 De arbeidsmarkt in Nederland kent eigenlijk niet een heel groot generieke probleem. Natuurlijk, die arbeidsmarkt is zeer geraakt ook door de crisis en daardoor is de werkloosheid opgelopen. Maar voor de crisis hadden wij de beste arbeidsmarktuitkomsten van Europa. Misschien wel van de wereld, op het ruït van lage werkloosheid, hoge arbeidsdeelname, hoge arbeidsproductiviteit, weinige arbeidsongrust en de instituties die daarvoor gezorgd hebben die kunnen nu niet verantwoordelijk zijn dat het zo slecht gaat. Dus dat het nu wat slechter gaat op de arbeidsmarkt heeft een zuiver, konjuncturele achtergrond en er is niet een groot, structureel, generiek probleem op de Nederlandse arbeidsmarkt. Zijn er dan helemaal geen problemen? Nee, natuurlijk wel. Er zijn duidelijk aanwijsbare probleem op de arbeidsmarkt, maar die zijn veel specifieker. Er is een probleem met ouderen die zonder werk raken, die komen buiten gewoon moeizaam weer terug op de arbeidsmarkt. Dat is een probleem met mensen die te lang van flexbanen afhankelijk blijven, inclusief wat zzps die het slecht hebben. En er is een probleem met mensen die duurzaam niet betaalde arbeid hebben. En dat probleem hebben we ook al jaren, dat zijn mensen die in de bijstand zitten, dat zijn mensen die onder de doelgroep van een nieuwe participatiewetvallen. Dat zijn specifieke problemen die om een specifieke oplossing in termen van beleid vragen. En in die zin zou je ook kunnen zeggen dat de nieuwe wetwerk en zekerheid dat je daar geen grote positieve, dan wel negatieve effecten van hoeft te verwachten, omdat de conjunctuur voor het gemiddeld functioneren van die ouderenmarkt veel belangrijker is dan de beleidsinspanningen die er boven ons gestelden daarvoor doen. Als je praat over beleid maken en het lijkt misschien een open deur, dan is het wel goed om te weten waarom werkgevers mensen in dienst nemen. Ja, en dan is eigenlijk de vaststelling dat we daar teleurstellend weinig van weten nog. Als je kijkt naar het onderzoek wat we bijvoorbeeld bij reflect gedaan hebben naar de mogelijke kansen op succes van de nieuwe participatiewet, als je dan zoekt naar literatuur over wat beweegt werkgevers nu om iemand wel of niet in dienst te nemen, nog even los van de eventuele handicap die iemand heeft, dan is daar eigenlijk heel weinig over bekend. En we hebben zelf wat onderzoek gedaan. En het is in ieder geval een veel breder palet aan aspecten dat een rol speelt dan de simpele kostenbate afweging die we als economen vaak veronderstellen. Als economen veronderstellen we vaak een werkgever, een bedrijf heeft omzet en verwacht bijvoorbeeld omzetgroei. En dan zit daar een soort van black box tussen en dan uiteindelijk rollt daar dan uit dat die wel meer mensen in dienst nemen. Wat ik in de laatste periode proberen in die black box te kijken, in ieder geval conceptueel te kijken van wat gebeurt er dan, een bedrijf kan gaan automatiseren om die grotere omzet op te vangen. Een bedrijf kan een ander bedrijf in de arm nemen om die grotere behoefte aan arbeidvorm te geven en uiteindelijk kan een bedrijf ook nieuwe mensen in dienst nemen, maar dat is zeker niet de enige optie. En als je nou kijkt naar die wat kleinere beslissingen over het Aldeniek in dienst nemen van werknemers, dan weten we daar dus nog steeds teleurstellend weinig van. Eigenlijk wel heel teleurstellend als je de beleid wil maken. Ja, en dat is vooral met grote dossiers als robotisering bijvoorbeeld, waar de keuze voor technologie en daarvan afgeleide keuze voor het inzetten van arbeid en welke arbeid, dan sta je eigenlijk nog met lege handen in het onderzoek over wat dan de gevolgen van robotisering zijn en een ander voorbeeld is die eerder genoemde participatiewet. Als je nou wilt weten hoe je effectief mensen die geen inkomen aan arbeids kunnen ontlenen, toch intergeert op die arbeidsmarkt, een specifieke doelstelling van die participatiewet, als je dan niet goed weet wat werkgevers beweegt, dan is de kans op succes natuurlijk buiten gewoon gerien.