 Salam, hər vaxtınız Qeyri Müzakirə saatinin izrəyiciləri Mənvə Fərəcevə sizi bu önəmri gündə salamlı İran bugün 31 Noyabr. Azərbaycan Demokratik Resubliqasının Cumhuriyyatının qurulcularından banilərinə biri olan Mənmədəmin bəyin Resul Zadənin doğum günündə sizləri salamlı İran. Və bugünkü qonahımız Musavat Partisiya Başkanı Arif Bəyi Hacılı da bildiniz kimi Musavat Partisi Resul Zadə NNS-inin davam etdirən və eli ilə əsasını qoyduq Musavat Partisiyasının davamçılarındandır. Və bugün önəmli bir gündə biz təşəkür edirik ki, Arif B, bugünkü bu yoğunluğun nəzəri alaraq və vaxt ayrı bize qonah oldu. Təşəkür edir, Arif B, əvvara da xoş gəldiniz. Çok sağolun, mən de size təşəkür edirə. Bugün 31 Iran var, Mənmədəmin Resul Zadənin aradan olmasının 138-i lidi. Siz Noyabr dediniz, Noyabr da sevimlə ayımızdır. Şan-ı Şalda Azad-ı Azad-ı Azad-ı Azad-ı Azad-ı Azad-ı Azad-ı Azad-ı Azad-ı Azad. Yəni, bugün doğrudan da Azərbaycan xalbi üçün çox əhəmətli, çox mühim günlərdən biri deyik. Çünki bugün və şəriyyət üçün çox işlər görmüş. Yəni, migiyası, dünya migiyasıyla ölçülə biləcək böyük və şəxsiyyətin doğum günüdür. Mənmədəmin Resul Zadə bütün həyatı boyu Azərbaycanın dövlət quruculuğu, Azərbaycanla demokratik kemiyyət quruculuğu. Azərbaycan xalbının firarvan yaşaması quruunda mübarizə yaparı, bütün həyatını buna həsledik. Nüxtəlif sahələrdə, nüxtəlif işlər görmüş, böyük bir şəxsiyyətdir. Bəs, elə böyük şəxsiyyət dediniz, elə burada istəyərdim sözü sizdən alım, başqa bir sualan size qaydım. Bu böyük şəxsiyyətdə qarşı, bu gün 138-ci il, yəni doğum günüdür, anadan oldu onun, 138-ci il idi. Amma biz bu illər ərzində müxtəgirliyimizi qazandıqımızdan diyək ki, bu yana qədər, biz Məmədəmin bəya yetərincə onun layıq olduq, nə diqəti göstərmək? Yəni, halq olaraq göstərmiş ki, təbii ki, bugün sizdə, bizdə hər birimiz, yəni ürəyimizdə Məmədəmin bəyi sevgisini daşırı. Xürmətlə onu həm ölüm günündə ya delili, həm doğum günündə, həm insekizmaicum hudiyyət günündə, hər mətlə, saygıyla, hər zaman, qəlbimizin ən dərilliyinlərinə gələn sözdərdə, yəni, səbəcə xoş gəlmək hatirinə yox bilirsiniz ki, yəni ona sevgi sonsuz da. Amma biz niyəsə ona layıqli qeymət vermirik və bunun da səbəbi nədir? Məmədəmin rasuzarda elə siz haxlı olaraq qeydiyətdiyiniz kimi, Azərbaycan vətəndaşları üçün, tək çə Şımallə Azərbaycan vətəndaşları üçün yox, bütün dünyada yaşayan 50 bilionluq soydaşımız üçün, tük dünyası üçün, islam dünyası üçün və bəşəriyyət üçün çox önəmli bir şəxsi yətdir. Azərbaycanların qəlbində Məmədəmin rasuzadaya böyük bir sevgi var. Yeni xaldın qəlbindən çıxartmaq ətta 70 illik Sövvət İmkəryası dövründə belə mümkün ol buyurdu. Bizim əslində rasuzadə ilə bağlı irəli sürdüyümüz təkliflər, rasuzadənin irsinin öyrənilməməsi, onun xatirəsinin kifat qədər əbədiləştirilməməsi və digər məsələlələr, rasuzada üçün yox, Azərbaycan xaldı üçün vacib olan məsələlər. Rasuzadənin həyatı bir örnəkdir. Yəni, bu onun həyata üyrənilməlidir, onun həyatı bir nümunə kimi gençlərimizə sonraki nəsirlərə gözlər ilməlidir, təqdim olunmalıdır, təbliğ olunmalıdır. İnsanlar kimi sə bərabərləşmək istiyirlər, kimi sə xoxşamaq istiyirlər, kimi sə özünə idiyal seçirlər, susuyla məktəvlirlər, gençlər, uşaqlar, həyatını qurar kən, dünya görüşləri formalaşar kən, kiminlə sə bərabərləşmək, kimi sə xoxşamaq üçün özlərinə nümunə seçən də məs Rasuzadə kimi şəxsiyətlər seçmərdir. Bucu şəxsiyyətlər cəmiyyətin dayağıdır. Rasuzadə Azərbaycan cəmiyyətinin dayağı olan şəxsiyyətlərdən biridir. Bunun həyata üyrənilməlidir, yaratıcılığı üyrənilməlidir. Mənədəmi Rasuzadə Canıbı Qafqazın əksər əraziləri olan 114.000 qv. km. ərazidə Azərbaycan haqşu ümüriyyətini qurbaqan nəil olur. Azərbaycan dövlətinin qurucusudur. Azərbaycan dövləti ideyası ümumiyyətli onu məxsustur. Səvvət imperiyası yaranmazdan əvvəl hələ Rusya imperiyasının çöküşü zamanında, Rusya imperiyasının fedərallaşması, Rusya imperiyasının tərkibində haqqların milli mensubiyyatına görə dövlətlərinin olması ideyası məhəmədəmi Rasuzadəyə məxsustur. Bundan başqa, məhədəmi Rasuzadənin Azərbaycan cəmiyyəti qarşısında başqa xidmətləri də var. Rasuzadə Azərbaycan məhətibatının ən görkəmli, ən önəmlisi imalarından biridir. Azərbaycanda milli məhətibat yaranarken, bu prosesin başında duran birinci şəxz, Həsən Bəzərdabi dirsə, sonraki mərhələlərdə Azərbaycanın müasir məhətibatının yaranmasında əldədicil ol oynayan şəxz elə məhədəmi Rasuzadə də və məhəni gözəkləşkəsində. Məhədəmi Rasuzadə bütün Rusya impiriyası ərazısında ikinci gazet olan, ikinci Türk dilində çıxan gazet olan şarqi Rus gazetinin əsası yazarlarından biriydi. Birinci Türk dilində çıxan tarcuman gazetiydi ki, krim ərazısında çıxırdı. İkinci gazet şarqi Rus gazetiydi ki, o bakıda nəşr olunurdu və onun əsas, deməli, yazarlarından biri, onu gönəldən əsas şəxslərdən biri 18-19 yaşlı məhədəmi Rasuzadə. Rasuzadə çox gəc yaşlarından siyasi fəaliyyətə başlayayım. Nüxtəl əvkəclər təşkilatları yaradı, 17 yaşı olanda, 18-19 yaşı olanda. 20 yaşı, 20-25 yaşı arasında o bir neçə gazet yaradı. O gazetlərin əsas yazarı oğlu, gəzlərinin başlı doktoru oğlu. Məhbədə bir Rasuzadə yalnız bir dövlətin başında durumuş bir şəxs kimi dəyərləndirmək də düzgün dəliyələr. Jurnalist kanında başında dəyələr. Rasuzadə PS-lər yazıb, Rasuzadə Şehirlər yazıb. Yəni, hər yerdə izi var. Rasuzadə Nicat Adlı xeyriye cəmiyyəti yaradıb. Üzü eləcbəyəfə başqa şəxsyətlərlə birlikdə, bu xeyriyət əşkilatı Azərbaycan üçün çox böyük işlər görüb. Yəni, bu işin də bansi Məhbədəm Rasuzadə. Baki dövlətin üniversitetinin, yəni indiki Azərbaycan üniversitetinin deməli bansi o da Məhbədəm Rasuzadə. Məhbədəm Rasuzadə təkiçə Azərbaycanda yox. Azərbaycandan kanarda İran'da çox çiftli fəalət göstərim. İran Demokratik Partiyasının yaratıcılarından biri, Səttərxan hərəkiyatına əsas dəstək verən, gənc olmasına baxmərək, Səttərxanla görüşən və Azərbaycan problemlərini Səttərxanla müzakilə edən şəxsi yəktir Məhbədəm Rasuzadə. Məhbədə Rasuzadə İran'da müasir tipli, yəni Avropa stilində çıxan ilk qazət olan, İran-i Novo qazətinin qurucusu və başlədəq doğrudur. O qazətdə onun çoxlu meqalələri çıxıb, onun İran məktubları adlı 43 meqaləsi var, ki, bütünlük də İran həyatı haqqında misilsiz bir əsərdir. Onun ədəbiyyətün aslıs xəhəsində çox böyük hidmətləri var. Muhacurətli olduğu dövr də Məhbədəm Rasuzadə Azərbaycan ədəbiyyət tarixı haqqında çox ciddə əsərlər yazıq. Azərbaycan şairi, nizami, gəncəvi, adlı, əsəri, manografiyası son vəki dövrlərdə Azərbaycan'da bir çox mahmizədlik, çox doktorluq müdafiə etmiş alimlər üçün əsas məmbə olup və o məmbədən istifadə ediblər. Yəni, Rasuzadərin buraqdaqın curnallar, onun mühacilət həyatı, onun şəxsi həyatı, yəni, bütünlük də biz faxr etməliyik ki, bizim qaldımızın içindən belə bir böyük nə həng, hər tərəfli bir şəxsiyyət. Bütün sahələrdə, də məli qabiliyyətdə olan, istedadlı olan, bacarıxlı olan, öndər olan bir şəxsiyyət Azərbaycan qalqınım yetiriməsidir. Yəni, o Azərbaycanın belə bir şəxsiyyətinin olması. Məsələn, bəyük bir itənyallar üçün şəxstir kimdisə, Azərbaycan üçün də Azərbaycan 50 milyonu qazərbaycan qalqı üçün də Məhəmədəmi Rasuzadə odur. Yəni, bütün sahələrdə, bütün istiqamətlərdə onun bütün təşəbbüsləri ilə ikinci dünyan varibəsində, ondan sonraki dövrlərdə, bütün adamları, bütün davranışları, nəticə etibari ilə Azərbaycan qalqının inkişafına, Azərbaycan da dövləçilik təfəqgürünün yaranmasına, demokratik təfəqgürün yaranmasına, Azərbaycan cəmiyyətinin inkişaf etməsinə, yəni, mədəni cəhətdən inkişaf etməsinə, təhsil bakımından inkişaf etməsinə, siyasi cəhətdən inkişaf etməsinə xidimət edibdir ki, bəni, bu şəxsiyyətin Azərbaycan qalqıları darışısında ilmətləri əvəzsizdir və bunu heç vaxt unutmaq olunmaz, unutmaq da mümkün deyil və onun xatrəsini əbədiləşdirmək deyəndə, biz yalnız diya ki, bakış ağarında Rasul Zadənin heykəlinin qoyulmasını, ya Rasul Zadənin adına böyük üçələrin, prospektlərin və ya onun Burdaq Universitetin adını onu qaytəlılmasını nəzər də tutmuruq? Həni, Rasul Zadənin irsiyyə ürənilməlidir, Rasul Zadənin həyatı ürənilməlidir. Rasul Zadənin nümunəsində Azərbaycanda gençlərin tərbiyəsi məktəblərin dünya görüşünün formalaşmasında onun həyatından, onun yaratıcılığından fəaliyyətindən nümunələr kimi istifadə olunmalıdır. Təsür ki, bugün Azərbaycan hakimiyyətini bunlara imkan vermir. Azərbaycan hakimiyyəti, bugünki Azərbaycan hakimiyyəti, Azərbaycan üçün tamamilə saxta liderlər uydurur, saxta ideallər uydurur. Saxta nümunələr uydurmaya çalışır ki, bunun da hiç bir həmiyyəti yoxdur. Yəni, bir dəyəgənin içərisində, ülkədə hər hansı bir siyasi dəyişiklik baş verən kimi yenə də bütün ilərin üzərində öz nöklələri qoyulacaq. Yenə də Mehmet Aminirasul Zadə, onun tuttuğu ideoloji siyasi xət, siyasi gön, cəmiyyətin inkişafı barədə onun düşüncələri yenə də öz yerini tapacaq Azərbaycan cəmiyyəti həmin bazı özlərində, həmin dayaqlar üzerində inkişaf edəcək. Bəs bu, elə, bizim bugünkü müzakirəni də biz elə bu mövzudan başladıq ki, Azərbaycan hakimiyyəti, xalqın Mehmet Aminirasul Zadə sevgilisində niye nə rahatdır? Başqa nümunələr yaratılırlar, onun nümunələri də ona görəyir. Çünki bunlar bir-birinə ziddiyət təşkil edir. Yəni, Rasul Zadə çiliklə elçi bəyçilik, Rasul Zadə çiliklə musavaqçılığı, Rasul Zadə çiliklə azərbaycan çılığı bunlar başqadır hətli. Bir də məsəl üçün, kamünistlik və əliyəvçilik, əliyəvçilik və yapçılığı, bu da bir başqa istiqamətdir və bunlar bir-birinə ziddiyət təşkil edək hətlərdir. Bu ziddiyətdə, Azərbaycan hakimiyyəti dediğim kimi uydurduq ideyalar, uydurduq fikirləri, azərbaycan cəmiyyətində ya da olan düşüncələri təfəqdürü azərbaycan cəmiyyətində nümunə kimi təqidim etmək istəyir. Rəsul Zadə həyatının, Rəsul Zadənin davamçılardan onun ideoloji-siyasiq hətlinin işiri ortalığa çanda o qaranlıqda qalır. Yəni, o hət aydınlıqa çıxmır. Yəni, siz Rəsul Zadənin qaranlıqdan aydınlıqa adlı bir piyasi var. O həmin dördü, Tamaşa ya da qoyulup və çox böyük uğur qazanır. Yəni, Rəsul Zadə irsi aydınlıqdısa, musavaçsılıq irsi aydınlıqdısa, kaminist irsi qaranlıqdı. Yəni, bu aydınlıqla qaranlıq bir-biri ilə antagoniz ziddiyə təşkil edirlər. Ona görə qaranlıqı təbliğ edənlər, təbii ki, aydınlıqı görmək istəmdir. Babayla aydınlıqa demişkən, hələ də var. Yəni, bu illər ərzində ulu öndər məsələsi də. Yəni, ulu öndər dedikcə və idərəliyi həzaman onun ünvanlıq hitabı olunur. Məmədəmi Rəsul Zadəyi ulu öndər dediydiyi zaman, bir-birlərlə qarşı Rəgib olaraq görülər. Ahı, yəni, bunlar tamamen bir-birlərlə, fərqli bir yerlərlər. Və isə olacaq bir şey yok. Yəni, bu o zaman, bu Rəgibliyi nədən kimlər və nə üçün, bu Rəgabəti, bu qıskançlıxı, bu dinəvi deyək ki, çəkimə məzdiyi nədən ortal qatılırlar? Yəni, bu böləcülük məxsə dinəm mi? Yəni, başqa məqamlar var burada? Bir daha deyirəm. Sürətdə uydurulmuş bir xəhtdə Azərbaycan cəmiyyətini yönətməyə cət göstərirlər. Yəni, kamünistə ürün də də belə bir cətlər var idi. O, də ürdə də Musa Vatçılıq, Rəsul Zadə irsi, Rəsul Zadənin ideoloji siyasi xəhtdi, daim təngid olunurdu, aşağılanırdı. Onun cəmiyyətdən, bu ideoloji siyasi xəhtdən cəmiyyətin xəbər tutmasının qarşısını almaqa cət göstərirlər. Yəni, biz Məhəmədəmi Rəsul Zadənin məzarını Ankara'dan bura qətirməmişək, amma burada iddə bizim yad etdiyəmiz yəgəni məkam hələlik növxanı da olan Rəsul Zadənin abidəsidir. Biz oradan gedirik. Yəni, oradan bir məzarın ziyanatı kimi gedirik, onun bir anıt yeri kimi biz oradan gedirik. Azərbaycan üçləngi bayrağın, palkarlarında olan polisdə, bizim barçımızı kəsib biz oradan bırakmalar. Aldı ki, bu üçləngli bayrağın müəllifi, o idiyanın müəllifi Məhəmədəmi Rəsul Zadənin. Bu üçləngli bayrağı adır, bacağının üzerində bir dəhaqa qalqan bayraq, bir dəha edinməz deyərək Məhəmədəmin Rəsul Zadənin ucaldır. Yəni, belə bir paradaksal hallar baş verir. Döndərməsələsənə gəldik deyirək. Yəni, bir daha deyirək. Rəsul Zadənin, deyək ki, hansısa bir siyasi proseslər dəticəsində dövlətin başına gəlimiş bir şətsiyyətdir. O dövləti qurumu şətsidir. Rəsul Zadəd dövləti qurub yaradır və o dövlətin başında olur. Yəni, Rəsul Zadəd ətkə dövləti qurumuyur. Rəsul Zadənin de cəmiyyəti formalaşdırır. Cəmiyyəti qurub. Rəsul Zadəd, Azərbaycan Resulul Kəsi, Azərbaycan xaq çövmüriyyəti sözünü işlədən də bütün dünyada bunun nə demək olduğunu anlamırdılar. İran içə buna şuşu müdavumət göstərildi və burada Azərbaycan adlı bir dövlətin yaranmasını yalnız Rusya yox. İran da qətiyyətlə eləyinə çıqırdı və bunu istəmirdi. İlhaqçılar var idi ki, əsələn, Türkiye'dən olan dostlarımız, İlhaqçılar adlı Azərbaycan'da bir siyasi cərəyən olur ki, onlar da Azərbaycan dövlətin nə olmasını istəmirdilər. İsliklər ki, Azərbaycan, Türkanın bir eyaleti olsun. Yəni, ayrıca bir Azərbaycan, cümriyyət Azərbaycan dövləti, Alibərdən və Topçubaşovun, Fətəlikhan Qoy iskinin, Nasibbə-Ussubbəilinin, Hacinskinin, Ahməd Agaib və digər Ahməd Agaulun və digər bu tipli şəxsiyyətlərin apardığı siyasi fəaliyyət nəticəsində quruluq. Yəni, bu, yox yerdən bir dövlətin yaratıqlar bilirsiniz, mövcud olan bir dövlətin rəhbərdə inə gəlmək dövlətin yaratıqlar və o dövlətin rəhbərdə eləyiklər. Azərbaycan cəmiyyəti yaratıqlar, orada demokratik bir quruluş yaratıqlar. Azərbaycan müsləluman şərqində demokratik seçki keçilən ilk dövlətin. Qaldınlara səslivərimə hüququ verən ilk dövlətin. Azərbaycanda çox vartyalı parlament formalaşdıran dəməli ilk dövlətdə yenədə azərbaycandır. Yəni, azərbaycanda bir çox ilklər var ki, yalnız Türk dünyası için yox, İslam dünyası için yeniliktir. Bəzi iliklər var ki, bəşəriyyət üçün yeniliktir. Azərbaycanda qaldınlara səslivərimə hüququ veriləndə, hələ Amerika Birləşmiş Tatlarında insanlara dəməli səslivərimə, qaldınlara səslivərimə hüququ verilməymiş, doldan nə seçə bilirlərində seçilə bilirlər. 60-ci illərdə Amerika Birləşmiş Tatlarında və bir çox ölkələrdə rasezin mövcud idi, ilkçilik mövcud idi. Yəni, eyni məktəbdə əlirlər təhsil alabilməzdirlər. Həmədə məktəbdə suzadan döğründə Azərbaycanda müharibə aparan dövlətin nümayəndələri yəni, ərimənələri nümayəndələri hətta parlamentdə təhsil olurduqdular. Onlar da bu Azərbaycanda bağlı siyasi proseslərdə iştirak edirdilər. Onların, deyəki ən Azəhəmin dövrdə Azərbaycanda bir dövlət kimi tanıyan, ərazı böklüyünü tanıyan nümayəndələri Azərbaycanda idaraçilikdə təhsil olurduqdular. Burada milli ayrı seçkilik yox idi, dini ayrı seçkilik yox idi. Belə bir dövlət qorub məhədəmi Rasulzada yəni, məhədəmi Rasulzada həçkəslə müqahisə etmək olmadı. Biz ədətən, at çəkəndə Rasulzada elçibə yolu deyirik və deyirik ki, əsirin əvvəlində məhədəmi Rasulzada Musavat Partiyasına rəhbəlik edərək Musavat Partiyasının təşkilatçılığı ilə əsirin sonunda isə, Azərbaycanda xalq çəkəsinin təşkilatçılığı ilə əbəlifəsi, Encih Bəyn rəhbəliyə altında bu cümhriyyət bərpə olunudur. Ancaq mən açıq deyirəmdir. Encih Bəyn də Rasulzada eləmi və əsə olunacaq əracədə olan bir səviyyədə deyir, yəni bizlərisə ümumiyyətlə, əsir, mən bu səhkiyəndi bugün Musavat Partiyasının başkanı yəni bizlər məhədəmi Rasulzada gəttiyi yolun heç bir isəsini də getmək imkanlardan malik deyirik. Yəni, bu qədər enerjili bir şəhsyat olunur. Bütün sahələrə fikir verən siz baxın, bu qədər şətinliklər, buhacilə təyatı, bu mizami qəncavini ki, farçlaşdırmağa çalışırdılar. Azərbaycan Şairi mizami qəncavi adlı əsər yazmaqla ədəbiyyət sahəsində Azərbaycan cəmiyyətinə necə yardım edir, necə kömə edir. Faşist Almanyası Azərbaycana qarşı bir səvet hökumətinə qarşı bir Azərbaycan legionu yaratmaq və Azərbaycana faşist imperyası Azərbaycanı işxal edər kən bura da bir ilaraşilik sistemu qurmaq niyətində olunur. Məhədəmir rəsusada onlara bildirib ki, Azərbaycana ancaq Azərbaycan ordusu daxıl olabilər və ancaq o şəxtlə faşist Almanyası ilə əməktaşlaş etməsi mümkündür ki, Azərbaycana alman ordusu daxıl olmayacaq və Azərbaycana müstəqil dövlət olacaq. Buna da təbii ki, Almanyanın o vaxtki hakim və ki, razılıq verilmir. Yəni bütün dövrlərdə o Azərbaycanı düşünür. Azərbaycan məhəsirləri hapisten azad etməyən nəil olub, konsular girdən çıxartmaqan nəil olub, 70.000 Azərbaycan əsiri faktiki olaraq ölümlən klas edib onların konsular girdən çıxmasına nəil olub və eyni zamanda olan nəil olub ki, həmin adamlar dövüş əməliyyatlarında iştirak etmiyiklər. Müharibədə iştirakçı olmadan o vəziyyətdən onları klas etməyən nəil olub. Rəsuzadənin xidmətlərini sadaləyib kurtarımaq mümkün deyil. Yəni bu adamın dəşətli böyük xidmətləri var. Və onu biz daim bir nümunə kimi qabul etməliyik. Və hər bir Azərbaycanlı körpə olsun, məktəblə olsun, tələbə olsun, siyasətçi olsun, ədəbiyatçi olsun, jurnalist olsun, fəhlə olsun. Rəsuzadə, bütünlükdə Azərbaycan üçün bir mayaktı. Azərbaycan xaldı üçün bir mayaktı. Azərbaycan insan üçün bir mayaktı. Biz də o mayaqın şığından faydalanmalıyız. Mayaq demiş kən, bax biz hər zaman örnək veririk, amma bizdə yine Rəsuzadənin adını, onun xatrəsini, onu qarşı olan sevgini, daha da boğmağa çalışmaqdan müqasiyyələr ki, ərdoğan Türkiye'də atar-türkün adını, onun məktə izini itirməyə çalışır. Azərbaycanda da əliyə fakimiyyəti məmədəmə Rəsuzadə elə eyni, siyasəsi yürüdür. Amma bə yaxınadan qaradəydim, anıq qəbri ziyarət elədim. Nə qədər boğsalar da, nə qədər yoxiləməyə çalışsalar da, oradaki o insanlar, qıcaxtaki körpə, valdenin yanında yürüyən yaşında insanların hamsını, nəcə sevgi ilə, nəcə gözlərində o atar-türkün zamanında keçirtti reformalar, ümumiyyətdə kurtulmuş savaşı, yəni bütün, bu son anına qədər olan o məlumatları, nəcə sevgi ilə fərəh ilə okumacaq, okuyurdurlar. Bəl birbirlərinə də görürsən, bizim belə bir şəxiziyyətimiz var. Biz fəxrəliyik ki, atar-türk bizim millilicimizdir. Amma Azərbaycanda siz də qeydilə ediniz ki, məmədəmə Rəsuzadə təşəbbüs qrupu var. Yəni onun yaradılması hələ də ortada bir şey yoxdur. Dün ənlə bildiyim qədər elolar Nofxanaya ziyaret edən də orda polis yenə gəlip bir-bir iştirakçılarının adını sorunmuş. Yəni bir insanın ölüsünlən, yəni adından qortmaq bir hökumət başçısına, bir hakimiyyətdə, bir dəvlət başçısına nə qədər başucalığı gətirir? Siz tamamil haxlı olaraq Rəsuzadən Atatöklə mübələsə ediniz. Atatürk, Türk halkı üçün, Türk həlilər üçün nədir isə Rəsuzadə, Azərbaycan halkı üçün Türkiyəni dağılmış bir Türkiyəni məhv olmuş bir Türkiyəni. Yalnız İstanbulda 14 xarici dövlətin hər bir qüvvələrinin olduğu bir vəziyyətdə olan bir Türkiyəni cümhüriyyəti çevirən o dövləti xilas edib orada böyük bir Türkiyəc cümhüriyyəti quran şəxsiyyət Atatürkdür. O vaxt bir sevm mübələsi bağlanmışdı. Həmin mübələyə görə Türkiyəni rəzisi təxbindən hətta 200.000 km dan az ektir. Türkiyəni rəzisində 95.000 km rəzisi olan bir Erdoğanistan dövləti qurumuq istəyirdilər. Hələ üstəlik, başqa bir Fransanın təhbəçiliğində olan bir başqa Erdoğanistan Türkiyədə yaratmaq istəyirdilər. Türkiyənin bir isəsini İtalya bir isəsini Yunanistanə mən eləyində elə bir o xərtənəq darırdı. Mənə bir müqabilə bağlamışdılar və bu müqabiləyə Türkiyənin o dövrdə rəhbəri olan şəxslar imza atmışdılar. Yəni Atatürk buna qarşı çıxdı. Türkiyənin Büyük Millət Məclisi bu laiheya qarşı çıxdı və buna müqavimət göstərdi. Türkiyədə hakimət elə bir ağır vəziyyətə gəlip çıxmışdı ki Türkiyənin Millət Məclisi bu müqaviləni rədifikasi etməkdən imtina ettikdə o Türkiyənin məclisini İstanbuldan qoldular. O məclis gəldik Ankara da toqlamdı. Yəni, o darəcədə Türkiyə ağır bir vəziyyətdə idi. O ağır vəziyyətdə olan Türkiyəni Atatürk xilas etdi, Türkiyə Cumriyyətinin hüdlarını müəyyənləşdirdi. Bu dövlət üçün gördüyü iş. Azərbaycan üçün gördüyü iş. Azərbaycan dövlətinin böyük ərazilərini ərimənsilənə verilmək kullanları vardı. Bakı qüberniyyəsinin Rusya-ya verilməsəyi kullanları vardı. Yəni, burada Azərbaycan adlı dövlətin ümumiyyətlə mövcudu olmasını istəmirdilər. Məz Atatürkün fəaliyyəti, yəni şəxsən Atatürkün fəaliyyəti Azərbaycan'da xalq cumriyyəti dəvrildikdən və burada Sövvət əkumiyyəti qurulduqdan sonra süsu ilə 1920-ci ildə proseslər nəticəsində 21-22-ci ildə Atatürkün Mustafa Kemal nəil oldu ki, burada Azərbaycan dövləti rəsuzalədə tərəfindən qurulmuş Azərbaycan dövləti. Farmalda olsa, ərazilərinin bir isəsinə itirisədə həralda Sövvət Sosiali Resulikasi olaraq qaldı, Nakhçuvan-Ermenistan'a verilmədi. Dəmələ, orada bu müqavilədə də açı qaydın göstərilir Masquda qədə bir çox proseslərə Atatürkün bir başa Leni nə təziq etməklə, həm Leni ilə olan münasibətlərindən istifadə etməklə nəil olurdu ki, Azərbaycanın, dəmələ burada bir farmalda olsa, Azərbaycan Sövvət Sosiali Resulikasi kimi mövcudluq qorunub saklansın, qorunub saklanmışdı də. Hətta Sövvət dövründə Azərbaycan ərazisi indiki kimi 66.000 km² deyildi. Ondan daha çox idi. Daha böyük ərazilərimiz var idi ki, Azərbaycan isə qəri dəyikdirmiş idi. Bundan başqa Atatürk, Türkiye ilə Azərbaycanın Sərhədləni mövcud olması üçün o bəzi mənbələrə qöre 70 km, bəzi mənbələrə qöre 11 km, hüsədərək istigeumiyyətində olan bu ərazini qızıl pula İranlan alaraq, Azərbaycanla, Türkiyənin nəxçıvan vasitəsi ilə Sərhədləni olmasına nəil oldu. Azərbaycanın da gələcəyəni düşünürdü, Türk dünyasının danışmırdı. Bu barədə real işlər görürdü, gerçək işlər görürdü, gerçək və aliyyət göstərildi. Atatürk bir mövvumatçı Türkiyədən, bir sivil, demokratik bir cümhüriyyət, azad bir cümhüriyyət, seçkili hakimət bölgüsü mührud olan bir cümhüriyyət qurmaqa, dövlət qurmaqa nəğe qolmuşdu ki, bu gündə Türkiyə cümhüriyyəti həmin dayaqlar üzərində qalmaqdadır. Təbəki Türkiyənin indikə hakimiyyəti olabilsin ki, Atatürkün xidmətləri barədə çox geniş təbləqat kampanyası apar mır? Təbləqat kampanyası qurmur. Çünki Atatürkün fəaliyyəti bir çox mövvumatçılara, dynə qarşı olan fəaliyyət kimi görünür və onlar bu şəkildə təbləqat aparırlar. Amma indi Türkiyə resmubrikasında aparılan əsas siyasət din üzərində və hakim partiya daha çox dynə istinadə edərək dövləti birləşdirmək və idarə etmək xətli götürülür və burada ziddiyət görənlər var. Amma Atatürkün qatrası Türkiyədə kifat qədər əbədiləşdirək. Atatürkün həyatı Türkiyədə orta məktəflərdə də üniversitetlərdə də qeni şəkildə övrənilir və ümunəkimi göstərilir. Atatürkün doğum günlərində, anım günlərində Türkiyə cümhürbaşqanı onun anıq məzarına ziyarət edir. Yəni, fərq öz mübləqətdir. Bizdə o da, bizdə də mümədə mələk... Azərbaycanla müqaysədə o fərq öz mübləqətdir. Yəni, bizdə vəziyyət daha bərbahtı. Yəni, bizdə de bu olsa əksini dövlət başçısına xalqdan rəqbət daha da artmazmı? Çünki sonunda yəni dediyiniz kimi, azərbaycan demokratik cümhüriyyətinin bahanesidir bu insan. Yəni, bu insan ömrünü bu dövlətin qurulması üçün adayı yıptı. Hətta nəşib elə, məzarı belə öz mübləqətində deyir. Doğma yurdunda deyil, Ankara'da da, gərpçilikdə deyir. Yəni, mən misə üçün onun məzarını da ziyarət edir ki, oradaki bayraqları görəndə də çox ürəyə harısı keçirdim. Yəni, nimdaş, rəngsiz, yəni siz nə qeyd elədiyim? Bu bayrağın rəngini, bu bayrağı qaldıran şəxsin məzarının üstündə olan bayraqlara belə bakanda insan... Yəni, bu muydu sənə layıq görülən deyə istəstəməz, onu demədən olun. Və elə bununla bağlı davam bir sualım olacaq ki, mən mədəmin irsinə sadıq, yəni onun yolundan gidən musavat partiyası. İndi nə dərəcə də, yəni onun qoyduhu o printiflərə davam elətirir, yəni hansını həyata keçirə bilir, nə kim işlər görə bilir ki, yəni o irs, o məmədəmin bəyin qoyduhu yol yarımçıq qalmasın? Yol 93-ci ildin dördünün də sonra yarımçıq qaldı. Yəni hakimiyyətin dəyişməsi ilə və ölkədə ideoloji siyasi xəttin tamamilə dəyişməsi ilə yol yarımçıq qaldı. Biz bu işə başlamışdır. 92-93-cü ildə elə Məhbədəmi Rasul Zədənin əsasını boyudu ideoloji siyasi xətt üzrə dövlət quruculuğu işləri gedirdi, proses başlamışlanca bu prosesin başta şətmasına imkan vermədirlər. Biz buna çalışaca yəni, yenidən Azərbaycanda Rasul Zədə irsinin o ideoloji siyasi xəttin hakim ideoloji siyasi xətt dolmasına, bu savaşçılığın hakim ideoloji siyasi xətt kimi qavul olunmasına və təbbiq olunmasına çalışırız, bu istiqamiyyətlə mübarizə yaparırız, çətə mübarizədir, qərgi mübarizədir. Çünki bu mübarizədə yalnız Azərbaycan hakimiyyəti yox. Rusya da bizim yolumuz da əngəldir, Iran da bizim yolumuz da əngəldir. Yəni bu dövlətlərin burada olan agentura setləri, bu dövlətlərin özləri, məsəl siz bilirsiniz ki, mən həm Rusya da personadan qurat yəməm, Iran da personadan qurat yəməm. Yəni bu iki dövlətlərin heç birini ə, mənə quraqlanırlar. Buna baxmərək mən bir dəfə Rusya'ya gəttim və sərhətlərdə də keçdiyim. Mahaşqalaya kimi gəttim, oncaq Mahaşqalada mənə bir böyük bir teraristi yaxalıyılmış kimi qaramaz qalola, Rusya amonu qətara hücum edədiklər və qətarda məhmi götürdüklər və Mahaşqala polisinə aparqlar, gətrim Azərbaycan sərhətlərinə azərbaycandan tərəq quratlar. Yəni bizim yolumuzda, məsəlbaqçılık yolunda demokratik bir cəmiyyət kuruculuqu, azad bir cəmiyyət kuruculuqu yolunda bizim maniəmiz təkçə Azərbaycan akibiyyəti deyir. İran bizi özünə düşməni hesab edir, Rusya bizi özünə düşməni hesab edir, siz cürnausinin aşıqlamasını xatırlıyorsunuz, dədik ki, bizə hiç və yol vermərik ki, Azərbaycan demokratik quvvələr, Azərbaycan parlamentində dəmsür olunuz. Həni o, təbii ki, ilk növbədə Musaat Partiyasının məzəvdə tutur. Biz həmin ideologi siyasi xəddə müdafi edirik. Mən bilirəm ki, Azərbaycan xalqının əksəriyyəti də isər Mehmet Amin Rasouza da, isər Udoverda olan Musaat Partiyasına, isər sə də bizlərə və indi fəaliyyət göstərən Musaat Partiyasına çox böyük rəhbət nə yanaşır? Az çox demokratik görüntülərlə keçirilən seçkilərdə biz həmişə qalip gəlmişim. Bəsələn, Musaat Partiyası 2000-ci ilin parlament seçkilərin də hər kəs bilir ki, seçkilərin əksəriyyətinin səsini almışdı, ancaq biz ümummetrə parlamentə bırakmadılar və bu seçkilərdə biz qalip gəlmiş ihtiyyə profansiyyət seçki sistemü mümumətlə laq olundu. 2003-ci ildə bizim Azərbaycan xalqının və Musaat Partiyasının namizədə olan isə qəmbər seçkilərdə qalip gəlmişdik. Bu hamiya dağlımdı, hər kəs bilir. Bundan sonraki dövrlərdə də, Musaavatın iştirak etdiyi qalicyalar ilə Resul Zadə el-Cibay yoluna sadıq olan siyasi quvələr iknövədə Azərbaycan xaçəfəsi, Azərbaycan cəmiyyəti tərəfindən rəhbətlə qarşılamıq. İlhaməliyət zaman-zaman Aqaca Musaavat çütlüyünə qarşı açılamalar veriyir və ümumiyyətlə heç bir tariqə əsası olmayan, hər hansı bir fakta söykənməyən ihtamlar ilələ sürür. Ancaq məs Aqaca Musaavatdan danışır və məs Aqaca Musaavat elə nəmədəmi Resul Zadə el-Cibay musaavatçındaki ideologiyasını davam ehtirən siyasi quvədir. Yəni, o şəkildə qavranır, o şəkildə dərk yolunu. Resul Zadə el-Cibay yolu dedikdə biz məs Musaavatın ana-prinsiplerinin həyata keçirilməsi xəttini nəzərdə tuturuk və bunun uğrunda mübariza pararı. Bu yolda çatınliklərimiz var, çatınliklərimiz davam edir. Ancaq mən Aqaca Azərbaycanın gələcəyəni niqbin yanaşırəm. Siz nəsələn Ukrayna da gedən prosesləri görürsünüz. Bütün dünya Ukrayna nə müdafi edir. Bütün dünya Ukrayna nə xasındadır. Gərp dünyası Ukrayna nə xasındadır. Hətta Azərbaycan da Ukrayna nə müdafi edir. Türkiyə də Ukrayna nə müdafi edir. Avropa etifəri Ukrayna nə müdafi edir. Qana da Ukrayna nə müdafi edir. Ukrayna belə böyük dəstəyə nəya görə nəil olur? Ukrayna nə belə böyük dəstəyə nəil olması? Ukrayna da gedən demokratik islahatlardır. Ukrayna da demokratik cəmiyyət vurulması uğrunda ardıcıl olaraq davam edən cəhdlərdir. Yəni, seçkini demokratiya nəil olmağa çalışan bir xalga hakimiyyətə bütün dünya dəstək verir. Bütün dünya onun arxasında durur. Və bu onu göstərir ki, Azərbaycan da da bu proseslər olacaq. Şimdi Azərbaycan bilirsiniz ki, güya mirliyinin üzvüdü Azərbaycan, Ukrayna, Moldova və Gürucustanla yaratılmış güya mirliyinin təsistçilərindən biridir. Və bu güya mirliyindik həyli dərəcədə formal karakteri taşısa da bu birlik mövcudur. Azərbaycanın bilitərikəsilik konsepsiyasında güya mirliyinə xüsusi bir yer verilir. Və bu birlikin gücləndirilməsində Azərbaycanın maraqlı olması, Azərbaycanın milli maraqlarına uygul olmasın və rədə müddiyalar 2007-ci ildə qavul olmuş Azərbaycanın bilitərikəsilik konsepsiyasında özəksini tapın. Fikir veril, NATO bəyanat veribdir. Rusiya müracaq etədir. Ukrayna dan, Moldova dan Gürucustanla Rus ordusu çıxsın. Azərbaycanın adı çəkilmir. Nəyə Azərbaycanın adı çəkilmir? Məsələn, Erumənistan adı çəkilmir aydındı. Erumənistan kollektiv-təhnikəslik müqabüləsi nüzüdür. Rusiya ilə hərbi müddəfiqdir. Ona gör adı çəkilmir. Azərbaycanın ərazisində də ən azı 1960 hərbi Rusiya quluxu var. Sürməramlı adı altında, faktiki olaraq Azərbaycanın bilisəsini yoxarı qarabağı nəzəret altında saxlayır. Hiç Azərbaycanın dövlək bir bayandılərinə həmin arazıya buraqmır. Yətə, açıq şəkildə bəyan edirlər ki, bu əraziya kimin gəlip kimin gitməsini, Azərbaycan müəyyən etmir. Ona orada olan hərbi qamandallıq müəyyən edir. Yəni bu, Azərbaycanın süvərinliyini, Azərbaycanın ərazi bütövbüyünü açıq aydın dürmətsizlik və qəsdir, dəktikdir. Ancaq dünya birliyi Rus qoşunlarının çıxaca ölkələrin adını sayanda, rüyam ölkələrindən üçünün adını çəkil, Azərbaycanın adını çəkilmir. Bu Azərbaycanda aparılan siyasətin, Azərbaycanda aparılan yanlış siyasətin, Rusya yönümlü siyasətin, aftaritar siyasətin nəticələri, göstəriciləridir. Acə mən ilə həmin edirəm ki, həralda bu qarşıdurmada hal hazırda Rusya qərb qarşıdurmasının ən əslində həm də aftaritarizm və demokratiyanın qarşıdurması kimi dəhərləndirirəm. Bədüşünürəm ki, demokratik dünya qəlip gəlip gələcək və Rusya mevlub olacaq. Arzıda onun siptomları aşı şəkildə görünməkdədir. Rusya rubulü dəşəti dərəcədə diməli düşür və dəyərini itirir. Rusya niqtisadiyatına çox ağır zərbədəyə çox böyük Rusya maliyyə etkilərinə məruz qalıdır. Əgər Nuharibəyə başlayacaq orsa daha böyük etkilərinə məruz qalacaq, əvala Nuharibə çox böyük xərçtələb edən bir kampaniyadı. İkincisi bir hadisədir. İkincisi, əgər Rusya Nuharibəyə başlayacaqsa, bu çimal ahını iki vayhəsi tam ilə dəyanacaq və onun həyatə keçmətinin qarşısı alınacaq. Bu da Azərbaycan maraqlarında çox uyğundu. Çünki əgər çimal ahın olmayacaqsa canı baxın həmiyyətə artacaq. Canı baxın isə Azərbaycan qazı və ortax serisi uliqalarına və qəzaxstanan. Azərbaycan üzərindən deməni Avropaya gədən enerji daşı isi qazı kimi, Azərbaycana çox böyük yərülər qətirə bilər. Yəni, bu arada çox ciddi bir məsələlər ortalıqdadı. Son dövlərdə, məsələn, həralda İlhaməl Yevim, Ukrayna Yəsəfəri, eyni zamanda Ukrayna'nın ərazi mütövlüyünün tanınması ilə bağlı belə bir həssas məqanda Azərbaycanın resmi, bəyanatının ortalığı açıqması, bunlar müsbət aldı. Yəni, düzgün götürülmüş kətləcə. Bu kət davam etməli. Azərbaycan kırın platformasında da dəxil olmalıdır, çünki platforma açıqdır. Azərbaycan NATO ilə də münasfətləri yaxşılaşdırmaq, istiqamətində fəaliyyətini davam etməlidir. Eyni zamanda Azərbaycan güyan birliyinin güclənməsinə çalışmalıdır. Mən bundan bir də çeyl əvvəl, hətta ikinci qaraba müharibəsindən də xeyl əvvəl, belə bir təklif irəli sürmüşdün ki, Azərbaycan güyan birliyinin mühqəmlənməsində eyni zamanda Türkanin də bu birliyə dəxil olması, ətta onların adını da qoymuşlar ki, mutlu qan birliyolar, Türkanin də dəxil olması şərtiylə güyan birliyini mühqəmlənməsində güclənmək lazımdır. Bu çolğu acıb məsələdir. Çünki hal hazırda bunun üçün müəyyən ilki şəklər yaranı. Türkiyəli Ukrayna münasfətləri çox yaxşıldır. Azərbaycanla Türkanı münasfətləri çox yaxşıldır. Maldov elə Türkanı münasfətləri çox yaxşıldır. Bu üç dövlətin münasfətləri, yəni bizim xarici siyasi strategiyamız, Ukraylanın xarici siyasi strategiyasi ilə üst üstə düşürük. Maldovanın xarici siyasi strategiyasi ilə üst üstə düşürük. Gürcistan ümumətlə Azərbaycanı ən yaxın olan dövlətlərdə biridir. Gürcistanla da bizim münasfətlərimiz kifayətqədər. Eyni zamanda Türkiyəli gürcistan münasfətləri kifayətqədər güclüdür. Yəni, baş tutması mümkün olmayan layhələr iləri sürülür. Bu əvvub formatlarda hansısa bir dəyişikliyə ilərişin olacağını gözləmirəm. Yəni, Rusya ilə eyni formatda Azərbaycanın gələcəyə yoxdur. Rusya ilə eyni formatda olan heç bir dövlətin inkişat rispektibi yoxdur. Belkədə Rusya ilə dost olmaq mümkün deyir. Rusya ya köləsi olmalısan, ya düşməni. Yəni, biz Rusya'nın dostu olabilmərik. Çünki Rusya, heçkəsdən dost olmalısan. Rusya istəyir ki, hər bir dövlət, hər bir xalq Rusya köləsi olsun. Yəni, ətta məsələn, Ermenistan da hala hazırda bilirsiniz ki, Rusya qaçı çox kəsin, çox sət mövqelər formulaşır. Bəkədə, tariqdə ilk dəfədəki Ermenistan cəmiyyətində antirus mövqeyi bu şəkildə inkişaf edibdir. Yəni, ona görə, güya mirliyini Türkiye'nin də iştirakı ilə mühəkmləndirmək, gücləndirmək, bunu bir hər bir ittifada çevirmək yoluyla biz öz təhlükəsizləyimizin təminatına nəil olabilərik. Ukrayna'nın və Moldova'nın, en zamanda Gürcistanın, gərblə çox yaxşım nasibətləri var. Və bizim də bu dövlətlərdə yaxşım nasibətlərimizi varsa, biz gərbləm nasibətlərimizin yaxşılaşdırılmasına, Rusya'ya alternativ olan hər bir güc mərkəzləri ilə münasibətlərimizin yaxşılaşdırılmasına nəil olmaq üçün indi mümbit şarayet yaranı və Azərbaycan hakimiyyəti bunu nəzər almalı deyələndirilmə və bu şarayetlə istifadə etmək. Amma bu şarayet dedikdən baxıla maraqlı bir keçiliti alınır ki, biz bəl bu əlverişti şarayetlə istifadə eləməliyik. Amma ölkənin içində bu qədər problemlə, müslünsöz azattıq, mətbadaz azattıq, insan haqları inə, vəziyyət bu qədər bərbat vəziyyət deyikə gəlbim bize bu məsələrdə ehtimat göstərilməsi mümkündür. Çünki, yəni siz özünüz görürsünüz. Belə ona görə, ehtimat göstərilməsin. Ehtimat göstərilməsin səbəbi bir tərəfdən Azərbaycanın Rusya eləmin hasıqətləridisə, Azərbaycan hakimiyyətinin Azərbaycan ərazısına Rusya silahlı quvvələri dəvət etməsi ilə bağlıdırsa, digər tərəfdən Avropa standartlarına, bənaqa standartlara uygun olmayan daxili siyasət bu yolda bir böyük əngəl. Sərbəs toplaşma azadlığının olmaması, söz və ifadə azadlığının daim təqib olunması, siyasi məhbusların mövcudluğu, çiçkili demokratiyanın olmaması, hakimiyyət bölgüsünün həyata keçirilməməsi, Azərbaycan dünya ticarət təşkilatına daxil olmaması, və bunun daxil olmamasının əsa səhəblərinə biri də dünya ticarət təşkilatının Azərbaycanda olan karupsiya elə qədər bu proseslərə bir daxilə imkanları əldə etməsi ilə bağlıdır. Hətta Belarus dünya ticarət təşkilatının üzvüdür, Azərbaycan yox. Yəni belə bir vəziyyət davam etdikçə təbii ki, qərb Azərbaycana ətlimat göstərmeyecək və qərb dövlətlərinə olabilsin ki, rəhbərləri yuhaməliyə və rəhbətbəs deyə bilər, onunla dostluq münasbətləri qura bilərlər ayrari səbəblərdə. Amma ölkə olaraq? Amma o dövlətlər demokratik dövlətlərdir. Orada iştema-i rəhb mühümrol oynuyor seçkilərdə, bu məsələlər mühümrol oynuyor. Əgər, qarici siyasətdə standardlar, dövlət rəhbərləri tərəfindən, laf-dövlətlər tərəfindən, party rəhbərləri tərəfindən pozularsa, onlar dövlət seçkiləri də qalip gəlməyəcəklər. Onlar hatta məsələn, bir çox məsələlərdə qurulan şəxsi münasbətlər hesabına, küri diplomatiyası və başqa bu tipli davranışlar hesabına, Azərbaycan hakimiyyətində olan ayrı ayrı şəxslərə və ya hakimiyyətin rəhbərliyində olan şəxslərə rəhbət bəsdiyə bilərlər, onlar da norma münasbətlər qurulabilərlərlər. Çox tövlükdə Azərbaycan dövlətlərinin maraqlarına uyğun olan adlıblar atabilməyəsdə, çünki onların cəmiyyətləriyə buna yol verilməz, buna imkan verilməz. Bunun qarşısını alar ki, nəyə görə, ki, insanaqlarını taftalandırdı, Avropa ittifabi qarşısında, Avropa şurası qarşısında, üzərində götürcüyü ökdəlikləri əməl etməyən dövlətlə səvülün münasbətlərin qurulması, təbii ki, həmin dövlətləri də çox ciddi problemlər yaradır. Məsələ, bu arada düşünmək lazımdır. Təxsür ki, zaman- zaman silahatların həyata keçiriləcəyi barədə və yanatlar verilsə də, Azərbaycan hakimiyyəti, hansı sahada, hər hansı bir dəyişikliyə silahat adı altında yol verirse, o dəyişiklik mürtəcəyi dəyişiklik olun. Məsələ, mətboğat haqqında qanunu dəyişdilər, mürtəcəyi dəyişikliklər oraya aladə edildi. Sərbəst toplaşma azarlığa haqqında qanuna dəyişiklər eddilər, mürtəcəyi müddiyalar oradan haqqil edildi. İndi, bildiğimizə görə, biri gizli şəkildə siyasi partilər haqqında qanun layihəsi müzakirə olunur və bu qanunda da çox ciddi dəyişiklər edilməsi, nəzələk duruncaq iştim ayətdən gizlidir. Azərbaycanın aparıcı siyasi partilərindən beri müsaad partiyasıdır. Azərbaycan da hər hansı bir siyasi partiyanın müzakirədə olan qanun layihəsi barədə məlumatı yoxdur. Yəni, bu əslində bu müzakirələr açıq etmərədir. Mədya haqqında qanun da eləyidir, yəni, kanalı olunç olaraq biz heç bir müzakirələlərdə, heç bir, yəni, ne iştimayi, ne parlament olan müzakirələrdən iştirə gətmək. Yəni ki, kanalı olunç olaraq, hakimiyyətin bir başa dəstəkçisi olan sayqları rəhbərləri, mətbaat organlarının umayandıları belə son anda layihə ortalığa çıktıqdan sonra belə birin layihənin olduğundan xəbər tutdular. Halbuki bu məsələlər şafraf olmalıdır. Bu müzakirələr Azərbaycan cəmiyyətə üçün açıq aparılmalıdır, təkliflər nəzərə alınmalıdır. Yəni, səhsi yazi partilər haqqında qanun qabur edirsənsə, bunu müzakirəli çıxaracaksansə, Yəni Azərbaycan partiyasının siyahı üzrə seçilmiş deptatları vasıtasıyla bu dəyişi bilər edilməsə. Və bu deməli layhələr, bu qanunlar cə ictimayət tərəfindən müzakirə olunmalı, siyasi partiyalar tərəfindən müzakirə olunmalı. Yəni, Azərbaycan hakimiyyəti demokratik dəyişikliklər aparmax siyasi iddiyasında, siyasi iradəsində görünmür. Bunun tam əksi göründür. Möcud olanı da məhvəlik sıradan çıxatmaya çalışırlar. Həyç olmasa, əvvələr, dia ki, 20 yan var şəhidlərinin sərbəs şəkildə ziyaret edilirdiyi. Evçi bəlin vəzarını sərbəs şəkildə ziyaret edilirdiyi. Və ya, məsələn, nəuxanı kəndində, Məhvədəmi Rasul Zədəni nabidəsi önündə sərbəs şəkildə toplantılar keçirə bilirdiyi. İndi ona da imkan vermirdə. Hətta xocava soydurumu ilə alagələr keçirlən təbdirlərdə, O qədər problemlər yaradıqlar, o qədər bariyerlər yaradıqlar. Sövbət təksiyyasi partilardan da getirmir, ümumiyyətlə hali üçün. Normal şəkildə, Azərbaycan cəmiyyətini sen Burak getsin orda şəhidini ziyaret etsin, abidəsini ziyaret etsin, nəyə bunu alabə bariyerlər problemlər yaradırsa? Təsə, örəliyim, 20 yan var şəhidlərinin dəhnində, bəzmi alımaqlara görə 1 milyon, bəzmi alımaqlara görə 2 milyon alamışdır haqibdir. Kamünist partiyası dağılmışdır, peş bir fəalət göstərmir. Qaq çəhbəsi nə qarşı böyük bir hücum vardı, yazıq demişdir ki, o qaq çəhbəsi nə strukturlardır dağıtmaq üçün, Azərbaycana qoşun yerindir o strukturlardır fəalət göstərməsin də problemlər mövcudidir. Hüquqq muhafzə sistemi tamamilə sıradan çıxmışdır. Yəni, dəşəttin bir hakimiyyət böhranı mövcudidir. Elə bir dövürdə, elə bir vaxta Azərbaycan qaqı öz özünmən təşkilatlanır, iki milyon adamın, laf bir milyon adamın olsun, iştirakı ilə yirmi yaruma şahidlərinin eyni gündə təxminə 120 nəfərin dəfinini təşkil etti. Orada bir nəfərin qurdun qanamadı. Bir nəfər orda hər hansı bir xəsarət almadı. Məsələ, müqaisə edək, İman Qamayininin dəfinində yüzeyaxın adam, bəzi vəlumatları görür, daha çox adam həlaq olmuşdur. Stalinin dəfinində azı 1100 adam o əzilərək orda həlaq olmuşdur dəfin mərasimində. Oba ki, o mərasimlərdə yirmi yaruma şahidlərinin dəfinində olduğundan qaqqat azada müştirak edildir. Stalin rejiminin hələ bir yənin ənkevədə rəhqarı olduq bir rejimin, masqula kimi bir mərkəzində keçirilən bir neçə 100.000 adam müştirak etdiyi dəfin mərasimində 1100 nəfər həlaq olmuşdur. Azərbaycanda heç qəsin idare etmədi. Heç birlik dövlə struxdurunun orada möcub olmadığı şəra etmək, 120 nəfərin, milyon nəfər tərəfindən dəfin mərasimində bir nəfərin burnu qanamadı. Bu, Azərbaycanda xaldının təşkil olunma qabiliyyatinin göstərəcisidir. Yəni, bu tarixı bir farklı. Bu farklı heç tarifdən silmək də mümkün deyir. Bu, dəşətdir, müxtəşən bir hadisədir. Indi üstdünlən 30 il keçəndən sonra biz gedip şahidlərimizin məzarını ziyarat edəmək bilmərik. Mən biz deyəndi, Azərbaycanda xaldının əzər dədətdir. Bu keçiddən keç, o biri keçiddən çıx. Bu keçiddən keç, keç o biri yoldan ged. Orada qabanı kəsir ki, fulən küçədən döngəl. Niyə? Biz yolumuzu tanımırıq mı? Biz vəhşi yiqmi? Biz birbirimizi mi orada əzəcəyik? Nəcə oldu 1 milyon Azərbaycandaşı? Rus taqları baki də dura dura. O bir gün əvvəl adamları, iki gün əvvəl adamları şəhid eləmiş, maşının altında əzmiş, tankın altında əzmiş, axtobusların üstündən keçmiş tanklar orda dura dura bu dəfim mərasımını keçirə bil deyir. Şəhidə bilin nəzarəti altında yer? Həç bir orda bir kəsirin burnu qanamadı, həç kəsirin bir qasarat yetmədi. İndi üstündən 30 il, 32 il keçəndən sonra Azərbaycan cəmiyyəti, taqminən 50-min adam, 100-min adam gedib şəhidlərin ziyaratməyədə bilməyəcəkdir. Nəyə görə bu bariyərlər yaratılır? Bütün bunlar hamısı, insanların yadaşını silmək. İnsanlara yeni bir uydurulmuş bir ideologe, uydurulmuş bir xət təqdim etmək üçün. İndi məsələn, deyilir ki, Azərbaycanda qalq kərəkiyatı olmuyor, müstəqillik kərəkiyatı olmuyor. Azərbaycan ləsərinin dağılması əsabına sünnü sürəttə öz müstəqillini əvdə edir. Ə sonra 20-an var, şəhidlərinin iktifə ziyaret edərkən mən qətirləyirəm ki, Hider Ali Şəhidlər qəyabanının girişində yeri uzanmışdır. Bə müstəqillik kərəkiyatı olmayıqsa bu 20-an var şəhidləri nəyin şəhididlər? Və onlar Azərbaycanın müstəqillini uğrunda Azərbaycanda Rusya ordusunun dağıl olmasına ətraz edərək, əliyalın şəkildə imperiya ordusunun qarşısına çıxıqları üçün şəhid oluklar. 20-an var şəhidləri Azərbaycanın müstəqil olunmasında mühim roloğlam şəhidlərdir. Hər biri hətta orada bir təsadət-i gülləyət tuş gələn bir körpədə o Azərbaycanın müstəqillinin nəil olunmasında onun aqan qananın həllədici rolu var. Öz də təkçi Azərbaycanın yox elə Gürcistan'da dokuz apreli atsası, Vilniştə 13-an var atsası, Bakıda 20-an var atsası. Nəticə etibari ilə onunla nəticələndir ki, heç bu mübarizə afarmayan haqlarda, qazastan ortasiya haqları da öz azadlığına qovuştular. Yəni, təkçi Azərbaycanın yox. Başqa milləklərin, başqa haqlarında azad olunmasında müstəqillinin görət olunmasında Azərbaycan qal kərəkatının, Azərbaycan şəhidlərinin rolu var. Yəni, bunun üzərindən keçmək, bunu silmək izin şərəfli tariximizi görməzdən gəlmək və ya şərəfli tariximize qara yaxmağa çalışmaq qətti davam edir ki, bu da Azərbaycan cəmiyyətinin dayaqlarını ağır zərbə vurur. Siyyasi partilər aklında qanulla danışlı, belə sizin efinizdən istifadə edərək, Azərbaycan hakimiyyətini müracət edirəm. Yəni, bu sabat Azərbaycanın en qədim partiyasıdır. Bu sabat bugün də əgər minimum demokratik seçqilər olsa, Azərbaycan seçiclərinin əksəriyyətinin səsini qazanmaqa nəil olacaq ən nüfuzlu partiyadır. Buna görə biz siyasi partilər haqqında qanunu müzakir etməkdir. Qanulla həsi kim hazırlayıbsa, bu qanulla həsi ətrafında kimlər iş deyirsa, biz onun mümayəndilər, hakimiyyət mümayəndilərini siyasi partilər haqqında qanun layihəsinin hələb parlamiyyətini müzakirəsinə dirilməzdən əvvəl layihə şəklində müzakirəsin istəyirik və bu müzakədə hakimiyyət mümayəndilərilə müsaad partiyasının mümayəndilərinin iştirakı ilə ala qədər Azərbaycan hakimiyyətini təklif verirəm və bu təklifi dəhərləndirmələrini xayc edirəm. Ümum dəlirik ki, təklifləriniz digətə alacaq. Söyhbətinimizin sonuna yaxınlaşırı halıb bəlmən iki sualama olacaq və bu da yenə təşkilat madam bərs elədiyik. Yəni, siz 90-ci ildə səvetin hələ o basqısın altında, dediniz ki, tankların, Bakin ortasında lüləsi, əli silahsız xalga yönəldiyi bir zamanda insanlara ozacır təşkilanmışdı. Amma indin liyəsə artıq müstəqiliyik Azərbaycan Riyus qurbikasının vətəndaşları ölkədə bu qədər haxsızlıq, siz nə dediniz ki, qanun pozumsu var. Nə dəzə insanlarımız nə o təşkilatlanma var, nə o birlik var? Yəni, bunun səbəbini nədə? Yəni, bu Musabat Partiyası başkanı olaraq yəni, bunun səbəbini nədə görürsünüz? Partiyalar mı deyək ki, siz Parti Başkanı olaraq bunun günahını özünüzdə mi görürsünüz? Yoxsa vətəndaşlarımızda görürsünüz? Yə, sistemin elində o dəyənə hələ vətəndaşların başının üstündə o bir qorku yaratmasında mı görürsünüz? Bu, dediklərin faktorların hər biri təsürf kimi vəvucutlu. Cəmiyyətlə bağlı bizim bir problemimiz yoxdur, yəni, cəmiyyətlə şikayətlənə bilmərik, demokratik seçki olsa və hətta bu indiki demokratik olmayan bərabə, huyulu, rəqabə şarayet olmayan seçkilərdə belə, vətəndaşlar, gəlirlər demokratik ovələri numayətlərinə səs verilir. Nə, 96. ildə binə qədər ayanından deflat seçilmişdim. İlk dəfə 90. ildə seçilmişim. Bu vaxt qələbəm tanınır və parlam hətimizu olmuşam. 95. ildə seçkilərin də bizi praparsional seçki sistemində seçkilərə buraxmadılar. Ona görə biz majaretar dairelərdən, bəz yerlərdən istirak ettik, dəklər seçkilərdə. 96. ildə binə qədədən çox böyüksət çoxluğuyla qalip qalip gəlmişdim. Nə, parlam hətta buraxmadılar. 2000 ildin parlam hət seçkilərin də müsaad partası qalip gəlmişdi. Orada da siyahıda ikinci adam mən edim. Yəni orda minimum dördədən keçə bilərdi. Və orda hök bəndən parlam hətimizu olman. Çünki biz 50 faizdən çoxsas almışdık. Bizi güya 5 faizdik var, yeri keşmədiyimizi bəyan edərək orda parlam hətta bırakmadılar. 2005. ildə bütün protokollarım ortalıqdaydı. Və hətta iştimaat ilə İləcə, mənim bir öptə seçildiğimi də ilan ettikdən bir müddət sonra tamamilə dairəni laqvələdlər və nəyə səsən laqvələdlər bugünə kimi alım deyir. Və sayf! Yəni bu təkməri ait deyir. 2003. ildə hər kəs bilir ki, seçkilərdə iştirak edənlərin əksəriyyəti isə qanberə səs vermişdir. 2005. ildin parlamin seçkilərində. Azadlıq bloqu seçkilərin əksəriyyətini səsin almışdı. Və Azadlıq bloqunda üç parti vardı. Musaad Partiyası, Xalçəfəsi Partiyası hər kəsa aydındı ki, o seçkilərdə Azadlıq bloqunun namizətləri digər bloqdan olan namizətlərdən qaqqat çox səs tutulamışdılar. 2013. ildin priznə seçkilərin də mən əminəm ki, seçkilərdə iştirak edən tönüllü olaraq iştirak edən seçkilərin əksəriyyəti cami eləsənliyə səs vermişdir. Yeni demokratik bövlərin namizətin əsəs vermişdir. Ondan sonraki dövrlərdə ünət de seçkilər olmayu. Yəni seçkiyə bənzər bir şey olmayu. Kim nəcə istəsə səs veriyib, ülətinləri sayıplar və sonra o nəticələri saxtalaşdırıqlar. Bu bir başqa məsələrdir. Bir de o var ki, seçiciciki bəşvay seçkiyə gəlib eləm, umut ki, yetmiş bəşvay seçki deştirak edir. Bir çox məntəgələrdə son seçki adlanan son kampanyalarda, bir çox seçki məntəgələrin də ümumiyyət de səsdəl səhəlim var. Elə nə dirlər ki, bu rəqəmlər belə yazılmalıdır, əzərcidən bilinlər, çünki sonra balans verilmir. O saxta rəqəmlər yazandığa, sonra onun balansını qurabilmirlər. Bacaraxlar yazıyaqçıları da yoxdur ki, onu düzgün hesablasında 5.000 məntəgə var. 5.000 məntəgədə rəqəmlər yazılandı. Toplam ulandı, balans verilmir. Ona görə deyirlər ki, siz heç nə yazmayın? Aq rəqəmlərlə gelirlər dairək amisiyalarına. Dairək amisiyalarından da, amisiyasına gedib, bu məsələləri bu şəkildə deməli protokolları yazıları. Yəni, belə seçkilərdən artıq bir nətçə gözləmək lazım deyin. Sözüm onda da ki, qaqdan mizim nərazılığımız yoxdur, cəmiyyətləm mizim nərazılığımı yoxdur. Cəmiyyət nəyin necə oldu? Çox yaşı bilir və dəyərləndirir. Ancaq hakimiyyət məsələsində gəldikdə isə, Azərbaycanda həm cəmiyyətdən məyəndə Azərbaycanda çoxlu neft qəlirləri gəlir. Azərbaycan 90-ci illərdə olan Azərbaycan deyir. Azərbaycanda 150 milyar doldan çox neft qəlirləri, qaz qəlirləri gələyip və bu qəlirlər Azərbaycan hakimiyyətinin nəzarətli altındadır və onlar onu nəzarətsiz olaraq istifad edirlər. Bu vəsaidlərdən özlərinə bir müdafəh sistemi buruqlar. Azərbaycanda çoxlu silahlı quvvələr qəradılıktı. Onlar aqsusi üstün şəraət qəradılıq. Ondan başqa qarubsi sistemil nəm Azərbaycan cəmiyyətinin taxmi ilə 10 faizi yararlanır. Azərbaycan əhalisinin 90 faizi yoxsulluq ədində yaşayır. Dolanışıqı barədə düşünür. Ancaq Azərbaycan qalqının 10 faizi qeyradi varidat içerisində yaşayır. Bu 10 faizlə hakimiyyətini müdafi edir. Çünki qarubsiya şəriktir. Orluqa şəriktir. Azərbaycan qalqının pasiyanar təbəqəsinin 10 faizi də Azərbaycanı tərk edir. Avropaya gədi, Husya gədi, Türkiyə gədi, başqa ölərə köçüplər və yəni buraları yaşamaq mümkün olmadığı üçün pasiyanar təbəqə köçür. Pasiyanar təbəqənin 1-10 faizi milyonça olub, 1-10 faizi də Azərbaycanından köçür, azərbaycanda pasiyanar təbəqə dəməyələr ki qalmayır. Ona görə belə bir şəraət, belə bir vəziyyət yaranır ki, başqa, elə bir şəraət var ki, siyasi partiyada öz olan istənilən şəxsə al azərbaycanda təzik var. Təqib var, çox adam bunu bilmir və bir çox halarda bu yüze çıxmır. Hətta Facebook sosial çəbəkəsində hakimiyyətin əlihinə kimsə nəsə bir yazı yazırsa, onu polisi darasını çağrırlar, onu militəli köslik bir darasına çağrırlar, onu hədəliyirlər, dilə tuturlar və bunların bir çoxu ümumiyyətlə polisi darasını çağrıldığı barədə ictumiyyətlə müalumat vermir. Ona təziq olduqu barədə ictumiyyətlə müalumat vermir. Onların bəzlərinə şəraət yaratmaq yoluyla sıradan çıxarırlar. Bəzlərinə hədə qorqı gəlmək yoluyla sıradan çıxarırlar. Bəzən çıxır ki, kimsə dirkəyəmən çağırdılar, mənə dedilər ki, filancıra yazma 100 nəfərdən biri etirə çıxıbı sözü deyir. 100 nəfərdən 99-u o hakimiyyətin təziqi şantajı altında Azərbaycan demokratik quverlərinin məsus stadyonunda olan son mitingində xeydi iştirakçıları olmuştu. Siz bilirsinizmək ki, o siyasi partilərləri istisnə olmaqla demək olar ki, hər bir adamın ora gələn, hər kəsin kim olduqunu və yen etmək. Telefon idarələrindən bu provaydələrlərdən müşəxək nömrələri götürmüştülər. Orada kim olubsa həmin ərazidə, hətta həmin ərazidə döner satanları da polise çağırmışdılar ki, həmin ərazidə olmasan, mitingəmi qətmişsən, o da yoxdan burada tutar ki, qiart satırdım bizim marketin qarşısında, onlar da nə çektilər. Yəni, o ərazidən həmin dövürüdə və s. kimsə maşından keçibsə, onları da dəvət etmişdilər, onların da kimliyini araştırırdılar və bir tövbelikdə o ünum bir siyaha tutdular ki, o mitingə kimlər gəlir. Yəni, Azərbaycan hakimiyyəti öz görevlərinin yerini yedirmək əvvəzində ölkə daxilində olan aqanitlərinə qarşı müvarizə yaparmakla, enerji sərf etməklə məşhul olur, əsas problem bundan ibarə. Ancaq bu həctə o demək deyil ki, cəmiyyət uzun müddət sakin qalacaq elə Azərbaycanda 44-gündün müharibə rəfəsində yəni də yüloyanda baş verən hadsanıx hatırlayırsınız, bir deyək ən üçün də on milyarla adam azadlıq meydanına sordu yəni bir neşə saat ərzində baş verən bir hadsa oldu və ya qazaksdanda baş verən hadsələr yəni çox qısa bir müddətdə o qədər böyük və nəhənq bir ölkənin 1000 kilometirlər arasında məsaqə olan şəhərlərin də kültəvi aksiyalar başladı. Bir almaata istisna olmaqla bütün o şəhərlərdə keçirlən aksiyalar normal şəkildə keçirildi, orada konkret toplu olaraq həm ikisi adi tələblər, həm siyasi tələblər irədi sürüldü və dəcədə o mitinglər bir daha qeydirdirəm ki, almaata mitingləri almaata da keçirlən aksiyalar və orada baş verən təxribatlar istisna olmaqla qazaksdanda arasında qısa müddətdə böyük bir qalq kərekatı baş verdi və bu qalq kərekatı müəyyən nəticələrə məncə ciddi nəticələrə nail oldu və hələlik bu proses başa çatmıyor. Yəni, almaata hadsələri bu prosesə xeyli zərbə vurdu xələl gətirdi, ancak bütünlükdə gədən o hərekatın müçbət nəticələrini qazaksdanda qalqı hələ bundan sonra görəcək. Və bugünki yayımımızı bir sualan bitirmək istəyərdim. Siz, məz az öncə biz qərbinə, natoynan və dəyər məsələrin Azərbaycanın əlaqələrini yaxılaşdırılmasında, ama demokratik, sütunların qurulması lazım olan şərtlər Azərbaycanı əmel eləməsi bir de siyasi məhbustar məsələsi de dün günlər gündəmdə vaxtilə hakimiyyətə xidimət eləyə hakimiyyətin ən itibarlı şəxsərinin indi rejimin qəzəbinə uğradıktan sonra həp solunullar bəlli bir azadlıqdan məhrum etmə cəzasına təbiq tutulur və bunlara da siyasi məhbust adı ilə cəmiyyət, əmiyyət, qərbə həmin o institutlara sırmaqa çalışılır. Yəni, bununla vaxtlı istəyərdim sizin fikrimizi öyrənim ki, bun nə dirəcə də doğrudur? Misal üçün əli insanıbda vaxtil hakimiyyətin ən sadik adamlarından biriydi mühakim oğlundu sərbət əllindən çıxdı, indi isə partiyyə yaradıktı Azərbaycan hükmətinə qarşı, həkimiyyətinə qarşı sabaşır. Əslində kimisi deyir ki, haqqədalət qurunda sabaşır, kimisi deyir ki, o hakimiyyətdən acıqını çar, Yəni, bax bu örnəklər varken istəyərdim ki, musabat partiyasında, çünki bir müddət hatırlısı sizdə mühacirlərin getməsi ilə bağlı, saxta sənətlər verməsi ilə bağlı itiham olmurdu. Yəni, bax bu proseslərin fonunda biz nəyəsən hali olabilərikim, yəni, bir nə qədər hakimiyyətin ən sadik insanı olanı biz bu siyasi mühacir, siyasi məhbuz adı ilə cəlləti tanıqdırırıq. Yəni, bunun, bu şəkildə çabam edərək, biz haqqdan sizdə dediyiniz kimi yəni, haqqdan nəyə gözləyə bilərik? Siyasi mühbuz siyasi mativlər də həbsolulmuş şəxsə deyilir. Mən, məsələn, əsabət verəm ki, əli insanov, ona qarşı bilir. Səsən, əldər əsanov, onu da siyasi mühbuz əlan eliyinlər. Ben, əsabət verəm ki, əli insanov əli əldər əsanov, ona qarşı irəli sürülən həpsoluluk, yəni rüşvet aldığına görə həpsoluluk. Yəni, məsələn, əli insanov səhiyyə nazir və əsfəsindən getdiyi hətsolundu, və səhiyyə nazir olduğu dövrdə qarüpsiyaya rüşvet oldu və digər hallara görə ona ağırcaza verildi. Ondan sonra gələn səhiyyə nazirləri qarüpsiyaya nəşhul olmadılar mı? Yəni, bu qəyaxda Azərbaycanda hal hazırda elə bir nazir elə bir icra kimiyyatının başcısı var mı ki, kimse tam əminliklə onun asaylı adamlar olar, əksəriyyət elə qarüpsiyaya rüşvet olduqlar. Məsələn, sözlük ilə getirəm, bidadi muradə Azərxalçanın bu yaxanlarında gədən 30 milyonluq adamın əmla ki varis qalıb, yəni bu da bir örnəkdir. Siyasi məhbuz məsələsi əgər həb, siyasi mativlər də həyata keçirilibsə, o adamlar siyasi məhbuz elə noluna bilər. Ancaq o ki, qaldı siyasi mövqədə başverməsi, belə hallar olur. Belə xil müxalifətdə olmuş adamlar var ki, indi hakimiyyətə xidmət edirlər, hakimiyyətin yanında da, nədən hakimiyyətin yanında olmuş adamları müxalifətdə olabilməz. Yəni, bu şəxsə tutaq ki, mənim üçün məqbul olmayan bir siyasi fəaliyyət formasıdırsa belə bir şəxətdə demokratik ölkələrdə elə halları mövcudur ki, iktidarda olan bir şəx sonra ona qarşı müxalifətə keçil və ya müxalifətdə olan bir şəx sonra iktidarın dəstəkçisine çevirilir elə bizim qardaş türkəmizdə bizim yaxşı izlədiyimiz siyasi prosesdə belə siyasətçilər var. Bən əvvələr hakimiyyətdə təmsil olunup sonra müxalifətə keçib, bu hakimiyyətə qarşı, mübarizə aparan siyasətçilərə narval yanaşılam. Belə hallar olabilər, kimlərsə aldanabilər, kimlərsə siyasi prosesi düzgün başa düşməyə, düzgün qavram yə bilər, kimlərsə dünya görüşündə dəkşəklik başvere bilər, yəni belə hallar olur. Siyasi məhbuz məsələsində gəldikdə isə bu ayrıca müzakirənin mövzusudur, bununla daha çox insanakları təşkilatları məşğul olurlar və onlar bu siyasi məhbuz kriteriyasına aid olan su siyatların toplumu hansısa şəxsa aid olan da onları siyasi məhbuz eğlan edilər. Bizdə bir çox hallarda hümudafət təşkilatlarının, həm bir dünyada olan bir nəxəhümudafət həşkilatlarının bu məsələlər bu arada rəylərini məzərə alırıq. Muhaci məsələsində gəldikdə isə müsaad partiyasına böhtən atıldığı aqısı umut olun deyəni. Müsaad partiyasından, kimlərin səxlanıldığını bəyan etmişdər hamsa azaldıqları. İndə bilirsiniz, Qeyla adam Avropadan departasi olunuq onlar istintəgə cəlbolunuq və əgər müsaad partiyasına aid bir şey olsaydı bizim haqımızda da bilirsiniz. Nəçə illərdi, həm müsaad partiyası həm qalçə etməsində partiyası haqımda Ağır cünayətlər istintəgədə arasında cünayət şu var. Nəsə bir şey olsa və kimin də biz də dəfələr də müracət etmişik ki kimi məsələlərlə bu arada nəsə bir farklı varsa onu də o ağır cünayətləri istintəgədə arasında təqdim etsin. Çünki cünayəti bilip gizlətmək özü cünayət saydır. Yəni, əgər bizim hansısa bir işimiz varsa onu ağır cünayətlər istintəgədə arasında təqdim edin, də yəmrəcət etmişik. Bundan başqa da elə bir neçə ili bundan əvvəl böyük bir şəbəkə ifşa olundu. Məlum oldu ki, orada təkcə müsaad partiyasının yox elə khalçəfəsi partiyasının səhvətməremsen nidə təşkilatının, azərbaycan resulku prokurorluqunun, azərbaycan daxil işlər nazirliyinin, ayrı ayrı məkmələrin mörləri var. Yəni, bu tamamilə sağda bir əvvəl böyük bir şəbələt bular, bu rəxidlər və sağda sənədlərlə bu işlərdə məşhul olublar, onları da cəzi alıqlar indi əbstədirlər. Bize deyic bir radyatı olmayan adamlardır, elə yaxınları da çıxış edərək, dedilər ki, biz bütün həyatımız boyu əliyəv rejimini əxidimət etmişik. Yeni zamanda o adamların bəzlərinin keçmiş şöbə müdürü Eləhəsanova yaxın olduqları ilə ala qədər əlumatlar məhdubatısızmışdı. Yalan ayaq tutur yeri müriyəm. Biz ki, Azərbaycan hakimiyyətinin korupsiya siyətini ifşa edirik. Biz ki, Azərbaycan hakimiyyətinin korupsiyanlar olduğunu hər yerdə deyirik və bu faqları ortaqa qoyruq. Onları da bizi korupsiya bağlamağa çalışırlar. Biz hakimiyyətdən getdikdən sonra, və o vaxt dövrət müşahir olmaqla yanaşı həm də Azərbaycanın ərzax komisiyasını sədir olmuş. Bütün Azərbaycana və Azərbaycandan kenara çıxan ərzax məhsulları mənim imzam olmadan hərəkət edə bilməzdir. Hərə bir şərayat vardı. O çox məhsuliyyətli bir işdir. Və həmin dövrdə altı aydan çox mənim işlərimi, həm o ərzax komisiyasında olan fəaliyyətini, həm dövlətin şəhbiri olaraq fəaliyyətimi Hidər əliyəvin yarattığı xüsus-i komisiya araşdırır. 10 saydı o gizlin qalardır mı? Yəni, o cəza verilmədən qalardır mı? Şövbət təkməndən qətmir. O dövrdə bilirsiniz ki, başnazır fənasyonu haqqında belə bir istinthak işləri getdi, bir çox nazırlar haqqında bu tipli istinthak işləri getdi, hiç nə də ortalığa çıxmadı. Çünki tarüpsiya yoxudur. O dövrdə bizim fəaliyyətimizdə ilə bir şey olmuyor. İndi hətta biz dövlət bücəsindən o minimum və sayet ki, vəzir partyalara verilmir, o musavat partiyasında üçüncə qarıpsiya edəməş olmaq imkanımız ola bilər ki, bizim ümumiyyətlə pulumuz yoxdur. İndi buradan belə bir qəşvətləri uydurdular ki, bunlar da musavat partiyasının üzvi olan adama partiya biletini pulma verilər. Nici ola bilər, nəcək təsəbur olunur? Musavat kimi demokratik bir partiyada? Musavat kimi azad seçgilər keçirilən, şaffaq müzakilələr keçirilən, təngidə açıq olan bir partiyada? Musavat Partisi elə bir partiyadaki partiyanın istənilən üzvi partiyanın digər rəhbələri yazadə bilər, deyələ bilər, partiyazliliğinin davam edir. Yəgənə partiyada musavat partiyası buna imkan verir. Buna yol verir, buna şəra et yaradı. Musavat partiyasının özünün strukturlarında partiya rəhbəliliğində qarşı olan adamların fəaliyyətini imkan verilir. Oların çışdarı musavat partiyasının organlarında, bizim imkanımız məzaratımız altında, imkanımız altında olan informasiya vasıtalarında yayılır. Belə bir partiyada partiya üzvünə bilət vermək, bu əsaf eləmə gün gündürmək. Ümumiyyətlə fulladama musaat partiyasında olan fulladam mı var? Ful qaza müa imkanı verirlər. Musaat partiyasının üzvi olan məlimləri işlən çıxarılırlar. Musaat partiyasının üzvi olan şəxslərin quhumlarını məlimlikdən həkimlikdən adicə vəzifələrdən xırda məmur vəzifələrindən azad edirlər. Musaat partiyasının biletini fullan alacaq adamları bu partiyasında olunmaz. Məsələr artıq əslində aydınlaşdırılıb və bir dəfəlik üzərindən xətçək eləyəm. Baxıram, bəzi çıxışlarımızda həkimiyyatın trold əstəsi yenə bu tutu, bu şəkimi. Çünki belə o davam etməkdər. Təxzib olunub zibil yeşini atılmış bu uydurmaları yenədə təkrar edirlər təsum. Çox arsuslar olsun ki, vaxtımız bitmə üzrədə daha doğrusu bitmiş, mənkənərə çıxırır. Təşəkür edirəm maraqlı müzakirə üçün müdəliyirik ki, əziz kanal olun çüzləyicilərin müzakirə saadınızləyicilərin üçün də Arif və elə bugünkü müzakirəmimiz çox verimli oldu. Müdəliyirik ki, sizinlə ilk və son görüşürünüz deyil. Əziz kanal olun çüzləyicilərin bilirsiniz ki, bugünkü canlı yayımız özəl olaraq 31 yan var. Azərbaycan demokratik cumhuriyyatının banisi Məmədəmin Bərəs-i Uzadərin 38-ci Doğumili münasibətilə Musabat Partisiya Başkanı Arif və elə dəvətimizi bir daha təşəkür edirik, əli qəbul elədi gəldi. Məmədəmin Bərəin dəyerini Azərbaycanlar üçün müyətlə Arif və elədiyi kimi təkcə türkçülük yox İslam dünyası üçün də nə qədər dəyərli, nə qədər onun irsinin araşdırılmasına ehtiyac olmasıyla bağlı söhbət elədi, həm də Azərbaycan cəmiyyətində mövcud problemləri müzakirə ettik əh, teşəkür edirik bizimlə olduğunuz üçün bize vaxt ayırıb, bizi izlədiyiniz üçün həm size, həm də dəirli qunamıza teşəkür edirik, gələn görüşlərə bədər Sağ olun, salamat qalın