Məl, mən öz fikirimi dəfərlər də sərgilənmişəm mətbaqda? Yəni, məsəkəlmisizm. Kısaça təkrəri eləyə bilərəm bir də vurulmaq istəyirəm ki, bu elimlər akademiyası nilə uğlunması məsələsi, tövbüklə belə qapanması niləsi o tamın kökünlən yanlış, səhzi yanlıdır fikirdi. Bu elimlər akademiyası, muasir tələtlər səviyyəsindən yenidən reka struksu uğlunmalıdır. İdar etməsi də muasir tələtlərə cevab verməlidir. Məsələ, çün numunələr də var. O söhbət onun adından getmir, adı dəşməkdə olur. Məsələ, çün numunə də götrəndə eləmək lazımdır ki, muasir o qabaqçıl el mərkəzlərinin profilində getsin. Məsələ, çün tutalım. Avstriya də beynavqak sistem təhlili və praktikası inistutu var. Çox məşhur, həmin əzərə, hən praktik müstəvidə çox ciddi belə deyək. Tədqatlar gedir, mütaqəslər də hazırlanır. Məsələ, çün tün əsasın tədqatlar fənlər arası belə integrasiya üzərində. Yaxda Amerika da 1983-ci də yaradılıqlı sentafi şəhərində mürekətli inistutu. Yaxud, Almanya da şudu qar sinirli qətkə inistutu. Və başqa nəq qədər belə sadamalanmaqdan tutarası deyir? Elimi mərkəzlər var. Har də ki, nəzərəyə inəm praktikada çox gözəl absimal surettə bilih mubadiləsindədir, təcrübə mubadiləsindədir. Hətta bir sıra ölkələrdə administrasi yeniləşəndə həmin mərkəzlərdən qadrə parlılar oraya. Məsələn mələ, sözlə qüvvət olsun deyirəm. Belə bir fikir də var ki, bütün elimi sahələri bir vahid akademi elə biləşdirmək, həm də sabit dönəmində elimi manafolyada saxlamaq, ideologiyanın manafolyasında saxlamaq səbəbili olub, bu hədəflı olub. Nizə düşünürsüz? Bu akademiənin böyülük çihliyin məsələsinə, o cəbri dəli usulunan yanaşmaq düzgün deyir. Yəni ki, flanhacımda olunda flançıyor. Yəni, məsələ burada o, dediyin kimi elə qoyulmalıdır ki, o artıq qabaxçıl ürkələrdə qabaxçıl elimi tədqat mərkəzlərinin istiqamətində qurulsun. O təcrübə, o nəzəriyələr götürsün. O idar etmət belə deyik nəzəriyələri praktikaları götürülməlidir. Bu əsasda, lazımdırsa, hansısa, bir struktur bölmə profilini dəyişə bilər, yaxı tansıyı nasıl sintizləşə bilər vəsər vəsər. Esas budur ki, bu, dediyin istiqamətində, kör köranı belə deyik. Burada idar etməni yeniləşdirmək mümkün deyil. İndi bax məsələ, şun burada dəfərlərlə o hocılarda sual verir maliyyəm məsələsi. Alimlərin həqqətində belə deyik, o əməkə haqqa aşağı dış, şaraiti həqqətində qeyri qəniət bəxşdir. Ancaq məm yüzə yüz bilirəm ki, bu gün idar etmə, yenidən struktur aşma, bütün o zaruru işlər görülmə də maliyyə ayrılsa, o həmən yenə birakraca tərəfindən yeyiləcə, hinnəcə etkədə yeyilir. Ayda mı? İllər bu. Yinnəcə etkədə yeyilir. Məsələ, şun ilə Akacemik, Ramizmi etkədə krizidət gəlməmiş məsələ, şunu kitaplara nə qədər də indi, elton mənmədə çıxışlar eləyi biliriz sizdə, baxmısız. O milyon ilə özünün tabiçilə indi olan o qərfşərk tifografiyaya məhbəsində yeyilibdir. Gratlar adın, məhansız görüşlər adından, nə bilim, tədbirər adından. Dələ-dələ, bu ayrılan maliyyə də elm birakrasiyasının içerisində yeyilir. Yəni, ona görə mütləq bu reform olmalı, islahat olmalı, Azərbaycan özü də islahat olunmalıdır. Eri zamanda Azərbaycan cəmiyyətinin tövblihdə köklü islahat aparması üçün də ciddi dəstəyini verməlidir. Çox təşəkürəyə, Yiravləsən Məlləyim. İzləyicilərimizdən, dünyamın bəyi yazır ki, Rutsa yazıb, təvzumət edirəm. Məşhdət direktorundan prezidentə qədər bütün rəhbərlər sert administratör olmalıdır, inzibatçı olmalıdır və təsəlfatçı olmalıdır. Sərabid Musayib, yazır ki, aliyatistə, sekamistiyası Amiya və təhsil naziliyi birləşir. Eləmət təhsil naziliyə olsa daha aptimal, idarətmi olalır, netüsədə olalır. İzləyicilərimizdən təsəkürəyə, Yiravləsən Məlləyicilərimizdən təsəkürəyə. Biz sandı yəni, sonuna gəlb sattı. Fay Qbey, sonda fikriniz qalıbsa, sizin birinç idəgə danışma bir haqqınız var. Mən anca onu deyə bilərəm ki, doğrudan da, Azərbaycə Milli Yerəməli Akademiyasının istarında və onun hərin istunşöybələrində sözün açıqın məssul verən, yəni, nisbətdə deyirəm, orda hər üçövbədə 3-4 məssul verən insanlar var. Bu anlanda yeniləşməri, bu anlanda olmalıdır, kəsində. İnsanların çiğnində, bin ilçə nəfərin çiğnində düşək üçü, yerdə qalanlar isə sanki onun arxasınıza girdi. Bu, bürəz, Sövvət dövür nənəsində. Bak, bu uyğundu. Ona görə akademikə təngidə dəvmət çevirir. Ancaq əsində isə, bəsə o çiğnində üçü çiğnində taşıcan insanların öz elmi faaliyyətlə davam etirməsində onlara şarad yəradırmalıdır. Yəni, əbləsən məlimdə məncə ilə bunun üzərində bulunmalıdır ki, əbləsən məlimdə donundan razılaşırəm ki, yəni, işləyən insanların şarad yəradırmalıdır. Yoxsa, bir üçövbədə, bir otağa 7-8 nəfəri doldurmaq nə, orda bir elmi məssul almaq mümkün deyir. Odaq başı orda həftədə bir dəfə, aydə bir çidəfə muzakə keçirmək olar. Ancaq çün də 7-8 nəfərim bir otaq doğulması, yaxud da 5-6 nəfərim bir otaq doğulması. Orda, yəni bütün allarda işləmək mümkün deyildir. Yəni, bir sözlə, mən elə gəlir ki, türbət, əgər gəşmədən gelirsə, yəni, ciddi şəkildə bu israflara parınmalıdır. Yoxsa, bu görüntü qəratmaq üçün yaxud da ki, bir nəsə nəfərin keçməsinlə, iş bitməyəcək. Yəni, mən ümit edirəm ki, inşallah bu dəfə israflar əsaslı şəkildi olacaqdır və Azərbaycan elimini çözünə, əxəqi mənasında ciddi bir keçiyordur. Yəni, biz onsuz da Avropada öz sözümüzlə, dünyada öz sözümüzlə, alimlərimizdən gəmişik. Bundan sonra da gəmək üçün deyik. Yəni, ciddiyimiz kimi? Yəni, cəsatıf adamlar uzaklaşdırmalı və öz yerində özün malıdır. Teşekkürlərz. Sonda bir əsə nəsə əsat adın izləcəyəcəyəcəyəz, qaş edirəm, okuyun, bətən kebağına enzə oluruz ki, elimin dərəzəsi olmayan şəxz, başdöyektör təin olur. Bilmirəm, yəni, o sistemdə inzibatçı mı olmaldır başdöyektörü? Yoxsa elimin dərəzəsi olan mı olmaldır? Həlalda bu bir gerçəydir. Azərbaycanda prezident aparatının rəhbərini gətirib Azərbaycanda eliminin başına qoydular. Doğrudur, adam akademik idi, amma o elimi akademik sayılmaz. Çünki eyni vaxta, eyni şəxətdəm, şəxzətçi olma, özdə en yüksək vəzifələrdən birindəm, də akademik faaliyyətdə uğur qazama. Bu, bən düşünürəm ki, apsortu, bu müşün deyik. Elim daha çox diqqət dələ bilir, elim daha çox faaliyyət dələ bilir. Yəni, bugün biz o azı gerçəyində üzəyik. Bən düşünürəm ki, ondan öncədə o problemi yox idi. O problemlər hər zaman vaəl idi. Çünki, ən azından Azərbaycanda eliminin siyasətin qürola çöldürməsinə, son 30 elə düşürmüş, elə çox elə görmüş. Səviyyətlər dələ bilir idi. Yəni, ammanda daha pəqrididir. Bən düşünürəm ki, cəsarətli alimlərin son zamanlar çoxlarına yüzünə həsrət qalmışlar. Fifətni çəkirik ki, zaman olub, abbas zamanu 60-ci idlərdə elmənlərlə bağlı Mərkəz Kəmpitənicilasında çox ciddi mövqe vidirib. Yəni, həmin ziyalların, həmin alimlərin mövqelərin çox istəyərdir. 45-ci idlə ökşə kansu siyasının düzakirəsində biz alimlərin dilimizlə bağlı, milletimizin adı ilə bağlı mövqelərinin şahidi oldu. Yəni, o dönəmdən üzbəri biz, cəsarətli alimləri itirətlə yedirik. Yəni, fizikoları yox, ruhən itirətlə yedirik. Ömür edirəm ki, Azərbaycan haqq ettiyi yerin həmin elmdə də eləyəcək. Bu gün çox dəyəli qonağlarımız vardı. Profesor Fəsəfə elimləri doktoru əbləsən abbas obaq. Təşəktirə edirəm, Fayq Bəya, Dasyent Fəsəbə doktoru Fayq Bəya. Təşəktirə edirəm. Vizilə ecdilərimizdən çox haşə edirəm ki, efir-i tək etməzdir. Öncə, bəyəlim, paylaşın. Sağ olun, sağ olun, sağ olun. Tanrı vətəlmizi, tanrı milletimizi qorusun. Sağ olun. Sağ olun, allahım.