 Deze kennisclip gaat in op de toetsing van de rechter. Wat doet de rechter wanneer er een conflict bestaat tussen twee verschillende regelingen? En wanneer mag de rechter aan de grondwet toetsen? In de Nederlandse rechtsorde bestaan verschillende vormen van wet- en regelgeving. De meest bekende zijn de wetten in formele zin. Deze zijn regelingen die tot stand gebracht worden door de regering en stategeneraal te samen, volgens artikel 81 grondwet. Er bestaan veel dergelijke wetten zoals de algemene wetbestuursrecht, opiumwet en de wet op de ondernemingsraden. Naast de wet in formele zin bestaat er nog lagere regelgeving, zoals de algemene maatregelen van bestuur, ministeriële regeling, provincialen en gemeentelijke verordeningen en meer. Meestal kunnen deze verschillende regelingen in harmonie met elkaar bestaan. Het komt echt ervoor dat twee regelingen strijdig zijn of lijken. In zo geval moet de rechter bepalen welke regeling voorgaat. Om te bepalen welke regeling voorgaat zijn er enkele regels en principes. Allereerst gaat de hogere regeling boven de lagere regeling. Zo staan verdragen en de grondwet boven een wet in formele zin of een ministeriële regeling. Maar wat moet de rechter doen als twee regelingen van gelijke hierarchische aard strijdig zijn? Bijvoorbeeld als twee wetten in formele zin met elkaar conflicteren. Als twee regelingen van gelijke status met elkaar conflicteren, dan kijkt de rechter eerst naar de regeling zelf. Staat er misschien iets in de regeling over voorrang. Zo staat in artikel 16.7 lit 3 omgevingswet welke artikelen uit de algemene wetbestuursrecht van toepassing zijn. Indien er echt er niets in de regeling zelf geregeld is, dan zijn twee principes van toepassing. Zo gaat specifieke wetgeving voor algemene wetgeving en nieuwe wetgeving voor oude wetgeving. Denk bijvoorbeeld aan de vreemdelingenwet die als bijzondere wet voorrang heeft op de algemene wetbestuursrecht. Met deze vuistregels bepaalt de rechter welke regeling van toepassing is. Simpel toch? Nou, niet helemaal, want wat als een wet in formele zin strijdig lijkt met de grondwet? Het principe van normenhierarchie zou zeggen dat de grondwet voorgaat en de wet in formele zin dan buiten spel wordt gezet. De rechter mag echter wetten in formele zin niet toetsen aan de grondwet. Dit verbod vloeit voort uit artikel 120 van de grondwet en noemen we het toetsingsverbod. Het toetsingsverbod luidt als volgt. De rechter treedt niet in de beoordeling van de grondwettigheid van wetten en verdragen. De rechter mag een wet in formele zin niet toetsen aan de grondwet. Ook mogen verdragen niet worden getoetst aan de grondwet. Maar hoe zit dat met lagere regelgeving? Lagere regelgeving mag de rechter in principe wel toetsen aan de grondwet. De term in principe wordt hier gebruikt omdat deze toetsing beperkingen kent. Wanneer een lagere regel tot stand is gekomen via delegatie in een wet in formele zin mag deze getoetst worden aan de grondwet. Deze toetsing mag echter niet neerkomen op een verkapte toetsing van de wet in formele zin. Dit betekent dat als de formele wetgever discreetie toekent aan de lagere regelgever deze discreetie aan de grondwet mag worden getoetst. Het niet mogen toetsen van wetten in formele zin aan de grondwet is het toetsingsverbod. Naast de toetsingsverbod kennen we ook het toetsingsgebod. Het toetsingsgebod vloeit voort uit artikel 94 van de grondwet en houdt in dat de rechter geboden wordt om wettelijke voorschriften, waaronder ook wetten in formele zin, aan verdragen en besluiten van volkenrechtelijke organisaties te toetsen. Ook het bestuur heeft zich aan artikel 94 te houden. Kortom, wetten in formele zin mogen niet aan de grondwet worden getoetst, maar moeten aan verdragen worden getoetst. Ook hier bestaan beperkingen op. Het toetsingsgebod geldt namelijk alleen voor één ieder verbindende bepalingen. Een bepaling uit een verdrag is één ieder verbindend. Als deze onvoorwaardelijk en voldoende duidelijk is om direct toegepast te worden, mag een rechter hieraan toetsen. Het toetsingsgebod geldt daarom niet voor alle verdragsbepalingen. Let wel op, we zijn er in deze kennis clip van uit gegaan dat de rechter de bevoegdheid heeft om te toetsen. Er zijn situaties dat een rechter bepaalde regels niet mag toetsen. Zo mag een bestuursrechter geen algemeen verbindende verordening toetsen. Kijk dus eerst of de rechter de desbetreffende bepaling mag toetsen. Door het bekijken van deze kennis clip heb je kennis gemaakt met de rechterlijke toetsing aan de grondwet en norme hierarchie. Hier zie je een schema van het toetsingsverbod met daarin wanneer een rechter mag toetsen aan de grondwet. Kun je dit schema zelf uitleggen?