 Salam də eləyiciləyiciləs, kanalın çifirində asıq söz proqramların növbəti bağlantısında xoş gördü sizdərin. Bugün günümüz üçün də tarıq üçün də əslində öhtən yüz edilik keşmə-şəşil tarıqımız üçün çox unəmda bir məsələqın azısını danışmaq istəyirik. Həmin tarıqın uzanısı bugün də bizim qaqamızdan əlçəkmiş. Bugün də tarıqa qərəzli, ədaləsiz yanaşmalar hələdə bizi tərkətmiş. Bizim tək istədiyimiz budur. Geçəyə ortaya çıxsın. Bugün bizim gəlmiş keçmiş tarıqı torfağımız olan iravanla bağlılaşmaq istəyirik. İravan bizimdir. İravan bizim tarıqı torfağımızdır. İravan yüzün öncə kimin nəzarətindeydi. 1998-ci ilin Maya'nın 28-in də cümriyyətimiz eyalan edləndə, iravanı niyə ermənlərə güzəş yəkdirər? Bilən də bilir, bilməyən də bilir. Daha doğrusu bilməyən də danışır. Bilməyən də danışır, bilməyən də danışır və bilməyən də daha çox qərəzlə danışır. Və bu məsələrə biz də kanun üç olara öz müvqeyimizi bilirməyə özümüze borç bilirik. Bu bizim tarıqımızın bir parçasıdır. Biz tarıqımızı həm də marifləndirmə nökti nəzarətindən ziləyicilərimizə olduğu şimi təqidim etməyi basarmalıq. Bugün Azərbaycan hakimiyyəti zəngəzörə qaydışdan bağlı çağrışlar edir. Haqlı olaraq sual doğur. Doğrudusu, dövləti, pulu, milləti olan Azərbaycan resubikası bugün zəngəzörə daxı olabilərin. Mən düşünürəm ki, bu an mümkün deyik. Cüb-i nəxəx yol var, nəxəx sələtlər var. Amma Azərbaycan xan kəndinə daxı olabilər. Çünki azıb xan kəndi Azərbaycanın deyir ərasidir. Amma orada daxı olabilir. Amma 1918-ci illər vizə yoxlan bir dövlət bağır eləyərin. Zumriyyət kurucularımızla bağlı deyirlər ki, onlar irəvanı böyük səhv ediyip İrməndərə bağışlayıdır. Bağışlayıdır özlərin. Bağışlanmaz səhv deyirlər. Amma ki, şey nə də nibarətdir? Bak, bunu biz tariqa aynıq təziyyək. Sonra bugün zəngəzur deyirik, bugün iravan deyirik, bugün pahfoslu ifadələrlə qayrı işləndə anışırıq. Əlbətlə qaytmağımız nə vaxtsa olmalı. Bizimdir torbaqlar. Amma bugün üçün stratejiyəmizi var mı? Bak, bütün bu məsələlərə aynıq getirməyətir, yazıcığı və tariqa araşdırmaçı Qagani İsmail'la bugün açıq sözdə bu məsələlərə işe uxtacıq. Qagani bəyi salam yürəm, hər vaxtınız qeyr olsun. Salam də. Hər vaxtınız qeyr Qagani bəyi. Biraz səsiniz nəsə zəif kəldi, mənəm. Biraz uzadan danışın lütfen. Qagani bəyi. Sizi eşiləciyi təbii ki, ilk öncə bu məsələnin tariqı aspektən dəyərləndirməsini izləyicilərə təqdim ediyək. İravan 1918-ci dillə kimi neydi? Çünki bu günlər belə bir ifadələr də səslənir ki, əgər İravan Rusya nəzarətin deyirse, əgər İravan o zaman gerçəydən Azarbaycanı deyilirse və niye Cumhuriyyat kuruzularımızdan İravan istərdilər? Və belə bir sual da ortaya çıxır. Bu axta çox deyidik, çox danışılır. Amma bir də sizin baxşınız bizim üçün çox önəmdir. Çünki siz bu, o dönəmin soy qurumlarını belə deyik. Sətir bəsətir araşdırımsız bilirəm. Və bu soy qurum dönəmində də İravanın durumu belə deyik. Ethnografiyası həalinin durumuyla bağlıla kifayet qədər məlumatınız var. Ona görə sizə işidək, mən çalışırıcaq çox sual vermiyim. Çünki izləyicilərimizdə daha çox faydalansınlar sizin dediklərinizdə. Buyurun Qagani İsmail, yazıçı və tarix araşdırmaçın. Çox sağolun. Təşəkələyəm. Dəvet amaşaqsılar, bugün biz çox onanlı ki, mürfunu simdə yücə zahir edir. Yəni simdə bir qeytləriniz, yəni simdə qaqılmağınızdan zahir edir. Bu, qərbi azərbaycan ölcünətimizin qərbi azərbaycan məsələsindən yanaşması, qərbi azərbaycan skatiyqəsini xormalaşdırması üçün öncəliklə itirilmiş torpaqlarımızın tarifi qərbi azərbaycanla bağlı, açar olayların, demələk ki, səbəvlərini piktətlə öləmmədən tələsil açıqlamalar verən üçox uzmanların reyləri, belədir ki, subyektif düşüncələri və yaxud da, naqaman tarifi araşdırmalar üzərindən açıqlamaları, açıq deyirəm ki, həm ictimayeti, həm siyasəksilərimizi, həm də ölçə başlısını sastırmışq. Çünki, bu hadisələri öryəmək üçün teç suy qirimları araşdırmaq, teç azərbaycan qalqın müriyyətinin tarixini araşdırmaq. Çifayət deyir. Çünki, bu hadisələrin, hadisələrin mənzərisi, hərdəsə bir çikirdən orta asya qədər, mən tərəfindən tərik oğunduqda sonra, bunun gerçək mənzərisdir, mən hərdəsəl özüm üçün əqrəcəyə aydınlasıdır ölmüşəm. Bura da həmi orqaların hərə çatı, qurtuşçu türk orqalarının hərə çatı, həmi Türkçə-Ermenistan Savaşı, hansıc ki, heç bir uzmanın bilimlərin indir çimi, bu konu dələ gətirəmir. Mən təşəl iləmir. Bu, Ermenistanın baş kəndi çimi kurdun bilinə, İravan, İravanxanlıqı dünəmin də bizim əlimizdən necik ettik? Təbək ki, Rusya qaqqalı işgal edən zaman, sonunda İravanı da, İravanxanlıqı ən sonunda həçləndi və süqüt ettik. Yəni, işgal nəstəşində bu, çeşitir Rusya'nın yüridik siyasına, onun hüquqi ərazısına çevirildi. Ondan sonra, 1918-ci 3 March, Bresli Tops, bir tərəfdə Rusya əncaladı, Baş eviq Rusya'sı, o bir tərəfdə, Almanya, Osmanlı İmparatorluğuz, onları mütəxikləri əncaladı. Və bu imzalamın nəstəşində, Liynin belə xafarım öz müqətləri altını təyini məsələsində vuruya para, Rusya imperializminin də impres iddiyalarından əlçəkini dəyən elədi və o sıradan, Osmanlı İmpariasının doğu Anadolu'da ki, inəli ən doğu vilayətləri ki, varda işgalda mini, sətçil 77-78-ci savaşında Rusya ətələmdən işgal olumuştu, təximdən bir kirli, bu işgalda qalmışdı, Karst, Mərkəzli bir bölcə. Həmin bu bölcənin də, bölcənin də, inəli Osmanlı İmparatorluğuna geri qaytarılması haqda da orda ördəli, ördünün göstərədir. Bu, elə bir dönəməyi ki, Rusya ordusu ərzulün müvqihində və ərzulünlə doğu yətərək, isər Karst, Cümr-i Türqafkar, isər dəki, Van bölcəsi iğdir və İran yaxalarına qədər, hətta İran da bir istəsi, İranın da qüze hissəsi, Rusya orksinalində bir dünəm idi. Bu müqabilə bağlanan zaman, orduların durduğu hər bir qət dəxməyi əlb etdim kimi gələyi fəzətlərdir. Belə olan halda, Osmanlı İmparatorluğu təbək ki, bu müqabilənin yerini yətirilməsi üçün, doğu anadoluqaçı Rusya qamandanlıqına öl ki, vaxt edir, mənəyən bir vaxt arzində siz bu qorşunarı buradan çoxmalıqsız. Təbii ki, onlar da gələr varıdı deyə etirəcələməmişdə. Anca orda, Qafqaz yakası Rusya məmbələrin də bu Qafqaz cəfəsi deyilir. Türkiye məmbələrin də doğu anadoluqa cəfəsi deyilir. Bu doğu anadoluqa cəfəsi də Rusya ordusunun ortaya səkməm 500.000 əskəri cüzibarıdır. Bu, oturmuş ışqald mördələrində istakası olamışdır. Bunların ismindən 170.000 əskəri bir neçə 10.000 türcülər idi 250.000 civarında ərimənlərin olduğu ilə ki, yazdıq anəxarda bəzin özün göstərir. Amma Paris sülkonsfansında ərimənin numayəndəsi bunu bir 150.000 əskəri idi. Biz bunuzad 150.000 ilə kötüsləyət, baxın ki, həmin bu 150.000 əskəri Rusya ordusunun tərçibində yarı özərç bir xormada. Yəni, bunların komandanları, bunların 2 əskərləri, əriməni deyir. Komandanları deməyəndir. Amma baş komandanları Rusya genəralada. Amma hazır ordudur da, əriməndə çox xoxu. Amma hazır ordudur. Hamxti bu, bəli, bəli. Bu olduğu muhasir o müdumalı vasilərdən, altiləriya və s. əriməni edə biləm, əskəri bir ordu bu. Pəşəcət bir ordudur ki, o vaxtda da Rusya ordusu, yəni dəyir, bir ordusum niyə hiç vaxtda etkilə gətirməyik ki, təbəkə. Bu ordunun sıralarında ki, ərimənlər amma oranı bir ərimənistan olaraq, zənnəlirlər ki, bu, biz Rusya nəm belə sökləşmişiz ki, biz Rusya tərəfindən savaşacaq, ancaq sonradan bir türkçədə bizə bir ərimənistan yaratılacaq. Ancaq iləyənin bu, demələk ki, dünya hadisələrin cədşatında ilə alındır ki, Rusya də çevirmiş oldu, çarın yerinə bacələr kəldi, və iləyinin, onların lideri iləyinin bu siyasəktən əlçəktir və abirtib siyasək yürtməyə çalışdır, bu baxımdan. Və belə ordun halda ərimənlər istələr birəmiş göstərələr. İstələr ki, həmin o deydiyim, kimi ərzurumla təsəvlərin ki, kasla qədər, cümrəyədədər bütün ərazlər çox böyük bir ədəkçə etki tümə olan ərazlar idi, və bu ərzurumlər çox hüzün mövqelər var idi. ərzurum mövqeyi çox hündür dədir. O da topçu bətəriyələri yerləşdirilmişdi. Tövbələqləyə bu bombaç səlbi ilə. Bəqbə zaman əlmələr artıq bu qalmaç göstərmək istəsələr də püq orksun qarşısından onlar əzilə əzilə çəkilirlər. Çəkilməlməzdir onlar. Və vəhik paşanın tamandanlıqı inəm, yəni doğu qamandanı o zaman vəhik paşa idi, vəhik paşaın tamandanlıqı inəm. Bütün bu ordu kez kəb hisslələr burada təhətə əsir götürüldü. Əsir götürüldü və əlməni orksu çəkilə-çəkilə kas mövqeyinə gəldi. Kas qalasında da təbii ki, onu əzislədiklər və Aklılar əlməni ordu su qasa qasa düməni ki, gəldi düməli cümrü mövqeyinə cümrü də istədiklər üç göstərə cəndə də cücü sətmək təbii, ondan əndi dağ yolları, ondan artıq qaraç hisslətərkə. Qaraç hisslətərkə. Əlməni ordu su, obri hisslələri İqdir Sərdarabat qətliyindən, bəlsi cümrü Sərdarabat qətliyindən, İrabanın demalı önündə esmiyəcindirur dəmiri oluyunan, ondan da önündə Sərdarabat durur. Yəni, iqdir naxtsıman tərəfdən, əcəl hücum olarsa, Sərdarabat qoruyucu bir mövqətimi çox lazımlı bir istatəkini mövqeydir. O yüzden əlməni ordu su, türk olsun varışsında birini çək qətliyən mövqəmlər çösləməyə başladır. Birincisi, türk ordu su, Bresli Topsi çürhünü gəlirəkə, əslində o gəlməliyi de qafqaza qədər, qafqaza çəri girməməliyi de, qanuna görə. Bresli Topsi talabına görə. Amma niyə görə girdi? Ona görə ki, Bresli Topsi talabını pozan birinci Şamiyancının grubu oldu, bunlar başladılar soycru mütələtməyə. Yəni, nə Rusya qafqaza müdəxilə eləməməliydi? Nə də? Türkçə, amma Şamiyanın mandatı 1917-ci dekabrı sonunda verildiyəsiniz, Şamiyan rəzə mandatı verilmişdi, həm qafqaza, həm də Dogana doluya. Ona deyilət Türkçə girməlisik ona. Şamiyanın mandatı çox çenişiydi. O yüzden də həvə Şamiyanın mandatına şamiyanın asla da dağılırlar. Və qımalı ki, Dogana dolu da. Yəni, o işqalı olmuş tükür dövcək çıvardı o zaman. Bresli Topsi talabına də həmin işqalıdaydı, həmin işqalı bödvədəydir. Ona görə Şamiyanın mandatı önləm verilmişdi, o da bundan su istuadilədi. Bresli Topsi talabına qədər artıq onu mürkəmləndirdik və o bən qaçan oğlunun bir böd və tismində paşa topladı da tünə yadar bəlcəndə qədər borçalada büttün mülkləri bu azər bəlcəndə, yəni, bənstən, elməzdən elməzdən azərlərlər və s. Bu soru quradan həmin baxqlı qiyeri çəşilən qorlələri. Çünki bələrin əlinlə həz dür silah var. Bura da hamsi təşəkər oldu doluyunu demalı ki, bir ilərinlə karıxız olunqular. O iddəndə, o iddəndə. İri avant üzərinə elmənistanın demalı ki, elmənlərin, həm Şamiyan Gülün dəssəsinin, həm də ki, o digər elmənlərin qafqazıda toldurum törəqməsini əldə dəlil para bürizli toz demalı qabləsini pozan, tuş oğlusu qafqaza girməli oldu. Həm də o gördür ki, o Rusya pozur, onun köməyinin elmənləri soyrun törədir. Bu da məcbur oldu önləyici tətlik olaraq, plasiyar əməliyyatlara başlara. Düvəlik, cümr üzərindən, cümr üzərindən, dağ yollara ilə çox, dədə ki, çətin bir, zikim əməliyyatlarının çox çətin bir baş pazarı, doğrafı, şəraif var, dərvaqlar bazında doğulan, həmin bölcədə olan insanlar bilir. Saq, sol çox yerlərdə sildırın, məsələtun, o çilə vaqamda eləngək, qara çilsə, böyük qara çilsə. O demələ, bir qət o üzərindən gəldir. Ən böyük qoşun isəsin biri, dəlil cümrü qara çilsə. O bürsiz cümrü tipliz yolu. Cümrü varan soqqa tipliz yolu. Bu bürsiz isə cümrü cümrü ahal çələk. İlmənlə, cürbüsləndə yaşadığı əlmənlərin indikçiyi yaşadığı. Ahal çələk, yəni, bu türk, orgu su, o büslik olu isə, cürreq olu isə gəldi iqdir üzərindən, iqdir üzərindən sərdalaba, sərdalaba da çıxdı. Bu, bu, ilə ilə bu, ilə bu, on xanuludur, korfaqlarının geri alma müzahirləsi idi, həm də. İlməmi, yəni, olun sonradan siyasi karləyiniz olacağıdır o, o, ərazinin, o başqa məsələ, hüqub, hüqub ki, bəniha hüqubdə necə tanılacaq ki, o başqa məsələ, amma türk, orgu su, klasikəl, əməliyyatlar, çərtibəşsində bunlar, abdımlara mecburudur. Həm də türk, orgu su istəyədir ki, türkçə istəyədir ki, Osmanlı İmperiatorluqda da istəyədir ki, qafqazda bu üçxalq, üçxalq. Fansında da bu üçin varlığı bunlar üçsü burada bir dinç cübhurya kursunlar. Burada bir məsələ, həni, Qagani beysi sual verin, siz çöhbətlərinizin birində yazmışsı ki, gəliləmis ki, türk orqsunun qafqaza girmə hüqubu yox idi. Türk orqsunun qafqaza girməyi necə reallaşdı, baxbi, bu bu şəra idi. Bəni, onun gürə, o, türk, orgu su, türk, orgu su, bunu bir növ e, preventib tədvirlər almaqsın, necə ki, bu terörsü bir ordumu məyəm bir ös sınırının daha bir e, elaba e, e, e, e, e, e, e, e, e, e, e, məsaqə qədər. Sıxtırmal sən, onu taz elərisindəşləm, necə ki, məsəl də burada türkçə pəhvətlərin, məsələn, ös elərisindən bəzən təqib eləri iraq bölcəsində, növbətlət və təqib elərisən, bunun çəbidə o zaman türklərdə bu ordunu təqib eləyərik, bu, ahıç üçünki qafqaca sürh yaratmasam, ürmumiyyətlə, ne qafqası ahşi qolası, nə, Anadolu həm də, o də, o, azərbaycan, hələ, laf, suraşi, apar su komrası, azərbaycanın, müstəqəli defakta tanınam dövrək edər də bir təhətli qət getirdim. Cölün çubb burada kafqazda baş birəm. Məsələləri dədir də pürs canı sorumlusturmuşlar, Osmanlı impuratorluğunu. Çıksın ki, Azərbaycanı deyilən sözü ona deyilmişlər. Çıksın ki, Azərbaycanı saksı yoxilmiş deyənə, 11 yan var 1920-ci ləbələr, pürs canı sorumlusturmuşlar. O da də də istəyir ki, bunlar soydur, həm də bunlar soydurun pürəkmüşlər. Cölü dogana doluca soydurun pürəkmüşlər. Bunları bir də o baxımla qədib eləyir ki, kərisilaylasın, bunları bir nöp, kanunip bir müsləbiya çəkçisin, bu kanunip bir şəhflərlərlər elmənistanı razıvaşdırsın. Ona deyilə, o bir nöp, elmənistanın ışxal eləmək bir şeyinlə gəlməmişdir. Gəlməmişdir. Azər, ikinci bir ordu grubu çubu var idi, həm də o orduların içində idi. Elmənistanın öz yolunu tənizlə tənizləyə gəldir, bahçəkəməyə. O da bu varın sırasında idi. 5. firqə dedilər buna. Zəmr-i Zahidləyəm başçalı beynim. İçi firqə gəlip, Azərbaycanan, Şipr-Üst diviziyası gəlir, firqəlislər deyir. Biri o zaman gəlir, biri də tüksdürmə soru gəlir. O, yəni, bahşi mağasrıda dolandı gəlir. Həm də anlar bu gəlir, həmən bax bu da özünün yolunu atsa-sa, atsa-sa, bahçək çöməyə gəlirdir. Həmən bu diviziyanın sonradan dedilər qaqqaz islamı ordu. Yəni, yəni, biziyi soy qurumdan kurtarmasın gəlirdir, eləmi? Həmən o artıba siz dediniz, sağ olun, bir qisimlə dolab odiçu, preventib tədvirlər almaksın, soy qurum böyredən silahlı çətələri, ram eləmək üçün qaqqazə sür hər atmaqın sür, şəra etləm alayı. Aldımlar tələb olunurdu. O yüzden elmənsizləmə girdi oları tərqə beləyələr. Çinayətçər dəsləldi oları. Olar həm də beynəxat kanunlar qarşısında da, masal Andranikin özün beynəxat kanunlar qarşısında də nəsudətik olduğunu, hürflər batın uyurum nəvdimalı, kompransında Daşnak Öyliyi Dərəmə dəmişdilər. Və o müşriq olu hissək, gəlib Azərbaycanı bu tarəndoluna da, dələr çibbələr qaqqaz islamı orsulurlar, çölölirlər dəpların, yəni Osmanlı İmparatorluğuna bağımlı olayı yoxdur. Yəsi nədər, bap beləyələr. O yüzden həm də bu savaşlar oldu, müşriq bir savaşlar idi. Tükki İngiçi, Ermenistan, Eraslı, Qrafi, Mövbəni bilən insanlar, məlumdur ki, orada dövş aparmakıcıma keçmələ oldukça səhdindir, səndə o qaraç çilsə istiraməti, dinizans istiraməti. Çünki orada solsa xoxtu yarrandır, anayolların. Orada oradını bütün cəfəb uyuyucuma keçmələn mümkün deyir. Orada müdafi olunma xeyl asantır, və bu sədətlərdən dəl. Sərdərabat üzərindən, Ermeni lərin iraban grubu dedikləri, ordu birliklərinə səxtranqlıx orduxunun sətdəmalı özü 3.500 nəfər canlı qubu içdirirmişdir. Bakın, Azərbaycanə gələn Nuri Faşa komandanlığında ordu 1.300 nəfər civarında və cəhid versədə təhsət sərdərabat mümkün də, bunu 3 misli. Ermeni qaynaqları 4.500 yazır, amma Türkçəni arxivləri 3.500 göstərir. 3.500 Azərbaycan deyir, yenə də deyirəm. Fırs xoqusursun, qaba ondaşa ordu, görün. Həm nizamlı ordudur, yenə. Həm də, ona zografi şəraik inçal verildi, yenə, bu tələfat oldu. Və qara çi isə cümrü qara çi isə cümrü paş aparan, aparan, paş aparan, Ermenli aparan yazır. Cümrü hamaamlı, cümrü təlizan. Bak, bu qətlə üzülə də, buları siz ki, Ermenistanın isimdə, Ermenləri tam şaşralar, həs silah eləyələr. Yoxsa, buları bir müqavliyə osusurmaq mümkün deyir. Həm torpaq iddiyaları, torpaq eləri, mən yadma salıb yerim ki, Samsun, Kayseri, Adana, Səktinlən, Dağustan sarədərmə qədə edir. Bakın, Rəsna. O yüzden bunu pürt çəşrətə bilirdik. Bunu demalı çeyir, xarici dirilətlərin numayəndələri pürtləri tələp qoyanda bunların hamsını olara çaktırırdır. O yüzden də qarantiyalar bir barış üçün. Öncə demalı qanunsuz faaliyyət çöstrərin. Həm də buları faaliyyət artıq qanunsuz idi. Çünki müqaviləsinin həyata çəsilməsi üçün. Türk obusu həm ələk tarafı artıq. Nəcəs ki, bizdə BMT-in qətnamılarını özümüzün cümhuriyyət pürsünlə yerinə yətirməyət çalışdı. Onun bir örnəyi diki, Bresli Tops sülhü var, amma bunu Rusya yerinə yətirməyət. Rusya məyən qurbələri çəşibdir, amma tam yerinə yətirməyət. Tam yerinə yətirməyət üçün də. Bak, bu da artıq Osmanlı İmparatorluğunun ələndə əsas var ki, mən bu qanuna qabbi olmayaraq. Bu çətələri məcbudan ki, mən yəni bir qanu şəstibəsəyə, yəni 30 grubu. Qəlal mənim, gələk bu irabanın yüzəşidə getirilməsi məsələ. Çünki artıq 25 də qəmiz keşdiyin, və ilişimizin maxtın tam yarısı keşdi, amma bizələ, bu məsələlənin ətrafında gəlşirik. Mən istəyərdim, gələk irabanın verilməsi məsələsində. Zətəl əlmənlər hərbicə etsən təmin olublar, əlmənlər Antanta tərəfindən dəstəkləri var. Hər tərəfli bu mührü tərəfdən Osmanlı zəif çağlarıdır. Belə bir şəraikdə əlmənlər dövlət grubular özlərinə, amma gəlirlər bizdən əraz istiyirlər. Bak, bu çox önəmli məsələdir. İraban qüberniyəsi Azarbaycan adlı dövlət, yoxaydı ki, onun iraban adlı qüberniyəsi olsun. Rusya qüberniyəsinin bir issəsi, amma Azarbaycanılardan istiyirlər. İrub, məsəliyyə aydınlı kətrək. Bir də həmin dönəmdə, mayayının sonlarında baş verən durumu mən istəyərimiz dəcilərə təqdim edək, buyrun. Bəl. Demələ, Pahtun müqavvəriski varət 4 iyun, bu Pahtun müqavvərisinə biri istəyik ki, Osmanlı İmparatorluğuyla Üskafqaz Resturqası arasında barış anlaşması imzalandı. Amma bunlar, bunu imzalamak istəmədikləri üçün də müqavvumət göstərdikləri üçün həmin, oda belirlərlərlə qarşın üçün sona yetməliydi. Dedim ki, məni, bu Sərdalabak mübqeyindən, yəni, çürüyü kərəftən, bir də cümrü mübqeyi, cümrü, Qaraçisi və s. bayaqlar sadaladın mübqelərdən, tıfq ordusu, demələ, elməna ordusu istirərək, 29 iyunada 29 maysa qədər. 29 maysa qədər, əsas da aktif fazlası 23-29 mays aralığında. Qanulun sabaşlar cətdir və əm, o deməli, kuzey qrupu, üçün güzey qrupu üçün şəhid verdi. Bu, 50 iyun altı bin beş yüz, Sərdalabak sivandı üç bin beş yüz, bu da altı bin beş yüz. Nə mən, buları deməkləmək istərdim oyrudur ki, ahır elə bir mənzərə yarandı ki, elməni ilər, yəni, köməl üçün, bəni xalq üç dərəm, müradcət irədir və onların arasılığı ilə saziş imzalanması üçün şəhidlər oluşturuldu. Və bu, həmin bu sabaşların cəddi vaxtı ir malçısı mayda, Almanya'nın köpçəsi ilə, cürcüslən özgür istiqlalət ilədi. O, amma istiqlalət iləni eləyəzəm amma, amma həskür topağını, sərdətləri bəyan eləmədir. Çünki üçət öz sərdətləri bilmedi ki, nəcə mənənəşdirsin. Gərbədə şeydə deyəm ki, o, cürcülər tifrizi, payta iləni eləyərət öz müstakliliyini, bildirəndə elmənlət belə bir fadəşlədiklə. Deyilər ki, biz inanabilməzdir ki, qafqazda, tifriza, paytaq cimi, bizdən çox şəbsə iddiyal olsun. Bakın. Bu məsələn bir tərəsək. Sonra elmənlələr gördük ki, tifrizi artıq bəyan eləyər, özlərinə başqaq, onlar da cürcülərə bir şey ilə bilmirlər. Çünki cürcülər artıq təzdirəmiz ölmüşlər. Alman ordusunu çağırmışlar, konkresiv başsılığı ilə. O cürcüslənin müstakliliini qorumak üçün, təstək verircəm. Ondan sonra 20-saç çizində, Azərbaycanla ərinənslan müstakliliini elan elədir. Azərbaycan, amma müstakliliini elan elədir. Azərbaycan milli şurası elan elədir. Və pizdirdir ki, ədiməl, azərbaycan tüm hürəti başı qubirniyası, çəncə qubirniyası və iraban qubirniyası demalı ki, ərazilərin də elan olunusun. Bunun hansı məntiki var idi. Çünki, həmin bu bölcələrdə tarifəm bizim qanlıqlarımız olmuştu deyəm, Azərbaycan bu pırpaqlara iqdiyasını günlət önət səkdir. Önət səkdir. Tarifi bunun iqdiyarı var idi, bunun önət səkdir. Həmma hiyyubu cəhətlədir, yabancı kimailiydi. Həmin dövürdə. Həmin dövürdə. İramın işxal olmanın həmin dövürə qədə bu rüsyə torbalı sayılırdı. Rüsyə torbalı sayılırdı. Baxın, mən bütün yazışmalarda, yəni alhaq yazışmalarda baxın, məsələt üçün səkdir, 10 deqabır, 1418-ci ildə Amerika Bıraşmış Tatlıların 378 sayılı senatın kətdən məsəlində görməyik necə göstərilir? Ermenistan ərazlarını altı Türkçə vilayetindən başqa Çilircə Rüsyə Ermenistanı, baxın haaq Rüsyə Ermenistanı Azərbaycan-ı Şımalı isəsi İran-i Ermenistanı kimi pörfaqları əhaqi ətməli idi. Bu, baxın, dəqabır, 1918-ci ildə hələm, oraya yenə rüsyə pörfaq çimi qəbul olunurdu. Çünki bu, oran-i ildədiyiz kimi İran-i Ermenistanı kətdən başqa Baxın hələyik məsəlində bu, Rüsyə-i ildədiyik səsindədik. Sədə Bresli-i Trotsk Səlişində, o belirli çiha kətdən özdürlüyünə ətrad eləmir. O yüzden o dövr olunudur elmənlərə amma elmənlərə dövr olunmağı üçün də elmənlər burada sabaştılır. O dövr olunmağı həmin səhdən dövr olunmaqla inən aşaq. Elmənlər həmin o silahlı dirilihlər dədiyim kimi direniş göstərdilər və onlarla məyəm bir müdafiyə mövqeyində böyük evlətlərin arasılığı inər bir dəmələ, atəşkəs imzalandı. Atəşkəs imzalandı, kəməli İyun 18. il batın müqabüləsinə o parzı iləm kəttilər. İndi bunu Azərbaycanlə məyə görə istədilər. Azərbaycanın daha doğrusu bu da niye görə formal razılığını istədilər. Ona görə ki, Azərbaycan bir gün qabab, ilmi səhçizində dəyan eləmişdir ki, ilmənlər bu bir ilnəsinin də batın müyətliyi ətliməli resmin tasini ilan edirik. Yəni, burada bir marağlı meqam var. Qagani bə qönü deyimizdə bizim cumhuriyyət qurucularımız cumhuriyyət qurulanda İravan adlı tarqı torpaqlarımızdan vaz keçmiyibdər. Bələ deyim mi? İravan adlı tarqı torpaqlarımızı cumhuriyyətimizin birisi səhçimi ilan edibdər. Ondan sonraki basqılar hətta, baxın, tiflisi deyilan olur cumhuriyyət. Bak ki, bizim əlimizdə deyik. Azərbaycanın böyük əksəriyyəti irməni daşnak baxçeviklərin nəzarətə altında. Bu çox önəmdir məsələdi. Mən çox stiyərdim ki, izləyəgilərimizdə bunu nəzar da saxlasın. Hələ, nəzar alsaq ki, biz Qagani bəyinə bu axtla bir dəfə danışmışıq. Paris Sulu Konferansı'nda ortaya atılan xərihtədə ümumiyyətlə daha böyük irmən standına sövbət gedirdi. Lisi olaraq o mümuzu haqqında da bir məsələni məsələdiyim əh, diməli villsonun adından villsonun adından. 23 august 1919-ci iyim arı diməli amerikanın diməli türkçədəki elçisi o zaman Osmanlıda ki elçisi bristol. bristol sultanın bəzirini yazır. Hələm 19-ci iyim augustudur. Hələm 19-ci iyim augustudur. Hürç augusu Azərbaycanlığı İləmdürcəsinlə. Qüzey Qafqazdan Bu, Anadolu'dan da. Çəşilər əl. Artıq Cens Pürslər, İsteyfə Beriblər Sultana Dətdədə Artıq Seril Məqabrası imzalatlar üçün Hürçem Işxal Işxalı üçün şərtlər oluşturulam bir dönəmdir. Çörün, bristol de bəzirə deyir ki əcəlir elmənlərə qarşı səliyyətlər dayandırılmasa öz də har daha həm Anadolu da həm Qafqazda. Qafqazda da iyim. O zaman diməli Osmanlı impiratorluğu ilə Allahşmanın 13-ci bəndi var. 13-ci bəndi ne olsa yaxşıdır. Deməli, Osmanlı'nın o itirmiş ərazilərinin bir qismində Türk su verenliyinin tanınması. Bakın, hələm, Anadolu'nun bir isəsində Türk su verenliyinin tanınması şətlət, ondan cədir ki, ümumlək də Türk görlətinin lağmı təhdidi inəm elmənlərə poxunmama hədəsi ön planı tutur. Bu, Parisliu konferansında elmənləmin tərəfiindən o qədər sənətlər var ki, bak, burda ki, onların numayəndələri öz qazişlər, nazirlər, təfsələr göndərilər. Fəsəl, vəsəl, olduq çək, diməli masiyallar var ki, bu masiyallara diqət yetirəndə görmüş ki, elmənlələr deməl dədiyim kimi Adana Ankara'nın, Ankara'nın, biraz doğusundan, yəni, Samsub qayseri Adana xəttindən, deməli, bizim Çurgustanla, bütün sərədimiz yoxdur, bu qaza, Axtafaqla, bu sərədlərdən, komuz, sunlarla daxıl olmaqla, deməli, daxısan sərədimizin beşlə işçinək qədər. Oğuz, qədərlənin çoxa qəttindən, bir də, bir də, aşarıdan da gəlik, Zəncəzur, Qarabağ, Zəncəzur, Naxsıvan, bu arada daxıl olmaqla, bir xərtə, rəsmi xərtə, elmənistanın, elmənistanın, Farsi şu kompransionalara, hərdim ilə deyir, Memarandumda, çöşdərdigi, çöğrafi nöftələrlə hazırlanmış bir çərtədir. O qərtədə ki, iddiyalara görə, azərbaycanın indi yarısı təmiz yoxdur. Təmiz yoxdur. Burda təşk bizə qarşıda, bu iddiyalardan başqa, çürpüslənə qarşıda var. Dağ borçalın, dağ borçalın. Bir kismi da, orda, yine əşkəlidir. Mən bir məsələn də, də, də, də, də, on bir yambar, azərbaycan qalçumriyyəti defakto tanlanda, Osmanlıdan, İramanla bağlı mövqey isteyi bilər. Hətta, o mövqey olmasaydı, bizi defakto tanımaya da bilər bilər. Mən istəyətəm, o məsələləyədə, və o qərtərin reallaşmamasına da sizin kirinize işidək. Həcəl, bizim, qərtərin reallaşmamasına nəsqət edir ki, sonra bu biref qaxtı dələndirərik. Tərtərin reallaşmamasının Osmanlı İmperiatorluğunun kurtuluş savaşı oldu. Azərbaycan bastırılır ilə onun silahdaşları, çazım qaradaçların başqalarının diməliki ələlə virələş kurtuluş savaşının başlatmaları ilə. O da 1920-ci ilim payzından başladı. Bu payzından başlayan zaman bura da həm də başəlikləri dələsizləşdirilmək onları mühəqqəti bir tərəftaş kimi da olsa yəni altı imperialist cərpədə, yəni düşmanının tərəftaşımdı. Məyə bir tarixi aralıqda o yanaşma ilə o yanaşma ilə. İməliki, Türkçə istiklal savaşına kurtuluş savaşına başladı və Doğu Anadolu azıq etdi 1920-ci ilim payzında və onun ilə elməni səxtrasıqsa içinci əməliyyətə başladı. Deməli, 1900-1919-ci ilim 13 aprelinlə tam 1920-ci ilim dekabrın içində qədər olan zaman aralıqında bütün ən zulümlə ilməliki cümrəyə qədər olan hissə də cənə yenidən elmənlər katarılmışlara və Britana ordusunun çöməyi ilə qərbi elməni səxtrasıqdan qurulmuşdur. Həmin o bölgələri tam təmizdirək Türk ordusu azı deqdi və birinci bu Doğu Cəhbəsində çıx problemləri qutaranın sora çaldırma qədər başa bu orzu qurularını cönlərdir. Aqqın Türkçə çöməyə və qərbi cəhbəsindən deməli uğur qazandır. Bütün bunlardan sora qərbi deməli qarş müqabuləsi ilə bu keçunlaşdı. Təlif cəhbəsində bu Lozan müqabuləsindən keçunlaşdı. O yüzden de Lozan müqabuləsi 1923-ci ildi oldu. 1923-ci ildə savaşlar bitti. Üstlər bütün düşmanları yenərək. Qalipçələr və ondan sora bir Qalip tərəfcimi yenidən taburda Almanya'nın müstafıqcimi yox. Bu qərbi Ermenistan məsələsində təmamilə Türkdü təmamilə beynəxalq qüqəqün müsaşçıya masasından çaxtı. Rusya-Ermenistanı isə çizik bir ərazıdə indiki ilə qanlıq ərazıdə tanımış oldu. Burasında 11 yamvarda 20. ildə bizdən cürcüsən eyni üçün də tanıblar. Adam Ermenistanı 19 yamvarda tanıblar. 19 yamvarda tanıyanda bir məhçək biz Ermenistanı ona görək gəliş tanıyrıq ki, Ermenistanı türk ilə mücə rəzıda ərazıdə o yüzden hətta parç-sürf komprosu ərazıdə Ermenistanı ərazıdə bizim həmin sənədə Azərbaycanından ki, imzə əklıb ki, əraban başkəntcimi əlmənlər əlmənlərin istuadəsinə əraxısı və yaxudu rəzıq imtina verilməkdə. Yəni ki, iddiadan ərazıdə əraban ərazıdə səklif əalso Click əraban əraban əraban saldırıcə雀bər ənum Prosec extremely əraban halə Umut əraban həle bizim deyəcərimiz bir şey yoxudur. Sədəcə olaraq biz həmin günü o formal sözü, formal sözü açıqlamağınan, açıqlamağınan, Paris su konkransında, bizim tanınmağımız mümkün oldu. Çünki burada da bəndi istədirdim, hətta Türkçənin özünün suverinliyi tanınmağı haqqında bayaqları burada 1998-ci 10 dekabır Abşi Sinatı'nın 370-sətçis saylı xəbərdarlıq təqnaməsini bir qətə sattırdım. Gəlip burada hə, mən biz də sözdür. Tənkçə, Azərbaycan tanınması yox haa, Türkçənin də tanınması mümkün olmayıcıydir. Məh, məh. Həqqani bəy, çox zamanımız az qaldı, istiyirəm bir nəsə suallar var mənim üçün, sona doğru o sualları sizdən soruşam. Bu suallardan biri şəxsən mənim hər zaman düşündürən və cəmiyyəti də düşündürən suallı, sual nədəndir? Geç şeydən irabanın itirilməsini cümriyyətimizdə cümriyyət quruzularımızla bağlamak doğru durumu, mən istəyədim bu sualıca ablandıra ilk öncə. Fır qəhtiyən heç bir deməli şey, əsas heç bir dəlil yoxdur şu, biz onu cümriyyəti burada suslayaq. Çünki cümriyyətan orada yəndirəm, nə heqqi deməli bunun vasitələri yoxudur, ondan təziq eləsin. Yə bunun əsqəri vasitələri yoxudur, nə də bunun BNK quruqda bəsləri yoxudur, BNK quruqda bunun lobisini eləyən bir qurası yoxdur, amirkə qəşmiş taxtları cümriyyət, Britanya cümriyyət və s. elə bir qurası olsaydı, kən ahardaca bir suali şarası boyma olada. O, sadəd olaraq, Türkiyə və Azərbazanın bir növb bələ birə siyasi şahma taxtlasında bircə uzlaşmış gerişindən başqa bir şey deyil. Çünki onun bir niçə ay sonra, diməl 18. Augustunda Fətəlxan Qoyz kimi İstanbul'a rəsulzarıya məktubu vaq, orada göstərir ki, Azərbazçu kompransında, Ermenilər, Qarabaqan, Naxsulana, Zəngəzura İbdiyalarının əlçəh məsələr, o zaman siz İravan məsələsini, məsələsində İsrarlı olun. Bu də nəyə görə deyirdik? Ermenlər öz mimarandumlarını çizlədirdilər. Məsələlən, bizə deyirləridiyamız yoxdur və yaxud da iki başlı danışıdırlar, amma oraya cədib gizli mimarandu, tərdimi eləmişdir. O üzəndə bu var, hələk tam bilmirdik ki, Ermenlər bu sözü səduracaq yoxsa yox. Amma yenə də deyirəm, Ermenlər dursa da, durmasa da, Ermenlərləm də bizim, Ermenlərin başqa sözlə, həmin o çiçi ərazi də, eyni zamanda Osmanlı İmperatorluğunun satilik dövləti kimi, bir yedəh Quyruq dövləti kimi tanınmışdır o. Dəb belə o quruq bu şəftərinə, o Ermenistan, bize də ahçıq olacıydı, onun bütün demir yolları Osmanlının nəzəmətindəydik. Onun demək olar ki, ancaq qaqili nizam-nizam yaratmaq üçün, onun o şunları fulanı qalacaq idi. Şəftərin belə idi, Batıq müqabəsində. O üzəndə, o cür Ermenistan iş kanıyan da Türkçə oldu, çünki gürl rüzgəli həsidir. Bir növq bu, Türkçənin, həm Azərpazanın, yəcanət suç oluydu. O üzəndə, burada o formal sənədi heç-çür ardı meyikcimi göstərməlməz. Mən dəz proqramların belibdə də səstəndirmişə, məsələ, Nuri Paşa'nın, Nuri Paşa'nın bir dənə telegramı var, üçünki ordu qımandanlığına. O göstərir ki, o göstərir ki, Başıya, əminar Paşa'nın daha doğrusu, yəzir, dört abisi, onlar Paşa'nın üçünki ordu qımandanlığı mektubu. Nuri Paşa'ya təhsil saptırmaq lazımdır. O da göstərir. Səllyan çiləzi, yaşarış məntəqlərin təsəbirlik, o xəttən bir adım qabağa gedilməsin, hücum Başıya taruz dayandırılsın. Bu, harmal bir telegramdır. Bu rür ki, Almanya demalı Rusya inə, işbirlikində deyil. Və bunlar istəmir ki, Nuri Paşa'nın ordu su... Mürtəfiqliyə principlərinin posunlar mümələlə. Və əlbəli, bu posun da Başıdaçıya, Başıdaçı elmanı Rusya qoşunları çarşın da buğanı Azərbaycan'a təhvil verirsin. Bu, elə bir çətin vəcətə çox ki, öz müddəfəqə də bundan gizlir demalı separat danşılara gəlir Rusya inə. O yüzden de biz bu telegramı göstərək. Ama Mürtəfiqliyəmişim gəlirmiş bura, Almanya Paşa. Ona görə də, kan fəxsən çıxmış, hər hansı bir manevr üçün və yaxud ən məzburu bir gedişcimi, hər hansı bir formal sənədi, birinci pondaktu, halbisənin geniş, zəncim mənzərəsini görməmək. Dimi olaşıq tam məntiksizdir. Bundan da, hüç bir qərb Azərbaycan stratejası yürütmə yolmaz. Mənim de o baxımla da bir şəxmək gəlir. Teşekkürlər, Qagani. Biz beli işin sonlarına yaxınlaşırıq, amma biz 100 yıl öncə haqqında danışırıq. Biz deyəndik ki, cəmiyyət. Və mən hər zaman demək ki, cəmhuru olmayan cəmhuriyyətdən danışırıq. Yəni, qalq, qalq yox idi ki, ordu yox idi ki, pul yox idi ki, Sərəd də 1918-cildə orda o qoyulan faqlar var. İndi isə Azərbaycan var. Beymli tərəfindən Sərədlər qəbul olunan, çox sütdi, hərbib ücrası olan hər haldə öz imkanları daxilində. Və Azərbaycan öz daxilində xan kəddə adlı bir yaramız var. Biz orda daxil olabilmirik, deyürək. Və biz deyirik ki, biz zəngəzürə döneciyik, iğrafana döneciyik, inşallah dönək. Bizin torpaqlarımızdır. Buna kimlə deyə bilər, amma bənəxal yoxuna nə qədər icaziə biləcək? Mövzud durumda, müvzud Azərbaycan hakimiyyətinin iğrafan və zəngəzürə qaydi strategiyası var mı, sütçə varsa sizəcə deyərləndirirsiniz bizdə, o güzillik təzürbədən yola çıxaraq. Baxı, bir işimizin vaxtı azaldıq üçün, bu çox oləmin müvzud, amma mütəxinə deyirləndirmək lazımdır. Öcəli, onu bildiririm ki, həmi bizim höşumət mayəndələri, həm də bizim cəmiyyətinəli, hərbı Azərbaycan davasıyla bağlı çalışan insanları vəcəm bir-birinə zid açıqlamalar verirlər. Bəzən belə deyər ki, baxılı autorya vətəndaşların vətəm hərbəri hissinə və yaxudu yurt-səvəri hissinə çöçlənmirəş açıqlamalar verirlər. Ancaq bunların bir çoxu həblirqat seviyəsindən uzağa qeydə bilməz. Öncəliklə, gərbı Azərbaycan davasıyla bağlı stratejiyamızda hansı tələblər mütəxət mələk ki, öz yerin almalıdır. İngisi, biz Paris Sûr Kompransında, Paris Sûr Kompransında, Elmənistanla mübahsəli sayılam, Zəngəzur, İndi Bahtizəmdədür və gölçənin bir ismin, o olan ərazları gölçü görəmlən də mələk ki, doğuya tərəq olan məlum bir isminin baxlı. Bizim də Paris Sûr Kompransında verdiğimiz kərtə var, biz birinci onunla yapışmalıyıq ki, 1991-ci ildə də Azərbaycan beymtiya daxıl olar ki, mən 2015-ci ildə bir kompransı keçirmişdim, Elmənistan layə vermişdim. O Elmənistan'da ki sadada oldu, həmə baxq bu səris və də verilmiş bir kaşlı bilgə. Mən ki, biz Gərbə-Azerbaycan'a qaydış məsələsini, ikinci sıraya qoymalıq, ikinci sıraya. Birinci gəlməli, Elmənistanla, həm bizim, həm Türkçənin bir böyük sadışə gəlməsi üçün. Birini o xaq hüququn mübəhsə preadimihtib olan zəncəzür və çöçə və deməli torpaxlarımın tələbini gündəmə cətirməliyəcik. Kansu yoldan, birinci bulumlan bağlı bazı sənətlərinə, bazı sənətlərinə oluşan bir konsepsyə ortaya qoymalıqdır. Üçünə mən milli məlisə göndərdik, elmənlə orda reaksədirdilər. Elmənistanı. O biri tərəftən, o biri tərəftən. Bizim bu hansı səbəktən bu torpaxlar Elmənistanı verildi vizə yox. Onlar da iddialiydi bizdə. Ama hansı səbəktən onlara verildi. Bundan bir müvaşsa başlamak, bundan bir müvaşsa başlamak, o biri tərəftə də. Bağlıq kəra bağım deməli azıq edilməsi uğrunda bizim bu tümlük qalib deməli əməliyyatlarımızın sonundunda biz, artıq Elmənistanın bize vurduğunuz ziyanı. Elzə tutaraq onları beynalhaq məhçəmiyə verib, biz zərər səşən kimi, onlar isə sabaxteh kimi. Bu işçi aslıqdən onları səşdirmək və onlardan təzmiyyət davası, təzmiyyət davasının yerinə sonradan torpaq bir tələbi. Bu kontekstə biz ədəl bundan başlamalı. Biz başlasaq ki, həsbəz Elmənistanı çözmək istəyik, elmənə də laqq yaxşı, biz də başlayı çözmək istəyik. Yəni, bu vətəndaşların cərik alkarılması praktikası, indiçi durumda, qaranın təyaltında deyik. Azərbaylaq birdən Elmənistanı dedik, gəlincə ölçək çözsün. Bizim bu dərdə dağlıq qara bağdağa özümüz öləc elə bilmirik. Tərkəsizliyimiz təmin olması hələcim mümkün olur. Biz burada pəkünmək deyik, yəni susunamırı, normal bir şeydir. Yəni, bu mən hələ, mən hələ ayətə çizə biləm. O yüzden də biz vətəndaşların qaykarılması, məsələsini mən azıq bir təbliqat kimi görürəm. Mən bundan hələ, bunun bazı sormalıdır, böyük barış olmalı, böyük barış. Mən suhaxçı dedik, laq mənə dedilər gəl, mən orada kəndən darmadağın olur. Mən haric etməliyəm. Şimdi mən oradan suhaxçı ev almaq istə edin, bir ev almaq. Bir elmən də gəldi, başlıdan ev almaq istə edin. Sizdən qət barışdan alın. Barış anlaşması olmasa, olmasa. Qaydışın, fəlsəbəs aidində öl. Qaydışın. Bu, Azərbaycan iktidarın üzərində düşən nədir? Bak, bu barışa gədən yoldan. Azərbaycan iktidarın üzərində düşən məsələ nədir? Bilim deyim ki, məsələn, bir kərbəzabazanın qaydışına bağlı bir icma formalaşdırıb, onu önə çıxartır. Olsun, ebiyyət. Bu mütəq lazımdır. O bürekən öftəndə, hüçkumiyyət içində, qərbalar bazarla bağlı neçə ilə bir pəşkilatlanma apara kurunlar var. Bu, siz də tanışsınız. Bu mənim ictimai qadimləri. Vansinə bir kafar çaxmaqlı kafəsi, kafəskuzlar, salam gönləri buradan. Və başqaları da var. Biz işçi xətlən aparmalik bunuq. Bir höcünmətin dəstəhlədi icma, az ki, bu hüçumatı rəslin mövdəyiləm, çənnərat xarılmək. Amma o biri deydiyim ki, köyçə zəncəzu uğrunda mübarzən davam ilətdirilmək. Qaldım öz içindən, seçilərə formalaşmış bir təşkilat, hans ki, bu təşkilat qələdəkdə necəki dağlı qarabaq ermənlər çuya qarabaq azad iləmiş, tırna arasında işxal iləmişdir. Bir zaman gələ bilər ki, elə bir durum gələ bilər ki, həmin onlardan ibarət bir quruqlar, hansısa bir tarixib rəzizmələrdə lazım olabilərlək. Bu bir işinsi də diplomatiyada, diplomatiyada. Məsələ, azərbazın höcünmətinin, qəttinin müşbət tərəflərdə var, mərki tərəflərdə var. Amma qaldım oluşturduğu özgür bir toplun bunun da özün ayrı qətlə olmalıdır. Və bu hər həmin bir ismətəri, höcünmətə yönələn, həlbüklərdən bu ağrı olmalıdır. Ağrı, bu ağrınmış olmalıdır. Yəni, bu elə bəlçir lazım oldu, eləmən qalqının piyaloga da bir çörpü yaratmalıdır. O bir tərəfdən, hətta höcünmət də istəkəyir. Zəncədür biz istəmirik. Çalışan istəmirik, bu deməl yox istəyir ki. Mənim çubbu, siyasi teknolojəlardan müstəq istifada olmalıdır. Bunların ötəsində hələ ki, bir şeylə görmə olmalıdır. Amma yen də derim ki, mübahisəli arazlərin məsələsi önə çıxarılmalıdır. Onların orada mübarzək etməldir. En zamanda eləmən istəm beyni fahmək cəmiye verilir. Ör təzmin atmalı, bu sıxtırılmalıdır. 5 elə bir durum yarana bilər ki, Rusya adam mən qədə zəhvlə bilər, mən qədə Türkçələ cüzələ bilər. Elə bir durum yarana bilər ki, biz o tarixin misiyanı tarixi ədaləti yerinə yetirmək üçün müşimləyə adınlar atabilərik. Çox təşəkürəyirəm. Dəirli xaqani məlləyim, dəirlizləyicidər biz tarixi araşdırması yəsir xaqani isməlilə tarixi ekskursiyələdik. İravanın 1918-ci ildə elmənlərə belilməsi reallıqlarını danışdıq və bugün harlayıq. Və biz də bu bugünkü durumuza aynə tutmağa çalışdıq. Nə qədər buna nail oldu? Müsliflik sizin olsun. Sa olun, sağ olun. Tanrı bətənmizi, yəni tarixi torpalarımızla birlikdə Tanrı milletimizi qorusun. Sa olun, sağ olun.