 Və özlərinə bu günlərim hadzı dırnaq arası rütbəsi ilə tanıdan şəxslər, bu məsələrdə ağızlarına su alıb susmamalıydılar. Əkçisində onları da çıxıb reyaksiyaya verirəməldə. Dəyəliz, lezlər, xoş gördük, hər birinizi, kanolsun eferində, şamu yemindir. Qonaqım isə tanınmış ilahətçi ilşat mühdi. Ilşat beylər ərdəbilin imam cüməsi Seyyid Həsən amlinin azərbaycanı təhdid etməsi, onun şirin quyuruyla oynamayan meseji ətafında müzakət səzəriq. Ərşat bey, xoş gördük sizi. Çox sanın, təkək dürək. Mən təkək gördüm. İlk öncə Həsən amlili barədə bilgi verməzi sizdən xaş edərdim. Təbii ki, bu barədə məlumatınız varsa, Həsən amli kimdir? İran Molla vəcmində onu əhəmətli figur həsəb etməyə olar mı? Yəni, o haqqınlar, matın YouTube haqqı etsinə deyəməyəm. Səz olaraq bilirəm ki, onlar oranın dini liderinin numandələridir. Və onların açıqlamalarda təbii ki, öz başından deyil, onlar da hər bir çıxışları əbəlcədən müənnəşdirilərə edilir. Və yaxud da öz şüksirlərini, öz sözlərini deyə biləcək səlahiyyətdə olan insanlar da təbii ki, bir mesej verirlər. Həsən amli çıxışında sepahın Azərbaycan'a güz göstərməsin isləyi və elə bu günlərdə də bilimiz kimi Azərbaycan İran səhədində İran Təlim Kətsiv ordusunu yığı silahsırsatını numayış etməyətdir. Bunu həsən amlinin çıxışı ilə bir aləqəsi varmı, yoxsa bu təsadıftın ya? Buna əsəsən, diplomatlar daha doğru cevab verə bilələrlər. Sadece məhəsələ, dini krizmədən yanaşabilərəm ki, yəni bu günlərəm həmin o insanların bu türə söz deyilməsi və nəticədə sərhətdə belə bir məsələnin günləmə cəlməsi və həyata çəsirilməsi. Təbii ki, bu hizdə düşününməmiş bir adım deyil. Flanlaşdırılmamış bir adım deyil. Bir şey unutmayan ki, bu günlərimi həgikətən bilirlər ki, Azərbaycanın özü kiçilənlərsə, sabahların bir çox məsələlərdə, Külistan dövründə olan ondan əvvəl imzalanan müqavilələrə görə, bəzi məsələləri günləmə gətirə bilərlər. Onlar bilirlər ki, faktik olaraq bu günlərim, Cenab-ı Azərbaycan'da, İran-ı Ərassin'də yaşayan bir çox Azərbaycanlılar var. Həm o Azərbaycanlılar da oradaki mövcud rejimlər həgikətən beciklər. Çünki orada təziklə, mədvuriyyət alında insanlara din adı altında istifadə ilər, su istifadə ilər. O insanlardan ne zədiyim, fəkti şəkildə onların din prismasa adı altında həyatlarını dinləv təziklə saxlırlar. O insanlar din anlayışından beciptilər artıq. O insanlar, oradakı insanların tutununlar rejimlər beciptilər. Mən ancaq qorxum həməşə, oradakı məsələdə deyil, mənim Azərbaycanlıdakı dindarlarla bağlı məsələdə. Nə görə bunun demək istəyirəm? Çünki bu günlərim təziklər olsun ki, Azərbaycanın özündə müəyyəm bir məsəbə məsub olan insanlar, İrandaçı dini lideri və yaxud da İrandaçı hər hansısa bir ayatullahı, ayatullahül üzmanı, yaxud da Irakdaçı yenə iyni məsəbdən olan bir ayatullahül üzmanlandırılan şəxsi təqli deliyirlər. Bu, təqli delədihləri zaman onların sözləri bu şəxslər üçün əsas mahiyyət daşıyır, əsas vacib olur. Onların dedilərini deyinin emri olaraq qəbul eləyirlər. Bu tərəfdən təhlükənə mən burada görürəm. Və ikinci tərəfdən görürəm ki, Azərbaycan'da həqiqətən həmin o dindarlar. Azərbaycanın dinlə bağlı şəxslərini İranın rəhbərinə bağladıqları kimi görmülər. İranın rəhbərinə sözü kimi qəbul eləmirlər. Və burada çox başqa bir məsələdə oda ki, təbii ki, ölkədə dinlə bağlı fəaliyyər çöztərin qurum və yaxud da mərkəz olaraq təqlim olunan qafqaz müsalmanları idarəsi, fakçıq olaraq o qurumu rəhbəri özü İranın səhər kanalına açıqlamasında da açıq aşar demişdir ki, bəli mənin mərcəyi təqlidəyim, yəni, təqlid eləriyim ki, həmin oranın dini liderini, yəni, ayatulla xamniini qeyd eləmişdir, onun qoxsunu özlədiyini qeyd eləmişdir, qoxsunu aldığının qeyd eləmişdir. Yəni, bu onun göstərir ki, sabaxlarım həmin o insanlar da, bu gün Azərbaycan'da ki, din xadimləri olan insanlar da, fakçıq olaraq dinin məsələlərdə onlara bağlıdırlar, onların dedilərini əsas alırlar, onların sözlərini daha hörməkləyi müəqtərim qəbul edirlər. Ona görə də bu baxımdan baxanda bəli həqqətən təhlüçə görürəm. Yəni, bu günlərimdə amilinin vasitəsi ilə deyilən sözlərdə bir mesajdir, bir ismarışdır. Yəni, bunlara dicanil yanaşılması doğru deyil. Mən istəyərdim ki, o söz deyilən kimi, dəxal, bu günlərim diyək ki, işqaldan azad olunuş torpaqlarınıza aparlan, İranın dini liderinin burdakı nüməndəsi olan, həmin o nüməndəsinin başa çetirib namaz qıldıran şəxf və yaxud da həmin gurun, atıqlama verərdir. Atıqlama verərdə bunun yanlış oldu bunu və bunun bütün onlara ifadə elədiyirləri məsələləni əksettirmədiyini qeyd eləməliyi dən azından. Yəxud da həmin ordaçı məsələlərdə bəzən ki, onun fətvası ilə qarabağın azad edildiği anlayışına iddiyə iləyən şəxslər buna yenə də deyiləm, reaksiyə verməlidir. Yəxud da həmin o gurunda çalışan bəzi özlərinə bu günlərim hazı dırnaqara soruqbəsi ilə tanıdan şəxslər, bu məsələrdə ağızlarına sualıp susmamalıydılar. Açısına onlar da tıxı reaksiyə verməlidir. Lakin əslində gördən odur ki, onların həm reaksiyə verməməsindən onları qəbul elədiyirlərinə görə, onları özlərinə dini rəhbər qəbul elədiyirlərinə görə, onlara qarşı onların sözlərinin əlehin olabiləcəyə hər hansısa bir söz demirlər. Yəxid ki, üzlərinə bir nəsəcün keçəndən sonra sosial çəbəkələrdə, bəxdə başqası sinçimi kanallarda, bu məsələrdə cündəmək eləndən sonra, onları mətubu qalab nə hisəd yəcələr. Bunun da adını deyicələr təqiyyə, təqiyyə dənədir. Yəni, bu cündərim onu insanlardan qorktuqları üçün, istimai reyədən səkinlikləri üçün, istimai reyə uygun olaraq bir fikir olaraq bildirəcələr. Və burada da, sanki bunlar xaridizə işlərinə ağızların bir diplomatı kimi? Diplomatik bir gedişətləm bunu açıqlayacaqlar. Da səmiyyət haqdarmak mümkün deyil, doğqluq haqdarmak mümkün deyil təsiiqləri olsuncaq? Yənişat Bey, və bəxudlanınız ki, onları qəbul ettik üçün yaq seviyemirləri. Bu qəbul etmək bizim din xadimlərinin onlara sevgisindən yoxsa, onlardan qoxundan ələl gəlir. Bakın, onların bir də bu məsələləyə nə baqlı tanışıqlarına fikirlərin. Biz, tanışıharcaq qeyd eləriçəyi Iranın dini lideri, Amma onlar danışarca deyirlər dini rəhbər, dini lidir, yəni İranın demir, onlar bütün müsəlmanların rəhbəri kimi qeyd edirlər. Bu özü çox bir təlükəli bir gelişti, təlükəli ifadədir. Siz o danışan insanlara bunu keçirirdiğiniz zaman, diqqətlə baktığınız zaman görə biləcəksiniz. Təbii ki, bu günlərəm onlar sadəcə sevcidən asılı deyir. Bunlar həm sevirlər, həm onlara sevdilərlə uygun olaraq, sevdinin sözlərlə uygun olaraq, hərəkət elirlər. Həm də dinlərinin bu günlərim daqşı yıcısı, dinlərinin atributları olaraq, o, həmin o dini lideri kimi görürlər İranın dini liderini. Və ona görəm, onun sözlərlə əsas alırlar. Təsəbri eləyən ki, bu günlərim, bizim məqfatımızda da vəziyyət o qədər azın azaxlıdır ki, həmin o dini lideri görənlər, sonra həmin orada, məsələn bilirsiniz ki, general qasimi var idi. Onun öldürülməsindən sonra Azərbaycan'da yas mərasimi düzənləndi. Həmin o yas mərasimində meyxana deyənlər, sinə vuranlar. Bu günlərin Qafqaz-ı Müsləlmanları idarəsi ilə bir qadimlərə adı altında birlikdə şuşaya səfər elədiklərinin videolarını görürük biz. Yəni, bunlara ora aparar üçən, nec aparırlar, xansadının aparırlar, bir əsası var mı, bunlara coqlanılır mı? Yox, təsislər olsun ki. Yə, ona görə dəyərəm ki, bu günlərim Azərbaycanın din siyasətində ziddi boşluqlar. Bu boşluqda nə Qafqaz-ı Müsləlmanları idarəsi ümumiyyətlə yaradın onsuzda onlardır. Amma dini qurumlarında 200 lira dövlək komitəsi də bu günlərim axızlarından sualı bu oturubdular. Riyaksiyə vermirlər. Sanki öz işlərinin, sadece kitaqlara rəi vermək və yaftan mənim yazıqın bir kitaqı qadaqan eləməkdə görürlər. Yaxutda hər hansısa bir dini, əşya və s. ölkəyə kətirlər mi bundan bağlı öz münasibətlərinin bildirilər. Yaxutda hansı icmalar qeydiyətlə çətib çətisməyib bunu elətirilər. Yaxutda bu günlərim təblüq fondu vasitəsi nə müəyyən qurumlara, müəyyən şirkətlər və sayı Tahrarab onlara video çəktirmək nə işlərinin bitmiş bilirlər. Yəni, bun gün bunlara reaksiyəsəi budur mu? Sadece bunlardır azərbaycan ilahiyyat institutunun özü, rəhbərləyirə bu məsələyi açıqlama verməldir. Yəni, bu insanlar niyəm mediyyadan mətquaktan çəkinilər qaqsırlar? Sadece işləri marifləndirmə olduğunu idiyələyən insanlar bu məsələ marifləndirmə deyir mi? Məsələn, bizim misiyamız nədən ibarətdir? Bizdə insanlara həbiqətən bu məsələdə öz fikirərimizi, düşüncələrimizi açıq şəkildə bildiririk ki, bu günlərim insanların onlara təqli dələməsi dini yanaşma deyir. Niyət sün ki, din bizdən kimsə təqli dələməmizi deyir? Tam olaraq araya, Allah nana araya qoyduqlarımızı bir çanara bırakmağımızı istəyir. Allah nə nə insan arasında heç biri olabilməz? Bütün günün namazlarda qılarçən, okuduğumuz Fahdiyyat soru həsində, iyəkə nəvudu və iyəkə nəsəyin, ancaq və ancaq Allahı ibarət etdiyimizi və ancaq və ancaq ondan istədiyimizi bildirdik. Yəni, araya heç kimi, nə hüccətül İslam, nə ayatullah, nə ayatullah ül-hüzmə, nə şəyhül İslam, nə hətta peygamberi qoşmuru? Çünkiyə Allah nə nə insan arasında bir vasitəc olabilməz. Qaf soru həsində Allah deyir ki, Allah insana şaq damarından da yaqandı. Amma tərsülər olsun ki, müəyyəm məsəblər Allah nə nə insan arasında müəyyəm vasitəclər qoşullar. Həmin o vasitəclər vasitəsinə, sanki Allaha satacağını bildirilər. Sanki həmin insanlarınla Allahın yeri üzündəki nümandə seçməyə qəbul elə ilə. Ve ona görə də onların sözlərinə bu günlərim qamunla nüstün görürlər. Qamunun ağliliyindən üstün var mı belə bir şeylər? Ona görə də mən üçirləşirəm ki, bu günlərim Azarbaycanın özlünün din modeli olmadığına görə və bu məsələdə ciddi boşluklar olduğuna görə ölkəmizdə tərsülər olsun ki, belə bir təhikçə var. Faktiq olaraq amma bu məsələrinə bağlı fəaliyyət göstərməli olan qurumlar da, standard hər dəfə eyni cümlələrlə, rəhbəliliyyələrlə, özlərinin qurasiyasını olduqları qurumlara, prezident aparatına, fərqli şəkildə eyni şeyləri yazılırlar. Çünki, faktiq olaraq bu günlərin həmini qurumda çalışan insanlar prezident aparatında da eyni sektorda çalışırlar. Yəni, bunları da fərqli bir şeylər gözləmək, belə təsqlər olsun ki, əbəs görünürsün. Eruşat bəyi, Qafqaz Müsalmanləri idarəsinin, rəhbərinin, Qışeyxallah Şükür Paşazadənin, İuanın denili dərinini rəhbə kim qəvril etdini quruladınız? Uzun illə de Qurma Rəhbəli yetməsi, İuanın denili dərininə aslıdır ki, Şəyq Allah Şükür Paşazadə bugün də onları öznə rəhbə yəsə bilir. Bakın, mən indi təsqlərlə nəmək bir məqamı belə yəcəm, azı reallığı. Mən bu sevmədiyim bir məsələdə ki, yəni bu günlərin məsəblərdən danışın. Faktik olaraq, Qafqaz Müsalmanləri idarəsinin rəhbəri öznü Şiye olaraq adlandırır və buna etsibir zamanda cizyətinir. Və bu məsələ ilə bağlı Qurma Rəhbəri kimi də, əhalinin əksəriyyətin ki, Şiye olduğunu bilir. Amma bu günlərin normal bir istatsizkə, hətta sorgu aparılsa belə, yəni insanların nə Şiye, nə Sünnü, müniyyətlə din anlayışından uzaq olduqlarımızı görə biləri, hətta əksəriyyətinin deist olduğuna şahit olabiləri. Niyət üçün ki, insanlarda belə bir fikir xormalaşırcaq, mən hez kimin toyuğuna kış demərimsə, hez kimin toyuğunu özümlə uzaqlaşdırma-ramsa, ürəyin təmizdisi, Allah nə mənim arama hez kimi cire bilmərsə, bu anlayışdan yaşayırlar. Məyəm bir çütlə var ki, bu çütləndə özlərinə dindar adlandırmaqdan, müəyyəm mədrislərdə, və s. sosial çəbəkələrdə özlərinə təqdim eləməyəm, bir nüfuz qazanı, bir insanlarda din xadimi anlayışı inan, bir müştəri çimi o insanlara canaşırlar və din biznesindən fəaliyət göstərdirər. Faktik olaraq bu insanların danışıqları bu da. Amma qafqazı Müsləhmana idarəsinin, rəhbərinin özlün birinci mavini, rüya sünnüli və sünnüliyilə bağlı Azərbaycan'da hər hansısa bir işlər görlüyü yedirər. Amma bu adamın bir cədə nə düzəməli bir çıxışı var. Saz olaraq illərdə istandar, məktinlərdən ibarət olan yazlarla, çaxızlarla, çöyməstiklə Azərbay məktinlə cəlib məzibatlarda orada xütbə dədiyilə şahid olmuş. Yox və s-salam! Yəni, heç bir misiyası yox da, hacı salman deyə bildiyimiz şəxsində. Yəni, bu günlərəm, ona görə Alman Musayevcə hacırında özlərinə titur götürlər, hacı salmanı olan da sanki bunların və s-vəsi daha belə qabarq görünür. Halbuki İslamda hacılıq anlayışı da yoxdur. Yox də antsı sonra dan ortaya çıxmış məsələdi. Ona görə də bu günlərəm hemen o grumun fəaliyyəti sayıcı olaraq molhallardan ibarət olduqdan görə sanki molhallar mevzud olan Azərbaycana, her bici yerindmoduq, molhallar bunlara bağlı olduğuna görə elə biri imizi yarattıqlardan görə elə bilirlər bid legend rusa sahektir. Halbuki insanlarımızın gözü tərəzidir. Hə мел qətən, hamur insanların diyi xadimləri, molhalların, akuntların, nə-inə, nə işlə məşqor olduqlan sofraxat görürlər, bir bats mulher. Ona görə də bunların fəaliyyəsizliyinin nəticəsində, bizim dindar insanlarımız özləri üçün müdülək ölkəmizdə deyil, təsqlar olsun ki, ölkədən kənarda mürqin şəxsləri özlərinə bir nümunə olaraq, rəhbər olaraq qəbul eləyirlər, özlərinə şihaqlandıranlar əsasən İran, bir hissəsi də Irakda olan Sistani Aga deyilən şihaqsi təbləd eləyirlər. Yahudda özlərinə sünni qədləndıranlar da iki cpa bölünür. Bunların da bir hissəsi, sələfi olaraq özlərinə adlandıranlar Siyavdiyə rəbistanını əsas olaraq götürülər. Ordakı şeyqləri, orda özlərinə alim dəq qeyd elədihləri şəxsləri əsas nümunə götürülər, onların sözlərinə daha önəmli olaraq qəbul eləyirlər. Məlum bir hissəsi də Türkiyədə hər hansısa bir tərikətləri, qurupları qəbul eləyirlər və təsqlar olsun ki, onun nəticəsində də ölkəmizə dini məsələdə çox geniş, bu mənə də hələ ki, nəzəri olaraq olan qarşıdırma var. Amma sabaxlar bu insanlara imkanlar verir isə, inanın, biraz boxdoks yaran saat daha doğrusu, fərqli bir sifiyyəri adı, Santini boxdoksdan yetmür səvbəl. O zaman bu insanların həqiqətən ciddi bir probleminə olduğunu görə bilərik. Amma dövlət özüb bu məsələdə ciddi adımlar atmalıdır. Amma kimlərlə atmalıdır? Hansı formada atmalıdır? Bundan ümid edirəm ki, düzgün qərar verə biləcəyir. Eruşat bəyi, Seyyid Həsən amlinin həzər bacanı təhdid etməsi, kişinin quyruyla oynamayın. Bu, sizinlə qeyd etdiyiniz kimi şiəm məlsəbi olan bu din xadimlərin də bir milli şuyu oyatmıyor mu ki, bizim dövlətliyimizə qarşı bir təhdid var? Çaşı oyada. Çaşı oyatsa. Hətta məsələn, bəzən elə sözlər cümlələri iştirik ki, bunları özləri belə təhlükəli cümlələlərdə. Bəzən, bütün və azərbaycandan danışanda iddiyələyirlər ki, məsələn, cərin və azərbaycana azərbaycana bir rəşməli oldu qaldər, bəzən də iddiyələr ki, nəyə biz onlara bir rəşmi yəkik? Yəni, bunu özü tiddi dövlətiliyi üçün təhlükə deyin mi? Tiddi bir söz deyin mi? Yaxut da bu məsələn ən bağlı faktik olaraq insanların həmin o irandaçı diğ xadimləri, əsas almaları, onların kitaplarını xoxmaları, din anlayışı olaraq onları görmələri, əslində bizim üçün bir ciddi signalı deyin mi, təhlükə signalı deyin mi bunlar? Məsələyə bu krizmədən yanaşmaq lazımdır, düzgün analiz eləmək lazımdır. Niyə bu günlərəm bizim bir çox insanlar dövlət tərəfindən, dövlət yoluyundan deyi öz şəxsdi formada, hər hansısa bir formada irana cədib orada dini təhsil allaraq. Niyə oraya cədib gələnlərə daha üstün bağlılar, niyə qum hövzəsində təhsil alanlar azərbaycana, özün azərbaycana ilayiyyatı insula təhsil alanlardan həmişə üstün görülür? Səbəq nədir? Bunlar düzgün analiz edilməndir, düzgün nəticələr çıxarılmaları, düzgün raportlar hazırlanmaları. Yəni, bu həysap atların nəticəsində müəyyən məsələlər aydın olacaq, yəni, bunun üçün də geniş bir plan hazırlanmaları. Yoxsa bu formada gedişat həjtə ürəyə yatsan deyik. İran bu formada bizim ölkəmizdə dindarlara təhsil edibsə bu təhliçə necə sonu sanabilə? Yəni, bu belə çıxıki insanlarımız, İran dini liderinin bucuyun insanlarımız daha doğrusu, həmmiyyət verməyəcə elə, o handa. Bakın, məsələ, bu şey deyin. Təhcə bu azərbaycana və yaxud da İranla bağlı bir məsələ deyik. Yəsə İsralyanla bağlı bir məsələ deyik. İsralyan özün də bilirsiniz ki, bu cünlərin faktüq olaraq, sətçisi tam onda 7 milyon insan yaşadığı bilirlər. Onun da hardası 23 milyonu əraplərdən ibarətdir. Həmin İsralyahudilərin arasında İsralyi dövlətini qəbul eləməyən, antisemin tiz insanlar var. Onlar da kiminə məsələ xar edilərdir. Bu cünlərim onların partiyaları da var. Artıq koaliyası hücum mətində də təmsirə olunurlar. Və bu cünlərim onların mərkəzi sətçib yürösü İsralyan aparılır araşdırmalar ki, sabahlarım 2065-ci ilə bu cünlərim həmin o xar edilərin dövlətə qarşı olanların heç bir istəyisalları olmayan həmin o insanlar, faktüq olaraq 2065-ci ildə əhalinin 35 faizini təmsil eləyəndən sonra, əhalinin təşkil eləyəndən sonra, bunlar sətçilərdə də birinci partiyollara və ortaya çıxsalar. Bunların üçünki yeşi vağdalandırılan məkətləri və sahirlər var. Onlar kənarda, bu insanların məsələn, özlərinin din anlayışı var ki, məsələn, şabat günü, həmin o 5-ci günü, akşamda 6-ci akşama qədər işləmək və sahir olmaz. Siti bir təhürkə yarandığını indirdən görürlər və onun üzərində iş aparılırlar. Hətta bilirsiniz ki, Lieb Berman, Netanyam'ın partiyasında buna görə, iştirak eləməmişdir və ona görə də koalisiya davam eləmədir. Onlar dağılmışdır və sahir. Ona görədə, eyni məsələn, İranla bağlıdır, Azərbaycanla bağlıdır. Sabaqlarım həqiqətən, Azərbaycanda da onlar məclisdə söz sahib olduqları zaman, məclisdə ki, hər hansısa bir deputat, millət vəkili, onların sözlərinin bura da dedikləri zaman, bu da ciddi Azərbaycanda bir təhürkə yaranmasına qətır çıxar mecaq mı? Sabaqlarım, qanun vericillikdə ki, hər hansısa bir məsələrin günləmək gəlməsində bu insanlar fəalək çösləmək edirlər. Ona görə bu məsələrə ətraflı düşünmək lazımdır ki, bəl bu təhrikənin qarşısı indidən alınsın. Bu ciddi bir məsələdir. Üzü üstəyəm, deputatlar dediniz. Parlam etdə də İran'ı müdafi eləyən, onun siyasətini dəstəhləyən deputat var mı ki? Yəni, bu günlərim adını çəkdiyimiz Qafqazı Müslümanlarlığı idarəsən, rəhbərinin qardaşı. Ona qarşı hər hansısa bir çıxışını görmüsünüz mü? Yakut da ki, indi adlarını əksəriyyətinin bilmədiyimiz, susan, reaksiyə vermiyən bu məsələlərdə özlərinin ikinci tərəcəli görənin insanları görmürük mü? Və yaxud da mən istəyərem ki, bu məsələrdən bağlı şəxsən, milli məcəsin, sədəbinin köməkçisi olan çox hörmət elədiyim, adil məllimi əliyət çıxış eləsin, bu məsələrdə özü reaksiyasını versin. Daha gözal ola. Yoxsa məsələn, orada ki, bəzi fikirdə olan insanlar bu məsələri bir mənalı şəkildə pisləməldilər və bunu da həqi qətən dövlətçilik baxmından yanaşılmalıdır və semimi qəddən eləməldilər. Yoxsa kimlərinizə çıxıb hər hansı bir formada, məsələn, o vaxtı yaxşı xatırlayıram, Behruz bəy var idi, millet və cildi, indi də millet və cildi. Məsələn, onun çıxışından sonra bilmirəm, onla qədər doğru idi ya doğru deliydi. Məsələn, köhmət də verilmişdir. İranın dinliliyi dərinən bağlı işlətdiyi ifadəsinə görə. Yəni, bu məsələr həqi qətən hər tərəflə olmalıdır, daha geniş şəkildə etək etirməldi. Baxşa düşürə, millet və cildərinin öz işlədikləri bir sahə var. Ondan bağlı öz sözlərinə hər hansısa bir formada deyə bilərlər. Məsələn, bu sahədə ən çox sesini çıxardan hər gün demək olar ki, müətbələtdə atıqlamalı alı verən Fazil Mustafa'nı görəməm. Yəni, Fazil bəyəm bu günlərim həqi qətən təkbaşdan fardıqın bir mümbarizəni şahid olur. Bəyinərsiniz, bəyinmərsiniz, o sizin problemdir. Amma faktik olaraq görür ki, bu günlərim o insanlar hər cəhdə bu məsələni qabardırlar. Amma dövlətdə təmsin olunan, idare etmədə təmsin olunan insanlar da bunu görməlidirlər artıq. Yəni, bu məsələdə kimsə çıxıb, əcər deyə bilirsək ki, rəhbər şəxslər şiomiyən insan idare etmədə təmsin olunan bilməz sözü ciddi bir sözdir, ciddi bir problemdir. Bunu necə deyə bilərlər, hansı sözlən deyə bilərlər. Əcər bir partiya rəhbərə bu sözü, başqa bir partiya rəhbərə bu məsələni deyirsək, kim deyək o sözü? Çəkmənə indiq, yaxşıxı hatırlamıram, ancaq dediləri o söz cümləyə yadındadır. Onun görədə bu məsələlə nə bağlı həqiqətən yenə deyərim. Dövləkdə bu məsələri ciddi analizi eləyib hesabat hazırlayan məmurlara, insanlara ihtiyacımız var. Bu düzgün qəbli edilməldi, başa düşilməldi. Yəni, biz hadise olandan sonra deyir, hadise olmamışdan əvvəl önlək çətmələyik. Məsələn, İslam hüquququnda də səddi zərayı deyilən bir anlayış var. Yəni, hər hansı bir hadise olursa, hadise olmamışdan vələ onun önlək çətməyi, həmin o pisliyin qarşısına almak için atılan adamlardır. Bu adamlar atılmalıdır. Və bu da atılarca təbii ki, mən bu günlərim heç kiminə hər hansı bir formada diniyeti qada azadlığına, ifade azadlığına, söz azadlığına qarşı deyiləm. Səcə olaraq bu məsələrdə atılan adamlar, marifləndirmək işləri, bundan bağlı məsələn, bu günlərim teləməkçəndə təsəvrəliyin dinin qurumlarına işiniz ölət dövlək komitəsinin deyik ki, sponsor zubu ilə fəaliyyət çösterən space kanalanda, ilə bilimləm fəaliyyət çösterərəyə, çoxdan da xəbərəm yoxdur. Məsələn, veriliş var ki, həmin verilişdir. Əsləsən, baxram ki, dini yenədə Iranın fikirləri orada fərqli bir formalarda təqdim olunur. Yəni, bundan sonra baxrısın ki, istimat televiziyada, məsələn, dinləm bağlı, din və cəmiyyətdir və yaxud da başqa bir verilişdir. Həyata çətilir, amma indiə qədər hansı reykingi var. Yəni, indiə qədər insanlar arasında nəyi deyişir? Indiə qədər insanlar haqqında həqqətə müsbət fikiri oyandırabilik mi? Marifləndirmə işini aparabilir miyə? Yoxsa pasif sədəc olaraq deyilir söz xatirinə çıxırcədir. Həmin o verilişdir orada olmayan insanlar var ki, bu günlərim sosial çəbəkələri vasiləsinə həmin insanlardan daha çox təsirlədirlər. Yəni, bunun düşünmək çox mu tətindir? Bundan bağlı iş yaparmak çox mu qəlisdir? Yəni, sözlərinizdən belə anlaşırılır ki, qafqaz müsəlmanlarə idarəsi də dini qurumlarla işiniz və dövlət komutesi də İranın təhsəri altında olan qurumlardır. Birincisi, cəlin beləyə, bunların ikisini faktika ayırmalıyaq. Çünki qafqaz müsəlmanlara idarəsi dövlətdə rəsin olaraq təmsil olmayan bir qurumdur və dövlət qurumu deyil. Əslində bu, dəri hökumət təcrisatə içimin bir qurumdur. Faktiq olaraq dövlətdən maaş almalılar və s. iləmirlər bunlar güya iyanələlərdən dolanan bir qurumlardır. Halbuki, hərkəs nəyi nice istifadə olunduğunu çox çözəl bilir. Amma dini qurumlara iş hüzərə dövlət komutesi, faktika olaraq höyükumətin bir qurumudur. O vaxte Hederalyevin Mələyən fərmanı ilə təsisi olmuş bir dövlət qurumdur. Amma bu günlərin faktika olaraq onu görür ki, İç kurulan vaxtarda qafqaz müsləlmanlara idarəsən, nizamlanmasından və s. Mələyən özlərinən nizam, intizam yaratmalarına təsir eləyən bir mekanizm, bir qurum. Bu günlərim onlardan əlbir fəaliyyək göstərir. Bu günlərim onların razılığı olmadan sanki bir iş görmirlər. Sanki bu günlərim həmin komitənin sədri qafqaz müsləlmanlara idarəsən sədrinin mabiniçmi fəaliyyək göstərir. Bunlar təbii ki, doğru bir yanaşma deyir. Hər bir qurumun özlün mekanizmi var, özlün nizamlanması var, ona uygun hərəkət edilməldi. Bunun da səbəbi nədir? Bu günlərim onlardan səbəbi həmin dövlət komitəsinin sədrinin özlünün dini bilməməsi, sayıca olaraq deyə ki, oradaki dini bilən və yaxud da dinlər məşhul olan ilayatların təsirində olaraq fəaliyyək göstərməsi. Və bunun nəticəsində də həmin qurumdada müəyyən deyək ki, atılan adamlar məsələn deyək ki, mənim yazdığım bir püstabın qadağına idilməsində yapıq. Komitəs hədri bunun qadağına iləmək ki, oradaki ilayatçılar qadağına ilədir. Oradaki ilayatçılar şimdi. Bu günlərim oradaki ilayatçılar çıxıb hansı biri deyə bilər ki, bəli İslamda dinlən dölən öldürlə bilməz və yaxud da namaz qılmayan ölür. Həmin bu məhsələrin əslində içini araştırsanız tədüq gələsən, görəsiz ki, nə qədər təhlükə yarada biləcək məsələr var. Ona görə də bu pirizmadan yanaşmaq lazımdır məsələyə. Məsələrinə tək bir tərəfdən at eynəyi, taqaraq baxmaqımız mümkün deyik. Yəni, ona görə pici rəşiləm ki, bu günlərim bu məsələlə ilə bağlı heç kimi səsi çıxmır. Çünki məyəm məsələlərdə təkinirlər, pici rifadə eləyə bilmirlər, ya bilmədiyirlərdən görə söz deyə bilmirlər, yaxud da kimi sə nüfuz dairesinə təsir eləmək isləmirlər, ona görəm. Bu günlərim bu məsələlərdən bağlı həmin qurumlardan hansı da birinin çıxış elədiyini və yaxud da rəyək səviyyəldiyini görmüşün mü? Xeyri, şəxsama görməmişəm, bərçəsiz görmüsünüz. Təbii ki, məndə görməmişəm. Təşəkkür edəm, yaşartmaya çox sağ olun.